तैत्तिरीयब्राह्मण
ब्रह्म संधत्तं तन्मे जिन्वतम्  ।  क्षत्रँ  संधत्तं तन्मे जिन्वतम्  ।  इषँ  संधत्तं तां 
मे जिन्वतम्  ।  ऊर्जँ  संधत्तं तां मे जिन्वतम्  ।  रयिँ  संधत्तं तां मे जिन्वतम्  ।  पुष्टिँ  संधत्तं तां मे जिन्वतम्  ।  प्रजाँ  संधत्तं तां मे जिन्वतम्  ।  पशून्संधत्तं तान्मे जिन्वतम्  ।  स्तुतोऽसि जनधाः  ।  देवास्त्वा शुक्रपाः प्रणयन्तु  १

सुवीराः प्रजाः प्रजनयन्परीहि  ।  शुक्रः शुक्रशोचिषा  ।  स्तुतोऽसि जनधाः  ।  देवास्त्वा मन्थिपाः प्रणयन्तु  ।  सुप्रजाः प्रजाः प्रजनयन्परीहि  ।  मन्थी मन्थिशोचिषा  ।  संजग्मानौ दिव आ पृथिव्यायुः  ।  संधत्तं तन्मे जिन्वतम्  
।  प्राणँ  संधत्तं तं मे जिन्वतम्  ।  अपानँ  संधत्तं तं मे जिन्वतम्  २

व्यानँ  संधत्तं तं मे जिन्वतम्  ।  चक्षुः संधत्तं तन्मे जिन्वतम्  ।  श्रोत्रँ  संधत्तं तन्मे जिन्वतम्  ।  मनः संधत्तं तन्मे जिन्वतम्  ।  वाचँ  संधत्तं तां मे जिन्वतम्  ।  आयुः स्थ आयुर्मे धत्तम्  ।  आयुर्यज्ञाय धत्तम्  ।  आयुर्यज्ञपतये धत्तम्  ।  
प्राणः स्थः प्राणं मे धत्तं  ।  प्राणं यज्ञाय धत्तम्  ३

प्राणं यज्ञपतये धत्तम्  ।  चक्षुः स्थश्चक्षुर्मे धत्तम्  ।  चक्षुर्यज्ञाय धत्तम्  ।  चक्षुर्यज्ञपतये धत्तम्  ।  श्रोत्रँ  स्थः श्रोत्रं मे धत्तम्  ।  श्रोत्रं यज्ञाय धत्तम्  ।  श्रोत्रं यज्ञपतये धत्तम्  ।  तौ देवौ शुक्रामन्थिनौ  ।  कल्पयतं दैवीर्विशः  ।  
कल्पयतं मानुषीः  ४

इषमूर्जमस्मासु धत्तम्  ।  प्राणान्पशुषु  ।  प्रजां मयि च यजमाने च  ।  निरस्तः शण्डः  ।  निरस्तो मर्कः  ।  अपनुत्तौ शण्डामर्कौ सहामुना  ।  शुक्रस्य समिदसि  ।  मन्थिनः समिदसि  ।  स प्रथमः संकृतिर्विश्वकर्मा  ।  स प्रथमो मित्रो वरुणो अग्निः  ।  स प्रथमो बृहस्पतिश्चिकित्वान्  ।  तस्मा इन्द्रा य 
सुतमाजुहोमि  ५

कृत्तिकास्वग्निमादधीत  ।  एतद्वा अग्नेर्नक्षत्रम्  ।  यत्कृत्तिकाः  ।  स्वायामेवैनं देवतायामाधाय  ।  ब्रह्मवर्चसी भवति  ।  मुखं वा एतन्नक्षत्राणाम्  ।  यत्कृत्तिकाः  ।  यः कृत्तिकास्वग्निमाधत्ते  ।  मुख्य एव भवति  ।  अथो खलु  ६

अग्निनक्षत्रमित्यपचायन्ति  ।  गृहान्ह दाहुको भवति  ।  प्रजापती रोहिण्या-मग्निमसृजत  ।  तं देवा रोहिण्यामादधत  ।  ततो वै ते सर्वान्रोहानरोहन्  ।  तद्रो हिण्यै रोहिणित्वम्  ।  यो रोहिण्यामग्निमाधत्ते  ।  ऋध्नोत्येव  ।  सर्वान्रो-
हान्रोहति  ।  देवा वै भद्रा ः! सन्तोऽग्निमाधित्सन्त  ७

तेषामनाहितोऽग्निरासीत्  ।  अथैभ्यो वामं वस्वपाक्रामत्  ।  ते पुनर्वस्वोरादधत  ।  ततो वै तान्वामं वसूपावर्तत  ।  यः पुरा भद्र ः! सन्पापीयान्त्स्यात्  ।  स पुनर्वस्वोरग्निमादधीत  ।  पुनरेवैनं वामं वसूपावर्तते  ।  भद्रो  भवति  ।  यः कामयेत दानकामा मे प्रजाः स्युरिति  ।  स पूर्वयोः फल्गुन्योरग्निमादधीत  ८

अर्यम्णो वा एतन्नक्षत्रम्  ।  यत्पूर्वे फल्गुनी ।अर्यमेति तमाहुर्यो ददाति  ।  दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति  ।  यः कामयेत भगी स्यामिति  ।  स उत्तरयोः फल्गुन्योरग्निमादधीत  ।  भगस्य वा एतन्नक्षत्रम्  ।  यदुत्तरे फल्गुनी ।भग्येव 
भवति  ।  कालकञ्जा वै नामासुरा आसन्  ९

ते सुवर्गाय लोकायाग्निमचिन्वन्त  ।  पुरुष इष्टकामुपादधात्पुरुष इष्टकाम्  ।  स इन्द्रो  ब्राह्मणो ब्रुवाण इष्टकामुपाधत्त  ।  एषा मे चित्रा नामेति  ।  ते सुवर्गँ  लोकमाप्रारोहन्  ।  स इन्द्र  इष्टकामावृहत्  ।  तेऽवाकीर्यन्त  ।  येऽवाकीर्यन्त  
।  त ऊर्णावभयोऽभवन्  ।  द्वावुदपतताम् १०

तौ दिव्यौ श्वानावभवताम्  ।  यो भ्रातृव्यवान्त्स्यात्  ।  स चित्रायामग्नि-मादधीत  ।  अवकीर्यैव भ्रातृव्यान्  ।  ओजो बलमिन्द्रि यं वीर्यमात्मन्धत्ते  ।  वसन्ता ब्राह्मणोऽग्निमादधीत  ।  वसन्तो वै ब्राह्मणस्यर्तुः  ।  स्व एवैनमृता-
वाधाय  ।  ब्रह्मवर्चसी भवति  ।  मुखं वा एतदृतूनाम् ११

यद्वसन्तः  ।  यो वसन्ताग्निमाधत्ते  ।  मुख्य एव भवति  ।  अथो योनिमन्तमेवैनं प्रजातमाधत्ते  ।  ग्रीष्मे राजन्य आदधीत  ।  ग्रीष्मो वै राजन्यस्यर्तुः  ।  स्व एवैनमृतावाधाय  ।  इन्द्रि यावी भवति  ।  शरदि वैश्य आदधीत  ।  शरद्वै 
वैश्यस्यर्तुः  १२

स्व एवैनमृतावाधाय  ।  पशुमान्भवति  ।  न पूर्वयोः फल्गुन्योरग्निमादधीत  ।  एषा वै जघन्या रात्रिः संवत्सरस्य  ।  यत्पूर्वे फल्गुनी ।पृष्टित एव संवत्सर-स्याग्निमाधाय  ।  पापीयान्भवति  ।  उत्तरयोरादधीत  ।  एषा वै प्रथमा रात्रिः संवतसरस्य  ।  यदुत्तरे फल्गुनी ।मुखत एव संवत्सरस्याग्निमाधाय  ।  वसी-यान्भवति  ।  अथो खलु  ।  यदैवैनं यज्ञ उपनमेत्  ।  अथादधीत  ।  सैवा-
स्यर्द्धिः  १३

उद्धन्ति  ।  यदेवास्या अमेध्यम्  ।  तदपहन्ति  ।  अपोऽवोक्षति शान्त्यै  ।  सिकता निवपति  ।  एतद्वा अग्नेर्वैश्वानरस्य रूपम्  ।  रूपेणैव वैश्वानरमवरुन्द्धे  
।  ऊषान्निवपति  ।  पुष्टिर्वा एषा प्रजननम्  ।  यदूषाः  १४

पुष्ट्यामेव प्रजननेऽग्निमाधत्ते  ।  अथो संज्ञान एव  ।  संज्ञानँ  ह्येतत्पशूनाम्  ।  यदूषाः  ।  द्यावापृथिवी सहास्ताम्  ।  ते वियती अब्रूताम्  ।  अस्त्वेव नौ सह यज्ञियमिति  ।  यदमुष्या यज्ञियमासीत्  ।  तदस्यामदधात्  ।  त ऊषा 
अभवन्  १५

यदस्या यज्ञियमासीत्  ।  तदमुष्यामदधात्  ।  तददश्चन्द्र मसि कृष्णम्  ।  ऊषान्निवपन्नदो ध्यायेत्  ।  द्यावापृथिव्योरेव यज्ञियेऽग्निमाधत्ते  ।  अग्निर्देवेभ्यो निलायत  ।  आखू रूपं कृत्वा  ।  स पृथिवीं प्राविशत्  ।  स ऊतीः कुर्वाणः 
पृथिवीमनु समचरत्  ।  तदाखुकरीषमभवत्  १६

यदाखुकरीषँ  संभारो भवति  ।  यदेवास्य तत्र न्यक्तम्  ।  तदेवावरुन्द्धे  ।  ऊर्जं वा एतँ  रसं पृथिव्या उपदीका उद्दिहन्ति  ।  यद्वल्मीकम्  ।  यद्वल्मीकवपा संभारो भवति  ।  ऊर्जमेव रसं पृथिव्या अवरुन्द्धे  ।  अथो श्रोत्रमेव  ।  श्रोत्रँ  
ह्येतत्पृथिव्याः  ।  यद्वल्मीकः  १७

अबधिरो भवति  ।  य एवं वेद  ।  प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  तासाम-न्नमुपाक्षीयत  ।  ताभ्यः सूदमुप प्राभिनत्  ।  ततो वै तासामन्नं नाक्षीयत  ।  यस्य सूदः संभारो भवति  ।  नास्य गृहेऽन्नं क्षीयते  ।  आपो वा इदमग्रे 
सलिलमासीत्  ।  तेन प्रजापतिरश्राम्यत्  १८

कथमिदँ  स्यादिति  ।  सोऽपश्यत्पुष्करपर्णं तिष्ठत्  ।  सोऽमन्यत  ।  अस्ति वै तत्  ।  यस्मिन्निदमधि तिष्ठतीति  ।  स वराहो रूपं कृत्वोप न्यमज्जत्  ।  स पृथिवीमध आर्छत्  ।  तस्या उपहत्योदमज्जत्  ।  तत्पुष्करपर्णेऽप्रथयत्  ।  
यदप्रथयत्  १९

तत्पृथिव्यै पृथिवित्वम्  ।  अभूद्वा इदमिति  ।  तद्भूम्यै भूमित्वम्  ।  तां दिशोऽनु वातः समवहत्  ।  ताँ  शर्कराभिरदृँ हत्  ।  शं वै नोऽभूदिति  ।  तच्छर्कराणाँ  शर्करत्वम्  ।  यद्वराहविहतँ  संभारो भवति  ।  अस्यामेवा-
छम्बट्कारमग्निमाधत्ते  ।  शर्करा भवन्ति धृत्यै  २०

अथो शंत्वाय  ।  सरेता अग्निराधेय इत्याहुः  ।  आपो वरुणस्य पत्नय आसन्  ।  ता अग्निरभ्यध्यायत्  ।  ताः समभवन्  ।  तस्य रेतः परापतत्  ।  तद्धिरण्य-मभवत्  ।  यद्धिरण्यमुपास्यति  ।  सरेतसमेवाग्निमाधत्ते  ।  पुरुष इन्न्वै 
स्वाद्रे तसो बीभत्सत इत्याहुः  २१

उत्तरत उपास्यत्यबीभत्सायै  ।  अति प्रयच्छति  ।  आर्तिमेवातिप्रयच्छति  ।  अग्निर्देवेभ्यो निलायत  ।  अश्वो रूपं कृत्वा  ।  सोऽश्वत्थे संवत्सरमतिष्ठत्  ।  तदश्वत्थस्याश्वत्थत्वम्  ।  यदाश्वत्थः संभारो भवति  ।  यदेवास्य तत्र न्यक्तम्  
।  तदेवावरुन्द्धे  २२

देवा वा ऊर्जं व्यभजन्त  ।  तत उदुम्बर उदतिष्ठत्  ।  ऊर्ग्वा उदुम्बरः  ।  यदौदुम्बरः संभारो भवति  ।  ऊर्जमेवावरुन्द्धे  ।  तृतीयस्यामितो दिवि सोम आसीत्  ।  तं गायत्र्! याहरत्  ।  तस्य पर्णमच्छिद्यत  ।  तत्पर्णोऽभवत्  ।  
तत्पर्णस्य पर्णत्वम्  २३

यस्य पर्णमयः संभारो भवति  ।  सोमपीथमेवावरुन्द्धे  ।  देवा वै ब्रह्मन्नवदन्त  ।  तत्पर्ण उपाशृणोत्  ।  सुश्रवा वै नाम  ।  यत्पर्णमयः संभारो भवति  ।  ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्द्धे  ।  प्रजापतिरग्निमसृजत  ।  सोऽबिभेत्प्र मा धक्ष्यतीति  
।  तँ  शम्याशमयत्  २४

तच्छम्यै शमित्वं ।यच्छमीमयः संभारो भवति  ।  शान्त्या अप्रदाहाय  ।  अग्नेः सृष्टस्य यतः  ।  विकङ्कतं भा आर्छत्  ।  यद्वैकङ्कतः संभारो भवति  ।  भा एवावरुन्द्धे  ।  सहृदयोऽग्निराधेय इत्याहुः  ।  मरुतोऽद्भिरग्निमतमयन्  ।  तस्य तान्तस्य हृदयमाच्छिन्दन्  ।  साशनिरभवत्  ।  यदशनिहतस्य वृक्षस्य सम्भारो 
भवति  ।  सहृदयमेवाग्निमाधत्ते  २५

द्वादशसु विक्रामेष्वग्निमादधीत  ।  द्वादश मासाः सम्वत्सरः  ।  संवत्सरादेवैनमवरुध्याधत्ते  ।  यद्द्वादशसु विक्रामेष्वादधीत  ।  परिमितमवरुन्धीत  ।  चक्षुर्निमित आदधीत  ।  इयद्द्वादशविक्रामा३ इति  ।  परिमितं चैवापरिमितं चावरुन्द्धे  ।  अनृतं वै वाचा वदति  ।  अनृतं मनसा ध्यायति  
२६

चक्षुर्वै सत्यम्  ।  अद्रा ३गित्याह  ।  अदर्शमिति  ।  तत्सत्यम्  ।  यश्चक्षुर्नि-मितेऽग्निमाधत्ते  ।  सत्य एवैनमाधत्ते  ।  तस्मादाहिताग्निर्नानृतं वदेत्  ।  नास्य ब्राह्मणोऽनाश्वान्गृहे वसेत्  ।  सत्ये ह्यस्याग्निराहितः  ।  आग्नेयी वै रात्रिः  २७

आग्नेयाः पशवः  ।  ऐन्द्र महः  ।  नक्तं गार्हपत्यमादधाति  ।  पशूनेवावरुन्द्धे  ।  दिवाहवनीयम्  ।  इन्द्रि यमेवावरुन्द्धे  ।  अर्धोदिते सूर्य आहवनीयमादधाति  ।  एतस्मिन्वै लोके प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  प्रजा एव तद्यजमानः सृजते  
।  अथो भूतं चैव भवैष्यच्चावरुन्द्धे  २८

इडा वै मानवी यज्ञानुकाशिन्यासीत्  ।  साशृणोत्  ।  असुरा अग्निमादधत इति  ।  तदगच्छत्  ।  त आहवनीयमग्र आदधत  ।  अथ गार्हपत्यम्  ।  अथान्वाहार्यपचनम्  ।  साब्रवीत्  ।  प्रतीच्येषाँ  श्रीरगात्  ।  भद्रा  भूत्वा 
पराभविष्यन्तीति  २९
यस्यैवमग्निराधीयते  ।  प्रतीच्यस्य श्रीरेति  ।  भद्रो  भूत्वा पराभवति  ।  साशृणोत्  ।  देवा अग्निमादधत इति  ।  तदगच्छत्  ।  तेऽन्वाहार्यपचनमग्र आदधत  ।  
अथ गार्हपत्यम्  ।  अथाहवनीयम्  ।  साब्रवीत्  ३०

प्राच्येषाँ  श्रीरगात्  ।  भद्रा  भूत्वा सुवर्गं लोकमेष्यन्ति  ।  प्रजां तु न वेत्स्यन्त इति  ।  यस्यैवमग्निराधीयते  ।  प्राच्यस्य श्रीरेति  ।  भद्रो  भूत्वा सुवर्गं लोकमेति  ।  प्रजां तु न वन्दते  ।  साब्रवीदिडा मनुम्  ।  तथा वा अहं 
तवाग्निमाधास्यामि  ।  यथा प्र प्रजया पशुभिर्मिथुनैर्जनिष्यसे  ३१

प्रत्यस्मिँ ल्लोके स्थास्यसि  ।  अभि सुवर्गं लोकं जेष्यसीति  ।  गार्हपत्यमग्र आदधात्  ।  गार्हपत्यं वा अनु प्रजाः पशवः प्रजायन्ते  ।  गार्हपत्येनैवास्मै प्रजां पशून्प्राजनयत्  ।  अथान्वाहार्यपचनम्  ।  तिर्यङ्ङिव वा अयं लोकः  ।  अस्मिन्नेव तेन लोके प्रत्यतिष्ठत्  ।  अथाहवनीयम्  ।  तेनैव सुवर्गं 
लोकमभ्यजयत्  ३२

यस्यैवमग्निराधीयते  ।  प्र प्रजया पशुभिर्मिथुनैर्जायते  ।  प्रत्यस्मिँ ल्लोके तिष्ठति  ।  अभि सुवर्गं लोकं जयति  ।  यस्य वा अयथादेवतमग्निराधीयते  ।  आ देवताभ्यो वृश्च्यते  ।  पापीयान्भवति  ।  यस्य यथादेवतम्  ।  न 
देवताभ्य आ वृश्च्यते  ।  वसीयान्भवति  ३३

भृगूणां त्वाङ्गिरसां व्रतपते व्रतेनादधामीति भृग्वङ्गिरसामादध्यात्  ।  आदित्यानां त्वा देवानां व्रतपते व्रतेनादधामीत्यन्यासां ब्राह्मणीनां प्रजानाम्  ।  वरुणस्य त्वा राज्ञो व्रतपते व्रतेनादधामीति राज्ञः  ।  इन्द्र स्य त्वेन्द्रि येण व्रतपते व्रतेनादधामीति राजन्यस्य  ।  मनोस्त्वा ग्रामण्यो व्रतपते व्रतेना-दधामीति वैश्यस्य  ।  ऋभूणां त्वा देवानां व्रतपते व्रतेनादधामीति रथकारस्य  
।  यथादेवतमग्निराधीयते  ।  न देवताभ्य आ वृश्च्यते  ।  वसीयान्भवति  ३४

प्रजापतिर्वाचः सत्यमपश्यत्  ।  तेनाग्निमाधत्त  ।  तेन वै स आर्ध्नोत्  ।  भूर्भुवः सुवरित्याह  ।  एतद्वै वाचः सत्यम्  ।  य एतेनाग्निमाधत्ते  ।  ऋध्नोत्येव  ।  अथो सत्यप्राशूरेव भवति  ।  अथो य एवं विद्वानभिचरति  ।  स्तृणुत एवैनम्  
३५

भूरित्याह  ।  प्रजा एव तद्यजमानः सृजते  ।  भुव इत्याह  ।  अस्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठति  ।  सुवरित्याह  ।  सुवर्ग एव लोके प्रतितिष्ठति  ।  त्रिभिरक्षरैर्गा-र्हपत्यमादधाति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एष्वेवैनं लोकेषु प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  
सर्वैः पञ्चभिराहवनीयम्  ३६

सुवर्गाअ वा एष लोकायाधीयते  ।  यदाहवनीयः  ।  सुवर्ग एवास्मै लोके वाचः सत्यँ  सर्वमाप्नोति  ।  त्रिभिर्गार्हपत्यमादधाति  ।  पञ्चभिराहवनीयम्  ।  अष्टौ संपद्यन्ते  ।  अष्टाक्षरा गायत्री ।गायत्रोऽग्निः  ।  यावानेवाग्निः  ।  तमाधत्ते  
३७

प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  ता अस्मात्सृष्टाः पराचीरायन्न्  ।  ताभ्यो ज्योतिरुदगृह्णात्  ।  तं ज्योतिः पश्यन्तीः प्रजा अभि समावर्तन्त  ।  उपरीवाग्निमुद्गृह्णीयादुद्धरन्  ।  ज्योतिरेव पश्यन्तीः प्रजा यजमानमभि समावर्तन्ते  ।  प्रजापतेरक्ष्यश्वयत्  ।  तत्परापतत्  ।  तदश्वोऽभवत्  ।  
तदश्वस्याश्वत्वम् ३८

एष वै प्रजापतिः  ।  यदग्निः प्राजापत्योऽश्वः  ।  यदश्वं पुरस्तान्नयति  ।  स्वमेव चक्षुः पश्यन्प्रजापतिरनूदेति  ।  वज्री वा एषः  ।  यदश्वः  ।  यदश्वं पुरस्तान्नयति  
।  जातानेव भ्रातृव्यान्प्रणुदते  ।  पुनरावर्तयति  ३९

जनिष्यमाणानेव प्रतिनुदते  ।  न्याहवनीयो गार्हपत्यमकामयत  ।  नि गार्हपत्य आहवनीयम्  ।  तौ विभाजं नाशक्नोत्  ।  सोऽश्वः पूर्ववाड्भूत्वा  ।  प्राञ्चं पूर्वमुदवहत्  ।  तत्पूर्ववाहः पूर्ववाट्त्वम्  ।  यदश्वं पुरस्तान्नयति  ।  विभ-
क्तिरेवैनयोः सा  ।  अथो नानावीर्यावेवैनौ कुरुते  ४०

यदुपर्युपरि शिरो हरेत्  ।  प्राणान्विच्छिन्द्यात्  ।  अधोऽधः शिरो हरति  ।  प्राणानां गोपीथाय  ।  इयत्यग्रे हरति  ।  अथेयत्यथेयति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एष्वेवैनं लोकेषु प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  प्रजापतिरग्निमसृजत  ।  सोऽबिभेत्प्रमा 
धक्ष्यतीति  ४१

तस्य त्रेधा महिमानं व्यौहत्  ।  शान्त्या अप्रदाहाय  ।  यत्त्रेधाग्निराधीयते  ।  महिमानमेवास्य तद्व्यूहति  ।  शान्त्या अप्रदाहाय  ।  पुनरावर्तयति  ।  
महिमानमेवास्य संदधाति  ।  पशुर्वा एषः  ।  यदश्वः  ।  एष रुद्र ः!  ४२

यदग्निः  ।  यदश्वस्य पदेऽग्निमादध्यात्  ।  रुद्रा य पशूनपिदध्यात्  ।  अप-शुर्यजमानः स्यात्  ।  यन्नाक्रमयेत्  ।  अनवरुद्धा अस्य पशवः स्युः  ।  पार्श्वत आक्रमयेत्  ।  यथाहितस्याग्नेरङ्गारा अभ्यववर्तेरन्  ।  अवरुद्धा अस्य पशवो 
भवन्ति  ।  न रुद्रा यापिदधाति  ४३

त्रीणि हवीँ षि निर्वपति  ।  विराज एव विक्रान्तं यजमानोऽनु विक्रमते  ।  अग्नये पवमानाय  ।  अग्नये पावकाय  ।  अग्नये शुचये  ।  यदग्नये पवमानाय निर्वपति  ।  पुनात्येवैनम्  ।  यदग्नये पावकाय  ।  पूत एवास्मिन्नन्नाद्यं दधाति  
।  यदग्नये शुचये  ।  ब्रह्मवर्चसमेवास्मिन्नुपरिष्टाद्दधाति  ४४

देवासुराः संयत्ता आसन्न्  ।  ते देवा विजयमुपयन्तः  ।  अग्नौ वामं वसु सं न्यदधत  ।  इदमु नो भविष्यति  ।  यदि नो जेष्यन्तीति  ।  तदग्निर्नोत्सह-मशक्नोत्  ।  तत्त्रेधा विन्यदधात्  ।  पशुषु तृतीयम्  ।  अप्सु तृतीयम्  ।  
आदित्ये तृतीयम्  ४५

तद्देवा विजित्य  ।  पुनरवारुरुत्सन्त  ।  तेऽग्नये पवमानाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपन्  ।  पशवो वा अग्निः पवमानः  ।  यदेव पशुष्वासीत्  ।  तत्तेनावा-रुन्धत  ।  तेऽग्नये पावकाय  ।  आपो वा अग्निः पावकः  ।  यदेवाप्स्वासीत्  
।  तत्तेनावारुन्धत  ४६

तेऽग्नये शुचये  ।  असौ वा आदित्योऽग्निः शुचिः  ।  यदेवादित्य आसीत्  ।  तत्तेनावारुन्धत  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  तनुवो वावैता अग्न्याधेयस्य  ।  आग्नेयो वा अष्टाकपालोऽग्न्याधेयमिति  ।  यत्तं निर्वपेत्  ।  नैतानि  ।  यथात्मा 
स्यात्  ४७
नाङ्गानि  ।  तादृगेव तत्  ।  यदेतानि निर्वपेत्  ।  न तम्  ।  यथाङ्गानि स्युः  ।  नात्मा  ।  तादृगेव तत्  ।  उभयानि सह निरुप्याणि  ।  यज्ञस्य सात्मत्वाय  
।  उभयं वा एतस्येन्द्रि यं वीर्यमाप्यते  ४८

योऽग्निमाधत्ते  ।  ऐन्द्रा ग्नमेकादशकपालमनु निर्वपेत्  ।  आदित्यं चरुम्  ।  इन्द्रा ग्नी वै देवानामयातयामानौ  ।  ये एव देवते अयातयाम्नी ।ताभ्यामेवास्मा इन्द्रि यं वीर्यमवरुन्द्धे  ।  आदित्यो भवति  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्यामेव 
प्रतितिष्ठति  ।  धेन्वै वा एतद्रे तः  ४९

यदाज्यम्  ।  अनडुहस्तण्डुलाः  ।  मिथुनमेवावरुन्द्धे  ।  घृते भवति  ।  यज्ञस्यालूक्षान्तत्वाय  ।  चत्वार आर्षेयाः  ।  प्राश्नन्ति  ।  दिशामेव ज्योतिषि 
जुहोति  ।  पशवो वा एतानि हवीँ षि  ।  एष रुद्र ः!  ।  यदग्निः  ५०

यत्सद्य एतानि हवीँ षि निर्वपेत्  ।  रुद्रा य पशूनपि दध्यात्  ।  अपशुर्यजमानः स्यात्  ।  यन्नानुनिर्वपेत्  ।  अनवरुद्धा अस्य पशवः स्युः  ।  द्वादशसु रात्रीष्वनु निर्वपेत्  ।  संवत्सरप्रतिमा वै द्वादश रात्रयः  ।  संवत्सरेणैवास्मै रुद्र ँ!  शमयित्वा  
।  पशूनवरुन्द्धे  ।  यदेकमेकमेतानि हवीँ षि निर्वपेत्  ५१

यथा त्रीण्यावपनानि पूरयेत्  ।  तादृक्तत्  ।  न प्रजननमुच्छिँ षेत्  ।  एकं निरुप्य  ।  उत्तरे समस्येत्  ।  तृतीयमेवास्मै लोकमुच्छिँ षति प्रजननाय  ।  तं प्रजया पशुभिरनु प्रजायते  ।  अथो यज्ञस्यैवैषाभिक्रान्तिः  ।  रथचक्रं प्रवर्तयति  
।  मनुष्यरथेनैव देवरथं प्रत्यवरोहति  ५२

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  होतव्यमग्निहोत्रा३ं! न होतव्या३मिति  ।  यद्यजुषा जुहुयात्  ।  अयथापूर्वमाहुती जुहुयात्  ।  यन्न जुहुयात्  ।  अग्निः पराभवेत्  ।  तूष्णीमेव होतव्यम्  ।  यथापूर्वमाहुती जुहोति  ।  नाग्निः पराभवति  ।  
अग्नीधे ददाति  ५३

अग्निमुखानेवर्तून्प्रीणाति  ।  उपबर्हणं ददाति  ।  रूपाणामवरुद्ध्यै  ।  अश्वं ब्रह्मणे  ।  इन्द्रि यमेवावरुन्धे  ।  धेनुँ  होत्रे  ।  आशिष एवावरुन्द्धे  ।  अनड्वा-
हमध्वर्यवे  ।  वह्निर्वा अनड्वान्  ।  वह्निरध्वर्युः  ५४

वह्निनैव वह्नि यज्ञस्यावरुन्द्धे  ।  मिथुनौ गावौ ददाति  ।  मिथुनस्यावरुद्ध्यै  ।  वासो ददाति  ।  सर्वदेवत्यं वै वासः  ।  सर्वा एव देवताः प्रीणाति  ।  आ द्वादशभ्यो ददाति  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संअत्सर एव प्रतितिष्ठति  
।  काममूर्ध्वं देयम्  ।  अपरिमितस्यावरुद्ध्यै  ५५

घर्मः शिरस्तदयमग्निः  ।  संप्रियः पशुभिर्भुवत्  ।  छर्दिस्तोकाय तनयाय यच्छ  ।  वातः प्राणस्तदयमग्निः  ।  संप्रियः पशुभिर्भुवत्  ।  स्वदितं तोकाय तनयाय पितुं पच  ।  प्राचीमनु प्रदिशं प्रेहि विद्वान्  ।  अग्नेरग्ने पुरो अग्निर्भवेह  ।  
विश्वा आशा दीद्यानो विभाहि  ।  ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे  ५६

अर्कश्चक्षुस्तदसौ सूर्यस्तदयमग्निः  ।  संप्रियः पशुभिर्भुवत्  ।  यत्ते शुक्र शुक्रं वर्चः शुक्रा तनूः  ।  शुक्रं ज्योतिरजस्रम्  ।  तेन मे दीदिहि तेन त्वादधे  ।  अग्निनाग्ने ब्रह्मणा  ।  आनशे व्यानशे सर्वमायुर्व्यानशे  ।  ये ते अग्ने शिवे 
तनुवौ  ।  विराट्च स्वराट्च  ।  ते मा विशतां ते मा जिन्वताम्  ५७

ये ते अग्ने शिवे तनुवौ  ।  सम्राट्चाभिभूश्च  ।  ते मा विशतां ते मा जिन्वताम्  ।  ये ते अग्ने शिवे तनुवौ  ।  विभूश्च परिभूश्च  ।  ते मा विशतां ते मा जिन्वताम्  ।  ये ते अग्ने शिवे तनुवौ  ।  प्रभ्वी च प्रभूतिश्च  ।  ते मा विशतां ते मा जिन्वताम्  ।  यास्ते अग्ने शिवास्तनुवः  ।  ताभिस्त्वादधे  ।  यास्ते अग्ने 
घोरास्तनुवः  ।  ताभिरमुं गच्छ  ५८

इमे वा एते लोका अग्नयः  ।  ते यदव्यावृत्ता आधीयेरन्  ।  शोचयेयुर्यजमानम्  ।  घर्मः शिर इति गार्हपत्यमादधाति  ।  वातः प्राण इत्यन्वाहार्यपचनम्  ।  अर्कश्चक्षुरित्याहवनीयम्  ।  तेनैवैनान्व्यावर्तयति  ।  तथा न शोचयन्ति यजमानम्  ।  रथन्तरमभिगायते गार्हपत्य आधीयमाने  ।  राथन्तरो वा अयं 
लोकः  ५९

अस्मिन्नेवैनं लोके प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  वामदेव्यमभिगायत उद्ध्रियमाणे  ।  अन्तरिक्षं वै वामदेव्यम्  ।  अन्तरिक्ष एवैनं प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  अथो शान्तिर्वै वामदेव्यम्  ।  शान्तमेवैनं पशव्यमुद्धरते  ।  बृहदभिगायत आहवनीय आधीयमाने  ।  बार्हतो वा असौ लोकः  ।  अमुष्मिन्नेवैनं लोके प्रतिष्ठितमाधत्ते  
।  प्रजापतिरग्निमसृजत  ६०

सोऽश्वो वारो भूत्वा पराङैत्  ।  तं वारवन्तीयेनावारयत  ।  तद्वारवन्तीयस्य वारवन्तीयत्वम्  ।  श्यैतेन श्येती अकुरुत  ।  तच्छ्यैतस्य श्यैतत्वम्  ।  यद्वारवन्तीयमभिगायते  ।  वारयित्वैवैनं प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  श्यैतेन श्येती 
कुरुते  ।  घर्मः शिर इति गार्हपत्यमादधाति  ।  सशीर्षाणमेवैनमाधत्ते  ६१

उपैनमुत्तरो यज्ञो नमति  ।  रुद्रो  वा एषः  ।  यदग्निः  ।  स आधीयमान ईश्वरो यजमानस्य पशून्हिँ सितोः  ।  संप्रियः पशुभिर्भुवदित्याह  ।  पशुभिरेवैनँ  संप्रियं करोति  ।  पशूनामहिँ सायै  ।  छर्दिस्तोकाय तनयाय यच्छेत्याह  ।  आशिष-
मेवैतामाशास्ते  ।  वातः प्राण इत्यन्वाहार्यपचनम्  ६२

सप्राणमेवैनमाधत्ते  ।  स्वदितं तोकाय तनयाय पितुं पचेत्याह  ।  अन्नमेवास्मै स्वदयति  ।  प्राचीमनु प्रदिशं प्रेहि विद्वानित्याह  ।  विभक्तिरेवैनयोः सा  ।  अथो नानावीर्यावेवैनौ कुरुते  ।  ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पद इत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  अर्कश्चक्षुरित्याहवनीयम्  ।  अर्को वै देवानामन्नम्  
६३

अन्नमेवावरुन्धे  ।  तेन मे दीदिहीत्याह  ।  समिन्ध एवैनम्  ।  आनशे व्यानश इति त्रिरुदिङ्गयति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एष्वेवैनं लोकेषु प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  तत्तथा न कार्यम्  ।  वीङ्गितमप्रतिष्ठितमादधीत  ।  उद्धृत्यैवाधायाभिमन्त्रियः   ।  अवीङ्गितमेवैनं प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  विराट्च स्वराट्च यास्ते अग्ने शिवा-स्तनुवस्ताभिस्त्वादध इत्याह  ।  एता वा अग्नेः शिवास्तनुवः  ।  ताभिरेवैनँ  समर्धयति  ।  यास्ते अग्ने घोरास्तनुवस्ताभिरमुं गच्छेति ब्रूयाद्यं द्विष्यात्  ।  
ताभिरेवैनं पराभावयति  ६४

शमीगर्भादग्निं मन्थति  ।  एषा वा अग्नेर्यज्ञिया तनूः  ।  तामेवास्मै जनयति  ।  अदितिः पुत्रकामा  ।  साध्येभ्यो देवेभ्यो ब्रह्मौदनमपचत्  ।  तस्या उच्छेष-णमददुः  ।  तत्प्राश्नात्  ।  सा रेतोऽधत्त  ।  तस्यै धाता चार्यमा चाजायेताम्  
।  सा द्वितीयमपचत्  ६५

तस्या उच्छेषणमददुः  ।  तत्प्राश्नात्  ।  सा रेतोऽधत्त तस्यै मित्रश्च वरुणश्चाजायेताम्  ।  सा तृतीयमपचत्  ।  तस्या उच्छेषणमददुः  ।  तत्प्राश्नात्  
।  सा रेरोऽधत्त  ।  तस्या अँ शश्च भगश्चाजायेताम्  ।  सा चतुर्थमपचत्  ६६

तस्या उच्छेषणमददुः  ।  तत्प्राश्नात्  ।  सा रेतोऽधत्त  ।  तस्या इन्द्र श्च विवस्वाँ श्चाजायेताम्  ।  ब्रह्मौदनं पचति  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  प्राश्नन्ति ब्राह्मणा ओदनम्  ।  यदाज्यमुच्छिष्यते  ।  तेन समिधोऽभ्यज्यादधाति  ।  
उच्छेषणाद्वा अदिती रेतोऽधत्त  ६७

उच्छेषणादेव तद्रे तो धत्ते  ।  अस्थि वा एतत्  ।  यत्समिधः  ।  एतद्रे तः  ।  यदाज्यम्  ।  यदाज्येन समिधोऽभ्यज्यादधाति  ।  अस्थ्येव तद्रे तसि दधाति  ।  तिस्र आदधाति मिथुनत्वाय  ।  इयतीर्भवन्ति  ।  प्रजापतिना यज्ञमुखेन 
संमिताः  ६८

इयतीर्भवन्ति  ।  यज्ञपरुषा संमिताः  ।  इयतीर्भवन्ति  ।  एतावद्वै पुरुषे वीर्यम्  ।  वीर्यसंमिताः  ।  आद्रा र्! भवन्ति  ।  आर्द्र मिव हि रेतः सिच्यते  ।  
चित्रियस्याश्वत्थस्यादधाति  ।  चित्रमेव भवति  ।  घृतवतीभिरादधाति  ६९

एतद्वा अग्नेः प्रियं धाम  ।  यद्घृतम्  ।  प्रियेणैवैनं धाम्ना समर्धयति  ।  अथो तेजसा  ।  गायत्रीभिर्ब्राह्मणस्यादध्यात्  ।  गायत्रच्छन्दा वै ब्राह्मणः  ।  स्वस्य छन्दसः प्रत्ययनस्त्वाय  ।  त्रिष्टुग्भी राजन्यस्य  ।  त्रिष्टुप्छन्दा वै राजन्यः  ।  
स्वस्य छन्दसः प्रत्ययनस्त्वाय  ७०

जगतीभिर्वैश्यस्य  ।  जगतीछन्दा वै वैश्यः  ।  स्वस्य छन्दसः प्रत्ययनस्त्वाय  ।  तँ  संवत्सरं गोपायेत्  ।  संवत्सरँ  हि रेतो हितं वर्धते  ।  यद्येनँ  संवत्सरे नोपनमेत्  ।  समिधः पुनरादध्यात्  ।  रेत एव तद्धितं वर्धमानमेति  ।  न 
माँ समश्नीयात्  ।  न स्त्रियमुपेयात्  ७१

यन्माँ समश्नीयात्  ।  यत्स्त्रियमुपेयात्  ।  निर्वीर्यः स्यात्  ।  नैनमग्निरुपनमेत्  ।  श्व आधास्यमानो ब्रह्मौदनं पचति  ।  आदित्या वा इत उत्तमाः सुवर्गं लोकमायन्न्  ।  ते वा इतो यन्तं प्रतिनुदन्ते  ।  एते खलु वावादित्याः  ।  
यद्ब्राह्मणाः  ।  तैरेव संत्वं गच्छति  ७२

नैनं प्रतिनुदन्ते  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  क्वा सः  ।  अग्निः कार्यः  ।  योऽस्मै प्रजां पशून्प्रजनयतीति  ।  शल्कैस्ताँ  रात्रिमग्निमिन्धीत  ।  तस्मिन्नुपव्युषमरणी निष्टपेत्  ।  यथर्षभाय वाशिता न्याविच्छायति  ।तदृगेव तत्  ।  अपोदूह्य 
भस्माग्निं मन्थति  ७३

सैव साग्नेः संततिः  ।  तं मथित्वा प्राञ्चमुद्धरति  ।  संवत्सरमेव तद्रे तो हितं प्रजनयति  ।  अनाहितस्तस्याग्निरित्याहुः  ।  यः समिधोऽनाधायाग्निमाधत्त इति  ।  ताः संवत्सरे पुरस्तादादध्यात्  ।  संवत्सरादेवैनमवरुध्याधत्ते  ।  यदि संवत्सरे नादध्यात्  ।  द्वादश्यां पुरस्तादादध्यात्संवत्सरप्रतिमा वै द्वादश रात्रयः  ।  संवत्सरमेवास्याहिता भवन्ति  ।  यदि द्वादश्यां नादध्यात्  ।  त्र्! यहे 
पुरस्तादादध्यात्  ।  आहिता एवास्य भवन्ति  ७४

प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  स रिरिचानोऽमन्यत  ।  स तपोऽतप्यत  ।  स आत्मन्वीर्यमपश्यत्  ।  तदवर्धत  ।  तदस्मात्सहसोर्ध्वमसृज्यत  ।  सा विरा-डभवत्  ।  तां देवासुरा व्यगृह्णत  ।  सोऽब्रवीत्प्रजापतिः  ।  मम वा एषा  
७५

दोहा एव युष्माकमिति  ।  सा ततः प्राच्युदक्रामत्  ।  तत्प्रजापतिः पर्यगृह्णात्  ।  अथर्व पितुं मे गोपायेति  ।  सा द्वितीयमुदक्रामत्  ।  तत्प्रजापतिः पर्यगृह्णात्  ।  नर्य प्रजां मे गोपायेति  ।  सा तृतीयमुदक्रामत्  ।  तत्प्रजापतिः पर्यगृह्णात्  
।  शँ स्य पशून्मे गोपायेति  ७६

सा चतुर्थमुदक्रामत्  ।  तत्प्रजापतिः पर्यगृह्णात्  ।  सप्रथ सभां मे गोपायेति  ।  सा पञ्चममुदक्रामत्  ।  तत्प्रजापतिः पर्यगृह्णात्  ।  अहे बुध्निय मन्त्रं मे गोपायेति  ।  अग्नीन्वाव सा तान्व्यक्रमत  ।  तान्प्रजापतिः पर्यगृह्णात्  ।  अथो 
पङ्क्तिमेव  ।  पङ्क्तिर्वा एषा ब्राह्मणे प्रविष्टा  ७७

तामात्मनोऽधि निर्मिमीते  ।  यदग्निराधीयते  ।  तस्मादेतावन्तोऽग्नय आधीयन्ते  ।  पाङ्क्तं वा इदँ  सर्वम्  ।  पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ  स्पृणोति  ।  अथर्व पितुं मे गोपायेत्याह  ।  अन्नमेवैतेन स्पृणोति  ।  नर्य प्रजां मे गोपायेत्याह  ।  प्रजामेवतेन स्पृणोति  
।  शँ स्य पशून्मे गोपायेत्याह  ७८

पशूनेवैतेन स्पृणोति  ।  सप्रथ सभां मे गोपायेत्याह  ।  सभामेवैतेनेन्द्रि यँ  स्पृणोति  ।  अहे बुध्निय मन्त्रं मे गोपायेत्याह  ।  मन्त्रमेवैतेन श्रियँ  स्पृणोति  ।  यदन्वाहार्यपचनेऽन्वाहार्यं पचन्ति  ।  तेन सोऽस्याभीष्टः प्रीतः  ।  यद्गार्हपत्य आज्यमधिश्रयन्ति संपत्नीर्याजयन्ति  ।  तेन सोऽस्याभीष्टः प्रीतः  ।  यदाहवनीये 
जुह्वति  ७९

तेन सोऽस्याभीष्टः प्रीतः  ।  यत्सभायां विजयन्ते  ।  तेन सोऽस्याभीष्टः प्रीतः  ।  यदावसथेऽन्नँ  हरन्ति  ।  तेन सोऽस्याभीष्टः प्रीतः  ।  तथास्य सर्वे प्रीता अभीष्टा आधीयन्ते  ।  प्रवसथमेष्यन्नेवमुपतिष्ठेतैकमेकम्  ।  यथा ब्राह्मणाय गृहे वासिने परिदाय गृहानेति  ।  तादृगेव तत्  ।  पुनरागत्योपतिष्ठते  ।  साभागेयमेवैषां तत्  ।  सा तत ऊर्ध्वारोहत्  ।  सा रोहिण्यभवत्  ।  तद्रो हिण्यै रोहिणित्वम्  ।  रोहिण्यामग्निमादधीत  ।  स्व एवैनं योनौ प्रतिष्ठितमाधत्ते  ।  
ऋध्नोत्येनेन  ८०   १

उद्धन्यमानमस्या अमेध्यम्  ।  अप पाप्मानं यजमानस्य हन्तु  ।  शिवा नः सन्तु प्रदिशश्चतस्रः  ।  शं नो माता पृथिवी तोकसाता  ।  शं नो देवीरभिष्टये  ।  आपो भवन्तु पीतये  ।  शं योरभि स्रवन्तु नः  ।  वैश्वानरस्य रूपम्  ।  
पृथिव्यां परिस्रसा  ।  स्योनमाविशन्तु नः  १

यदिदं दिवो यददः पृथिव्याः  ।  संजज्ञाने रोदसी संबभूवतुः  ।  ऊषान्कृष्ण-मवतु कृष्णमूषाः  ।  इहोभयोर्यज्ञियमागमिष्ठाः  ।  ऊतीः कुर्वाणो यत्पृथिवी-मचरः  ।  गुहाकारमाखुरूपं प्रतीत्य  ।  तत्ते न्यक्तमिह संभरन्तः  ।  शातं जीवेम शरदः सवीराः  ।  ऊर्जं पृथिव्या रसमाभरन्तः  ।  शतं जीवेम शरदः 
पुरूचीः  २

वम्रीभिरनुवित्तं गुहासु  ।  श्रोत्रं त उर्व्यबधिरा भवामः  ।  प्रजापतिसृष्टानां प्रजानाम्  ।  क्षुधोपहत्यै सुवितं नो अस्तु  ।  उपप्रभिन्नमिषमूर्जं प्रजाभ्यः  ।  सूदं गृहेभ्यो रसमाभरामि  ।  यस्य रूपं बिभ्रदिमामविन्दत्  ।  गुहा प्रविष्टाँ  
सरिरस्य मध्ये  ।  तस्येदं विहतमाभरन्तः  ।  अच्छंबट्कारमस्यां विधेम  ३

यत्पर्यपश्यत्सरिरस्य मध्ये  ।  उर्वीमपश्यज्जगतः प्रतिष्ठाम्  ।  तत्पुष्करस्या-यतनाद्धि जातम्  ।  पर्णं पृथिव्याः प्रथनँ  हरामि  ।  याभिरदृँ हज्जगतः प्रतिष्ठाम्  ।  उर्वीमिमां विश्वजनस्य भर्त्रीम्  ।  ता नः शिवाः शर्कराः सन्तु सर्वाः  ।  अग्ने रेतश्चन्द्र ँ!  हिरण्यम्  ।  अद्भ्यः संभूतममृतं प्रजासु  ।  तत्संभरन्नुत्तरतो निधाय  
४

अतिप्रयच्छन्दुरितिं तरेयम्  ।  अश्वो रूपं कृत्वा यदश्वत्थेऽतिष्ठः  ।  संवत्सरं देवेभ्यो निलाय  ।  तत्ते न्यक्तमिह संभरन्तः  ।  शतं जीवेम शरदः सवीराः  ।  ऊर्जः पृथिव्या अध्युत्थितोऽसि  ।  वनस्पते शतवल्शो विरोह  ।  त्वया वयमिषमूर्जं मदन्तः  ।  रायस्पोषेण समिषा मदेम  ।  गायत्रिया ह्रियमाणस्य 
यत्ते  ५

पर्णमपतत्तृतीयस्यै दिवोऽधि  ।  सोऽयं पर्णः सोमपर्णाद्धि जातः  ।  ततो हरामि सोमपीथस्यावरुद्ध्यै  ।  देवानां ब्रह्मवादं वदतां यत्  ।  उपाशृणोः सुश्रवा वै श्रुतोऽसि  ।  ततो मामाविशतु ब्रह्मवर्चसम्  ।  तत्संभरँ स्तदवरुन्धीय साक्षात्  
।  यया ते सृष्टस्याग्नेः  ।  हेतिमशमयत्प्रजापतिः  ।  तामिमामप्रदाहाय  ६

शमीँ  शान्त्यै हराम्यहम्  ।  यत्ते सृष्टस्य यतः  ।  विकङ्कतं भा आर्छज्जातवेदः  ।  तया भासा संमितः  ।  उरुं नो लोकमनु प्रभाहि  ।  यत्ते तान्तस्य हृदयमा-च्छिन्दञ्जातवेदः  ।  मरुतोऽद्भिस्तमयित्वा  ।  एतत्ते तदशनेः सं भरामि  ।  
सात्मा अग्ने सहृदयो भवेह  ।  चित्रियादश्वत्थात्संभृता बृहत्यः  ७
शरीरमभि सँ स्कृताः स्थ  ।  प्रजापतिना यज्ञमुखेन संमिताः  ।  तिस्रस्त्रि-वृद्भिर्मिथुनाः प्रजात्यै  ।  अश्वत्थाद्धव्यवाहाद्धि जाताम्  ।  अग्नेस्तनूं यज्ञियाँ  संभरामि  ।  शान्तयोनिँ  शमीगर्भम्  ।  अग्नये प्रजनयितवे  ।  यो अश्वत्थः 
शमीगर्भः  ।  आरुरोह त्वे सचा  ।  तं ते हरामि ब्रह्मणा  ८

यज्ञियैः केतुभिः सह  ।  यं त्वा समभरञ्जातवेदः  ।  यथाशरीरं भूतेषु न्यक्तम्  ।  स संभृतः सीद शिवः प्रजाभ्यः  ।  उरुं नो लोकमनुनेषि विद्वान्  ।  प्रवेधसे कवये मेध्याय  ।  वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे  ।  यतो भयमभयं तन्नो अस्तु  
।  अव देवान्यजे हेड्यान्  ।  समिधाग्निं दुवस्यत  ९

घृतैर्बोधयतातिथिम्  ।  आस्मिन्हव्या जुहोतन  ।  उप त्वाग्ने हविष्मतीः  ।  घृताचीर्यन्तु हर्यत  ।  जुषस्व समिधो मम  ।  तं त्वा समिद्भिरङ्गिरः  ।  घृतेन वर्धयामसि  ।  बृहच्छोचा यविष्ठ्य  ।  समिध्यमानः प्रथमो नु धर्मः  ।  सम-
क्तुभिरज्यते विश्ववारः  १०

शोचिष्केशो घृतनिर्णिक्पावकः  ।  सुयज्ञो अग्निर्यजथाय देवान्  ।  घृतयोनिर-ग्निः  ।  घृतैः समिद्धो घृतमस्यान्नम्  ।  घृतप्रुषस्त्वा सरितो वहन्ति  ।  घृतं पिबन्सुयजा यक्षि देवान्  ।  आयुर्दा अग्ने हविषो जुषाणः  ।  घृतप्रतीको घृत-
योनिरेधि  ।  घृतं पीत्वा मधु चारु गव्यम्  ।  पितेव पुत्रमभिरक्षतादिमम्  ११

त्वामग्ने समिधानं यविष्ठ  ।  देवा दूतं चक्रिरे हव्यवाहम्  ।  उरुज्रयसं घृतयोनिमाहुतम्  ।  त्वेषं चक्षुर्दधिरे चोदयन्वति  ।  त्वामग्ने प्रदिव आहुतं घृतेन  ।  सुम्नायवः सुषमिधा समीधिरे  ।  स वावृधान ओषधीभिरुक्षितः  ।  उरु ज्रयाँ सि पार्थिवा वितिष्ठसे  ।  घृतप्रतीकं च ऋतस्य धूर्षदम्  ।  अग्निं 
मित्रं न समिधान ऋञ्जते  १२

इन्धानो अक्रो विदथेषु दीद्यत्  ।  शुक्रवर्णामुदु नो यँ सते धियम्  ।  प्रजा अग्ने संवासय  ।  आशाश्च पशुभिः सह  ।  राष्ट्राण्यस्मा आधेहि  ।  यान्यासन्सवितुः सवे  ।  मही विश्पत्नी सदने ऋतस्य  ।  अर्वाची एतं धरुणे रयीणाम्  ।  
अन्तर्वत्नी जन्यं जातवेदसम्  ।  अध्वराणां जनयथः पुरोगाम्  १३
आरोहतं दशतँ  शक्वरीर्मम  ।  ऋतेनाग्न आयुषा वर्चसा सह  ।  ज्योग्जीवन्त उत्तरामुत्तराँ  समाम्  ।  दर्शमहं पूर्णमासं यज्ञं यथा यजै  ।  ऋत्वियवती स्थो अग्निरेतसौ  ।  गर्भं दधाथां ते वामहं ददे  ।  तत्सत्यं यद्वीरं बिभृथः  ।  वीरं 
जनयिष्यथः  ।  ते मत्प्रातः प्रजनिष्येथे  ।  ते मा प्रजाते प्रजनयिष्यथः  १४

प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन सुवर्गे लोके  ।  अनृतात्सत्यमुपैमि  ।  मानुषा-द्दैव्यमुपैमि  ।  दैवीं वाचं यच्छामि  ।  शल्कैरग्निमिन्धानः  ।  उभौ लोकौ सनेमहम्  ।  उभयोर्लोकयोरृद्ध्वा  ।  अति मृत्युं तराम्यहम्  ।  जातवेदो 
भुवनस्य रेतः  ।  इह सिञ्च तपसो यज्जनिष्यते  १५

अग्निमश्वत्थादधि हव्यवाहम्  ।  शमीगर्भाज्जनयन्यो मयोभूः  ।  अयं ते योनि-रृत्वियः  ।  यतो जातो अरोचथाः  ।  तं जानन्नग्न आरोह  ।  अथा नो वर्धया रयिम्  ।  अपेत वीत वि च सर्पतातः  ।  येऽत्र स्थ पुराणा ये च नूतनाः  ।  
अदादिदं यमोऽवसानं पृथिव्याः  ।  अक्रन्निमं पितरो लोकमस्मै  १६

अग्नेर्भस्मास्यग्नेः पुरीषमसि  ।  संज्ञानमसि कामधरणम्  ।  मयि ते कामधरणं भूयात्  ।  सं वः सृजामि हृदयानि  ।  सँ सृष्टं मनो अस्तु वः  ।  सँ सृष्टः प्राणो अस्तु वः  ।  सं या वः प्रियास्तनुवः  ।  सं प्रिया हृदयानि वः  ।  आत्मा वो 
अस्तु सं प्रियः  ।  सं प्रियास्तनुवो मम  १७

कल्पेतां द्यावापृथिवी ।कल्पन्तामाप ओषधीः  ।  कल्पन्तामग्नयः पृथक्  ।  मम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः  ।  येऽग्नयः समनसः  ।  अन्तरा द्यावापृथिवी  ।  वासन्तिकावृतू अभि कल्पमानाः  ।  इन्द्र मिव देवा अभि संविशन्तु  ।  
दिवस्त्वा वीर्येण  ।  पृथिव्यै महिम्ना  १८

अन्तरिक्षस्य पोषेण  ।  सर्वपशुमादधे  ।  अजीजनन्नमृतं मर्त्यासः  ।  अस्रेमाणं तरणिं वीडुजम्भम्  ।  दश स्वसारो अग्रुवः समीचीः  ।  पुमाँ सं जातमभि सँ रभन्ताम्  ।  प्रजापतेस्त्वा प्राणेनाभि प्राणिमि  ।  पूष्णः पोषेण मह्यम्  ।  
दीर्घायुत्वाय शतशारदाय  ।  शतँ  शरद्भ्य आयुषे वर्चसे  १९

जीवात्वै पुण्याय  ।  अहं त्वदस्मि मदसि त्वमेतत्  ।  ममासि योनिस्तव योनिरस्मि  ।  ममैव सन्वह हव्यान्यग्ने  ।  पुत्रः पित्रे लोककृज्जातवेदः  ।  प्राणे त्वामृतमादधामि  ।  अन्नादमन्नाद्याय  ।  गोप्तारं गुप्त्यै  ।  सुगार्हपत्यो विद-
हन्नरातीः  ।  उषसः श्रेयसीश्श्रेयसीर्दधत्  २०

अग्ने सपत्नाँ  अप बाधमानः  ।  रायस्पोषमिषमूर्जमस्मासु धेहि  ।  इमा उ मा-मुप तिष्ठन्तु रायः  ।  आभिः प्रजाभिरिह सं वसेय  ।  इहो इडा तिष्ठतु विश्वरूपी ।  मध्ये वसोर्दीदिहि जातवेदः  ।  ओजसे बलाय त्वोद्यच्छे  ।  वृषणे 
शुष्मायायुषे वर्चसे  ।  सपत्नतूरसि वृत्रतूः  ।  यस्ते देवेषु महिमा सुवर्गः  २१

यस्त आत्मा पशुषु प्रविष्टः  ।  पुष्टिर्या ते मनुष्येषु पप्रथे  ।  तया नो अग्ने जु-षमाण एहि  ।  दिवः पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात्  ।  वातात्पशुभ्यो अध्योषधीभ्यः  ।  यत्रयत्र जातवेदः संबभूथ  ।  ततो नो अग्ने जुषमाण एहि  ।  प्राचीमनु प्रदिशं प्रेहि विद्वान्  ।  अग्नेरग्ने पुरो अग्निर्भवेह  ।  विश्वा आशा दीद्यानो वि 
भाहि  २२

ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे  ।  अन्वग्निरुषसामग्रमख्यत्  ।  अन्वहानि प्रथमो जातवेदाः  ।  अनु सूर्यस्य पुरुत्रा च रश्मीन्  ।  अनु द्यावापृथिवी आततान  ।  विक्रमस्व महाँ  असि  ।  वेदिषन्मानुषेभ्यः  ।  त्रिषु लोकेषु जागृहि  ।  
यदिदं दिवो यददः पृथिव्याः  ।  संविदाने रोदसी संबभूवतुः  २३

तयोः पृष्ठे सीदतु जातवेदाः  ।  शंभूः प्रजाभ्यस्तनुवे स्योनः  ।  प्राणं त्वामृत आदधामि  ।  अन्नादमन्नाद्याय  ।  गोप्तारं गुप्त्यै  ।  यत्ते शुक्र शुक्रं वर्चः शुक्रा तनूः  ।  शुक्रं ज्योतिरजस्रम्  ।  तेन मे दीदिहि तेन त्वादधे  ।  अग्निनाग्ने 
ब्रह्मणा  ।  आनशे व्यानशे सर्वमायुर्व्यानशे  २४

नर्य प्रजां मे गोपाय  ।  अमृतत्वाय जीवसे  ।  जातां जनिष्यमाणां च  ।  अमृते सत्ये प्रतिष्ठिताम्  ।  अथर्व पितुं मे गोपाय  ।  रसमन्नमिहायुषे  ।  अदब्धायोऽशीततनो  ।  अविषं नः पितुं कृणु  ।  शँ स्य पशून्मे गोपाय  ।  
द्विपादो ये चतुष्पदः  २५
अष्टाशफाश्च य इहाग्ने  ।  ये चैकशफा आशुगाः  ।  सप्रथ सभां मे गोपाय  ।  ये च सभ्याः सभासदः  ।  तानिन्द्रि यावतः कुरु  ।  सर्वमायुरुपासताम्  ।  अहे बुध्निय मन्त्रं मे गोपाय  ।  यमृषयस्त्रैविदा विदुः  ।  ऋचः सामानि यजूँ षि  
।  सा हि श्रीरमृता सताम्  २६

चतुःशिखण्डा युवतिः सुपेशाः  ।  घृतप्रतीका भुवनस्य मध्ये  ।  मर्मृज्यमाना महते सौभगाय  ।  मह्यं धुक्ष्व यजमानाय कामान्  ।  इहैव सन्तत्र सतो वो अग्नयः  ।  प्राणेन वाचा मनसा बिभर्मि  ।  तिरो मा सन्तमायुर्मा प्रहासीत्  ।  ज्योतिषा वो वैश्वानरेणोपतिष्ठे  ।  पञ्चधाग्नीन्व्यक्रामत्  ।  विराट्सृष्टा प्रजापतेः  
।  ऊर्ध्वारोह द्रो हिणी ।योनिरग्नेः प्रतिष्ठितिः  २७

नवैतान्यहानि भवन्ति  ।  नव वै सुवर्गा लोकाः  ।  यदेतान्यहान्युपयन्ति  ।  नवस्वेव तत्सुवर्गेषु लोकेषु सत्रिणः प्रतितिष्ठन्तो यन्ति  ।  अग्निष्टोमाः परःसामानः कार्या इत्याहुः  ।  अग्निष्टोमसंमितः सुवर्गो लोक इति  ।  द्वादशाग्निष्टोमस्य स्तोत्राणि  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  तत्तन्न सूर्क्ष्यम्  ।  
उक्थ्या एव सप्तदशाः परःसामानः कार्याः  २८

पशवो वा उक्थानि  ।  पशूनामवरुध्यै  ।  विश्वजिदभिजितावग्निष्टोमौ  ।  उक्थ्याः सप्तदशाः परःसामानः  ।  ते सँ स्तुता विराजमभि संपद्यन्ते  ।  द्वे चर्चावति रिच्येते  ।  एकया गौरतिरिक्तः  ।  एकयायुरूनः  ।  सुवर्गो वै 
लोको ज्योतिः  ।  ऊर्ग्विराट्  २९

सुवर्गमेव तेन लोकमभि जयन्ति  ।  यत्परँ  राथन्तरम्  ।  तत्प्रथमेऽहन्कार्यम्  ।  बृहद्द्वितीये  ।  वैरूपं तृतीये  ।  वैराजं चतुर्थे  ।  शाक्वरं पञ्चमे  ।  रैवतँ  
षष्ठे  ।  तदु पृष्ठेभ्यो नयन्ति  ।  संतनय एते ग्रहा गृह्यन्ते  ३०

अतिग्राह्याः परःसामसु  ।  इमानेवैतैर्लोकान्सं तन्वन्ति  ।  मिथुना एते ग्रहा गृह्यन्ते  ।  अतिग्राह्याः परःसामसु  ।  मिथुनमेव तैर्यजमाना अवरुन्धते  ।  बृहत्पृष्ठं भवति  ।  बृहद्वै सुवर्गो लोकः  ।  बृहतैव सुवर्गं लोकं यन्ति  ।  
त्रयस्त्रिँ शि नाम साम  ।  मध्यन्दिने पवमाने भवति  ३१
त्रयस्त्रिँ शद्वै देवताः  ।  देवता एवावरुन्धते  ।  ये वा इतः पराञ्चँ  संवत्सरमुपयन्ति  ।  न हैनं ते स्वस्ति समश्नुवते  ।  अथ येऽमुतोऽर्वाञ्चमुप यन्ति  ।  ते हैनँ  स्वस्ति समश्नुवते  ।  एतद्वा अमुतोऽर्वाञ्चमुप यन्ति  ।  यदेवम्  ।  यो ह 
खलु वाव प्रजापतिः  ।  स उ वेवेन्द्र ः!  ।  तदु देवेभ्यो नयन्ति  ३२

संततिर्वा एते ग्रहाः  ।  यत्परःसामानः  ।  विषूवान्दिवाकीर्त्यम्  ।  यथा शालायै पक्षसी ।एवँ  संवत्सरस्य पक्षसी ।यदेते न गृहेरन्  ।  विषूची संवत्सरस्य पक्षसी व्यवस्रँ सेयाताम्  ।  आर्तिमार्छेयुः  ।  यदेते गृह्यन्ते  ।  
यथा शालायै पक्षसी मध्यमं वँ शमभि समायच्छति  ३३

एवँ  संवत्सरस्य पक्षसी दिवाकीर्त्यमभि संतन्वन्ति  ।  नार्तिमार्छन्ति  ।  एक-विँ शमहर्भवति  ।  शुक्राग्रा ग्रहा गृह्यन्ते  ।  प्रत्युत्तब्ध्यै सयत्वाय  ।  सौर्य एतदहः पशुरालभ्यते  ।  सौर्योऽतिग्राह्यो गृह्यते  ।  अहरेव रूपेण समर्धयन्ति  
।  अथो अह्न एवैष बलिर्ह्रियते  ।  सप्तैतदहरतिग्राह्या गृह्यन्ते  ३४

सप्त वै शीर्षण्याः प्राणाः  ।  असावादित्यः शिरः प्रजानाम्  ।  शीर्षन्नेव प्रजानां प्राणान्दधाति  ।  तस्मात्सप्त शीर्षन्प्राणाः  ।  इन्द्रो  वृत्रँ  हत्वा  ।  असुरान्पराभाव्य  ।  स इमाँ ल्लोकानभ्यजयत्  ।  तस्यासौ लोकोऽनभिजित आसीत्  ।  तं वि-
श्वकर्मा भूत्वाभ्यजयत्  ।  यद्वैश्वकर्मणो गृह्यते  ३५

सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै  ।  प्र वा एतेऽस्माल्लोकाच्च्यवन्ते  ।  ये वैश्वकर्मणं गृह्णते  ।  आदित्यः श्वो गृह्यते  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्यामेव प्रति तिष्ठन्ति  ।  अन्योन्यो गृह्येते  ।  विश्वान्येवान्येन कर्माणि कुर्वाणा यन्ति  ।  अस्यामन्येन प्रति तिष्ठन्ति  ।  तावापरार्धात्संवत्सरस्यान्योन्यो गृह्येते  ।  तावुभौ सह महाव्रते गृह्येते  ।  यज्ञस्यैवान्तं गत्वा  ।  उभयोर्लोकयोः प्रतितिष्ठन्ति  ।  अर्क्यमुक्थं 
भवति  ।  अन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ३६

एकविँ श एष भवति  ।  एतेन वै देवा एकविँ शेन  ।  आदित्यमित उत्तमँ  सुवर्गं लोकमारोहयन्न्  ।  स वा एष इत एकविँ शः  ।  तस्य दशावस्तादहानि  ।  दश परस्तात्  ।  स वा एष विराज्युभयतः प्रतिष्ठितः  ।  विराजि हि वा एष उभयतः प्रतिष्ठितः  ।  तस्मादन्तरेमौ लोकौ यन्  ।  सर्वेषु सुवर्गेषु 
लोकेष्वभितपन्नेति  ३७

देवा वा आदित्यस्य सुवर्गस्य लोकस्य  ।  पराचोऽतिपादादबिभयुः  ।  तं छन्दोभिरदृँ हन्धृत्यै  ।  देवा वा आदित्यस्य सुवर्गस्य लोकस्य  ।  अवा-चोऽवपादादबिभयुः  ।  तं पञ्चभी रश्मिभिरुदवयन्न्  ।  तस्मादेकविँ शेऽहन्पञ्च दिवाकीर्त्यानि क्रियन्ते  ।  रश्मयो वै दिवाकीर्त्यानि  ।  ये गायत्रे  ।  ते 
गायत्रीषूत्तरयोः पवमानयोः  ३८

महादिवाकीर्त्यँ  होतुः पृष्ठम्  ।  विकर्णं ब्रह्मसाम  ।  भासोऽग्निष्टोमः  ।  अथै-तानि पराणि  ।  परैर्वै देवा आदित्यँ  सुवर्गं लोकमपारयन्न्  ।  यदपारयन्न्  ।  तत्पराणां परत्वम्  ।  पारयन्त्येनं पराणि  ।  य एवं वेद  ।  अथैतानि स्पराणि  ।  स्परैर्वै देवा आदित्यँ  सुवर्गं लोकमस्पारयन्न्  ।  यदस्पारयन्न्  ।  तत्स्पराणाँ  
स्परत्वम्  ।  स्पारयन्त्येनँ  स्पराणि  ।  य एवं वेद  ३९

अप्रतिष्ठां वा एते गच्छन्ति  ।  येषाँ  संवत्सरेऽनाप्तेऽथ  ।  एकादशिन्याप्यते  ।  वैष्णवं वामनमालभन्ते  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञमेवालभन्ते प्रतिष्ठित्यै  ।  ऐन्द्रा ग्नमालभन्ते  ।  इन्द्रा ग्नी वै देवानामयातयामानौ  ।  ये एव देवते 
अयातयाम्नी ।ते एवालभन्ते  ४०

वैश्वदेवमालभन्ते  ।  देवता एवावरुन्धते  ।  द्यावापृथिव्यां धेनुमालभन्ते  ।  द्यावापृथिव्योरेव प्रति तिष्ठन्ति  ।  वायव्यं वत्समालभन्ते  ।  वायुरेवैभ्यो यथायतनाद्देवता अवरुन्धे  ।  आदित्यामविं वशामालभन्ते  ।  इयं वा अदितिः  
।  अस्यामेव प्रतितिष्ठन्ति  ।  मैत्रावरुणीमालभन्ते  ४१

मित्रेणैव यज्ञस्य स्विष्टँ  शमयन्ति  ।  वरुणेन दुरिष्टम्  ।  प्राजापत्यं तूपरं महाव्रत आलभन्ते  ।  प्राजापत्योऽतिग्राह्यो गृह्यते  ।  अहरेव रूपेण समर्धयन्ति  ।  अथो अह्न एवैष बलिर्ह्रियते  ।  आग्नेयमालभन्ते प्रति प्रज्ञात्यै  ।  अजपेत्वान्वा एते पूर्वैर्मासैरवरुन्धते  ।  यदेते गव्याः पशव आलभ्यन्ते  ।  उभयेषां पशूना-
मवरुध्यै  ४२
यदतिरिक्तामेकादशिनीमालभेरन्  ।  अप्रियं भ्रातृव्यमभ्यतिरिच्येत  ।  यद्द्वौद्वौ पशू समस्येयुः  ।  कनीय आयुः कुर्वीरन्  ।  यदेते ब्राह्मणवन्तः पशव 
आलभ्यन्ते  ।  नाप्रियं भ्रातृव्यमभ्यतिरिच्यते  ।  न कनीय आयुः कुर्वते  ४३

प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा वृत्तोऽशयत्  ।  तं देवा भूतानाँ  रसं तेजः संभृत्य  ।  तेनैनमभिषज्यन्  ।  महानववर्तीति  ।  तन्महाव्रतस्य महाव्रतत्वम्  ।  महद्व्रतमिति  ।  तन्महाव्रतस्य महाव्रतत्वम्  ।  महतो व्रतमिति  ।  
तन्महाव्रतस्य महाव्रतत्वम्  ।  पञ्चविँ शः स्तोमो भवति  ४४

चतुर्विँ शत्यर्धमासः संवत्सरः  ।  यद्वा एतस्मिन्संवत्सरेऽधि प्राजायत  ।  तदन्नं पञ्चविँ शमभवत्  ।  मध्यतः क्रियते  ।  मध्यतो ह्यन्नमशितँ  धिनोति  ।  अथो मध्यत एव प्रजानामूर्ग्धीयते  ।  अथ यद्वा इदमन्ततः क्रियते  ।  तस्मादुदन्ते प्रजाः समेधन्ते  ।  अन्ततः क्रियते प्रजननायैव  ।  त्रिवृच्छिरो भवति  ४५

त्रेधा विहितँ  हि शिरः  ।  लोम छवीरस्थि  ।  पराचा स्तुवन्ति  ।  तस्मात्तत्सदृगेव  ।  न मेद्यतोऽनु मेद्यति  ।  न कृश्यतोऽनु कृश्यति  ।  पञ्चद-शोऽन्यः पक्षो भवति  ।  सप्तदशोऽन्यः  ।  तस्माद्वयाँ स्यन्यतरमर्धमभि 
पर्यावर्तन्ते  ।  अन्यतरतो हि तद्गरीयः क्रियते  ४६

पञ्चविँ श आत्मा भवति  ।  तस्मान्मध्यतः पशवो वरिष्ठाः  ।  एकविँ शं पुच्छम्  ।  द्विपदासु स्तुवन्ति प्रतिष्ठित्यै  ।  सर्वेण सह स्तुवन्ति  ।  सर्वेण ह्यात्मनात्मन्वी ।सहोत्पतन्ति  ।  एकैकामुच्छिँ षन्ति  ।  आत्मन्न्ह्यङ्गानि बद्धानि  ।  न वा 
एतेन सर्वः पुरुषः  ४७

यदितेतो लोमानि दतो नखान्  ।  परिमादः क्रियन्ते  ।  तान्येव तेन प्रत्युप्यन्ते  ।  औदुम्बरस्तल्पो भवति  ।  ऊर्ग्वा अन्नमुदुम्बरः  ।  ऊर्ज एवान्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  यस्य तल्पसद्यमनभिजितँ  स्यात्  ।  स देवानाँ  साम्यक्षे  ।  
तल्पसद्यमभिजयानीति तल्पमारुह्योद्गायेत्  ।  तल्पसद्यमेवाभिजयति  ४८

यस्य तल्पसद्यमभिजितँ  स्यात्  ।  स देवानाँ  साम्यक्षे  ।  तल्पसद्यं मा पराजेषीति तल्पमारुह्योद्गायेत्  ।  न तल्पसद्यं पराजयते  ।  प्लेङ्खे शँ सति  ।  महो वै प्लेङ्खः  ।  महस एवान्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  देवासुराः संयत्ता आसन्  
।  त आदित्ये व्यायच्छन्त  ।  तं देवाः समजयन्  ४९

ब्राह्मणश्च शूद्र श्च चर्मकर्ते व्यायच्छेते  ।  दैव्यो वै वर्णो ब्राह्मणः  ।  असुर्यः शूद्र ः!  ।  इमेऽरात्सुरिमे सुभूतमक्रन्नित्यन्यतरो ब्रूयात्  ।  इम उद्वासीकारिण इमे दुर्भूतमक्रन्नित्यन्यतरः  ।  यदेवैषाँ  सुकृतं या राद्धिः  ।  तदन्यतरोऽभि-श्रीणाति  ।  यदेवैषां दुष्कृतं या राद्धिः  ।  तदन्यतरोऽपहन्ति  ।  ब्राह्मणः सं-
जयति  ।  अमुमेवादित्यं भ्रातृव्यस्य संविन्दन्ते  ५०   २

देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  ते देवा विजयमुपयन्तः  ।  अग्नीषोमयोस्तेज-स्विनीस्तनूस्संन्यदधत  ।  इदमु नो भविष्यति  ।  यदि नो जेष्यन्तीति  ।  तेनाग्नीषोमावपाक्रामताम्  ।  ते देवा विजित्य  ।  अग्नीषोमावन्वैच्छन्  ।  
तेऽग्निमन्वविन्दन्नृतुषूत्सन्नम्  ।  तस्य विभक्तीभिस्तेजस्विनीस्तनूरवारुन्धत  १

ते सोममन्वविन्दन्  ।  तमघ्नन्  ।  तस्य यथाभिज्ञायं तनूर्व्यगृह्णत  ।  ते ग्रहा अभवन्  ।  तद्ग्रहाणां ग्रहत्वम्  ।  यस्यैवं विदुषो ग्रहा गृह्यन्ते  ।  तस्य त्वेव गृहीताः  ।  नानाग्नेयं पुनराधेये कुर्यात्  ।  यदनाग्नेयं पुनराधेये कुर्यात्  ।  
व्यृद्धमेव तत्  २

अनाग्नेयं वा एतत्क्रियते  ।  यत्समिधस्तनूनपातमिडो बर्हिर्यजति  ।  उभावाग्नेयावाज्यभागौ स्याताम्  ।  अनाज्यभागौ भवत इत्याहुः  ।  यदुभावाग्नेयावन्वञ्चाविति  ।  अग्नये पवमानायोत्तरः स्यात्  ।  यत्पवमानाय  ।  तेनाज्यभागः  ।  तेन सौम्यः  ।  बुधन्वत्याग्नेयस्याज्यभागस्य पुरोऽनुवाक्या 
भवति  ३

यथा सुप्तं बोधयति  ।  तादृगेव तत्  ।  अग्निन्यक्ताः पत्नीसंयाजानामृचः स्युः  ।  तेनाग्नेयँ  सर्वं भवति  ।  एकधा तेजस्विनीं देवतामुपैतीत्याहुः  ।  सैनमीश्वरा प्रदह इति  ।  नेति ब्रूयात्  ।  प्रजननं वा अग्निः  ।  प्रजननमेवोपैतीति  ।  
कृतयजुः संभृतसंभार इत्याहुः  ४
न संभृत्याः संभाराः  ।  न यजुः कार्यमिति  ।  अथो खलु  ।  संभृत्या एव संभाराः  ।  कार्यं यजुः  ।  पुनराधेयस्य समृद्ध्यै  ।  तेनोपाँ शु प्रचरति  ।  
एष्य इव वा एषः  ।  यत्पुनराधेयः  ।  यथोपाँ शु नष्टमिच्छति  ५

तादृगेव तत्  ।  उच्चैः स्विष्टकृतमुत्सृजति  ।  यथा नष्टं वित्त्वा प्राहायमिति  ।  तादृगेव तत्  ।  एकधा तेजस्विनीं देवतामुपैतीत्याहुः  ।  सैनमीश्वरा प्रदह इति  ।  तत्तथा नोपैति  ।  प्रयाजानूयाजेष्वेव विभक्तीः कुर्यात्  ।  
यथापूर्वमाज्यभागौ स्याताम्  ।  एवं पत्नीसंयाजाः  ६

तद्वैश्वानरवत्प्रजननवत्तरमुपैतीति  ।  तदाहुः  ।  व्यृद्धं वा एतत्  ।  अनाग्नेयं वा एतत्क्रियत इति  ।  नेति ब्रूयात्  ।  अग्निं प्रथमं विभक्तीनां यजति  ।  अग्निमुत्तमं पत्नीसंयाजानाम्  ।  तेनाग्नेयम्  ।  तेन समृद्धं क्रियत इति  ७

देवा वै यथादर्शं यज्ञानाहरन्त  ।  योऽग्निष्टोमम्  ।  य उक्थ्यम्  ।  योऽतिरात्रम्  ।  ते सहैव सर्वे वाजपेयमपश्यन्  ।  ते  ।  अन्योन्यस्मै नातिष्ठन्त  ।  अहम
नेन यजा इति  ।  तेऽब्रुवन्  ।  आजिमस्य धावामेति  ८

तस्मिन्नाजिमधावन्  ।  तं बृहस्पतिरुदजयत्  ।  तेनायजत  ।  स स्वारा-ज्यमगच्छत्  ।  तमिन्द्रो ऽब्रवीत्  ।  मामनेन याजयेति  ।  तेनेन्द्र मयाजयत्  ।  
सोऽग्रं देवतानां पर्यैत्  ।  अगच्छत्स्वाराज्यम्  ।  अतिष्ठन्तास्मै ज्यैष्ठ्याय  ९

य एवं विद्वान्वाजपेयेन यजते  ।  गच्छति स्वाराज्यम्  ।  अग्रँ  समानानां पर्येति  ।  तिष्ठन्तेऽस्मै ज्यैष्ठ्याय  ।  स वा एष ब्राह्मणस्य चैव राजन्यस्य च यज्ञः  ।  तं वा एतं वाजपेय इत्याहुः  ।  वाजाप्यो वा एषः  ।  वाजँ  ह्येतेन 
देवा ऐप्सन्न्  ।  सोमो वै वाजपेयः  ।  यो वै सोमं वाजपेयं वेद  १०

वाज्येवैनं पीत्वा भवति  ।  आस्य वाजी जायते  ।  अन्नं वै वाजपेयः  ।  य एवं वेद  ।  अत्त्यन्नम्  ।  आस्यान्नादो जायते  ।  ब्रह्म वै वाजपेयः  ।  य एवं 
वेद  ।  अत्ति ब्रह्मणान्नम्  ।  आस्य ब्रह्मा जायते  ११

वाग्वै वाजस्य प्रसवः  ।  य एवं वेद  ।  करोति वाचा वीर्यम्  ।  ऐनं वाचा गच्छति  ।  अपिवतीं वाचं वदति  ।  प्रजापतिर्देवेभ्यो यज्ञान्व्यादिशत्  ।  स आत्मन्वाजपेयमधत्त  ।  तं देवा अब्रुवन्  ।  एष वाव यज्ञः  ।  यद्वाजपेयः  
१२

अप्येव नोऽत्रास्त्विति  ।  तेभ्य एता उज्जितीः प्रायच्छत्  ।  ता वा एता उज्जितयो व्याख्यायन्ते  ।  यज्ञस्य सर्वत्वाय  ।  देवतानामनिर्भागाय  ।  देवा वै ब्रह्मणश्चान्नस्य च शमलमपाघ्नन्  ।  यद्ब्रह्मणः शमलमासीत्  ।  सा गाथा 
नाराशँ स्यभवत्  ।  यदन्नस्य  ।  सा सुरा  १३

तस्माद्गायतश्च मत्तस्य च न प्रतिगृह्यम्  ।  यत्प्रतिगृह्णीयात्  ।  शमलं प्रतिगृह्णीयात्  ।  सर्वा वा एतस्य वाचोऽवरुद्धाः  ।  यो वाजपेययाजी ।या पृथिव्यां याग्नौ या रथन्तरे  ।  यान्तरिक्षे या वायौ या वामदेव्ये  ।  या दिवि यादित्ये या बृहति  ।  याप्सु यौषधीषु या वनस्पतिषु  ।  तस्माद्वाजपेय-
याज्यार्त्विजीनः  ।  सर्वा ह्यस्य वाचोऽवरुद्धाः  १४

देवा वै यदन्यैर्ग्रहैर्यज्ञस्य नावारुन्धत  ।  तदतिग्राह्यैरतिगृह्यावारुन्धत  ।  तदतिग्राह्याणामतिग्राह्यत्वम्  ।  यदतिग्राह्या गृह्यन्ते  ।  यदेवान्यैर्ग्रहैर्यज्ञस्य नावरुन्धे  ।  तदेव तैरतिगृह्यावरुन्धे  ।  पञ्च गृह्यन्ते  ।  पाङ्क्तो यज्ञः  ।  यावानेव 
यज्ञः  ।  तमाप्त्वावरुन्धे  १५

सर्वैन्द्रा  भवन्ति  ।  एकधैव यजमान इन्द्रि यं दधति  ।  सप्तदश प्राजापत्या ग्रहा गृह्यन्ते  ।  सप्तदशः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  एकयर्चा गृह्णाति  ।  एकधैव यजमाने वीर्यं दधाति  ।  सोमग्रहाँ श्च सुराग्रहाँ श्च गृह्णाति  ।  एतद्वै 
देवानां परममन्नम्  ।  यत्सोमः  १६

एतन्मनुष्याणाम्  ।  यत्सुरा  ।  परमेणैवास्मा अन्नाद्येनावरमन्नाद्यमवरुन्धे  ।  सोमग्रहान्गृह्णाति  ।  ब्रह्मणो वा एतत्तेजः  ।  यत्सोमः  ।  ब्रह्मण एव तेजसा तेजो यजमाने दधाति  ।  सुराग्रहान्गृह्णाति  ।  अन्नस्य वा एतच्छमलम्  ।  
यत्सुरा  १७
अन्नस्यैव शमलेन शमलं यजमानादपहन्ति  ।  सोमग्रहाँ श्च सुराग्रहाँ श्च गृह्णाति  ।  पुमान्वै सोमः  ।  स्त्री सुरा  ।  तन्मिथुनम्  ।  मिथुनमेवास्य तद्यज्ञे करोति प्रजननाय  ।  आत्मानमेव सोमग्रहैः स्पृणोति  ।  जायाँ  सुराग्रहैः  ।  तस्माद्वाजपेययाज्यमुष्मिँ ल्लोके स्त्रियँ  संभवति  ।  वाजपेयाभिजितँ  ह्यस्य  
१८

पूर्वे सोमग्रहा गृह्यन्ते  ।  अपरे सुराग्रहाः  ।  पुरोक्षँ  सोमग्रहान्सादयति  ।  पश्चादक्षँ  सुराग्रहान्  ।  पापवस्यसस्य विधृत्यै  ।  एष वै यजमानः  ।  यत्सोमः  ।  अन्नँ  सुरा  ।  सोमग्रहाँ श्च सुराग्रहाँ श्च व्यतिषजति  ।  अन्नाद्येनैवैनं व्यतिषजति  
१९

संपृचः स्थ सं मा भद्रे ण पृङ्क्तेत्याह  ।  अन्नं वै भद्र म्  ।  अन्नाद्येनैवैनँ  सँ सृजति  ।  अन्नस्य वा एतच्छमलम्  ।  यत्सुरा  ।  पाप्मैव खलु वै शमलम्  ।  पाप्मना वा एतमेतच्छमलेन व्यतिषजति  ।  यत्सोमग्रहाँ श्च सुराग्रहाँ श्च व्यतिषजति  ।  विपृचः स्थ वि मा पाप्मना पृङ्क्तेत्याह  ।  पाप्मनैवैनँ  शमलेन व्यावर्तयति  २०

तस्माद्वाजपेययाजी पूतो मेध्यो दक्षिण्यः  ।  प्राङ्द्र वति सोमग्रहैः  ।  अमुमेव तैर्लोकमभिजयति  ।  प्रत्यङ्सुराग्रहैः  ।  इममेव तैर्लोकमभिजयति  ।  प्रति-ष्ठन्ति सोमग्रहैः  ।  यावदेव सत्यम्  ।  तेन सूयते  ।  वाजसृद्भ्यः सुराग्रहान्हरन्ति  ।  अनृतेनैव विशँ  सँ सृजति  ।  हिरण्यपात्रं मधोः पूर्णं ददाति  ।  मध्व्योऽसा-नीति  ।  एकधा ब्रह्मण उपहरति  ।  एकधैव यजमान आयुस्तेजो दधाति  २१

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  नाग्निष्टोमो नोक्थ्यः  ।  न षोडशी नातिरात्रः  ।  अथ कस्माद्वाजपेये सर्वे यज्ञक्रतवोऽवरुध्यन्त इति  ।  पशुभिरिति ब्रूयात्  ।  आग्नेयं पशुमालभते  ।  अग्निष्टोममेव तेनावरुन्धे  ।  ऐन्द्रा ग्नेनोक्थ्यम्  ।  ऐन्द्रे ण 
षोडशिनः स्तोत्रम्  ।  सारस्वत्यातिरात्रम्  २२

मारुत्या बृहतः स्तोत्रम्  ।  एतावन्तो वै यज्ञक्रतवः  ।  तान्पशुभिरेवावरुन्धे  ।  आत्मानमेव स्पृणोत्यग्निष्टोमेन  ।  प्राणापानावुक्थ्येन  ।  वीर्यँ  षोडशिनः स्तोत्रेण  ।  वाचमतिरात्रेण  ।  प्रजां बृहतः स्तोत्रेण  ।  इममेव लोकमभि-
जयत्यग्निष्टोमेन  ।  अन्तरिक्षमुक्थ्येन  २३

सुवर्गं लोकँ  षोडशिनः स्तोत्रेण  ।  देवयानानेव पथ आरोहत्यतिरात्रेण  ।  ना-कँ  रोहति बृहतः स्तोत्रेण  ।  तेज एवात्मन्धत्त आग्नेयेन पशुना  ।  ओजो बलमैन्द्रा ग्नेन  ।  इन्द्रि यमैन्द्रे ण  ।  वाचँ  सारस्वत्या  ।  उभावेव देवलोकं च मनुष्यलोकं चाभिजयति मारुत्या वशया  ।  सप्तदश प्राजापत्यान्पशूनालभते  
।  सप्तदशः प्रजापतिः  २४

प्रजापतेराप्त्यै  ।  श्यामा एकरूपा भवन्ति  ।  एवमिव हि प्रजापतिः समृद्ध्यै  ।  तान्पर्यग्निकृतानुत्सृजति  ।  मरुतो यज्ञमजिघाँ सन्प्रजापतेः  ।  तेभ्य एतां मारुतीं वशामालभत  ।  तयैवैनानशमयत्  ।  मारुत्या प्रचर्य  ।  एतान्संज्ञपयेत्  
।  मरुत एव शमयित्वा  २५

एतैः प्रचरति  ।  यज्ञस्याघाताय  ।  एकधा वपा जुहोति  ।  एकदेवत्या हि  ।  एते  ।  अथो एकधैव यजमाने वीर्यं दधाति  ।  नैवारेण सप्तदशशरावेणैतर्हि प्रचरति  ।  एतत्पुरोडाशा ह्येते  ।  अथो पशूनामेव च्छिद्र मपिदधाति  ।  सारस्वत्योत्तमया प्रचरति  ।  वाग्वै सरस्वती ।तस्मात्प्राणानां वागुत्तमा  ।  अथो प्रजापतावेव यज्ञं प्रतिष्ठापयति  ।  प्रजापतिर्हि वाक्  ।  अपन्नदती भवति  
।  तस्मान्मनुष्याः सर्वां वाचं वदन्ति  २६

सावित्रं जुहोति कर्मणः कर्मणः पुरस्तात्  ।  कस्तद्वेदेत्याहुः  ।  यद्वाजपेयस्य पूर्वं यदपरमिति  ।  सवितृप्रसूत एव यथापूर्वं कर्माणि करोति  ।  सवनेसवने जुहोति  ।  आक्रमणमेव तत्सेतुं यजमानः कुरुते  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  वाचस्पतिर्वाचमद्य स्वदाति न इत्याह  ।  वाग्वै देवानां पुरान्नमासीत्  ।  
वाचमेवास्मा अन्नँ  स्वदयति  २७

इन्द्र स्य वज्रोऽसि वार्त्रघ्न इति रथमुपावहरति विजित्यै  ।  वाजस्य नु प्रसवे मातरं महीमित्याह  ।  यच्चैवेयम्  ।  यच्चास्यामधि  ।  तदेवावरुन्धे  ।  अथो तस्मिन्नेवोभयेऽभिषिच्यते  ।  अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमित्यश्वान्पल्पूलयति  ।  अप्सु वा अश्वस्य तृतीयं प्रविष्टम्  ।  तदनुवेनन्ववप्लवते  ।  यदप्सु पल्पूलयति  
२८

यदेवास्याप्सु प्रविष्टम्  ।  तदेवावरुन्धे  ।  बहु वा अश्वोऽमेध्यमुपगच्छति  ।  यदप्सु पल्पूलयति  ।  मेध्यानेवैनान्करोति  ।  वायुर्वा त्वा मनुर्वा त्वेत्याह  ।  एता वा एतं देवता अग्रे अश्वमयुञ्जन्  ।  ताभिरेवैनान्युनक्ति  ।  सवस्योज्जित्यै  
।  यजुषा युनक्ति व्यावृत्त्यै  २९

अपांनपादाशुहेमन्निति संमार्ष्टि  ।  मेध्यानेवैनान्करोति  ।  अथो स्तौत्येवैना-नाजिँ  सरिष्यतः  ।  विष्णुक्रमान्क्रमते  ।  विष्णुरेव भूत्वेमान्लोकानभिजयति  ।  वैश्वदेवो वै रथः  ।  अङ्कौ न्यङ्कावभितो रथं यावित्याह  ।  या एव देवता रथे प्रविष्टाः  ।  ताभ्य एव नमस्करोति  ।  आत्मनोऽनार्त्यै  ।  अशमरथं-
भावुकोऽस्य रथो भवति  ।  य एवं वेद  ३०

देवस्याहँ  सवितुः प्रसवे बृहस्पतिना वाजजिता वाजं जेषमित्याह  ।  सवितृप्रसूत एव ब्रह्मणा वाजमुज्जयति  ।  देवस्याहँ  सवितुः प्रसवे बृहस्पतिना वाजजिता वर्षिष्ठं नाकँ  रुहेयमित्याह  ।  सवितृप्रसूत एव ब्रह्मणा वर्षिष्ठं नाकँ  रोहति  ।  चात्वाले रथचक्रं निमितँ  रोहति  ।  अतो वा अङ्गिरस उत्तमाः सुवर्गं लोकमायन्  ।  साक्षादेव यजमानः सुवर्गं लोकमेति  ।  आवेष्टयति  
।  वज्रो वै रथः  ।  वज्रेणैव दिशोऽभिजयति  ३१

वाजिनाँ  साम गायते  ।  अन्नं वै वाजः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  वाचो वर्ष्म देवेभ्योऽपाक्रामत्  ।  तद्वनस्पतीन्प्राविशत्  ।  सैषा वाग्वनस्पतिषु वदति  ।  या दुन्दुभौ  ।  तस्माद्दुन्दुभिः सर्वा वाचोऽतिवदति  ।  दुन्दुभीन्समाघ्नन्ति  ।  
परमा वा एषा वाक्  ३२

या दुन्दुभौ  ।  परमयैव वाचावरां वाचमवरुन्धे  ।  अथो वाच एव वर्ष्म यजमानोऽवरुन्धे  ।  इन्द्रा य वाचं वदतेन्द्रं  वाजं जापयतेन्द्रो  वाजमजयिदित्याह  ।  एष वा एतर्हीन्द्र ः!  ।  यो यजते  ।  यजमान एव वाजमुज्जयति  ।  सप्तदश प्रव्याधानाजिं धावन्ति  ।  सप्तदशँ  स्तोत्रं भवति  ।  सप्तदशसप्तदश दीयन्ते  
३३
सप्तदशः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  अर्वासि सप्तिरसि वाज्यसीत्याह  ।  अग्निर्वा अर्वा  ।  वायुः सप्तिः  ।  आदित्यो वाजी ।एताभिरेवास्मै देवता-भिर्देवरथं युनक्ति  ।  प्रष्टिवाहिनं युनक्ति  ।  प्रष्टिवाही वै देवरथः  ।  देव-
रथमेवास्मै युनक्ति  ३४

वाजिनो वाजं धावत काष्ठां गच्छतेत्याह  ।  सुवर्गो वै लोकः काष्ठा  ।  सुव-र्गमेव लोकं यन्ति  ।  सुवर्गं वा एते लोकं यन्ति  ।  य आजिं धावन्ति  ।  प्राञ्चो धावन्ति  ।  प्राङिव हि सुवर्गो लोकः  ।  चतसृभिरनुमन्त्रयते  ।  चत्वारि 
च्छन्दाँ सि  ।  छन्दोभिरेवैनान्सुवर्गं लोकं गमयति  ३५

प्र वा एतेऽस्माल्लोकाच्च्यवन्ते  ।  य आजिं धावन्ति  ।  उदञ्च आवर्तन्ते  ।  अस्मादेव तेन लोकान्नयन्ति  ।  रथविमोचनीयं जुहोति प्रतिष्ठित्यै  ।  आ मा वाजस्य प्रसवो जगम्यादित्याह  ।  अन्नं वै वाजः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  
यथालोकं वा एत उज्जयन्ति  ।  य आजिं धावन्ति  ३६

कृष्णलंकृष्णलं वाजसृद्भ्यः प्रयच्छति  ।  यमेव ते वाजं लोकमुज्जयन्ति  ।  तं परिक्रीयावरुन्धे  ।  एकधा ब्रह्मण उपहरति  ।  एकधैव यजमाने वीर्यं दधाति  ।  देवा वा ओषधीष्वाजिमयुः  ।  ता बृहस्पतिरुदजयत्  ।  स नीवारान्निरवृणीत  
।  तन्नीवाराणां नीवारत्वम्  ।  नैवारश्चरुर्भवति  ३७

एतद्वै देवानां परममन्नम्  ।  यन्नीवाराः  ।  परमेणैवास्मा अन्नाद्येनावरमन्नाद्य-मवरुन्धे  ।  सप्तदशशरावो भवति  ।  सप्तदशः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  क्षीरे भवति  ।  रुचमेवास्मिन्दधाति  ।  सर्पिष्वान्भवति मेध्यत्वाय  ।  
बार्हस्पत्यो वा एष देवतया  ३८

यो वाजपेयेन यजते  ।  बार्हस्पत्य एष चरुः  ।  अश्वान्सरिष्यतः सस्रुषश्चा-वघ्रापयति  ।  यमेव ते वाजं लोकमुज्जयन्ति  ।  तमेवावरुन्धे  ।  अजीजिपत वनस्पतय इन्द्रं  वाजं विमुच्यध्वमिति दुन्दुभीन्विमुञ्चति  ।  यमेव ते वाजं 
लोकमिन्द्रि यं दुन्दुभय उज्जयन्ति  ।  तमेवावरुन्धे  ३९

तार्प्यं यजमानं परिधापयति  ।  यज्ञो वै ताप्र्यम्  ।  यज्ञेनैवैनँ  समर्धयति  ।  दर्भमयं परिधापयति  ।  पवित्रं वै दर्भाः  ।  पुनात्येवैनम्  ।  वाजं वा एषोऽवरुरुत्सते  ।  यो वाजपेयेन यजते  ।  ओषधयः खलु वै वाजः  ।  
यद्दर्भमयं परिधापयति  ४०

वाजस्यावरुद्ध्यै  ।  जाय एहि सुवो रोहावेत्याह  ।  पत्निया एवैष यज्ञस्यान्वा-रम्भोऽनवच्छित्यै  ।  सप्तदशारत्निर्यूपो भवति  ।  सप्तदशः प्रजापतिः  ।  प्रजा-पतेराप्त्यै  ।  तूपरश्चतुरश्रिर्भवति  ।  गौधूमं चषालम्  ।  न वा एते व्रीहयो न 
यवाः  ।  यद्गोधूमाः  ४१

एवमिव हि प्रजापतिः समृद्ध्यै  ।  अथो अमुमेवास्मै लोकमन्नवन्तं करोति  ।  वासोभिर्वेष्टयति  ।  एष वै यजमानः  ।  यद्यूपः  ।  सर्वदेवत्यं वासः  ।  सर्वाभिरेवैनं देवताभिः समर्धयति  ।  अथो आक्रमणमेव तत्सेतुं यजमानः कुरुते  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  द्वादश वाजप्रसवीयानि जुहोति  ४२

द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सरमेव प्रीणाति  ।  अथो संवत्सरमेवास्मा उपदधाति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  दशभिः कल्पै रोहति  ।  नव वै पुरुषे प्राणाः  ।  नाभिर्दशमी ।प्राणानेव यथास्थानं कल्पयित्वा  ।  सुवर्गं 
लोकमेति  ।  एतावद्वै पुरुषस्य स्वम्  ४३

यावत्प्राणाः  ।  यावदेवास्यास्ति  ।  तेन सह सुवर्गं लोकमेति  ।  सुवर्देवाँ  अगन्मेत्याह  ।  सुवर्गमेव लोकमेति  ।  अमृता अभूमेत्याह  ।  अमृतमिव हि सुवर्गो लोकः  ।  प्रजापतेः प्रजा अभुमेत्याह  ।  प्राजापत्यो वा अयं लोकः  
।  अस्मादेव तेन लोकान्नैति  ४४

समहं प्रजया सं मया प्रजेत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  आसपुटैर्घ्नन्ति  ।  अन्नं वा इयम्  ।  अन्नाद्येनैवैनँ  समर्धयन्ति  ।  ऊषैर्घ्नन्ति  ।  एते हि साक्षादन्नम्  ।  यदूषाः  ।  साक्षादेवैनमन्नाद्येन समर्धयन्ति  ।  पुरस्तात्प्रत्यञ्चं 
घ्नन्ति  ४५

पुरस्ताद्धि प्रतीचीनमन्नमद्यते  ।  शीर्षतो घ्नन्ति  ।  शीर्षतो ह्यन्नमद्यते  ।  दिग्भ्यो घ्नन्ति  ।  दिग्भ्य एवास्मा अन्नाद्यमवरुन्धते  ।  ईश्वरो वा एष पराङ्प्रदघः  ।  यो यूपँ  रोहति  ।  हिरण्यमध्यवरोहति  ।  अमृतं वै हिरण्यम्  ।  अमृतँ  सुवर्गो 
लोकः  ४६

अमृत एव सुवर्गे लोके प्रतितिष्ठति  ।  शतमानं भवति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  पुष्ट्यै वा एतद्रू पम्  ।  यदजा  ।  त्रिः संवत्सरस्यान्यान्पशून्परि प्रजायते  ।  बस्ताजिनमध्यवरोहति  ।  
पुष्ट्यामेव प्रजनने प्रतितिष्ठति  ४७

सप्तान्नहोमाञ्जुहोति  ।  सप्त वा अन्नानि  ।  यावन्त्येवान्नानि  ।  तान्येवावरुन्धे  ।  सप्त ग्राम्या ओषधयः  ।  सप्तारण्याः  ।  उभयीषामवरुद्ध्यै  ।  अन्नस्यान्नस्य जुहोति  ।  अन्नस्यान्नस्यावरुद्ध्यै  ।  यद्वाजपेययाज्यनवरुद्धस्याश्नीयात्  ४८

अवरुद्धेन व्यृध्येत  ।  सर्वस्य समवदाय जुहोति  ।  अनवरुद्धस्यावरुद्ध्यै  ।  औदुम्बरेण स्रुवेण जुहोति  ।  ऊर्ग्वा अन्नमुदुम्बरः  ।  ऊर्ज एवान्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्याह  ।  सवितृप्रसूत एवैनं ब्रह्मणा देवताभिरभिषिञ्चति  ।  अन्नस्यान्नस्याभिषिञ्चति  ।  अन्नस्यान्नस्यावरुद्ध्यै  ४९

पुरस्तात्प्रत्यञ्चमभिषिञ्चति  ।  पुरस्ताद्धि प्रतीचीनमन्नमद्यते  ।  शीर्षतोऽभि-षिञ्चति  ।  शीर्षतो ह्यन्नमद्यते  ।  आ मुखादन्ववस्रावयति  ।  मुखत एवास्मा अन्नाद्यं दधाति  ।  अग्नेस्त्वा साम्राज्येनाभिषिञ्चामीत्याह  ।  एष वा अग्नेः सवः  ।  तेनैवैनमभिषिञ्चति  ।  इन्द्र स्य त्वा साम्राज्येनाभिषिञ्चामीत्याह  ५०

इन्द्रि यमेवास्मिन्नेतेन दधाति  ।  बृहस्पतेस्त्वा साम्राज्येनाभिषिञ्चामीत्याह  ।  ब्रह्म वै देवानां बृहस्पतिः  ।  ब्रह्मणैवैनमभिषिञ्चति  ।  सोमग्रहाँ श्चावदानीयानि चर्त्विग्भ्य उप हरन्ति  ।  अमुमेव तैर्लोकमन्नवन्तं करोति  ।  सुराग्रहाँ श्चा-नवदानीयानि च वाजसृद्भ्यः  ।  इममेव तैर्लोकमन्नवन्तं करोति  ।  अभो 
उभयीष्वेवाभिषिच्यते  ।  विमाथं कुर्वते वाजसृतः  ५१

इन्द्रि यस्यावरुद्ध्यै  ।  अनिरुक्ताभिः प्रातःसवने स्तुवते  ।  अनिरुक्तः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  वाजवतीभिर्माध्यन्दिने  ।  अन्नं वै वाजः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  शिपिविष्टवतीभिस्तृतीयसवने  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  पशवः शिपिः  ।  यज्ञ एव पशुषु प्रतितिष्ठति  ।  बृहदन्त्यं भवति  ।  अन्तमेवैनँ श्रियै गमयति  
५२

नृषदं त्वेत्याह  ।  प्रजा वै नॄन्  ।  प्रजानामेवैतेन सूयते  ।  द्रुषदमित्याह  ।  वनसपतयो वै द्रु  ।  वनस्पतीनामेवैतेन सूयते  ।  भुवनसदमित्याह  ।  यदा वै वसीयान्भवति  ।  भुवनमगन्निति वै तमाहुः  ।  भुवनमेवैतेन गच्छति  ५३

अप्सुषदं त्वा घृतसदमित्याह  ।  अपामेवैतेन घृतस्य सूयते  ।  व्योम-सदमित्याह  ।  यदा वै वसीयान्भवति  ।  व्योमागन्निति वै तमाहुः  ।  व्योमैवैतेन गच्छति  ।  पृथिविषदं त्वान्तरिक्षसदमित्याह  ।  एषामेवैतेन लोकानाँ  सूयते  ।  तस्माद्वाजपेययाजी न कं चन प्रत्यवरोहति  ।  अपीव हि 
देवतानाँ  सूयते  ५४

नाकसदमित्याह  ।  यदा वै वसीयान्भवति  ।  नाकमगन्निति वैतमाहुः  ।  नाकमेवैतेन गच्छति  ।  ये ग्रहाः पञ्चजनीना इत्याह  ।  पञ्चजनानामेवैतेन सूयते  ।  अपाँ  रसमुद्वयसमित्याह  ।  अपामेवैतेन रसस्य सूयते  ।  सूर्यरश्मिँ  
समाभृतमित्याह सशुक्रत्वाय  ५५

इन्द्रो  वृत्रँ  हत्वा  ।  असुरान्पराभाव्य  ।  सोऽमावास्यां प्रत्यागच्छत्  ।  ते पितरः पूर्वेद्युरागच्छन्  ।  पितॄन्यज्ञोऽगच्छत्  ।  तं देवाः पुनरयाचन्त  ।  तमेभ्यो न पुनरददुः  ।  तेऽब्रुवन्वरं वृणामहै  ।  अथ वः पुनर्दास्यामः  ।  अस्मभ्यमेव 
पूर्वेद्युः क्रियाता इति  ५६

तमेभ्यः पुनरददुः  ।  तस्मात्पितृभ्यः पूर्वेद्युः क्रियते  ।  यत्पितृभ्यः पूर्वेद्युः करोति  ।  पितृभ्य एव तद्यज्ञं निष्क्रीय यजमानः प्रतनुते  ।  सोमाय पितृपीताय स्वधा नम इत्याह  ।  पितुरेवाधि सोमपीथमवरुन्धे  ।  न हि पिता प्रमीयमाण आहैष सोमपीथ इति  ।  इन्द्रि यं वै सोमपीथः  ।  इन्द्रि यमेव सोमपीथमवरुन्धे  
।  तेनेन्द्रि येण द्वितीयां जायामभ्यश्नुते  ५७

एतद्वै ब्राह्मणं पुरा वाजश्रवसा विदामक्रन्न्  ।  तस्मात्ते द्वेद्वे जाये अभ्याक्षत  ।  य एवं वेद  ।  अभि द्वितीयां जायामश्नुते  ।  अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नम इत्याह  ।  य एव पितॄणामग्निः  ।  तं प्रीणाति  ।  तिस्र आहुतीर्जुहोति  
।  त्रिर्निदधाति  ।  षट्संपद्यन्ते  ५८

षड्वा ऋतवः  ।  ऋतूनेव प्रीणाति  ।  तूष्णीं मेक्षणमादधाति  ।  अस्ति वा हि षष्ठ ऋतुर्न वा  ।  देवान्वै पितॄन्प्रीतान्  ।  मनुष्याः पितरोऽनु प्रपिपते  ।  
तिस्र आहुतीर्जुहोति त्रिर्निदधाति  ।  षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ५९

ऋतवः खलु वै देवाः पितरः  ।  ऋतूनेव देवान्पितॄन्प्रीणाति  ।  तान्प्रीतान्  ।  मनुष्याः पितरोऽनु प्रपिपते  ।  सकृदाच्छिन्नं बर्हिर्भवति  ।  सकृदिव हि पितरः  ।  त्रिर्निदधाति  ।  तृतीये वा इतो लोके पितरः  ।  तानेव प्रीणाति  ।  
पराङावर्तते  ६०

ह्लीका हि पितरः  ।  ओष्मणो व्यावृत उपास्ते  ।  ऊष्मभागा हि पितरः  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  प्राश्या३ं! न प्राश्या३मिति  ।  यत्प्राश्नीयात्  ।  जन्यमन्नमद्यात्  ।  प्रमायुकः स्यात्  ।  यन्न प्राश्नीयात्  ।  अहविः स्यात्  ६१

पितृभ्य आवृश्च्येत  ।  अवघ्रेयमेव  ।  तन्नेव प्राशितं नेवाप्राशितम्  ।  वीरं वा वै पितरः प्रयन्तो हरन्ति  ।  वीरं वा ददति  ।  दशां छिनत्ति  ।  हरणभागा हि पितरः  ।  पितॄनेव निरवदयते  ।  उत्तर आयुषि लोम छिन्दीत  ।  पितॄणाँ  
ह्येतर्हि नेदीयः  ६२

नमस्करोति  ।  नमस्कारो हि पितॄणाम्  ।  नमो वः पितरो रसाय  ।  नमो वः पितरः शुष्माय  ।  नमो वः पितरो जीवाय  ।  नमो वः पितरः स्वधायै  ।  नमो वः पितरो मन्यवे  ।  नमो वः पितरो घोराय  ।  पितरो नमो वः  ।  
य एतस्मिन्लोके स्थ  ६३

युष्माँ स्ते नु  ।  येऽस्मिन्लोके  ।  मां तेऽनु  ।  य एतस्मिँ ल्लोके स्थ  ।  यूयं तेषां वसिष्ठा भूयास्त  ।  येऽस्मिँ ल्लोके  ।  अहं तेषां वसिष्ठो भूयासमित्याह  ।  वसिष्ठः समानानां भवति  ।  य एवं विद्वान्पितृभ्यः करोति  ।  एष वै 
मनुष्याणां यज्ञः  ६४

देवानां वा इतरे यज्ञाः  ।  तेन वा एतत्पितृलोके चरति  ।  यः पितृभ्यः करोति  ।  स ईश्वरः प्रमेतोः  ।  प्राजापत्ययर्चा पुनरैति  ।  यज्ञो वै प्रजापतिः  ।  यज्ञेनैव सह पुनरैति  ।  न प्रमायुको भवति  ।  पितृलोके वा एतद्यजमानश्चरति  ।  यत्पितृभ्यः करोति  ।  स ईश्वर आर्तिमार्तोः  ।  प्रजापतिस्त्वा वैनं तत उन्नेतुमर्हतीत्याहुः  ।  यत्प्राजापत्ययर्चा पुनरैति  ।  प्रजापतिरेवैनं तत उन्नयति  
।  नार्तिमार्च्छति यजमानः  ६५   ३

उभये वा एते प्रजापतेरध्यसृज्यन्त  ।  देवाश्चासुराश्च  ।  तान्न व्यजानात्  ।  इमेऽन्य इमेऽन्य इति  ।  स देवानँ  शूनकरोत्  ।  तानभ्यषुणोत्  ।  तान्पवित्रेणापुनात्  ।  तान्परस्तात्पवित्रस्य व्यगृह्णात्  ।  ते ग्रहा अभवन्  ।  
तद्ग्रहाणां ग्रहत्वम्  १

देवता वा एता यजमानस्य गृहे गृह्यन्ते  ।  यद्ग्रहाः  ।  विदुरेनं देवाः  ।  यस्यैवं विदुष एते ग्रहा गृह्यन्ते  ।  एषा वै सोमस्याहुतिः  ।  यदुपाँ शुः  ।  सोमेन देवाँ स्तर्पयाणीति खलु वै सोमेन यजते  ।  यदुपाँ शुं जुहोति  ।  सोमेनैव 
तद्देवाँ स्तर्पयति  ।  यद्ग्रहाञ्जुहोति  २

देवा एव तद्देवान्गच्छन्ति  ।  यच्चमसाञ्जुहोति  ।  तेनैवानुरूपेण यजमानः सुवर्गं लोकमेति  ।  किं न्वेतदग्र आसीदित्याहुः  ।  यत्पात्राणीति  ।  इयं वा एतदग्र आसीत्  ।  मृन्मयानि वा एतान्यासन्  ।  तैर्देवा न व्यावृतमगच्छन्  
।  त एतानि दारुमयाणि पात्राण्यपश्यन्  ।  तान्यकुर्वत  ३

तैर्वै ते व्यावृतमगच्छन्  ।  यद्दरुमयाणि पात्राणि भवन्ति  ।  व्यावृतमेव तैर्यजमानो गच्छति  ।  यानि दरुमयाणि पात्राणि भवन्ति  ।  अमुमेव तैर्लोकमभिजयति  ।  यानि मृन्मयानि  ।  इममेव तैर्लोकमभिजयति  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  काश्चतस्रः स्थालीर्वायव्याः सोमग्रहणीरिति  ।  देवा 
वै पृश्निमदुह्रन्  ४

तस्या एते स्तना आसन्  ।  इयं वै पृश्निः  ।  तामादित्या आदित्यस्थाल्या चतुष्पदः पशूनदुह्रन्  ।  यदादित्यस्थाली भवति  ।  चतुष्पद एव तया पशून्य-जमान इमां दुहे  ।  तामिन्द्र  उक्थ्यस्थाल्येन्द्रि यमदुहत्  ।  यदुक्थ्यस्थाली भवति  ।  इन्द्रि यमेव तया यजमान इमां दुहे  ।  तां विश्वे देवा आग्रयण-
स्थाल्योर्जमदुह्रन्  ।  यदाग्रयणस्थाली भवति  ५

ऊर्जमेव तया यजमान इमां दुहे  ।  तां मनुष्या ध्रुवस्थाल्यायुरदुह्रन्  ।  यद्ध्रुव-स्थाली भवति  ।  आयुरेव तया यजमान इमां दुहे  ।  स्थाल्या गृह्णाति  ।  वायव्येन जुहोति  ।  तस्मादन्येन पात्रेण पशून्दुहन्ति  ।  अन्येन प्रतिगृह्णन्ति  
।  अथो व्यावृतमेव तद्यजमानो गच्छति  ६

युवँ  सुराममश्विना  ।  नमुचावासुरे सचा  ।  विपिपाना शुभस्पती ।इन्द्रं  कर्म-स्वावतम्  ।  पुत्रमिव पितरावश्विनोभा  ।  इन्द्रा वतं कर्मणा दँ सनाभिः  ।  य-त्सुरामं व्यपिबः शचीभिः  ।  सरवती त्वा मघवन्नभीष्णात्  ।  अहाव्यग्ने 
हविरास्ये ते  ।  स्रुचीव घृतं चमू इव सोमः  ७

वाजसनिँ  रयिमस्मे सुवीरम्  ।  प्रशस्तं धेहि यशसं बृहन्तम्  ।  यस्मिन्नश्वास ऋषभास उक्षणः  ।  वशा मेषा अवसृष्टास आहुताः  ।  कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे  ।  हृदा मतिं जनय चारुमग्नये  ।  नाना हि वां देवहितँ  सदो मितम्  ।  मा सँ सृक्षाथां परमे व्योमन्  ।  सुरा त्वमसि शुष्मिणी सोम एषः  ।  मा 
मा हिँ सीः स्वां योनिमाविशन्  ८

यदत्र शिष्टँ  रसिनः सुतस्य  ।  यदिन्द्रो  अपिबच्छचीभिः  ।  अहं तदस्य मनसा शिवेन  ।  सोमँ  राजानमिह भक्षयामि  ।  द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणाम्  ।  अहं देवानामुत मर्त्यानाम्  ।  ताभ्यामिदं विश्वं भुवनँ  समेति  ।  अन्तरा पूर्वमपरं च केतुम्  ।  यस्ते देव वरुण गायत्रछन्दाः पाशः  ।  तं त एतेनावयजे  ९

यस्ते देव वरुण त्रिष्टुप्छन्दाः पाशः  ।  तं त एतेनावयजे  ।  यस्ते देव वरुण जगतीछन्दाः पाशः  ।  तं त एतेनावयजे  ।  सोमो वा एतस्य राज्यमादत्ते  ।  यो राजा सन्राज्यो वा सोमेन यजते  ।  देवसुवामेतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  एतावन्तो वै देवानाँ  सवाः  ।  त एवास्मै सवान्प्रयच्छन्ति  ।  त एनं पुनः 
सुवन्ते राज्याय  ।  देवसू राजा भवति  १०

उदस्थाद्देव्यदितिर्विश्वरूपी ।आयुर्यज्ञपतावधात्  ।  इन्द्रा य कृण्वती भागम्  ।  मित्राय वरुणाय च  ।  इयं वा अग्निहोत्री ।इयं वा एतस्य निषीदति  ।  यस्याग्निहोत्री निषीदति  ।  तामुत्थापयेत्  ।  उदस्थाद्देव्यदितिरिति  ।  इयं 
वै देव्यदितिः  ११

इमामेवास्मा उत्थापयति  ।  आयुर्यज्ञपतावधादित्याह  ।  आयुरेवास्मिन्दधाति  ।  इन्द्रा य कृण्वती भागं मित्राय वरुणाय चेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  अवर्तिं वा एषैतस्य पाप्मानं प्रतिख्याय निषीदति  ।  यस्याग्निहोत्र्! युपसृष्टा निषीदति  ।  तां दुग्ध्वा ब्राह्मणाय दद्यात्  ।  यस्यान्नं नाद्यात्  ।  अवर्तिमेवास्मिन्पाप्मानं 
प्रतिमुञ्चति  १२

दुग्ध्वा ददाति  ।  न ह्यदृष्टा दक्षिणा दीयते  ।  पृथिवीं वा एतस्य पयः प्रविशति  ।  यस्याग्निहोत्रं दुह्यमानँ  स्कन्दति  ।  यदद्य दुग्धं पृथिवीमसक्त  ।  यदोषधीरप्यसरद्यदापः  ।  पयो गृहेषु पयो अघ्नियासु  ।  पयो वत्सेषु पयो अस्तु तन्मयीत्याह  ।  पय एवात्मन्गृहेषु पशुषु धत्ते  ।  अप उपसृजति  १३

अद्भिरेवैनदाप्नोति  ।  यो वै यज्ञस्यार्तेनानार्तँ  सँ सृजति  ।  उभे वै ते तर्ह्यार्छतः  ।  आर्छति खलु वा एतदग्निहोत्रम्  ।  यद्दुह्यमानँ  स्कन्दति  ।  यदभिदुह्यात्  ।  आर्तेनानार्तं यज्ञस्य सँ सृजेत्  ।  तदेव यादृक्कीदृक्च होतव्यम्  ।  अथान्यां 
दुग्ध्वा पुनर्होतव्यम्  ।  अनार्तेनैवार्तं यज्ञस्य निष्करोति  १४

यद्युद्द्रुतस्य स्कन्देत्  ।  यत्ततोऽहुत्वा पुनरेयात्  ।  यज्ञं विच्छिन्द्यात्  ।  यत्र स्कन्देत्  ।  तन्निषद्य पुनर्गृह्णीयात्  ।  यत्रैव स्कन्दति  ।  तत एवैनत्पुनर्गृह्णाति  ।  तदेव यादृक्कीदृक्च होतव्यम्  ।  अथान्यां दुग्ध्वा पुनर्होतव्यम्  ।  अनार्तेनैवार्तं 
यज्ञस्य निष्करोति  १५

वि वा एतस्य यज्ञश्छिद्यते  ।  यस्याग्निहोत्रेऽधिश्रिते श्वान्तरा धावति  ।  रुद्र ः! खलु वा एषः  ।  यदग्निः  ।  यद्गामन्वत्यावर्तयेत्  ।  रुद्रा य पशूनपिदध्यात्  ।  अपशुर्यजमानः स्यात्  ।  यदपोऽन्वतिषिञ्चेत्  ।  अनाद्यमग्नेरापः  ।  अनाद्यमाभ्यामपिदध्यात्  ।  गार्हपत्याद्भस्मादाय  ।  इदं विष्णुर्विचक्रम इति वैष्णव्यर्चाहवनीयाद्ध्वँ सयन्नुद्द्रवेत्  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञेनैव यज्ञँ  संत
नोति  ।  भस्मना पदमपिवपति शान्त्यै  १६

नि वा एतस्याहवनीयो गार्हपत्यं कामयते  ।  नि गार्हपत्य आहवनीयम्  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभिनिम्रोचति  ।  दर्भेण हिरण्यं प्रबध्य पुरस्ताद्धरेत्  ।  अथाग्निम्  ।  अथाग्निहोत्रम्  ।  यद्धिरण्यं पुरस्ताद्धरति  ।  ज्योतिर्वै हिरण्यम्  
।  ज्योतिरेवैनं पश्यन्नुद्धरति  ।  यदग्निं पूर्वँ  हरत्यथाग्निहोत्रम्  १७

भागधेयेनैवैनं प्रणयति  ।  ब्राह्मण आर्षेय उद्धरेत्  ।  ब्राह्मणो वै सर्वा देवताः  ।  सर्वाभिरेवैनं देवताभिरुद्धरति  ।  अग्निहोत्रमुपसाद्यातमितोरासीत  ।  व्रतमेव हतमनुम्रियते  ।  अन्तं वा एष आत्मनो गच्छति  ।  यस्ताम्यति  ।  अन्तमेष 
यज्ञस्य गच्छति  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभिनिम्रोचति  १८

पुनः समन्य जुहोति  ।  अन्तेनैवान्तं यज्ञस्य निष्करोति  ।  वरुणो वा एतस्य यज्ञं गृह्णाति  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभिनिम्रोचति  ।  वारुणं चरुं निर्वपेत्  ।  तेनैव यज्ञं निष्क्रीणीते  ।  नि वा एतस्याहवनीयो गार्हपत्यं कामयते  ।  नि गार्हपत्य आहवनीयम्  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभ्युदेति  ।  चतुर्गृहीतमाज्यं 
पुरस्ताद्धरेत्  १९

अथाग्निम्  ।  अथाग्निहोत्रम्  ।  यदाज्यं पुरस्ताद्धरति  ।  एतद्वा अग्नेः प्रियं धाम  ।  यदाज्यम्  ।  प्रियेणैवैनं धाम्ना समर्धयति  ।  यदग्निं पूर्वँ  हर-त्यथाग्निहोत्रम्  ।  भागधेयेनैवैनं प्रणयति  ।  ब्राह्मण आर्षेय उद्धरेत्  ।  ब्राह्मणो 
वै सर्वा देवताः  २०

सर्वाभिरेवैनं देवताभिरुद्धरति  ।  पराची वा एतस्मै व्युच्छन्ती व्युच्छति  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभ्युदेति  ।  उषाः केतुना जुषताम्  ।  यज्ञं देवेभिरन्वितम्  ।  देवेभ्यो मधुमत्तमँ  स्वाहेति प्रत्यङ्निषद्याज्येन जुहुयात्  ।  प्रतीचीमेवास्मै विवासयति  ।  अग्निहोत्रमुपसाद्यातमितोरासीत  ।  व्रतमेव हतमनुम्रियते  ।  
अन्तं वा एष आत्मनो गच्छति  २१

यस्ताम्यति  ।  अन्तमेष यज्ञस्य गच्छति  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभ्युदेति  ।  पुनः समन्य जुहोति  ।  अन्तेनैवान्तं यज्ञस्य निष्करोति  ।  मित्रो वा एतस्य यज्ञं गृह्णाति  ।  यस्याग्निमनुद्धृतँ  सूर्योऽभ्युदेति  ।  मैत्रं चरुं निर्वपेत्  ।  तेनैव 
यज्ञं निष्क्रीणीते  ।  यस्याहवनीयेऽनुद्वाते गार्हपत्य उद्वायेत्  २२

यदाहवनीयमनुद्वाप्य गार्हपत्यं मन्थेत्  ।  विच्छिन्द्यात्  ।  भ्रातृव्यमस्मै जनयेत्  ।  यद्वै यज्ञस्य वास्तव्यं क्रियते  ।  तदनु रुद्रो ऽवचरति  ।  यत्पूर्वमन्ववस्येत्  ।  वास्तव्यमग्निमुपासीत  ।  रुद्रो ऽस्य पशून्घातुकः स्यात्  ।  आहवनीयमुद्वाप्य  
।  गार्हपत्यं मन्थेत्  २३

इतः प्रथमं जज्ञे अग्निः  ।  स्वाद्योनेरधि जातवेदाः  ।  स गायत्रिया त्रिष्टुभा जगत्या  ।  देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन्निति  ।  छन्दोभिरेवैनँ  स्वाद्योनेः प्रजनयति  ।  गार्हपत्यं मन्थति  ।  गार्हपत्यं वा अन्वाहिताग्नेः पशव उपतिष्ठन्ते  
।  स यदुद्वायति  ।  तदनु पशवोऽपक्रामन्ति  ।  इषे रय्यै रमस्व  २४

सहसे द्युम्नाय  ।  ऊर्जेऽपत्यायेत्याह  ।  पशवो वै रयिः  ।  पशूनेवास्मै रमयति  ।  सारस्वतौ त्वोत्सौ समिन्धातामित्याह  ।  ऋक्सामे वै सारसवतावुत्सौ  ।  ऋक्सामाभ्यामेवैनँ  समिन्धे  ।  सम्राडसि विराडसीत्याह  ।  रथन्तरं वै सम्राट्  
।  बृहद्विराट्  २५

ताभ्यामेवैनँ  समिन्धे  ।  वज्रो वै चक्रम्  ।  वज्रो वा एतस्य यज्ञं विच्छिनत्ति  ।  यस्यानो वा रथो वान्तराग्नी याति  ।  आहवनीयमुद्वाप्य  ।  गार्हपत्यादुद्धरेत्  ।  यदग्ने पूर्वं प्रभृतं पदँ  हि ते  ।  सूर्यस्य रश्मीनन्वाततान  ।  तत्र रयिष्ठामनु 
संभरैतम्  ।  सं नः सृज सुमत्या वाजवत्येति  २६
पूर्वेणैवास्य यज्ञेन यज्ञमनु संतनोति  ।  त्वमग्ने सप्रथा असीत्याह  ।  अग्निः सर्वा देवताः  ।  देवताभिरेव यज्ञँ  संतनोति  ।  अग्नये पथिकृते पुरोडा-शमष्टाकपालं निर्वपेत्  ।  अग्निमेव पथिकृतँ  स्वेन भागधेयेनोपधावति  ।  स एवैनं यज्ञियं पन्थामपिनयति  ।  अनड्वान्दक्षिणा  ।  वही ह्येष समृद्ध्यै  २७

यस्य प्रातःसवने सोमोऽतिरिच्यते  ।  माध्यन्दिनँ सवनं कामयमानोऽभ्य-तिरिच्यते  ।  गौर्धयति मरुतामिति धयद्वतीषु कुर्वन्ति  ।  हिनस्ति वै सन्ध्य-धीतम्  ।  सन्धीव खलु वा एतत्  ।  यत्सवनस्यातिरिच्यते  ।  यद्धयद्वतीषु कुर्वन्ति  ।  सन्धेः शान्त्यै  ।  गायत्रँ  साम भवति पञ्चदशः स्तोमः  ।  तेनैव 
प्रातःसवनान्न यन्ति  २८

मरुत्वतीषु कुर्वन्ति  ।  तेनैव माध्यन्दिनात्सवनान्न यन्ति  ।  होतुश्चमसमनून्नयन्ते  ।  होतानुशँ सति  ।  मध्यत एव यज्ञँ  समादधाति  ।  यस्य माध्यन्दिने सवने सोमोऽतिरिच्यते  ।  आदित्यं तृतीयसवनं कामयमानोऽभ्यतिरिच्यते  ।  गौरि-वीतँ  साम भवति  ।  अतिरिक्तं वै गौरिवीतम्  ।  अतिरिक्तं यत्सवन-
स्यातिरिच्यते  २९

अतिरिक्तस्य शान्त्यै  ।  बण्महाँ  असि सूर्येति कुर्वन्ति  ।  यस्यैवादित्यस्य सवनस्य कामेनातिरिच्यते  ।  तेनैवैनं कामेन समर्धयन्ति  ।  गौरिवीतँ  साम भवति  ।  तेनैव माध्यन्दिनात्सवनान्न यन्ति  ।  सप्तदशः स्तोमः  ।  तेनैव तृतीयसवनान्न यन्ति  ।  होतुश्चमसमनून्नयन्ते  ।  होतानुशँ सति  ३०

मध्यत एव यज्ञँ  समादधाति  ।  यस्य तृतीयसवने सोमोऽतिरिच्येत  ।  उक्थ्यं कुर्वीत  ।  यस्योक्थ्येऽतिरिच्येत  ।  अतिरात्रं कुर्वीत  ।  यस्यातिरात्रेऽतिरिच्येत  ।  तत्त्वै दुष्प्रज्ञानम्  ।  यजमानं वा एतत्पशव आसाह्य यन्ति  ।  बृहत्साम भवति  ।  बृहद्वा इमाँ ल्लोकान्दाधार  ।  बार्हताः पशवः  ।  बृहतैवास्मै पशून्दाधार  ।  शिपिविष्टवतीषु कुर्वन्ति शिपिविष्टो वै देवानां पुष्टं ।पुष्ट्यैवैनँ  समर्धयन्ति  ।  होतुश्चमसमनून्नयन्ते  ।  होतानुशँ सति  ।  मध्यत एव यज्ञँ  
समादधाति  ३१

एकैको वै जनतायामिन्द्र ः!  ।  एकं वा एताविन्द्र मभि सँ सुनुतः  ।  यौ द्वौ सँ सुनुतः  ।  प्रजापतिर्वा एष वितायते  ।  यद्यज्ञः  ।  तस्य ग्रावाणो दन्ताः  ।  अन्यतरं वा एते सँ सुन्वतोर्निर्बप्सति  ।  पूर्वेणोपसृत्या देवता इत्याहुः  ।  
पूर्वोपसृतस्य वै श्रेयान्भवति  ।  एतिवन्त्याज्यानि भवन्त्यभिजित्यै  ३२

मरुत्वतीः प्रतिपदः  ।  मरुतो वै देवानामपराजितमायतनम्  ।  देवानामेवाप-राजित आयतने यतते  ।  उभे बृहद्र थन्तरे भवतः  ।  इयं वाव रथन्तरम्  ।  असौ बृहत्  ।  आभ्यामेवैनमन्तरेति  ।  वाचश्च मनसश्च  ।  प्राणाच्चापानाच्च  
।  दिवश्च पृथिव्याश्च  ३३

सर्वस्माद्वित्ताद्वेद्यात्  ।  अभिवर्तो ब्रह्मसामं भवति  ।  सुवर्गस्य लोकस्या-भिवृत्त्यै  ।  अभिजिद्भवति  ।  सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै  ।  विश्वजिद्भवति  ।  विश्वस्य जित्यै  ।  यस्य भूयाँ सो यज्ञक्रतव इत्याहुः  ।  स देवता वृङ्क्त इति  
।  यद्यग्निष्टोमः सोमः परस्तात्स्यात्  ३४

उक्थ्यं कुर्वीत  ।  यद्युक्थ्यः स्यात्  ।  अतिरात्रं कुर्वीत  ।  यज्ञक्रतुभिरेवास्य देवता वृङ्क्ते  ।  यो वै छन्दोभिरभिभवति  ।  स संसुन्वतोरभिभवति  ।  संवेशाय त्वोपवेशाय त्वेत्याह  ।  छन्दाँ सि वै संवेश उपवेषः  ।  छन्दोभिरेवास्य 
छन्दाँ स्यभिभवति  ।  इष्टर्गो वा ऋत्विजामध्वर्युः  ३५

इष्टर्गः खलु वै पूर्वोऽर्ष्टुः क्षीयते  ।  प्राणापानौ मृत्योर्मा पातमित्याह  ।  प्राणापानयोरेव श्रयते  ।  प्राणापानौ मा मा हासिष्टमित्याह  ।  नैनं पुरायुषः प्राणापानौ जहितः  ।  आर्तिं वा एते नियन्ति  ।  येषां दीक्षितानां प्रमीयते  ।  तं यदववर्जेयुः  ।  क्रूरकृतामिवैषां लोकः स्यात्  ।  आहर दहेति ब्रूयात्  ३६

तं दक्षिणतो वेद्यै निधाय  ।  सर्पराज्ञिया ऋग्भिः स्तुयुः  ।  इयं वै सर्पतो राज्ञी ।अस्या एवैनं परिददति  ।  व्यृद्धं तदित्याहुः  ।  यत्स्तुतमननुशस्तमिति  ।  होता प्रथमः प्रचीनावीती मार्जालीयं परीयात्  ।  यामीरनुब्रुवन्  ।  सर्पराज्ञीनां 
कीर्तयेत्  ।  उभयोरेवैनं लोकयोः परिददति  ३७

अथो धुवन्त्येवैनम्  ।  अथो न्ये वास्मै ह्नुवते  ।  त्रिः परियन्ति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एभ्य एवैनं लोकेभ्यो धुवते  ।  त्रिः पुनः परियन्ति  ।  षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ।  ऋतुभिरेवैनं धुवते  ।  अग्न आयूँ षि पवस इति प्रतिपदं कुर्वीरन्  ।  रथन्तरसामैषाँ  सोमः स्यात्  ।  आयुरेवात्मन्दधते  ।  अथो पाप्मा-
नमेव विजहतो यन्ति  ३८

असुर्यं वा एतस्माद्वर्णं कृत्वा  ।  पशवो वीर्यमपक्रामन्ति  ।  यस्य यूपो विरोहति  ।  त्वाष्ट्रं बहुरूपमालभेत  ।  त्वष्टा वै रूपाणामीशे  ।  य एव रूपाणामीशे  ।  सोऽस्मिन्पशून्वीर्यं यच्छति  ।  नास्मात्पशवो वीर्यमप क्रामन्ति  ।  आर्तिं 
वा एते नियन्ति  ।  येषां दीक्षितानामग्निरुद्वायति  ३९

यदाहवनीय उद्वायेत्  ।  यत्तं मन्थेत्  ।  विच्छिन्द्यात्  ।  भ्रातृव्यमस्मै जनयेत्  ।  यदाहवनीय उद्वायेत्  ।  आग्नीध्रादुद्धरेत्  ।  यदाग्नीध्र उद्वायेत्  ।  
गार्हपत्यादुद्धरेत्  ।  यद्गार्हपत्य उद्वायेत्  ।  अत एव पुनर्मन्थेत्  ४०

अत्र वाव स निलयते  ।  यत्र खलु वै निलीनमुत्तमं पश्यन्ति  ।  तदेनमिच्छन्ति  ।  यस्माद्दारोरुद्वायेत्  ।  तस्यारणी कुर्यात्  ।  क्रुमुकमपि कुर्यात्  ।  एषा वा अग्नेः प्रिया तनूः  ।  यत्क्रुमुकः  ।  प्रिययैवैनं तनुवा समर्धयति  ।  गार्हपत्यं 
मन्थति  ४१

गार्हपत्यो वा अग्नेर्योनिः  ।  स्वादेवैनं योनेर्जनयति  ।  नास्मै भ्रातृव्यं जनयति  ।  यस्य सोम उपदस्येत्  ।  सुवर्णँ  हिरण्यं द्वेधा विच्छिद्य  ।  ऋजीषेऽन्य-दाधूनुयात्  ।  जुहुयादन्यत्  ।  सोममेवाभिषुणोति  ।  सोमं जुहोति  ।  सोमस्य 
वा अभिषूयमाणस्य प्रिया तनूरुदक्रामत्  ४२

तत्सुवर्णँ  हिरण्यमभवत्  ।  यत्सुवर्णँ  हिरण्यं कुर्वन्ति  ।  प्रिययैवैनं तनुवा समर्धयन्ति  ।  यस्याक्रीतँ  सोममपहरेयुः  ।  क्रीणीयादेव  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यस्य क्रीतमपहरेयुः  ।  आदाराँ श्च फाल्गुनानि चाभिषुणुयात्  
।  गायात्री यँ  सोममाहरत्  ।  तस्य योऽँ! शुः परापतत्  ४३

त आदारा अभवन्  ।  इन्द्रो  वृत्रमहन्  ।  तस्य वल्कः परापतत्  ।  तानि फाल्गुनान्यभवन्  ।  पशवो वै फाल्गुनानि  ।  पशवः सोमो राजा  ।  यदा-दाराँ श्च फाल्गुनानि चाभिषुणोति  ।  सोममेव राजानमभिषुणोति  ।  शृतेन 
प्रातःसवने श्रीणीयात्  ।  दध्ना मध्यंदिने  ४४

नीतमिश्रेण तृतीयसवने  ।  अगिष्टोमः सोमः स्याद्र थन्तरसामा  ।  य एवर्त्विजो वृताः स्युः  ।  त एनं याजयेयुः  ।  एकां गां दक्षिणां दद्यात्तेभ्य एव  ।  पुनः सोमं क्रीणीयात्  ।  यज्ञेनैव तद्यज्ञमिच्छति  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  सर्वाभ्यो वा एष देवताभ्यः सर्वेभ्यः पृष्ठेभ्य आत्मानमागुरते  ।  यः सत्त्रायागुरते  ।  एतावान्खलु वै पुरुषः  ।  यावदस्य वित्तम्  ।  सर्ववेदसेन यजेत  ।  सर्व-पृष्ठोऽस्य सोमः स्यात्  ।  सर्वाभ्य एव देवताभ्यः सर्वेभ्यः पृष्ठेभ्य आत्मानं 
निष्क्रीणीते  ४५

पवमानः सुवर्जनः  ।  पवित्रेण विचर्षणिः  ।  यः पोता स पुनातु मा  ।  पुनन्तु मा देवजनाः  ।  पुनन्तु मनवो धिया  ।  पुनन्तु विश्व आयवः  ।  जातवेदः पवित्रवत्  ।  पवित्रेण पुनाहि मा  ।  शुक्रेण देव दीद्यत्  ।  अग्ने क्रत्वा क्रतूँ  
रनु  ४६

यत्ते पवित्रमर्चिषि  ।  अग्ने विततमन्तरा  ।  ब्रह्म तेन पुनीमहे  ।  उभाभ्यां देव सवितः  ।  पवित्रेण सवेन च  ।  इदं ब्रह्म पुनीमहे  ।  वैश्वदेवी पुनती देव्यागात्  ।  यस्यै बह्वीस्तनुवो वीतपृष्ठाः  ।  तया मदन्तः सध माद्येषु  ।  
वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ४७

वैश्वानरो रश्मिभिर्मा पुनातु  ।  वातः प्राणेनेषिरो मयोभूः  ।  द्यावापृथिवी पयसा पयोभिः  ।  ऋतावरी यज्ञिये मा पुनीताम्  ।  बृहद्भिः सवितस्तृभिः  ।  वर्षिष्ठैर्देव मन्मभिः  ।  अग्ने दक्षैः पुनाहि मा  ।  येन देवा अपुनत  ।  येनापो 
दिव्यं कशः  ।  तेन दिव्येन ब्रह्मणा  ४८

इदं ब्रह्म पुनीमहे  ।  यः पावमानीरध्येति  ।  ऋषिभिः संभृतँ  रसम्  ।  सर्वँ  स पूतमश्नाति  ।  स्वदितं मातरिश्वना  ।  पावमानीर्यो अध्येति  ।  ऋषिभिः संभृतँ  रसम्  ।  तस्मै सरस्वती दुहे  ।  क्षीरँ  सर्पिर्मधूदकम्  ।  पावमानीः 
स्वस्त्ययनीः  ४९

सुदुघा हि पयस्वतीः  ।  ऋषिभिः संभृतो रसः  ।  ब्राह्मणेष्वमृतँ  हितम्  ।  पावमानीर्दिशन्तु नः  ।  इमं लोकमथो अमुम्  ।  कामान्समर्धयन्तु नः  ।  देवीर्देवैः समाभृताः  ।  पावमानीः स्वस्त्ययनीः  ।  सुदुघा हि घृतश्चुतः  ।  
ऋषिभिः सम्भृतो रसः  ५०

ब्राह्मणेष्वमृतँ  हितम्  ।  येन देवाः पवित्रेण  ।  आत्मानं पुनते सदा  ।  तेन सहस्रधारेण  ।  पावमान्यः पुनन्तु मा  ।प्राजापत्यं पवित्रम्  ।  शतोद्यामँ  हिरण्मयम्  ।  तेन ब्रह्मविदो वयम्  ।  पूतं ब्रह्म पुनीमहे  ।  इन्द्र ः! सुनीती सह मा पुनातु  ।  सोमः स्वस्त्या वरुणः समीच्या  ।  यमो राजा प्रमृणाभिः 
पुनातु मा  ।  जातवेदा मोर्जयन्त्या पुनातु  ५१

प्रजा वै सत्रमासत तपस्तप्यमाना अजुह्वतीः  ।  देवा अपश्यं चमसं घृतस्य पूर्णँ  स्वधाम्  ।  तमुपोदतिष्ठन्तमजुहवुः  ।  तेनार्धमास ऊर्जमवारुन्धत  ।  तस्मादर्धमासे देवा इज्यन्ते  ।  पितरोऽपश्यं चमसं घृतस्य पूर्णँ  स्वधाम्  ।  तमुपोदतिष्ठन्तमजुहवुः  ।  तेन मास्यूर्जमवारुन्धत  ।  तस्मान्मासि पितृभ्यः 
क्रियते  ।  मनुष्या अपश्यं चमसं घृतस्य पूर्णँ  स्वधाम्  ५२

तमुपोदतिष्ठन्तमजुहवुः  ।  तेन द्वयीमूर्जमवारुन्धत  ।  तस्माद्द्विरह्नो मनुष्येभ्य उपह्रियते  ।  प्रातश्च सायं च  ।  पशवोऽपश्यं चमसं घृतस्य पूर्णँ  स्वधाम्  ।  तमुपोदतिष्ठन्तमजुहवुः  ।  तेन त्रयीमूर्जमवारुन्धत  ।  तस्मात्त्रिरह्नः पशवः प्रेरते  ।  प्रातः संगवे सायम्  ।  असुरा अपश्यं चमसं घृतस्य पूर्णँ स्वधाम्  ५३तमुपोदतिष्ठन्तमजुहवुः  ।  तेन संवत्सर ऊर्जमवारुन्धत  ।  ते देवा अमन्यन्त  ।  अमी वा इदमभूवन्  ।  यद्वयँ  स्म इति  ।  त एतानि चातुर्मास्यान्यपश्यन्  ।  तानि निरवपन्  ।  तैरेवैषां तामूर्जमवृञ्जत  ।  ततो देवा अभवन्  ।  परासुराः  
५४

यद्यजते  ।  यामेव देवा ऊर्जमवारुन्धत  ।  तां तेनावरुन्धे  ।  यत्पितृभ्यः करोति  ।  यामेव पितर ऊर्जमवारुन्धत  ।  तां तेनावरुन्धे  ।  यदावसथेऽन्नँ  हरन्ति  ।  यामेव मनुष्या ऊर्जमवारुन्धत  ।  तां तेनावरुन्धे  ।  यद्दक्षिणां 
ददाति  ५५

यामेव पशव ऊर्जमवारुन्धत  ।  तां तेनावरुन्धे  ।  यच्चातुर्मास्यैर्यजते  ।  यामेवासुरा ऊर्जमवारुन्धत  ।  तां तेनावरुन्धे  ।  भवत्यात्मना  ।  परास्य भ्रातृव्यो भवति  ।  विराजो वा एषा विक्रान्तिः  ।  यच्चातुर्मास्यानि  ।  वैश्वदे-वेनास्मिँ ल्लोके प्रत्यतिष्ठत्  ।  वरुणप्रघासैरन्तरिक्षे  ।  साकमेधैरमुष्मिँ ल्लोके  
।  एष हत्वावै तत्सर्वं भवति  ।  य एवं विद्वाँ श्चातुर्मास्यैर्यजते  ५६

अग्निर्वाव संवत्सरः  ।  आदित्यः परिवत्सरः  ।  चन्द्र मा इदावत्सरः  ।  वायु-रनुवत्सरः  ।  यद्वैश्वदेवेन यजते  ।  अग्निमेव तत्संवत्सरमाप्नोति  ।  तस्मा-द्वैश्वदेवेन यजमानः  ।  संवत्सरीणाँ  स्वस्तिमाशास्त इत्याशासीत  ।  यद्वरु-
णप्रघासैर्यजते  ।  आदित्यमेव तत्परिवत्सरमाप्नोति  ५७

तस्माद्वरुणप्रघासैर्यजमानः  ।  परिवत्सरीणाँ  स्वस्तिमाशास्त इत्याशासीत  ।  यत्साकमेधैर्यजते  ।  चन्द्र मसमेव तदिदावत्सरमाप्नोति  ।  तस्मात्साकमे-धैर्यजमानः  ।  इदावत्सरीणाँ  सवस्तिमाशास्त इत्याशासीत  ।  यत्पितृयज्ञेन यजते  ।  देवानेव तदन्ववस्यति  ।  अथ वा अस्य वायुश्चानुवत्सरश्चा-
प्रीतावुच्छिष्येते  ।  यच्छुनासीरीयेण यजते  ५८

वायुमेव तदनुवत्सरमाप्नोति  ।  तस्माच्छुनासीरीयेण यजमानः  ।  अनुवत्सरी-णाँ  स्वस्तिमाशास्त इत्याशासीत  ।  संवत्सरं वा एष ईप्सतीत्याहुः  ।  यश्चा-तुर्मास्यैर्यजत इति  ।  एष ह त्वै संवत्सरमाप्नोति  ।  य एवं विद्वाँ श्चातुर्मास्यैर्यजते  
।  विश्वे देवाः समयजन्त  ।  तेऽग्निमेवायजन्त  ।  त एतं लोकमजयन्  ५९

यस्मिन्नग्निः  ।  यद्वैश्वदेवेन यजते  ।  एतमेव लोकं जयति  ।  यस्मिन्नग्निः  ।  अग्नेरेव सायुज्यमुपैति  ।  यदा वैश्वदेवेन यजते  ।  अथ संवत्सरस्य गृहपति-माप्नोति  ।  यदा संवत्सरस्य गृहपतिमाप्नोति  ।  अथ सहस्रयाजिनमाप्नोति  
।  यदा सहस्रयाजिनमाप्नोति  ६०
अथ गृहमेधिनमाप्नोति  ।  यदा गृहमेधिनमाप्नोति  ।  अथाग्निर्भवति  ।  यदाग्निर्भवति  ।  अथ गौर्भवति  ।  एषा वै वैश्वदेवस्य मात्रा  ।  एतद्वा एतेषामवमम्  ।  अतोऽतो वा उत्तराणि श्रेयाँ सि भवन्ति  ।  यद्विश्वे देवाः 
समयजन्त  ।  तद्वैश्वदेवस्य वैश्वदेवत्वम्  ६१

अथादित्यो वरुणँ  राजानं वरुणप्रघासैरयजत  ।  स एतं लोकमजयत्  ।  यस्मिन्नादित्यः  ।  यद्वरुणप्रघासैर्यजते  ।  एतमेव लोकं जयति  ।  यस्मिन्ना-दित्यः  ।  आदित्यस्यैव सायुज्यमुपैति  ।  यदादित्यो वरुणँ  राजाअं वरुणप्रघा-सैरयजत  ।  तद्वरुणप्रघासानं वरुणप्रघासत्वम्  ।  अथ सोमो राजा छन्दाँ सि 
साकमेधैरयजत  ६२

स एतं लोकमजयत्  ।  यस्मिँ श्चन्द्र मा विभाति  ।  यत्साकमेधैर्यजते  ।  एतमेव लोकं जयति  ।  यस्मिँ श्चन्द्र मा विभाति  ।  चन्द्र मस एव सायुज्यमुपैति  ।  सोमो वै चन्द्र माः  ।  एष ह त्वै साक्षात्सोमं भक्षयति  ।  य एवं विद्वान्सा-
कमेधैर्यजते  ।  यत्सोमश्च राजा छन्दाँ सि च समैधन्त  ६३

तत्साकमेधानाँ  साकमेधात्वम्  ।  अथर्तवः पितरः प्रजापतिं पितरं पितृयज्ञेना-यजन्त  ।  त एतं लोकमजयन्  ।  यस्मिन्नृतवः  ।  यत्पितृयज्ञेन यजते  ।  एतमेव लोकं जयति  ।  यस्मिन्नृतवः  ।  ऋतूनामेव सायुज्यमुपैति  ।  यदृतवः पितरः प्रजापतिं पितरं पितृयज्ञेनायजन्त  ।  तत्पितृयज्ञस्य पितृयज्ञत्वम्  ६४

अथौषधय इमं देवं त्र्! यम्बकैरयजन्त प्रथेमहीति  ।  ततो वै ता अप्रथन्त  ।  य एवं विद्वाँ स्त्र्! यम्बकैर्यजते  ।  प्रथते प्रजया पशुभिः  ।  अथ वायुः परमेष्ठिनँ  शुनासीरीयेणायजत  ।  स एतं लोकमजयत्  ।  यस्मिन्वायुः  ।  यच्छुनासी-
रीयेण यजते  ।  एतमेव लोकं जयति  ।  यस्मिन्वायुः  ६५

वायोरेव सायुज्यमुपैति  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  प्र चातुर्मास्ययाजी मीयता३ न प्रमीयता३ इति  ।  जीवन्वा एष ऋतूनप्येति  ।  यदि वसन्ता प्रमीयते  ।  वसन्तो भवति  ।  यदि ग्रीष्मे ग्रीष्मः  ।  यदि वर्षासु वर्षाः  ।  यदि शरदि शरत्  ।  यदि हेमन्हेमन्तः  ।  ऋतुर्भूत्वा संवत्सरमप्येति  ।  संवत्सरः प्रजापतिः  
।  प्रजापतिर्वावैषः  ६६   ४

अग्नेः कृत्तिकाः  ।  शुक्रं परस्ताज्ज्योतिरवस्तात्  ।  प्रजापते रोहिणी ।आपः परस्तादोषधयोऽवस्तात्  ।  सोमस्येन्वका  ।  विततानि परस्ताद्वयन्तोऽवस्तात्  ।  रुद्र स्य बाहू ।मृगयवः परस्ताद्विक्षारोऽवस्तात्  ।  अदित्यै पुनर्वसू ।वातः 
परस्तादार्द्र मवस्तात्  १

बृहस्पतेस्तिष्यः  ।  जुह्वतः परस्ताद्यजमाना अवस्तात्  ।  सर्पाणामाश्रेषाः  ।  अभ्यागच्छन्तः परस्तादभ्यानृत्यन्तोऽवस्तात्  ।  पितृणां मघाः  ।  रुदन्तः परस्तादपभ्रँ शोऽवस्तात्  ।  अर्यम्णः पूर्वे फल्गुनी ।जाया परस्तादृषभोऽवस्तात्  
।  भगस्योत्तरे  ।  वहतवः परस्ताद्वहमाना अवस्तात्  २

देवस्य सवितुर्हस्तः  ।  प्रसवः परस्तात्सनिरवस्तात्  ।  इन्द्र स्य चित्रा  ।  ऋतं परस्तात्सत्यमवस्तात्  ।  वायोर्निष्ट्या  ।  व्रततिः परस्तादसिद्धिरवस्तात्  ।  इन्द्रा ग्नियोर्विशाखे  ।  युगानि परस्तात्कृषमाणा अवस्तात्  ।  मित्रस्यानूराधाः  
।  अभ्यारोहत्परस्तादभ्यारूढमवस्तात्  ३

इन्द्र स्य रोहिणी ।शृणत्परस्तात्प्रतिशृणदवस्तात्  ।  निरृत्यै मूलवर्हणी  ।  प्रतिभञ्जन्तः परस्तात्प्रतिशृणन्तोऽवस्तात्  ।  अपां पूर्वा अषाढाः  ।  वर्चः परस्तात्समितिरवस्तात्  ।  विश्वेषां देवानामुत्तराः  ।  अभिजयत्परस्तादभि-
जितमवस्तात्  ।  विष्णोः श्रोणा  ।  पृच्छमानाः परस्तात्पन्था अवस्तात्  ४

वसूनाँ  श्रविष्ठाः  ।  भूतं परस्ताद्भूतिरवस्तात्  ।  इन्द्र स्य शतभिषक्  ।  विश्व-व्यचाः परस्ताद्विश्वक्षितिरवस्तात्  ।  अजस्यैकपदः पूर्वे प्रोष्ठपदाः  ।  वैश्वानरं परस्ताद्वैश्वावसवमवस्तात्  ।  अहेर्बुध्नियस्योत्तरे  ।  अभिषिञ्चन्तः परस्तादभि-षुण्वन्तोऽवस्तात्  ।  पूष्णो रेवती ।गावः परस्ताद्वत्सा अवस्तात्  ।  अश्विनो-रश्वयुजौ  ।  ग्रामः परस्तात्सेनावस्तात्  ।  यमस्यापभरणीः  ।  अपकर्षन्तः 
परस्तादपवहन्तोऽवस्तात्  ।  पूर्णा पश्चाद्यत्ते देवा अदधुः  ५

यत्पुण्यं नक्षत्रम्  ।  तद्बट्कुर्वीतोपव्युषम्  ।  यदा वै सूर्य उदेति  ।  अथ नक्षत्रं नैति  ।  यावति तत्र सूर्यो गच्छेत्  ।  यत्र जघन्यं पश्येत्  ।  तावति कुर्वीत यत्कारी स्यात्  ।  पुण्याह एव कुरुते  ।  एवँ  ह वै यज्ञेषुं च शतद्युम्नं 
च मात्स्यो निरवसाययाञ्चकार  ६

यो वै नक्षत्रियं प्रजापतिं वेद  ।  उभयोरेनं लोकयोर्विदुः  ।  हस्त एवास्य हस्तः  ।  चित्रा शिरः  ।  निष्ट्या हृदयम्  ।  ऊरू विशाखे  ।  प्रतिष्ठानूराधाः  
।  एष वै नक्षत्रियः प्रजापतिः  ।  य एवं वेद  ।  उभयोरेनं लोकयोर्विदुः  ७

अस्मिँ श्चामुष्मिँ श्च  ।  यां कामयेत दुहितरं प्रैया स्यादिति  ।  तां निष्ट्यायां दद्यात्  ।  प्रियैव भवति  ।  नैव तु पुनरागच्छति  ।  अभिजिन्नाम नक्षत्रम्  ।  उपरिष्टादषाढानाम्  ।  अवस्ताच्छ्रोणायै  ।  देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  ते 
देवास्तस्मिन्नक्षत्रेऽभ्यजयन्  ८

यदभ्यजयन्  ।  तदभिजितोऽभिजित्त्वम्  ।  यं कामयेतानपजय्यं जयेदिति  ।  तमेतस्मिन्नक्षत्रे यातयेत्  ।  अनपजय्यमेव जयति  ।  पापपराजितमिव तु  ।  प्रजापतिः पशूनसृजत  ।  ते नक्षत्रंनक्षत्रमुपातिष्ठन्त  ।  ते समावन्त एवाभवन्  
।  ते रेवतीमुपातिष्ठन्त  ९

ते रेवत्यां प्राभवन्  ।  तस्माद्रे वत्यां पशूनां कुर्वीत  ।  यत्किं चार्वाचीनँ  सोमात्  ।  प्रैव भवन्ति  ।  सलिलं वा इदमन्तरासीत्  ।  यदतरन्  ।  तत्तारकाणां तारकत्वम्  ।  यो वा इह यजते  ।  अमुँ  स लोकं नक्षते  ।  तन्नक्षत्राणां 
नक्षत्रत्वम्  १०

देवगृहा वै नक्षत्राणि  ।  य एवं वेद  ।  गृह्येव भवति  ।  यानि वा इमानि पृथिव्याश्चित्राणि  ।  तानि नक्षत्राणि  ।  तस्मादश्लीलनामँ श्चित्रे  ।  नावस्येन्न यजेत  ।  यथा पापाहे कुरुते  ।  तादृगेव तत्  ।  देवनक्षत्राणि वा अन्यानि  
११

यमनक्षत्त्राण्यन्यानि  ।  कृत्तिकाः प्रथमम्  ।  विशाखे उत्तमम्  ।  तानि देवनक्षत्राणि  ।  अनूराधाः प्रथमम्  ।  अपभरणीरुत्तमम्  ।  तानि यमनक्षत्राणि  ।  यानि देवनक्षत्राणि  ।  तानि दक्षिणेन परियन्ति  ।  यानि यमनक्षत्राणि  
१२

तान्युत्तरेण  ।  अन्वेषामरात्स्मेति  ।  ऊराधाः  ।  ज्येष्ठमेषामवधिष्मेति  ।  तज्ज्येष्ठघ्नी ।मूलमेषामवृक्षामेति  ।  तन्मूलबर्हणी ।यन्नासहन्त  ।  तदषाढाः  
।  यदश्लोणत्  १३

तच्छ्रोणा  ।  यदशृणोत्  ।  तच्छ्रविष्ठाः  ।  यच्छतमभिषज्यन्  ।  तच्छतभिषक्  ।  प्रोष्ठपदेषूदयच्छन्त  ।  रेवत्यामरवन्त  ।  अश्वयुजोरयुञ्जत  ।  अपभर-णीष्वपावहन्  ।  तानि वा एतानि यमनक्षत्राणि  ।  यान्येव देवनक्षत्राणि  ।  
तेषु कुर्वीत यत्कारी स्यात्  ।  पुण्याह एव कुरुते  १४

देवस्य सवितुः प्रातः प्रस्वः प्राणः  ।  वरुणस्य सायमासवोऽपानः  ।  यत्प्रती-चीनं प्रातस्तनात्  ।  प्राचीनँ  संगवात्  ।  ततो देवा अग्निष्टोमं निरमिमत  ।  तत्तदात्तवीर्यं निर्मार्गः  ।  मित्रस्य संगवः  ।  तत्पुण्यं तेजस्व्यहः  ।  तस्मा 
तर्हि पशवः समायन्ति  ।  यत्प्रतीचीनँ  संगवात्  १५

प्राचीनं मध्यंदिनात्  ।  ततो देवा उक्थ्यं निरमिमत  ।  तत्तदात्तवीर्यं निर्मार्गः  ।  बृहस्पतेर्मध्यंदिनः  ।  तत्पुण्यं तेजस्व्यहः  ।  तस्मात्तर्हि तेक्ष्णिष्ठं तपति  ।  यत्प्रतीचीनं मध्यंदिनात्  ।  प्राचीनमपराह्णात्  ।  ततो देवाः षोडशिनं निरमिमत  
।  तत्तदात्तवीर्यं निर्मार्गः  १६

भगस्यापराह्णः  ।  तत्पुण्यं तेजस्व्यहः  ।  तस्मादपराह्णे कुमार्यो भगमिच्छमानाश्चरन्ति  ।  यत्प्रतीचीनमपराह्णात्  ।  प्राचीनँ  सायात्  ।  ततो देवा अतिरात्रं निरमिमत  ।  तत्तदात्तवीर्यं निर्मार्गः  ।  वरुणस्य सायम्  ।  
तत्पुण्यं तेजस्व्यहः  ।  तस्मात्तर्हि नानृतं वदेत्  १७

ब्राह्मणो वा अष्टाविँ शो नक्षत्राणाम्  ।  समानस्याह्नः पञ्च पुण्यानि नक्षत्राणि  ।  चत्वार्यश्लीलानि  ।  तानि नव  ।  यच्च परस्तान्नक्सात्राणां यच्चावस्तात्  ।  तान्येकादश  ।  ब्राह्मणो द्वादशः  ।  य एवं विद्वान्संवत्सरं व्रतं चरति  ।  संवत्सरेणैवास्य व्रतं गुप्तं भवति  ।  समानस्याह्नः पञ्च पुण्यानि नक्षत्राणि  ।  चत्वार्यश्लीलानि  ।  तानि नव  ।  आग्नेयी रात्रिः  ।  ऐन्द्र महः  ।  तान्येकादश  ।  आदित्यो द्वादशः  ।  य एवं विद्वान्संवत्सरं व्रतं चरति  ।  संवत्सरेणैवास्य 
व्रतं गुप्तं भवति  १८

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  कति पात्राणि यज्ञं वहन्तीति  ।  त्रयोदशेति  ।  ब्रूयात्  ।  स यद्ब्रूयात्  ।  कस्तानि निरमिमीतेति  ।  प्रजापतिरिति ब्रूयात्  ।  स यद्ब्रूयात्  ।  कुतस्तानि निरमिमीतेति  ।  आत्मन इति  ।  प्राणापा-
नाभ्यामेवोपाँ श्वन्तर्यामौ निरमिमीत  १९

व्यानादुपाँ शुसवनम्  ।  वाच ऐन्द्र वायवम्  ।  दक्षक्रतुभ्यां मैत्रावरुणम्  ।  श्रोत्रादाश्विनम्  ।  चक्षुषः शुक्रामन्थिनौ  ।  आत्मन आग्रयणम्  ।  अङ्गेभ्य उक्थ्यम्  ।  आयुषो ध्रुवम्  ।  प्रतिष्ठाया ऋतुपात्रे  ।  यज्ञं वाव तं प्रजापतिर्निरमिमीत  ।  स निर्मितो नाध्रियत समव्लीयत  ।  स एतान्प्रजा-पतिरपिवापानपश्यत्  ।  तान्निरवपत्  ।  तैर्वै स यज्ञमप्यवपत्  ।  यदपिवापा 
भवन्ति  ।  यज्ञस्य धृत्या असंव्लयाय  २०

ऋतमेव परमेष्ठि  ।  ऋतं नात्येति किं चन  ।  ऋते समुद्र  आहितः  ।  ऋते भुमिरियँ  श्रिता  ।  अग्निस्तिग्मेन शोचिषा  ।  तप आक्रान्तमुष्णिहा  ।  शिरस्तपस्याहितम्  ।  वैश्वानरस्य तेजसा  ।  ऋतेनास्य निवर्तये  ।  सत्येन 
परिवर्तये  २१

तपसास्यानुवर्तये  ।  शिवेनास्योपवर्तये  ।  शग्मेनास्याभिवर्तये  ।  तदृतं तत्सत्यम्  ।  तद्व्रतं तच्छकेयम्  ।  तेन शकेयं तेन राध्यासम्  ।  यद्घर्मः पर्यवर्तयत्  ।  अन्तान्पृथिव्या दिवः  ।  अग्निरीशान ओजसा  ।  वरुणो 
धीतिभिः सह  २२

इन्द्रो  मरुद्भिः सखिभिः सह  ।  अग्निस्तिग्मेन शोचिषा  ।  तप आक्रान्तमुष्णिहा  ।  शिरस्तपस्याहितम्  ।  वैश्वानरस्य तेजसा  ।  ऋतेनास्य निवर्तये  ।  सत्येन परिवर्तये  ।  तपसास्यानुवर्तये  ।  शिवेनास्योपवर्तये  ।  शग्मेनास्याभिवर्तये  
२३

तदृतं तत्सत्यम्  ।  तद्व्रतं तच्छकेयम्  ।  तेन शकेयं तेन राध्यासम्  ।  यो अस्याः पृथिव्यास्त्वचि  ।  निवर्तयत्योषधीः  ।  अग्निरीशान ओजसा  ।  वरुणो धीतिभिः सह  ।  इन्द्रो  मरुद्भिः सखिभिः सह  ।  अग्निस्तिग्मेन शोचिषा  
।  तप आक्रान्तमुष्णिहा  २४

शिरस्तपस्याहितम्  ।  वैश्वानरस्य तेजसा  ।  ऋतेनास्य निवर्तये  ।  सत्येन परिवर्तये  ।  तपसास्यानुवर्तये  ।  शिवेनास्योपवर्तये  ।  शग्मेनास्याभिवर्तये  ।  तदृतं तत्सत्यम्  ।  तद्व्रतं तच्छकेयम्  ।  तेन शकेयं तेन राध्यासम्  २५

एकं मासमुदसृजत्  ।  परमेष्ठी प्रजाभ्यः  ।  तेनाभ्यो मह आवहत्  ।  अमृतं मर्त्याभ्यः  ।  प्रजामनु प्रजायसे  ।  तदु ते मर्त्यामृतम्  ।  येन मासा अर्धमासाः  
।  ऋतवः परिवत्सराः  ।  येन ते ते प्रजापते  ।  ईजानस्य न्यवर्तयन्  २६

तेनाहमस्य ब्रह्मणा  ।  निवर्तयामि जीवसे  ।  अग्निस्तिग्मेन शोचिषा  ।  तप आक्रान्तमुष्णिहा  ।  शिरस्तपस्याहितम्  ।  वैश्वानरस्य तेजसा  ।  ऋतेनास्य निवर्तये  ।  सत्येन परिवर्तये  ।  तपसास्यानुवर्तये  ।  शिवेनास्योपवर्तये  ।  शग्मेनास्याभिवर्तये  ।  तदृतं तत्सत्यम्  ।  तद्व्रतं तच्छकेयम्  ।  तेन शकेयं 
तेन राध्यासम्  २७

देवा वै यद्यज्ञेऽकुर्वत  ।  तदसुरा अकुर्वत  ।  तेऽसुरा ऊर्ध्वं पृष्ठेभ्यो नापश्यन्  ।  ते केशानग्रेऽवपन्त  ।  अथ श्मश्रूणि  ।  अथोपपक्षौ  ।  ततस्तेऽवाञ्च आयन्  
।  पराभवन्  ।  यस्यैवं वपन्ति  ।  अवाङेति  २८

अथो परेव भवति  ।  अथ देवा ऊर्ध्वं पृष्ठेभ्योऽपश्यन्  ।  त उपपक्षावग्रेऽवपन्त  ।  अथ श्मश्रूणि  ।  अथ केशान्  ।  ततस्तेऽभवन्  ।  सुवर्गं लोकमायन्  ।  
यस्यैवं वपन्ति  ।  भवत्यात्मना  ।  अथो सुवर्गं लोकमेति  २९

अथैतन्मनुर्वप्त्रे मिथुनमपश्यत्  ।  स श्मश्रूण्यग्रेऽवपत  ।  अथोपपक्षौ  ।  अथ केशान्  ।  ततो वै स प्राजायत प्रजया पशुभिः  ।  यस्यैवं वपन्ति  ।  प्र प्रजया पशुभिर्मिथुनैर्जायते  ।  देवासुराः संयत्त आसन्  ।  ते संवत्सरे 
व्यायच्छन्त  ।  तान्देवाश्चातुर्मास्यैरेवाभि प्रायुञ्जत  ३०

वैश्वदेवेन चतुरो मासोऽवृञ्जतेन्द्र राजानः  ।  ताञ्शीर्षन्नि चावर्तयन्त परि च  ।  वरुणप्रघासैश्चतुरो मासोऽवृञ्जत वरुणराजानः  ।  ताञ्शीर्षन्नि चावर्तयन्त परि च  ।  साकमेधैश्चतुरो मासोऽवृञ्जत सोमराजानः  ।  ताञ्शीर्षन्नि चावर्तयन्त परि च  ।  या संवत्सर उपजीवासीत्  ।  तामेषामवृञ्जत  ।  ततो देवा अभवन्  
।  परासुराः  ३१

य एवं विद्वाँ श्चातुर्मास्यैर्यजते  ।  भ्रातृव्यस्यैव मासो वृक्त्वा  ।  शीर्षन्नि च वर्तयते परि च  ।  यैषा संवत्सर उपजीवा  ।  वृङ्क्ते तां भ्रातृव्यस्य  ।  क्षुधास्य भ्रातृव्यः पराभवति  ।  लोहितायसेन निवर्तयते  ।  यद्वा इमामग्निरृतावागते निवर्तयति  ।  एतदेवैनाँ  रूपं कृत्वा निवर्तयति  ।  सा ततः श्वःश्वो भूयसी 
भवन्त्येति  ३२

प्रजायते  ।  य एवं विद्वान्लोहितायसेन निवर्तयते  ।  एतदेव रूपं कृत्वा निवर्तयते  ।  स ततः श्वःश्वो भूयान्भवन्नेति  ।  प्रैव जायते  ।  त्रेण्या शलल्या निवर्तयेत  ।  त्रीणित्रीणि वै देवानामृद्धानि  ।  त्रीणि च्छन्दाँ सि  ।  त्रीणि 
सवनानि  ।  त्रय इमे लोकाः  ३३

ऋद्ध्यामेव तद्वीर्य एषु लोकेषु प्रतितिष्ठति  ।  यच्चातुर्मास्ययाज्यात्मनो नावद्येत्  ।  देवेभ्य आवृश्च्येत  ।  चतृषुचतृषु मासेषु निवर्तयेत  ।  परोक्षमेव तद्देवेभ्य आत्मनोऽवद्यत्यनाव्रस्काय  ।  देवानां वा एष आनीतः  ।  यश्चातुर्मास्ययाजी य एवं विद्वान्नि च वर्तयते परि च  ।  देवता एवाप्येति  ।  नास्य रुद्र ः! प्रजां 
पशूनभिमन्यते  ३४

आयुषः प्राणँ  संतनु  ।  प्राणादपानँ  संतनु  ।  अपानाद्व्यानँ  संतनु  ।  व्यानाच्चक्षुः संतनु  ।  चक्षुषः श्रोत्रँ  संतनु  ।  श्रोत्रान्मनः संतनु  ।  मनसो वाचँ  संतनु  ।  वाच आत्मानँ  संतनु  ।  आत्मनः पृथिवीँ  संतनु  ।  पृथिव्या अन्तरिक्षँ  संतनु  
।  अन्तरिक्षाद्दिवँ  संतनु  ।  दिवः सुवः संतनु  ३५

इन्द्रो  दधीचो अस्थभिः  ।  वृत्राण्यप्रतिष्कुतः  ।  जघान नवतीर्नव  ।  इच्छन्नश्वस्य यच्छिरः  ।  पर्वतेष्वपश्रितम्  ।  तद्विदच्छर्यणावति  ।  अत्राह गोरमन्वत  ।  नाम त्वष्टुरपीच्यम्  ।  इत्था चन्द्र मसो गृहे  ।  इन्द्र मिद्गाथिनो 
बृहत् ३६

इन्द्र मर्केभिरर्किणः  ।  इन्द्रं  वाणीरनूषत  ।  इन्द्र  इद्धर्योः सचा  ।  संमिश्ल आ वचोयुजा  ।  इन्द्रो  वज्री हिरण्ययः  ।  इन्द्रो  दीर्घाय चक्षसे  ।  आ सूर्यँ  रोहयद्दिवि  ।  वि गोभिरद्रि मैरयत्  ।  इन्द्र  वाजेषु नो अव  ।  सहस्रप्रधनेषु 
च  ३७

उग्र उग्राभिरूतिभिः  ।  तमिन्द्रं  वाजयामसि  ।  महे वृत्राय हन्तवे  ।  स वृषा वृषभो भुवत्  ।  इन्द्र ः! स दामने कृतः  ।  ओजिष्ठः स बले हितः  ।  द्युम्नी श्लोकी स सौम्यः  ।  गिरा वज्रो न संभृतः  ।  सबलो अनपच्युतः  ।  
ववक्षुरुग्रो अस्तृतः  ३८

देवासुराः संयत्त आसन्  ।  स प्रजापतिरिन्द्रं  ज्येष्ठं पुत्रमप न्यधत्त  ।  नेदेनमसुरा बलीयाँ सोऽहनन्निति  ।  प्रह्रादो ह वै कायाधवः  ।  विरोचनँ  स्वं पुत्रमप न्यधत्त  ।  नेदेनं देवा अहनन्निति  ।  ते देवाः प्रजापतिमुपसमेत्योचुः  ।  नाराजकस्य युद्धमस्ति  ।  इन्द्र मन्विच्छामेति  ।  तं यज्ञक्रतुभिरन्वैच्छन्  
३९

तं यज्ञक्रतुभिर्नान्वविन्दन्  ।  तमिष्टिभिरन्वैच्छन्  ।  तमिष्टिभिरन्वविन्दन्  ।  तदिष्टीनामिष्टित्वम्  ।  एष्टयो ह वै नाम  ।  ता इष्टय इत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  ।  तस्मा एतमाग्नावैष्णवमेकादशकपालं दीक्षनीयं 
निरवपन्  ।  तदपद्रुत्यातन्वत  ।  तन्पत्नीसंयाजान्त उपानयन्  ४०

ते तदन्तमेव कृत्वोदद्र वन्  ।  ते प्रायणीयमभि समारोहन्  ।  तदपद्रुत्यातन्वत  ।  ताञ्शंय्वन्त उपानयन्  ।  ते तदन्तमेव कृत्वोदद्र वन्  ।  त आतिथ्यमभि समारोहन्  ।  तदपद्रुत्यातन्वत  ।  तानिडान्त उपानयन्  ।  ते तदन्तमेव 
कृत्वोदद्र वन्  ।  तस्मादेता एतदन्ता इष्टयः संतिष्ठन्ते  ४१

एवँ  हि देवा अकुर्वत  ।  इति देवा अकुर्वत  ।  इत्यु वै मनुष्याः कुर्वते  ।  ते देवा ऊचुः  ।  यद्वा इदमुच्चैर्यज्ञेन चराम  ।  तन्नोऽसुराः पाप्मानुविन्दन्ति  ।  उपाँ शूपसदा चराम  ।  तथा नोऽसुराः पाप्मा नानुवेत्स्यन्तीति  ।  त 
उपाँ शूपसदमतन्वत  ।  तिस्र एव सामिधेनीरनूच्य  ४२

स्रुवेणाघारमाघार्य  ।  तिस्रः पराचीराहुतीर्हुत्वा  ।  स्रुवेणोपसदं जुहवाञ्चक्रुः  ।  उग्रं वचो अपावधीं त्वेषं वचो अपावधीँ  स्वाहेति  ।  अशनयापिपासे ह वा उग्रं वचः  ।  एनश्च वैरहत्यं च त्वेषं वचः  ।  एतँ  ह वाव तच्चतुर्धाविहितं पाप्मानं देवा अपजघ्निरे  ।  तथो एवैतदेवंविद्यजमानः  ।  तिस्र एव 
सामिधेनीरनूच्य  ।  स्रुवेणाघारमाघार्य  ४३

तिस्रः पराचीराहुतीर्हुत्वा  ।  स्रुवेणोपसदं जुहोति  ।  उग्रं वचो अपावधीं त्वेषं वचो अपावधीँ  स्वाहेति  ।  अशनयापिपासे ह वा उग्रं वचः  ।  एनश्च वैरहत्यं च त्वेषं वचः  ।  एतमेव तच्चतुर्धाविहितं पाप्मानं यजमानोऽपहते  ।  तेऽभिनीयैवाहः पशुमालभन्त  ।  अह्न एव तद्देवा अवर्तिं पाप्मानं मृत्युमपजघ्निरे  ।  तेनाभिनीयेव रात्रेः प्राचरन्  ।  रात्रिया एव तद्देवा अवर्तिं पाप्मानं 
मृत्युमपजघ्निरे  ४४

तस्मादभिनीयैवाहः पशुमालभेत  ।  अह्न एव तद्यजमानोऽवर्तिं पाप्मानं भ्रातृव्यानपनुदते  ।  तेनाभिनीयेव रात्रेः प्रचरेत्  ।  रात्रिया एव तद्यजमानोऽवर्तिं पाप्मानं भ्रातृव्यानपनुदते  ।  स एष उपवसथीयेऽहन्द्विदेवत्यः पशुरालभ्यते  ।  द्वयं वा अस्मिँ ल्लोके यजमानः  ।  अस्थि च माँ सं च  ।  अस्थि चैव तेन माँ सं च यजमानः सँ स्कुरुते  ।  ता वा एताः पञ्च देवताः  ।  
अग्नीषोमावग्निर्मित्रावरुणौ  ४५

पञ्चपञ्ची वै यजमानः  ।  त्वङ्माँ सँ  स्नावास्थि मज्जा  ।  एतमेव तत्पञ्चधा विहितमात्मानं वरुणपाशान्मुञ्चति  ।  भेषजतायै निर्वरुणत्वाय  ।  तँ  सप्तभिश्छ-न्दोभिः प्रातरह्वयन्  ।  तस्मात्सप्त चतुरुत्तराणि छन्दाँ सि प्रातरनुवाकेऽनूच्यन्ते  ।  तमेतयोपसमेत्योपासीदन्  ।  उपास्मै गायता नर इति  ।  तस्मादेतया 
वहिष्पवमान उपसद्यः  ४६

स समुद्र  उत्तरतः प्राज्वलद्भूम्यन्तेन  ।  एष वाव स समुद्र ः!  ।  यच्चात्वालः  ।  एष उ वेव स भूम्यन्तः  ।  यद्वेद्यन्तः  ।  तदेतत्त्रिशलं त्रिपूरुषम्  ।  तस्मात्तं त्रिवितस्तं खनन्ति  ।  स सुवर्णरजताभ्यां कुशीभ्यां परिगृहीत आसीत्  ।  तं 
यदस्या अध्यजनयन्  ।  तस्मादादित्यः  ४७

अथ यत्सुवर्णरजताभ्यां कुशीभ्यां परिगृहीत आसीत्  ।  सास्य कौशिकता  ।  तं त्रिवृताभि प्रास्तुवत  ।  तं त्रिवृताददत  ।  तं त्रिवृताहरन्  ।  यावती त्रिवृतो मात्रा  ।  तं पञ्चदशेनाभि प्रास्तुवत  ।  तं पञ्चदशेनाददत  ।  तं पञ्चदशेनाहरन्  
।  यावती पञ्चदशस्य मात्रा  ४८

तँ  सप्तदशेनाभि प्रास्तुवत  ।  तँ  सप्तदशेनाददत  ।  तँ  सप्तदशेनाहरन्  ।  यावती सप्तदशस्य मात्रा  ।  तस्य सप्तदशेन ह्रियमाणस्य तेजो हरोऽपतत्  ।  तमेकविँ शेनाभि प्रास्तुवत  ।  तमेकविँ शेनाददत  ।  तमेकविँ शेनाहरन्  ।  
यावत्येकविँ शस्य मात्रा  ।  ते यत्त्रिवृता स्तुवते  ४९

त्रिवृतैव तद्यजमानमाददते  ।  तं त्रिवृतैव हरन्ति  ।  यावती त्रिवृतो मात्रा  ।  अग्निर्वै त्रिवृत्  ।  यावद्वा अग्नेर्दहतो धूम उदेत्यानु व्येति  ।  तावती त्रिवृतो मात्रा  ।  अग्नेरेवैनं तत्  ।  मात्राँ  सायुज्यँ  सलोकतां गमयन्ति  ।  अथो 
यत्पञ्चदशेन स्तुवते  ।  पञ्चदशेनैव तद्यजमानमाददते  ५०

तं पञ्चदशेनैव हरन्ति  ।  यावती पञ्चदशस्य मात्रा  ।  चन्द्र मा वै पञ्चदशः  ।  एष हि पञ्चदश्यामपक्षीयते  ।  पञ्चदश्यामापूर्यते  ।  चन्द्र मस एवैनं तत्  ।  मात्राँ  सायुज्यँ  सलोकतां गमयन्ति  ।  अथ यत्सप्तदशेन स्तुवते  ।  सप्तदशेन
वै! तद्यजमानमाददते  ।  तँ  सप्तदशेनैव हरन्ति  ५१

यावती सप्तदशस्य मात्रा  ।  प्रजापतिर्वै सप्तदशः  ।  प्रजापतेरेवैनं तत्  ।  मात्राँ  सायुज्यँ  सलोकतां गमयन्ति  ।  अथ यदेकविँ शेन स्तुवते  ।  एकविँ शेनैव तद्यजमानमाददते  ।  तमेकविँ शेनैव हरन्ति  ।  यावत्येकविँ शस्य मात्रा  ।  
असौ वा आदित्य एकविँ शः  ।  आदित्यस्यैवैनं तत्  ५२

मात्राँ  सायुज्यँ  सलोकतां गमयन्ति  ।  ते कुश्यौ  ।  व्यघ्नन्  ।  ते अहोरात्रे अभवताम्  ।  अहरेव सुवर्णाभवत्  ।  रजता रात्रिः  ।  स यदादित्य उदेति  ।  एतामेव तत्सुवर्णां कुशीमनु समेति  ।  अथ यदस्तमेति  ।  एतामेव तद्र जतां कुशीमनु संविशति  ।  प्रह्रादो ह वै कायाधवः  ।  विरोचनँ  स्वं पुत्रमुदास्यत्  
।  स प्रदरोऽभवत्  ।  तस्मात्प्रदरादुदकं नाचामेत्  ५३

ये वै चत्वारः स्तोमाः  ।  कृतं तत्  ।  अथ ये पञ्च  ।  कलिः सः  ।  तस्माच्चतुष्टोमः  ।  तच्चतुष्टोमस्य चतुष्टोमत्वम्  ।  तदाहुः  ।  कतमानि तानि 
ज्योतीँ षि  ।  य एतस्य स्तोमा इति  ।  त्रिवृत्पञ्चदशः सप्तदश एकविँ शः  ५४

एतानि वाव तानि ज्योतीँ षि  ।  य एतस्य स्तोमाः  ।  सोऽब्रवीत्  ।  सप्तदशेन ह्रियमाणो व्यलेशिषि  ।  भिषज्यत मेति  ।  तमश्विनौ धानाभिरभिषज्यताम्  ।  पूषा करम्भेण  ।  भारती परिवापेण  ।  मित्रावरुणौ पयस्यया  ।  तदाहुः  
५५

यदश्विभ्यां धानाः  ।  पूष्णः करम्भः  ।  भारत्यै परिवापः  ।  मित्रावरुणयोः पयस्याथ  ।  कस्मादेतेषाँ  हविषामिन्द्र मेव यजन्तीति  ।  एता ह्येनं देवता इति ब्रूयात्  ।  एतैर्हविर्भिरभिषज्यँ स्तस्मादिति  ।  तं वसवोऽष्टाकपालेन प्रातःसवनेऽभिषज्यन्  ।  रुद्रा  एकादशकपालेन माध्यन्दिने सवने  ।  विश्वे 
देवा द्वादशकपालेन तृतीयसवने  ५६

स यदष्टाकपालान्प्रातःसवने कुर्यात्  ।  एकादश कपालान्माध्यन्दिने सवने  ।  द्वादशकपालाँ स्तृतीयसवने  ।  विलोम तद्यज्ञस्य क्रियेत  ।  एकादशकपालानेव प्रातःसवने कुर्यात्  ।  एकादशकपालान्माध्यन्दिने सवने  ।  एकादशकपालाँ स्तृतीयसवने  ।  यज्ञस्य सलोमत्वाय  ।  तदाहुः  ।  यद्वसूनां प्रातःसवनम्  ।  रुद्रा णां माध्यन्दिनँ  सवनम्  ।  विश्वेषां देवानां तृतीयसवनम्  ।  अथ कस्मादेतेषाँ  हविषामिन्द्र मेव यजन्तीति  ।  एता ह्येनं देवता इति ब्रूयात्  
।  एतैर्हविर्भिरभिषज्यँ स्तस्मादिति  ५७

तस्यावाचोऽवपादादबिभयुः  ।  तमेतेषु सप्तसु छन्दःस्वश्रयन्  ।  यदश्रयन्  ।  तच्छ्रायन्तीयस्य श्रायन्तीयत्वम्  ।  यदवारयन्  ।  तद्वारवन्तीयस्य वारवन्तीयत्वम्  ।  तस्यवाच एवावपादादबिभयुः  ।  तस्मा एतानि सप्त चतुरुत्तराणि छन्दाँ स्युपादधुः  ।  तेषामति त्रीण्यरिच्यन्त  ।  न त्रीण्युदभवन्  
५८

स बृहतीमेवास्पृशत्  ।  द्वाभ्यामक्षराभ्याम्  ।  अहोरात्राभ्यामेव  ।  तदाहुः  ।  कतमा सा देवाक्षरा बृहती  ।  यस्यां तत्प्रत्यतिष्ठत्  ।  द्वादश पौर्णमास्यः  ।  द्वादशाष्टकाः  ।  द्वादशामावास्याः  ।  एषा वाव सा देवाक्षरा बृहती  ५९

यस्यां तत्प्रत्यतिष्ठदिति  ।  यानि च छन्दाँ स्यत्यरिच्यन्त  ।  यानि च नोदभवन्  ।  तानि निर्वीर्याणि हीनान्यमन्यन्त  ।  साब्रवीद्बृहती ।मामेव भूत्वा  ।  मामुप सँ श्रयतेति  ।  चतुर्भिरक्षरैरनुष्टुग्बृहतीं नोदभवत्  ।  चतुर्भिरक्षरैः पङ्क्तिर्बृहती-
मत्यरिच्यत  ।  तस्यामेतानि चत्वार्यक्षराण्यपच्छिद्यादधात्  ६०

ते बृहती एव भूत्वा  ।  बृहतीमुप समश्रयताम्  ।  अष्टाभिरक्षरैरुष्णिग्बृहतीं नोदभवत्  ।  अष्टाभिरक्षरैस्त्रिष्टुग्बृहतीमत्यरिच्यत  ।  तस्यामेतान्यष्टावक्षरा-ण्यपच्छिद्यादधात्  ।  ते बृहती एव भूत्वा  ।  बृहतीमुप समश्रयताम्  ।  द्वाद-शभिरक्षरैर्गायत्री बृहतीं नोदभवत्  ।  द्वादशभिरक्षरैर्जगती बृहतीमत्यरिच्यत  
।  तस्यामेतानि द्वादशाक्षराण्यपच्छिद्यादधात्  ६१

ते बृहती एव भूत्वा  ।  बृहतीमुप समश्रयताम्  ।  सोऽब्रवीत्प्रजापतिः  ।  छन्दाँ सि रथो मे भवत  ।  युष्माभिरहमेतमध्वानमनु संचराणीति  ।  तस्य गायत्री च जगती च पक्षावभवताम्  ।  उष्णिक्च त्रिष्टुप्च प्रष्ट्यौ  ।  अनुष्टुप्च पङ्क्तिश्च धुर्यौ  ।  बृहत्येवोद्धिरभवत्  ।  स एतं छन्दोरथमास्थाय  ।  एतमध्वा-नमनु समचरत्  ।  एतँ  ह वै छन्दोरथमास्थाय  ।  एतमध्वानमनु संचरति  ।  
येनैष एतत्संचरति  ।  य एवं विद्वान्सोमेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  
६२   ५

अनुमत्यै पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपति  ।  ये प्रत्यञ्चः शम्याया अवशीयन्ते  ।  तन्नैरृतमेककपालम्  ।  इयं वा अनुमतिः  ।  इयं निरृतिः  ।  नैरृतेन पूर्वेण प्रचरति  ।  पाप्मानमेव निरृतिं पूर्वां निरवदयते  ।  एककपालो भवति  ।  
एकधैव निरृतिं निरवदयते  ।  यदहुत्वा गार्हपत्य ईयुः  १

रुद्रो  भूत्वाग्निरनूत्थाय  ।  अध्वर्युं च यजमानं च हन्यात्  ।  वीहि स्वाहाहुतिं जुषाण इत्याह  ।  आहुत्यैवैनँ  शमयति  ।  नार्तिमार्च्छत्यध्वर्युर्न यजमानः  ।  एकोल्मुकेन यन्ति  ।  तद्धि निरृत्यै भागधेयम्  ।  इमां दिशम्यन्ति  ।  एषा 
वै निरृत्यै दिक्  ।  स्वायामेव दिशि निरृतिं निरवदयते  २

स्वकृत इरिणे जुहोति प्रदरे वा  ।  एतद्वै निरृत्या आयतनम्  ।  स्व एवायतने निरृतिं निरवदयते  ।  एष ते निरृते भाग इत्याह  ।  निर्दिशत्येवैनाम्  ।  भूते हविष्मत्यसीत्याह  ।  भूतिमेवोपावर्तते  ।  मुञ्चेममँ हस इत्याह  ।  अँ हस 
एवैनं मुञ्चति  ।  अङ्गुष्ठाभ्यां जुहोति  ३

अन्तत एव निरृतिं निरवदयते  ।  कृष्णं वासः कृष्णतूषं दक्षिणा  ।  एतद्वै निरृत्यै रूपम्  ।  रूपेणैव निरृतिं निरवदयते  ।  अप्रतीक्षमायन्ति  ।  निरृत्या अन्तर्हित्यै  ।  स्वाहा नमो य इदं चकारेति पुनरेत्य गार्हपत्ये जुहोति  ।  आहुत्यैव नमस्यन्तो गार्हपत्यमुपावर्तन्ते  ।  आनुमतेन प्रचरति  ।  इयं वा 
अनुमतिः  ४

इयमेवास्मै राज्यमनुमन्यते  ।  धेनुर्दक्षिणा  ।  इमामेव धेनुं कुरुते  ।  आदित्यं चरुं निर्वपति  ।  उभयीष्वेव प्रजास्वभिषिच्यते  ।  दैवीषु च मानुषीषु च  ।  वरो दक्षिणा  ।  वरो हि राज्यँ  समृद्ध्यै  ।  आग्नावैष्णवमेकादशकपालं 
निर्वपति  ।  अग्निः सर्वा देवताः  ५

विष्णुर्यज्ञः  ।  देवताश्चैव यज्ञं चावरुन्धे  ।  वामनो वही दक्षिणा  ।  यद्वही ।  तेनाग्नेयः  ।  यद्वामनः  ।  तेन वैष्णवः समृद्ध्यै  ।  अग्नीषोमयमेकादश-कपालं निर्वपति  ।  अग्नीषोमाभ्यां वा इन्द्रो  वृत्रमहन्निति  ।  यदग्नीषोमीयमे-
कादशकपालं निर्वपति  ६

वार्त्रघ्नमेव विजित्यै  ।  हिरण्यं दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  इन्द्रो  वृत्रँ  हत्वा  ।  देवताभिश्चेन्द्रि येण च व्यार्ध्यत  ।  स एतमैन्द्रा ग्नमेकादशकपालमपश्यत्  ।  तं निरवपत्  ।  तेन वै स देवताश्चेन्द्रि यं चावारुन्ध  ।  यदैन्द्रा ग्नमेकादशकपालं निर्वपति  ।  देवताश्चैव तेनेन्द्रि यं च यजमानोऽवरुन्धे  ।  ऋषभो वही दक्षिणा  ७

यद्वही ।तेनाग्नेयः  ।  यदृषभः  ।  तेनाइन्द्र ः! समृद्ध्यै  ।  आग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति  ।  ऐन्द्रं  दधि  ।  यदाग्नेयो भवति  ।  अग्निर्वै यज्ञमुखम्  ।  यज्ञमुख-
मेवर्द्धिं पुरास्ताद्धत्ते  ।  यदैन्द्रं  दधि  ८

इन्द्रि यमेवावरुन्धे  ।  ऋषभो वही दक्षिणा  ।  यद्वही ।तेनाग्नेयः  ।  यदृषभः  ।  तेनाइन्द्र ः! समृद्ध्यै  ।  यावतीर्वै प्रजा ओषधीनामहुतानामाश्नन्  ।  ताः 
पराभवन्  ।  आग्रयणं भवति हुताद्याय  ।  यजमानस्यापराभावाय  ९

देवा वा ओषधीष्वाजिमयुः  ।  ता इन्द्रा ग्नी उदजयताम्  ।  तावेतमैन्द्रा ग्नं द्वादशकपालं निरवृणाताम्  ।  यदैन्द्रा ग्नो भवत्युज्जित्यै  ।  द्वादशकपालो भवति  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सरेणैवास्मा अन्नमवरुन्धे  ।  वैश्वदेवश्चरु-
र्भवति  ।  वैश्वदेवं वा अन्नम्  ।  अन्नमेवास्मै स्वदयति  १०

प्रथमजो वत्सो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  सौम्यँ  श्यामाकं चरुं निर्वपति  ।  सोमो वा अकृष्टपच्यस्य राजा  ।  अकृष्टपच्यमेवास्मै स्वदयति  ।  वासो दक्षिणा  ।  सौम्यँ  हि देवतया वासः समृद्ध्यै  ।  सरस्वत्यै चरुं निर्वपति  ।  सरस्वते चरुम्  ।  मिथुनमेवावरुन्धे  ।  मिथुनौ गावौ दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  एति वा एष यज्ञमुखादृद्ध्याः  ।  योऽग्नेर्देवताया एति  ।  अष्टावेतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  अष्टाक्षरा गायत्री ।गायत्रोऽग्निः  ।  तेनैव यज्ञमुखादृद्ध्या अग्नेर्देवतायै नैति  
११

वैश्वदेवेन वै प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  ताः सृष्ट न प्राजायन्त  ।  सोऽग्नि-रकामयत  ।  अहमिमाः प्रजनयेयमिति  ।  स प्रजापतये  ।  शुचमदधात्  ।  सोऽशोचत्प्रजामिच्छमानः  ।  तस्माद्यं च प्रजा भुनक्ति यं च न  ।  तावुभौ 
शोचतः प्रजामिच्छमानौ  ।  तास्वग्निमप्यसृजत्  ।  ता अग्निरध्यैत्  १२

सोमो रेतोऽदधात्  ।  सविता प्राजनयत्  ।  सरस्वती वाचमदधात्  ।  पूषा-पोषयत्  ।  ते वा एते त्रिः संवत्सरस्य प्रयुज्यन्ते  ।  ये देवाः पुष्टिपतयः  ।  संवत्सरो वै प्रजापतिः  ।  संवत्सरेणैवास्मै प्रजाः प्राजनयत्  ।  ताः प्रजा 
जाता मरुतोऽघ्नन्  ।  अस्मानपि न प्रायुक्षतेति  १३

स एतं प्रजापतिर्मारुतँ  सप्तकपालमपश्यत्  ।  तं निरवपत्  ।  ततो वै प्रजा-भ्योऽकल्पत  ।  यन्मारुतो निरुप्यते  ।  यज्ञस्य क्ळ्प्त्यै  ।  प्रजानामघाताय  ।  सप्तकपालो भवति  ।  सप्तगणा वै मरुतः  ।  गणश एवास्मै विशं कल्पयति  
।  स प्रजापतिरशोचत्  १४

याः पूर्वाः प्रजा असृक्षि  ।  मरुतस्ता अवधिषुः  ।  कथमपराः सृजेयेति  ।  तस्य शुष्म आण्डं भूतं निरवर्तत  ।  तद्व्युदहरत्  ।  तदपोषयत्  ।  तत्प्राजायत  
।  आण्डस्य वा एतद्रू पम्  ।  यदामिक्षा  ।  यद्व्युद्धरति  १५

प्रजा एव तद्यजमानः पोषयति  ।  वैश्वदेव्यामिक्षा भवति  ।  वैश्वदेव्यो वै प्रजाः  ।  प्रजा एवास्मै प्रजनयति  ।  वाजिनमानयति  ।  प्रजास्वेव प्रजातासु रेतो दधाति  ।  द्यावापृथिव्य एककपालो भवति  ।  प्रजा एव प्रजाता द्यावापृथिवीभ्यामुभयतः परिगृह्णाति  ।  देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  सोऽग्नि-
रब्रवीत्  १६

मामग्रे यजत  ।  मया मुखेनासुराञ्जेष्यथेति  ।  मां द्वितीयमिति सोमोऽब्रवीत्  ।  मया राज्ञा जेष्यथेति  ।  मां तृतीयमिति सविता  ।  मया प्रसूता जेष्यथेति  ।  मां चतुर्थीमिति सरस्वती  ।  इन्द्रि यं वोऽहं धास्यामीति मां पञ्चममिति 
पूषा  ।  मया प्रतिष्ठया जेष्यथेति  १७

तेऽग्निना मुखेनासुरानजयन्  ।  सोमेन राज्ञा  ।  सवित्रा प्रसूताः  ।  सरस्व-तीन्द्रि यमदधात्  ।  पूषा प्रतिष्ठासीत्  ।  ततो वै देवा व्यजयन्त  ।  यदेतानि हवीँ षि निरुप्यन्ते विजित्यै  ।  नोत्तरवेदिमुपवपति  ।  पशवो वा उत्तरवेदिः  
।  अजाता इव ह्येतर्हि पशवः  १८

त्रिवृद्बर्हिर्भवति  ।  माता पिता पुत्रः  ।  तदेव तन्मिथुनम्  ।  उल्बं गर्भो जरायु  ।  तदेव तन्मिथुनम्  ।  त्रेधा बर्हिः संनद्धं भवति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एष्वेव लोकेषु प्रतितिष्ठति  ।  एकधा पुनः संनद्धं भवति  ।  एक इव ह्ययं 
लोकः  १९

अस्मिन्नेव तेन लोके प्रतितिष्ठति  ।  प्रसुवो भवन्ति  ।  प्रथमजामेव पुष्टिमवरुन्धे  ।  प्रथमजो वत्सो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  पृषदाज्यं गृह्णाति  ।  पशवो वै पृषदाज्यम्  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  पञ्चगृहीतं भवति  ।  पाङ्क्ता हि पशवः  ।  
बहुरूपं भवति  २०

बहुरूपा हि पशवः समृद्ध्यै  ।  अग्निं मन्थन्ति  ।  अग्निमुखा वै प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  यदग्निं मन्थन्ति  ।  अग्निमुखा एव तत्प्रजा यजमानः सृजते  ।  नव प्रयाजा इज्यन्ते  ।  नवानूयाजाः  ।  अष्टौ हवीँ षि  ।  द्वावाघारौ  ।  
द्वावाज्यभागौ  २१

त्रिँ शत्संपद्यन्ते  ।  त्रिँ शदक्षरा विराट्  ।  अन्नं विराट्  ।  विराजैवान्नाद्यमवरुन्धे  ।  यजमानो वा एककपालः  ।  तेज आज्यम्  ।  यदेककपाल आज्यमानयति  ।  यजमानमेव तेजसा समर्धयति  ।  यजमानो वा एककपालः  ।  पशव 
आज्यम्  २२

यदेककपाल आज्यमानयति  ।  यजमानमेव पशुभिः समर्धयति  ।  यदल्पमानयेत्  ।  अल्पा एनं पशवो भुञ्जन्त उपतिष्ठेरन्  ।  यद्बह्वानयेत्  ।  बहव एनं पशवो भुञ्जन्त उपतिष्ठेरन्  ।  बह्वानीयाविः पृष्ठं कुर्यात्  ।  बहव एवैनं पशवो भुञ्जन्त उपतिष्ठन्ते  ।  यजमानो वा एककपालः  ।  
यदेककपालस्यावद्येत्  २३
यजमानस्यावद्येत्  ।  उद्वा मद्येद्यजमानः  ।  प्र वा मीयेत  ।  सकृदेव होतव्यः  ।  सकृदिव हि सुवर्गो लोकः  ।  हुत्वाभिजुहोति  ।  यजमानमेव सुवर्गं लोकं गमयित्वा  ।  तेजसा समर्धयति  ।  यजमानो वा एककपालः  ।  सुवर्गो 
लोक आहवनीयः  २४

यदेककपालमाहवनीये जुहोति  ।  यजमानमेव सुवर्गं लोकं गमयति  ।  यद्धस्तेन जुहुयात्  ।  सुवर्गाल्लोकाद्यजमानमवविध्येत्  ।  स्रुचा जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  यत्प्राङ्पद्येत  ।  देवलोकमभिजयेत्  ।  यद्दक्षिणा 
पितृलोकम्  ।  यत्प्रत्यक्  २५

रक्षाँ सि यज्ञँ  हन्युः  ।  यदुदङ्।मनुष्यलोकमभिजयेत्  ।  प्रतिष्ठितो होतव्यः  ।  एककपालं वै प्रतितिष्ठन्तं द्यावापृथिवी अनु प्रतितिष्थतः  ।  द्यावापृथिवी ऋतवः  ।  ऋतून्यज्ञः  ।  यज्ञं यजमानः  ।  यजमानं प्रजाः  ।  तस्मात्प्रतिष्ठि
तो होतव्यः  २६

वाजिनो यजति  ।  अग्निर्वायुः सूर्यः  ।  ते वै वाजिनः  ।  तनेव तद्यजति  ।  अथो खल्वाहुः  ।  छन्दाँ सि वै वाजिन इति  ।  तान्येव तद्यजति  ।  ऋक्सामे वा इन्द्र स्य हरी सोमपानौ  ।  तयोः परिधय आधानम्  ।  वाजिनं भागधेयम्  
२७

यदप्रहृत्य परिधीञ्जुहुयात्  ।  अन्तराधानाभ्यां घासं प्रयच्छेत्  ।  प्रहृत्य परिधीञ्जुहोति  ।  निराधानाभ्यामेव घासं प्रयच्छति  ।  बर्हिषि विषिञ्चन्वा-जिनमानयति  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  रेतो वाजिनम्  ।  प्रजास्वेव रेतो दधाति  ।  समुपहूय भक्षयन्ति  ।  एतत्सोमपीथा ह्येते  ।  अथो आत्मन्नेव रेतो दधते  ।  यजमान उत्तमो भक्षयति  ।  पशवो वै वाजिनम्  ।  यजमान एव 
पशून्प्रतिष्ठापयन्ति  २८

प्रजापतिः सविता भूत्वा प्रजा असृजत  ।  ता एनमत्यमन्यन्त  ।  ता अस्माद-पाक्रामन्  ।  ता वरुणो भूत्वा प्रजा वरुणेनाग्राहयत्  ।  ताः प्रजा वरुणगृहीताः  ।  प्रजापतिं पुनरुपाधावन्नाथमिच्छमानाः  ।  स एतान्प्रजापतिर्वरुणप्रघासा-नपश्यत्  ।  तान्निरवपत्  ।  तैर्वै स प्रजा वरुणपाशादमुञ्चत्  ।  यद्वरुणप्रघासा 
निरुप्यन्ते  २९

प्रजानामवरुणग्राहाय  ।  तासां दक्षिणो बाहुर्न्यक्न आसीत्  ।  सव्यः प्रसृतः  ।  स एतां द्वितीयां दक्षिणतो वेदिमुदहन्  ।  ततो वै स प्रजानां दक्षिणं बाहुं प्रासारयत्  ।  यद्द्वितीयां दक्षिणतो वेदिमुद्धन्ति  ।  तस्माच्चातुर्मास्ययाज्य-मुष्मिँ ल्लोक उभयाबाहुः  ।  यज्ञाभिजितँ  ह्यस्य  ।  पृथमात्राद्वेदी असंभिन्ने 
भवतः  ३०

तस्मात्पृथमात्रं व्यँ सौ  ।  उत्तरस्यां वेद्यामुत्तरवेदिमुपवपति  ।  पशवो वा उत्तरवेदिः  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  अथो यज्ञपरुषोऽनन्तरित्यै  ।  एतद्ब्राह्मणान्येव पञ्च हवीँ षि  ।  अथैष ऐन्द्रा ग्नो भवति  ।  प्राणापानौ वा एतौ देवानाम्  ।  
यदिन्द्रा ग्नी  ।  यदैन्द्रा ग्नो भवति  ३१

प्राणापानावेवावरुन्धे  ।  ओजो बलं वा एतौ देवानाम्  ।  यदिन्द्रा ग्नी ।यदैन्द्रा ग्नो भवति  ।  ओजो बलमेवावरुन्धे  ।  मारुत्यामिक्षा भवति  ।  वारुण्यामिक्षा  ।  मेषी च मेषश्च भवतः  ।  मिथुना एव प्रजा वरुणपाशान्मुञ्चति  ।  लोमशौ 
भवतो मेध्यत्वाय  ३२

शमीपर्णान्युपवपति  ।  घासमेवाभ्यामपियच्छति  ।  प्रजापतिमन्नाद्यं नोपानमत्  ।  स एतेन शतेध्मेन हविषान्नाद्यमवारुन्ध  ।  यत्परःशतानि शमीपर्णानि भवन्ति  ।  अन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  सौम्यानि वै करीराणि  ।  सौम्या खलु वा आहुतिर्दिवो वृष्टिं च्यावयति  ।  यत्करीराणि भवन्ति  ।  सौम्ययैवाहुत्या दिवो वृष्टिमवरुन्धे  ।  काय एककपालो भवति  ।  प्रजानं कन्त्वाय  ।  प्रतिपूरुषं करम्भपात्राणि भवन्ति  ।  जाता एव प्रजा वरुणपाशान्मुञ्चति  ।  
एकमतिरिक्तम्  ।  जनिष्यमाणा एव प्रजा वरुणपाशान्मुञ्चति  ३३

उत्तरस्यां वेद्यामन्यानि हवीँ षि सादयति  ।  दक्षिणायां मारुतीम्  ।  अपधुर-मेवैनां युनक्ति  ।  अथो ओज एवासामवहरति  ।  तस्माद्ब्रह्मणश्च क्षत्त्राच्च विशोऽन्यतोऽपक्रमिणीः  ।  मारुत्या पूर्वया प्रचरति  ।  अनृतमेवावयजते  ।  
वारुण्योत्तरया  ।  अन्तत एव वरुणमवयजते  ।  यदेवाध्वर्युः करोति  ३४

तत्प्रतिप्रस्थाता करोति  ।  तस्माद्यच्छ्रेयान्करोति  ।  तत्पापीयान्करोति  ।  पत्नीं वाचयति  ।  मेध्यामेवैनां करोति  ।  अथो तप एवैनामुपनयति  ।  यज्जारँ  सन्तं न प्रब्रूयात्  ।  प्रियं ज्ञातिँ  रुन्ध्यात्  ।  असौ मे जार इति निर्दिशेत्  ।  
निर्दिश्यैवैनं वरुणपाशेन ग्राहयति  ३५

प्रघास्यान्हवामह इति पत्नीमुदानयति  ।  अहूतैवैनाम्  ।  यत्पत्नी पुरोनुवा-क्यामनुब्रूयात्  ।  निर्वीर्यो यजमानः स्यात्  ।  यजमानोऽन्वाह  ।  आत्मन्नेव वीर्यं धत्ते  ।  उभौ याज्याँ  सवीर्यत्वाय  ।  यद्ग्रामे यदरण्य इत्याह  ।  यथोदित-
मेव वरुणमवयजते  ।  यजमानदेवत्यो वा आहवनीयः  ३६

भ्रातृव्यदेवत्यो दक्षिणः  ।  यदाहवनीये जुहुयात्  ।  यजमानं वरुणपाशेन ग्राहयेत्  ।  दक्षिणेऽग्नौ जुहोति  ।  भ्रातृव्यमेव वरुणपाशेन ग्राहयति  ।  शूर्पेण जुहोति  ।  अन्यमेव वरुणमवयजते  ।  शीर्षन्नधिनिधाय जुहोति  ।  शीर्षत 
एव वरुणमवयजते  ।  प्रत्यङ्तिष्ठञ्जुहोति  ३७

प्रत्यङ्ङेव वरुणपाशान्निर्मुच्यते  ।  अक्रन्कर्म कर्मकृत इत्याह  ।  देवानृणं निरवदाय  ।  अनृणा गृहानुपप्रेतेति वावैतदाह  ।  वरुणगृहीतं वा एतद्यज्ञस्य  ।  यद्यजुषा गृहीतस्यातिरिच्यते  ।  तुषाश्च निष्कासश्च  ।  तुषैश्च निष्कासेन चावभृथमवैति  ।  वरुणगृहीतेनैव वरुणमवयजते  ।  अपोऽवभृथमवैति  ३८

अप्सु वै वरुणः  ।  साक्षादेव वरुणमवयजते  ।  प्रतियुतो वरुणस्य पाश इत्याह  ।  वरुणपाशादेव निर्मुच्यते  ।  अप्रतीक्षमायन्ति  ।  वरुणस्यान्तर्हित्यै  ।  एधोऽस्येधिषीमहीत्याह  ।  समिधैवाग्निं नमस्यन्त उपायन्ति  ।  तेजोऽसि 
तेजो मयि धेहीत्याह  ।  तेज एवात्मन्धत्ते  ३९

देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  सोऽग्निरब्रवीत्  ।  ममेयमनीकवती तनूः  ।  तां प्रीणीत  ।  अथासुरानभिभविष्यथेति  ।  ते देवा अग्नयेऽनीकवते पुरोडाशमष्टा-कपालं निरवपन्  ।  सोऽग्निरनीकवान्स्वेन भागधेयेन प्रीतः  ।  चतुर्धानी-
कान्यजनयत  ।  ततो देवा अभवन्  ।  परासुराः  ४०

यदग्नयेऽनीकवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपति  ।  अग्निमेवानीकवन्तँ  स्वेन भगधेयेन प्रीणाति  ।  सोऽग्निरनीकवान्स्वेन भागधेयेन प्रीतः  ।  चतुर्धानीकानि जनयते  ।  असौ वा आदित्योऽग्निरनीकवान्  ।  तस्य रश्मयोऽनीकानि  ।  साकँ  सूर्येणोद्यता निर्वपति  ।  साक्षादेवास्मा अनीकानि जनयति  ।  तेऽसुराः 
पराजिता यन्तः  ।  द्यावापृथिवी उपाश्रयन्  ४१

ते देवा मरुद्भ्यः सांतपनेभ्यश्चरुं निरवपन्  ।  तां द्यावापृथिवीभ्यामेवोभयतः समतपन्  ।  यन्मरुद्भ्यः सांतपनेभ्यश्चरुं निर्वपति  ।  द्यावापृथिवीभ्यामेव तदुभ-यतो यजमानो भ्रातृव्यान्संतपति  ।  मध्यंदिने निर्वपति  ।  तर्हि हितेऽक्ष्निष्ठं तपति  ।  चरुर्भवति  ।  सर्वत एवैनान्संतपति  ।  ते देवाः श्वोविजयिनः सन्तः  
।  सर्वासां दुग्धे गृहमेधीयं चरुं निरवपन्  ४२

आशिता एवाद्योपवसाम  ।  कस्य वा हेदम्  ।  कस्य वा श्वो भवितेति  ।  स शृतोऽभवत्  ।  तस्याहुतस्य नाश्नन्न्  ।  न हि देवा अहुतस्याश्नन्ति  ।  तेऽब्रुवन्  ।  कस्मा इमँ  होष्याम इति  ।  मरुद्भ्यो गृहमेधिभ्य इत्यब्रुवन्  ।  तं 
मरुद्भ्यो गृहमेधिभ्योऽजुहवुः  ४३

ततो देवा अभवन्  ।  परासुराः  ।  यस्यैवं विदुषो मरुद्भ्यो गृहमेधिभ्यो गृहे जुह्वति  ।  भवत्यात्मना  ।  परास्य भ्रातृव्यो भवति  ।  यद्वै यज्ञस्य पाकत्रा क्रियते  ।  पशव्यं तत्  ।  पाकत्रा वा एतत्क्रियते  ।  यन्नेध्माबर्हिर्भवति  ।  
न सामिधेनीरन्वाह  ४४

न प्रयाजा इज्यन्ते  ।  नानूयाजाः  ।  य एवं वेद  ।  पशुमान्भवति  ।  आज्यभागौ यजति  ।  यज्ञस्यैव चक्षुषी नान्तरेति  ।  मरुतो गृहमेधिनो यजति  ।  भागधेयेनैवैनान्समर्धयति  ।  अग्निँ  स्विष्टकृतं यजति प्रतिष्ठित्यै  ।  इडान्तो 
भवति  ।  पशवो वा इडा  ।  पशुष्वेवोपरिष्टात्प्रतितिष्ठति  ४५

यत्पत्नी गृहमेधीयस्याश्नीयात्  ।  गृहमेध्येव स्यात्  ।  वि त्वस्य यज्ञ ऋध्येत  ।  यन्नाश्नीयात्  ।  अगृहमेधी स्यात्  ।  नास्य यज्ञो व्यृद्ध्येत  ।  प्रतिवेशं 
पचेयुः  ।  तस्याश्नीयात्  ।  गृहमेध्येव भवति  ।  नास्य यज्ञो व्यृध्यते  ४६

ते देवा गृहमेधीयेनेष्ट्वा  ।  आशिता अभवन्  ।  आञ्जताभ्यञ्जत  ।  अनु वत्सानवासयन्  ।  तेभ्योऽसुराः क्षुधं प्राहिण्वन्  ।  सा देवेषु लोकमवित्त्वा  ।  असुरान्पुनरगच्छत्  ।  गृहमेधीयेनेष्ट्वा  ।  आशिता भवन्ति  ।  आञ्जतेऽभ्यञ्जते  
४७

अनु वत्सान्वासयन्ति  ।  भ्रातृव्यायैव तद्यजमानः क्षुधं प्रहिणोति  ।  ते देवा गृहमेधीयेनेष्ट्वा  ।  इन्द्रा य निष्कासं न्यदधुः  ।  अस्मानेव श्व इन्द्रो  निहितभाग उपावर्तितेति  ।  तानिन्द्रो  निहितभाग उपावर्तत  ।  गृहमेधीयेनेष्ट्वा  ।  इन्द्रा य निष्कासं निदध्यात्  ।  इन्द्र  एवैनं निहितभाग उपावर्तते  ।  गार्हपत्ये जुहोति  
४८

भागधेयेनैवैनँ  समर्धयति  ।  ऋषभमाह्वयति  ।  वषट्कार एवास्य सः  ।  अथो इन्द्रि यमेव तद्वीर्यं यजमानो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते  ।  इन्द्रो  वृत्रँ  हत्वा  ।  परां परावतमगच्छत्  ।  अपाराधमिति मन्यमानः  ।  सोऽब्रवीत्  ।  क इदं वेदि-
ष्यतीति  ।  तेऽब्रुवन्मरुतो वरं वृणामहै  ४९

अथ वयं वेदाम  ।  अस्मभ्यमेव प्रथमँ  हविर्निरुप्याता इति  ।  त एनमध्यक्रीडन्  ।  तत्क्रीडिनां क्रीडित्वम्  ।  यन्मरुद्भ्यः क्रीडिभ्यः प्रथमँ  हविर्निरुप्यते विजित्यै  ।  साकँ  सूर्येणोद्यता निर्वपति  ।  एतस्मिन्वै लोक इन्द्रो  वृत्रमहन्समृद्ध्यै  ।  एतद्ब्राह्मणान्येव पञ्च हवीँ षि  ।  एतद्ब्राह्मण ऐन्द्रा ग्नः  ।  अथैष ऐन्द्र श्चरुर्भवति  
५०

उद्धारं वा एतमिन्द्र  उदहरत  ।  वृत्रँ  हत्वा  ।  अन्यासु देवतास्वधि  ।  यदेष ऐन्द्र श्चरुर्भवति  ।  उद्धारमेव तं यजमान उद्धरते  ।  अन्यासु प्रजास्वधि  ।  वैश्वकर्मण एककपालो भवति  ।  विश्वान्येव तेन कर्माणि यजमानोऽवरुन्धे  
५१

वैश्वदेवेन वै प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  ता वरुणप्रघासैर्वरुणपाशादमुञ्चत्  ।  साकमेधैः प्रत्यस्थापयत्  ।  त्र्! यम्बकै रुद्रं  निरवादयत  ।  पितृयज्ञेन सुवर्गं लोकमगमयत्  ।  यद्वैश्वदेवेन यजते  ।  प्रजा एव तद्यजमानः सृजते  ।  ता वरुणप्रघासैर्वरुणपाशान्मुञ्चति  ।  साकमेधैः प्रतिष्ठापयति  ।  त्र्! यम्बकै रुद्रं  
निरवदयते  ५२

पितृयज्ञेन सुवर्गं लोकं गमयति  ।  दक्षिणतः प्राचीनावीती निर्वपति  ।  दक्षिणावृद्धि पितृणाम्  ।  अनादृत्य तत्  ।  उत्तरत एवोपवीय निर्वपेत्  ।  उभये हि देवाश्च पितरश्चेज्यन्ते  ।  अथो यदेव दक्षिणार्धेऽधिश्रयति  ।  तेन दक्षिणावृत्  ।  सोमाय पितृमते पुरोडाशँ  षट्कपालं निर्वपति  ।  संवत्सरो 
वै सोमः पितृमान्  ५३

संवत्सरमेव प्रीणाति  ।  पितृभ्यो बर्हिषद्भ्यो धानाः  ।  मासा वै पितरो बर्हिषदः  ।  मासानेव प्रीणाति  ।  यस्मिन्वा ऋतौ पुरुषः प्रमीयते  ।  सोऽस्यामुष्मिँ ल्लोके भवति  ।  बहुरूपा धाना भवन्ति  ।  अहोरात्राणामभिजित्यै  ।  पितृभ्यो-
ऽग्निष्वात्तेभ्यो मन्थम्  ।  अर्धमासा वै पितरोऽग्निष्वाताः  ५४

अर्धमासानेव प्रीणाति  ।  अभिवान्यायै दुग्धे भवति  ।  सा हि पितृदेवत्यं दुहे  ।  यत्पूर्णम्  ।  तन्मनुष्याणाम्  ।  उपर्यर्धो देवानाम्  ।  अर्धः पितृणाम्  
।  अर्ध उपमन्थति  ।  अर्धो हि पितृणाम्  ।  एकयोपमन्थति  ५५

एका हि पितृणाम्  ।  दक्षिणोपमन्थति  ।  दक्षिणावृद्धि पितृणाम्  ।  अनार-भ्योपमन्थति  ।  तद्धि पितॄन्गच्छति  ।  इमां दिशं वेदिमुद्धन्ति  ।  उमये हि देवाश्च पितरश्चेज्यन्ते  ।  चतुःस्रक्तिर्भवति  ।  सर्वा ह्यनु दिशः पितरः  ।  
अखाता भवति  ५६

खाता हि देवानाम्  ।  मध्यतोऽग्निराधीयते  ।  अन्ततो हि देवानामाधीयते  ।  वर्षीयानिध्म इध्माद्भवति व्यावृत्त्यै  ।  परिश्रयति  ।  अन्तर्हितो हि पितृलोको मनुष्यलोकात्  ।  यत्परुषि दिनम्  ।  तद्देवानाम्  ।  यदन्तरा  ।  तन्मनुष्याणाम्  
५७
यत्समूलम्  ।  तत्पितृणाम्  ।  समूलं बर्हिर्भवति व्यावृत्त्यै  ।  दक्षिणा स्तृणाति  ।  दक्षिणावृद्धि पितृणाम्  ।  त्रिः पर्येति  ।  तृतीये वा इतो लोके पितरः  ।  
तानेव प्रीणाति  ।  त्रिः पुनः पर्येति  ।  षट्संपद्यन्ते  ५८

षड्वा ऋतवः  ।  ऋतूनेव प्रीणाति  ।  यत्प्रस्तरं यजुषा गृह्णीयात्  ।  प्रमायुको यजमानः स्यात्  ।  यन्न गृह्णीयात्  ।  अनायतनः स्यात्  ।  तूष्णीमेव न्यस्येत्  
।  न प्रमायुको भवति  ।  नानायतनः  ।  यत्त्रीन्परिधीन्परिदध्यात्  ५९

मृत्युना यजमानं परिगृह्णीयात्  ।  यन्न परिदध्यात्  ।  रक्षाँ सि यज्ञँ  हन्युः  ।  द्वौ परिधी परिदधाति  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अथो मृत्योरेव यजमानमुत्सृजति  ।  यत्त्रीणित्रीणि हवीँ ष्युदाहरेयुः  ।  त्रयस्त्रय एषाँ  साकं प्रमीयेरन्  ।  एकैकम-नूचीनान्युदाहरन्ति  ।  एकैक एवैषामन्वञ्चः प्रमीयते  ।  कशिपु कशिपव्याय  ।  उपबर्हणमुपबर्हण्याय  ।  आञ्जनमाञ्जन्याय  ।  अभ्यञ्जनमभ्यञ्जन्याय  ।  
यथाभागमेवैनान्प्रीणाति  ६०

अग्नये देवेभ्यः पितृभ्यः समिध्यमानायानुब्रूहीत्याह  ।  उभये हि देवाश्च पितरश्चेज्यन्ते  ।  एकामन्वाह  ।  एका हि पितृणाम्  ।  त्रिरन्वाह  ।  त्रिर्हि देवानाम्  ।  आघारावाघारयति  ।  यज्ञपरुषोरनन्तरित्यै  ।  नार्षेयं वृणीते  ।  
न होतारम्  ६१

यदार्षेयं वृणीत  ।  यद्धोतारम्  ।  प्रमायुको यजमानः स्यात्  ।  प्रमायुको होता  ।  तस्मान्न वृणीते  ।  यजमानस्य होतुर्गोपीथाय  ।  अपबर्हिषः प्रयाजान्यजति  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  प्रजा एव मृत्योरुत्सृजति  ।  आज्यभागौ 
यजति  ६२

यज्ञस्यैव चक्षुषी नान्तरेति  ।  प्राचीनावीती सोमं यजति  ।  पितृदेवत्या हि  ।  एषाहुतीः  ।  पञ्चकृत्वोऽवद्यति  ।  पञ्च ह्येता देवताः  ।  द्वे पुरोऽनुवाक्ये  
।  याज्या देवता वषट्कारः  ।  ता एव प्रीणाति  ।  सन्ततमवद्यति  ६३

ऋतूनाँ  संतत्यै  ।  प्रैवैभ्यः पूर्वया पुरोऽनुवाक्ययाह  ।  प्रणयति द्वितीयया  ।  गमयति याज्यया  ।  तृतीये वा इतो लोके पितरः  ।  अह्न एवैनान्पूर्वया पुरोऽनुवाक्ययात्यानयति  ।  रात्रियै द्वितीयया  ।  ऐवैनान्याज्यया गमयति  ।  
दक्षिणतोऽवदाय  ।  उदङ्ङतिक्रामति व्यावृत्त्यै  ६४

आ स्वधेत्याश्रावयति  ।  अस्तु स्वधेति प्रत्याश्रावयति  ।  स्वधा नम इति वषट्करोति  ।  स्वधाकारो हि पितृणाम्  ।  सोममग्रे यजति  ।  सोमप्रयाजा हि पितरः  ।  सोमं पितृमन्तं यजति  ।  संवत्सरो वै सोमः पितृमान्  ।  
संवत्सरमेव तद्यजति  ।  पितॄन्बर्हिषदो यजति  ६५

ये वै यज्वानः  ।  ते पितरो बर्हिषदः  ।  तानेव तद्यजति  ।  पितॄनग्निष्वा-त्तान्यजति  ।  ये वा अयज्वानो गृहमेधिनः  ।  ते पितरोऽग्निष्वात्ताः  ।  तानेव तद्यजति  ।  अग्निं कव्यवाहनं यजति  ।  य एव पितृणामग्निः  ।  तमेव 
तद्यजति  ६६

अथो यथाग्निँ  स्विष्टकृतं यजति  ।  तादृगेव तत्  ।  एतत्ते तत ये च त्वामन्विति तिसृषु स्रक्तीषु निदधाति  ।  तस्मादा तृतीयात्पुरुषान्नाम निगृह्णन्ति  ।  एतावन्तो हीज्यन्ते  ।  अत्र पितरो यथाभागं मन्दध्वमित्याह  ।  ह्लीका हि पितरः  ।  उदञ्चो निष्क्रामन्ति  ।  एषा वै मनुष्याणां दिक्  ।  स्वामेव तद्दिशमनु 
निष्क्रामन्ति  ६७

आहवनीयमुपतिष्ठन्ते  ।  न्येवास्मै तद्ध्नुवते  ।  यत्सत्याहवनीये  ।  अथान्यत्र चरन्ति  ।  आ तमितोरुपतिष्ठन्ते  ।  अग्निमेवोपद्र ष्टारं कृत्वा  ।  पितॄन्निरवदयन्ते  ।  अन्तं वा एते प्राणानां गच्छन्ति  ।  य आ तमितोरुपतिष्ठन्ते  ।  सुसंदृशं 
त्वा वयमित्याह  ६८

प्राणो वै सुसंदृक्  ।  प्राणमेवात्मन्दधते  ।  योजा न्विन्द्र  ते हरी इत्याह  ।  प्राणमेव पुनरयुङ्क्त  ।  अक्षन्नमीमदन्त हीति गार्हपत्यमुपतिष्ठन्ते  ।  अक्षन्नमीम-दन्ताथ त्वोपतिष्ठामह इति वावैतदाह  ।  अमीमदन्त पितरः सोम्या इत्यभि-प्रपद्यन्ते  ।  अमीमदन्त पितरोऽथ त्वाभिप्रपद्यामह इति वावैतदाह  ।  अपः 
परिषिञ्चति  ।  मार्जयत्येवैनान्  ६९
अथो तर्पयत्येव  ।  तृप्यति प्रजया पशुभिः  ।  य एवं वेद  ।  अपबर्हिषावनूयाजौ यजति  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  प्रजा एव मृत्योरुत्सृजति  ।  चतुरः प्रयाजान्यजति  
।  द्वावनूयाजौ  ।  षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ७०

ऋतूनेव प्रीणाति  ।  न पत्न्यन्वास्ते  ।  न संयाजयन्ति  ।  यत्पत्न्यन्वासीत  ।  यत्संयाजयेयुः  ।  प्रमायुका स्यात्  ।  तस्मान्नान्वास्ते  ।  न संयाजयन्ति  
।  पत्नियै गोपीथाय  ७१

प्रतिपूरुषमेककपालान्निर्वपति  ।  जाता एव प्रजा रुद्रा न्निरवदयते  ।  एकमति-रिक्तम्  ।  जनिष्यमाणा एव प्रजा रुद्रा न्निरवदयते  ।  एककपाला भवन्ति  ।  एकधैव रुद्रं  निरवदयते  ।  नाभिघारयति  ।  यदभिघारयेत्  ।  अन्तरवचारिणँ  
रुद्रं  कुर्यात्  ।  एकोल्मुकेन यन्ति  ७२

तद्धि रुद्र स्य भागधेयम्  ।  इमां दिशं यन्ति  ।  एषा वै रुद्र स्य दिक्  ।  स्वायामेव दिशि रुद्रं  निरवदयते  ।  रुद्रो  वा अपशुकाया आहुत्यै नातिष्ठत  ।  असौ ते पशुरिति निर्दिशेद्यं द्विष्यात्  ।  यमेव द्वेष्टि  ।  तमस्मै पशुं निर्दिशति  
।  यदि न द्विष्यात्  ।  आखुस्ते पशुरिति ब्रूयात्  ७३

न ग्राम्यान्पशून्हिनस्ति  ।  नारण्यान्  ।  चतुष्पथे जुहोति  ।  एष वा अग्नीनां पड्बीशो नाम  ।  अग्निवत्येव जुहोति  ।  मध्यमेन पर्णेन जुहोति  ।  स्रुग्ध्येषा  
।  अथो खलु  ।  अन्तमेनैव होतव्यम्  ।  अन्तत एव रुद्रं  निरवदयते ७४

एष ते रुद्र  भागः सह स्वस्राम्बिकया इत्याह  ।  शरद्वा अस्याम्बिका स्वसा  ।  तया वा एष हिनस्ति  ।  यँ  हिनस्ति  ।  तयैवैनँ  सह शमयति  ।  भेषजं गव इत्याह  ।  यावन्त एव ग्राम्याः पशवः  ।  तेभ्यो भेषजं करोति  ।  अवाम्ब 
रुद्र मदिमहीत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते ७५

त्र्! यम्बकं यजामह इत्याह  ।  मृत्योर्मुक्षीय मामृतादिति वावैतदाह  ।  उत्किरन्ति  ।  भगस्य लीप्सन्ते  ।  मूते कृत्वा सजन्ति  ।  यथा जनं यतेऽवसं करोति  ।  तादृगेव तत्  ।  एष ते रुद्र  भाग इत्याह निरवत्त्यै  ।  अग्रतीक्षमायन्ति  ।  अपः परिषिञ्चति  ।  रुद्र स्यान्तर्हित्यै  ।  प्र वा एतेऽस्माल्लोकाच्च्यवन्ते  ।  ये त्र्! यम्बकैश्चरन्ति  ।  आदित्यं चरुं पुनरेत्य निर्वपति  ।  इयं वा अदितिः  ।  
अस्यामेव प्रतितिष्ठन्ति  ७६   ६

एतद्ब्राह्मणान्येव पञ्च हवीँ षि  ।  अथेन्द्रा य शुनासीराय पुरोडाशं द्वादश्कपालं निर्वप्तै  ।  संवत्सरो वा इन्द्रा शुनासीरः  ।  संवत्सरेणैवास्मा अन्नमवरुन्धे  ।  वायवयं पयो भवति  ।  वायुर्वै वृष्ट्यै प्रदापयिता  ।  स एवास्मै वृष्टिं प्रदापयति  ।  सौर्य एककपालो भवति  ।  सूर्येण वा अमुष्मिँ ल्लोके वृष्टिर्धृता  ।  स एवास्मै वृष्टिं नियच्छति  १

द्वादशगवँ  सीरं दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  ते देवा अग्निमब्रुवन्  ।  त्वया वीरेणासुरानभिभवामेति  ।  सोऽब्रवीत्  ।  त्रेधाहमात्मानं विकरिष्य इति  ।  स त्रेधात्मानं व्यकुरुत  ।  अग्निं तृतीयम्  ।  रुद्रं  तृतीयम्  ।  वरुणं तृतीयम्  २

सोऽब्रवीत्  ।  क इदं तुरीयमिति  ।  अहमितीन्द्रो ऽब्रवीत्  ।  सं तु सृजावहा इति  ।  तौ समसृजेताम्  ।  स इन्द्र स्तुरीयमभवत्  ।  यदिन्द्र स्तुरीयमभवत्  ।  तदिन्द्र तुरीयस्येन्द्र तुरीयत्वम्  ।  ततो वै देवा व्यजयन्त  ।  यदिन्द्र तुरीयं निरुप्यते विजित्यै  ३

वहिनी धेनुर्दक्षिणा  ।  यद्वहिनी तेनाग्नेयी ।यद्गौः  ।  तेन रौद्री  ।यद्धेनुः  ।  तेनाइन्द्री  ।यत्स्त्री सती दान्ता  ।  तेन वारुणी समृद्ध्यै  ।  प्रजापतिर्यज्ञमसृजत  ४

तँ  सृष्टँ  रक्षाँ स्यजिघाँ सन्  ।  स एताः प्रजापतिरात्मनो देवता निरमिमीत  ।  ताभिर्वै स दिग्भ्यो रक्षाँ सि प्राणुदत  ।  यत्पञ्चावत्तीयं जुहोति  ।  दिग्भ्य एव तद्यजमानो रक्षाँ सि प्रणुदते  ।  समूढँ  रक्षः संदग्धँ  रक्ष इत्याह  ।  रक्षाँ स्येव संदहति  ।  अग्नये रक्षोघ्ने स्वाहेत्याह  ।  देवताभ्य एव विजिग्यानाभ्यो भगधेयं करोति  ।  प्रष्टिवाही रथो दक्षिणा समृद्ध्यै  ५वृत्रँ  हत्वा  ।  असुरान्पराभाव्य  ।  नमुचिमासुरं नालभत नालभत  ।  तँ  शच्यागृह्णात्  ।  तौ समलभेताम्  ।  सोऽस्मादभिशुनतरोऽभवत्  ।  सोऽब्रवीत्  ।  संधाँ  संदधावहै  ।  अथ त्वावः स्रक्ष्यामि  ।  न मा शुष्केण नाद्रे र्ण! हनः  ६

न दिवा न नक्तमिति  ।  स एतमपां फेनमसिञ्चत्  ।  न वा एष शुष्को नाद्रो र्! व्युष्टासीत्  ।  अनुदितः सूर्यः  ।  न वा एतद्दिवा न नक्तम्  ।  तस्यैतस्मिँ ल्लोके  ।  अपां फेनेन शिर उदवर्तयत्  ।  तदेनमन्ववर्तत  ।  मित्रध्रुगिति  ७

स एतानपामार्गानजनयत्  ।  तानजुहोत्  ।  तैर्वै स रक्षाँ स्यपाहत  ।  यदपामार्गहोमो भवति  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  एकोल्मुकेन यन्ति  ।  तद्धि रक्षसां भागधेयम्  ।  इमां दिशं यन्ति  ।  एषा वै रक्षसां दिक्  ।  स्वायामेव दिशि रक्षाँ सि हन्ति  ८

स्वकृत इरिणे जुहोति प्रदरे वा  ।  एतद्वै रक्षसामायतनम्  ।  स्व एवायतने रक्षाँ सि हन्ति  ।  पर्णमयेन स्रुवेण जुहोति  ।  ब्रह्म वै पर्णः  ।  ब्रह्मणैव रक्षाँ सि हन्ति  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्याह  ।  सवितृप्रसूत एव रक्षाँ सि हन्ति  ।  हतँ  रक्षो वधिष्म रक्ष इत्याह  ।  रक्षसाँ  स्तृत्यै  ।  यद्वस्ते तद्दक्षिणा निरवत्त्यै  ।  अप्रतीक्षमायन्ति  ।  रक्षसामन्तर्हित्यै  ९

धात्रे पुरोडाशं द्वादशकपालं निर्वपति  ।  संवत्सरो वै धाता  ।  संवत्सरेणैवास्मै प्रजाः प्रजनयति  ।  अन्वेवास्मा अनुमतिर्मन्यते  ।  राते राका  ।  प्र सिनीवाली जनयति  ।  प्रजास्वेव प्रजातासु कुह्वा वाचं दधाति  ।  मिथुनौ गावौ दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  आग्नावैष्णवमेकादशकपालं निर्वपति  ।  ऐन्द्रावैष्णवमेकादशक-पालम् १०

वैष्णवं त्रिकपालम्  ।  वीर्यं वा अग्निः  ।  वीर्यमिन्द्र ः!  ।  वीर्यं विष्णुः  ।  प्रजा एव प्रजाता वीर्ये प्रतिष्ठापयति  ।  तस्मात्प्रजा वीर्यवतीः  ।  वामन ऋषभो वही दक्षिणा  ।  यद्वही तेनाग्नेयः  ।  यदृषभः  ११

तेनाइन्द्र ः!  ।  यद्वामनः  ।  तेन वैष्णवः समृद्ध्यै  ।  अग्नीषोमीयमेकादशकपालं निर्वपति  ।  इन्द्रा सोमीयमेकादशकपालम्  ।  सौम्यं चरुम्  ।  सोमो वै रेतोधाः  ।  अग्निः प्रजानां प्रजनयिता  ।  वृद्धानामिन्द्र ः! प्रदापयिता  ।  सोम एवास्मै रेतो दधाति  १२

अग्निः प्रजां प्रजनयति  ।  वृद्धामिन्द्र ः! प्रयच्छति  ।  बभ्रुर्दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  सोमापौष्णं चरुं निर्वपति  ।  ऐन्द्रा पौष्णं चरुम्  ।  सोमो वै रेतोधाः  ।  पूषा पशूनां प्रजनयिता  ।  वृद्धानामिन्द्र ः! प्रदापयिता  ।  सोम एवास्मै रेतो दधाति  ।  पूषा पशून्प्रजनयति  १३

वृद्धानिन्द्र ः! प्रयच्छति  ।  पौष्णश्चरु भवति  ।  इयं वै पूषा  ।  अस्यामेव प्रतितिष्ठति  ।  श्यामो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  बहु वै पुरुषोऽमेध्यमुपगच्छति  ।  वैश्वानरं द्वादशकपाअं निर्वपति  ।  संवत्सरो वा अग्निर्वैश्वानरः  ।  संवत्सरे-णैवैनँ  स्वदयति  ।  हिरण्यं दक्षिणा  १४

पवित्रं वै हिरण्यम्  ।  पुनात्येवैनम्  ।  बहु वै राजन्योऽनृतं करोति  ।  उप जाम्यै हरते  ।  जिनाति ब्राह्मणम्  ।  वदत्यनृतम्  ।  अनृते खलु वै क्रियमाणे वरुणो गृह्णाति  ।  वारुणं यवमयं चरुं निर्वपति  ।  वरुणपाशदेवैनं मुञ्चति  ।  अश्वो दक्षिणा  ।  वारुणो हि देवतयाश्वः समृद्ध्यै  १५

रत्निनामेतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  एते वै राष्ट्रस्य प्रदातारः  ।  एतेऽपादातारः  ।  य एव राष्ट्रस्य प्रदातारः  ।  येऽपादातारः  ।  त एवास्मै राष्ट्रं प्रयच्छन्ति  ।  राष्ट्रमेव भवति  ।  यत्समाहृत्य निर्वपेत्  ।  अरत्निनः स्युः  ।  यथायथं निर्वपति रत्नित्वाय  १६

यत्सद्यो निर्वपेत्  ।  यावतीमेकेन हविषाशिषमवरुन्धे  ।  तावतीमवरुन्धीत  ।  अन्वहं निर्वपति  ।  भुयसीमेवाशिषमवरुन्धे  ।  भूयसो यज्ञक्रतूनुपैति  ।  बार्हस्पत्यं चरुं निर्वपति ब्रह्मणो गृहे  ।  मुखत एवास्मै ब्रह्म सँ श्यति  ।  अथो ब्रह्मन्नेव क्षत्त्रमन्वारम्भयति  ।  शितिपृष्ठो दक्षिणा समृद्ध्यै  १७

न्द्रै! मेकादशकपालँ  राजन्यस्य गृहे  ।  इन्द्रि यमेवावरुन्धे  ।  ऋषभो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  आदित्यं चरुं महिष्यै गृहे  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्यामेव प्रतितिष्ठति  ।  धेनुर्दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  भगाय चरुं वावातायै गृहे  ।  भगमेवास्मिन्दधाति  ।  विचित्तगर्भा पष्ठौही दक्षिणा समृद्ध्यै  १८

नैरृतं चरुं परिवृक्त्यै गृहे कृष्णानां व्रीहीणां नखनिर्भिन्नम्  ।  पाप्मानमेव निरृतिं निरवदयते कृष्णा कूटा दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  आग्नेयमष्टाकपालँ  सेनान्यो गृहे  ।  सेनामेवास्य सँ श्यति  ।  हिरण्यं दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  वारुणं दशकपालँ  सूतस्य गृहे  ।  वरुणसवमेवावरुन्धे  ।  महानिरष्टो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  मारुतँ  सप्तकपालं ग्रामण्यो गृहे  १९

अन्नं वै मरुतः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  पृश्निर्दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  सावित्रं द्वादशकपालं क्षत्तुर्गृहे प्रसूत्यै  ।  उपध्वस्तो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  आश्विनं द्विकपालँ  संग्रहीतुर्गृहे  ।  अश्विनौ वै देवानां भिषजौ  ।  ताभ्यामेवास्मै भेषजं करोति  ।  सवात्यौ दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  पौष्णं चरुं भागदुघस्य गृहे  २०

अन्नं वै पूषा  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  श्यामो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  रौद्रं  गावीधुकं चरुमक्षावापस्य गृहे  ।  अन्तत एव रुद्रं  निरवदयते  ।  शबल उद्वारो दक्षिणा समृद्ध्यै  ।  द्वादशैतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सरेनैवास्मै राष्ट्रमवरुन्धे  ।  राष्ट्रमेव भवति  २१

यन्न प्रतिनिर्वपेत्  ।  रत्निन आशिषोऽवरुन्धीरन्न्  ।  प्रतिनिर्वपति  ।  इन्द्रा य सुत्राम्णे पुरोडाशमेकादशकपालम्  ।  इन्द्रा याँ होमुचे  ।  आशिष एवावरुन्धे  ।  आयन्नो राजा वृत्रहा राजा  ।  भूत्वा वृत्रं वध्यादित्याह  ।  आशिषमेवैता-माशास्ते  ।  मैत्राबार्हस्पत्यं भवति  ।  श्वेतायै श्वेतवत्सायै दुग्धे  २२

बार्हस्पत्ये मैत्रमपिदधाति  ।  ब्रह्म चैवास्मै क्षत्त्रं च समीची दधाति  ।  अथो ब्रह्मन्नेव क्षत्त्रं प्रतिष्ठापयति  ।  बार्हस्पत्येन पूर्वेण प्रचरति  ।  मुखत एवास्मै ब्रह्म सँ श्यति  ।  अथो ब्रह्मन्नेव क्षत्त्रमन्वारम्भयति  ।  स्वयंकृता वेदिर्भवति  ।  स्वयंदिनं बर्हिः  ।  स्वयंकृत इध्मः  ।  अनभिजितस्याभिजित्यै  ।  तस्माद्रा ज्ञामरण्यमभिजितम्  ।  सैव श्वेता श्वेतवत्सा दक्षिणा समृद्ध्यै  २३

देवसुवामेतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  एतावन्तो वै देवानाँ  सवाः  ।  त एवास्मै सवान्प्रयच्छन्ति  ।  त एनँ  सुवन्ते  ।  अग्निरेवैनं गृहपतीनाँ  सुवते  ।  सोमो वनस्पतीनाम्  ।  रुद्र ः! पशूनाम्  ।  बृहस्पतिर्वाचाम्  ।  इन्द्रो  ज्येष्ठानाम्  ।  मित्रः सत्यानाम् २४

वरुणो धर्मपतीनाम्  ।  एतदेव सर्वं भवति  ।  सविता त्वा प्रसवानाँ  सुवतामिति हस्तं गृह्णाति प्रसूत्यै  ।  ये देवा देवसुवः स्थेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  महते क्षत्त्राय महत आधिपत्याय महते जानराज्यायेत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  एष वो भरता राजा सोमोऽस्माकं ब्राह्मणानाँ  राजेत्याह  ।  तस्मात्सोमराजानो ब्राह्मणाः  ।  प्रति त्यन्नाम राज्यमधायीत्याह  २५

राज्यमेवास्मिन्प्रतिदधाति  ।  स्वां तनुवं वरुणो अशिश्रेदित्याह  ।  वरुणसवमेवावरुन्धे  ।  शुचेर्मित्रस्य व्रत्या अभूमेत्याह  ।  शुचिमेवैनं व्रत्यं करोति  ।  अमन्महि महत ऋतस्य नामेत्याह  ।  मनुत एवैनम्  ।  सर्वे व्राता वरुणस्याभूवन्नित्याह  ।  सर्वव्रातमेवैनं करोति  ।  वि मित्र एवैररातिमतारीदित्याह  २६

अरातिमेवैनं तारयति  ।  असूषुदन्त यज्ञिया ऋतेनेत्याह  ।  स्वदयत्येवैनम्  ।  व्यु त्रितो जरिमाणं न आनडित्याह  ।  आयुरेवास्मिन्दधाति  ।  द्वाभ्यां विमृष्टे  ।  द्विपाद्यजमानः प्रतिष्ठित्यै  ।  अग्नीषोमीयस्य चैकादशकपालस्य देवसुवां च हविषामग्नये स्विष्टकृते समवद्यति  ।  देवताभिरेवैनमुभयतः परिगृह्णाति  ।  विष्णुक्रमान्क्रमते  ।  विष्णुरेव भूत्वेमान्लोकानभिजयति  २७

अर्थेतः स्थेति जुहोति  ।  आहुत्यैवैना निष्क्रीय गृह्णाति  ।  अथो हविष्कृतानामेवाभिघृतानां गृह्णाति  ।  वहन्तीनां गृह्णाति  ।  एता वा अपाँ  रष्ट्रम्  ।  राष्ट्रमेवास्मै गृह्णाति  ।  अथो श्रियमेवैनमभिवहन्ति  ।  अपां पतिरसीत्याह  ।  मिथुनमेवाकः  ।  वृषास्यूर्मिरित्याह  २८

ऊर्मिमन्तमेवैनं करोति  ।  वृषसेनोऽसीत्याह  ।  सेनामेवास्य सँ श्यति  ।  व्रजक्षितः स्थेत्याह  ।  एता वा अपां विशः  ।  विशमेवास्मै पर्यूहति  ।  मरुतामोजः स्थेत्याह  ।  अन्नं वै मरुतः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  सूर्यवर्चसः स्थेत्याह  २९

राष्ट्रमेव वर्चस्व्यकः  ।  सूर्यत्वचसः स्थेत्याह  ।  सत्यं वा एतत्  ।  यद्वर्षति  ।  अनृतं यदातपति वर्षति  ।  सत्यानृते एवावरुन्धे  ।  नैनँ  सत्यानृते उदिते हिँ स्तः  ।  य एवं वेद  ।  मान्दा स्थेत्याह  ।  राष्ट्रमेव ब्रह्मवर्चस्यकः  ३०

वाशाः स्थेत्याह  ।  राष्ट्रमेव वश्यकः  ।  शक्वरीः स्थेत्याह  ।  पशवो वै शक्वरीः  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  विश्वभृतः स्थेत्याह  ।  राष्ट्रमेव पयस्व्यकः  ।  जनभृतः स्थेत्याह  ।  राष्ट्रमेवेन्द्रि याव्यकः  ।  अग्नेस्तेजस्याः स्थेत्याह  ३१

राष्ट्रमेव तेजस्व्यकः  ।  अपामोषधीनाँ  रसः स्थेत्याह  ।  राष्ट्रमेव मधव्यमकः  ।  सारस्वतं ग्रहं गृह्णाति  ।  एषा वा अपां पृष्ठम्  ।  यत्सरस्वती ।पृष्ठमेवैनँ  समानानां करोति  ।  षोडशभिर्गृह्णाति  ।  षोडशकलो वै पुरुषः  ।  यावानेव पुरुषः  ।  तस्मिन्वीर्यं दधाति  ।  षोडशभिर्जुहोति षोडशभिर्गृह्णाति  ।  द्वात्रिँ श-त्संपद्यन्ते  ।  द्वात्रिँ शदक्षरानुष्टुक्  ।  वागनुष्टुप्सर्वाणि च्छन्दाँ सि  ।  वाचैवैनँ  सर्वेभिश्छन्दोभिरभिषिञ्चति  ३२

देवीरापः सं मधुमतीर्मधुमतीभिः सृज्यध्वमित्याह  ।  ब्रह्मणैवैनाः सँ सृजति  ।  अनाधृष्टाः सीदतेत्याह  ।  ब्रह्मणैवैनाः सादयति  ।  अन्तरा होतुश्च धिष्णियं ब्राह्मणाच्छँ सिनश्च सादयति  ।  आग्नेयो वै होता  ।  ऐन्द्रो  ब्राह्मणाच्छँ सी  ।  तेजसा चैवेन्द्रि येण चोभयतो राष्ट्रं परिगृह्णाति  ।  हिरण्येनोत्पुनाति  ।  आहुत्यै हि पवित्राभ्यामुत्पुनन्ति व्यावृत्त्यै  ३३

शतमानं भवति  ।  शतायुः  ।  पुरुषश्शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  अनिभृष्टमसीत्याह  ।  अनिभृष्टँ  ह्येतत्  ।  वाचो बन्धुरित्याह  ।  वाचो ह्येष बन्धुः  ।  तपोजा इत्याह  ।  तपोजा ह्येतत्  ।  सोमस्य दात्रमसीत्याह  ३४

सोमस्य ह्येतद्दात्रम्  ।  शुक्रा वः शुक्रेणोत्पुनामीत्याह  ।  शुक्रा ह्यापः  ।  शुक्रँ  हिरण्यम्  ।  चन्द्रा श्चन्द्रे णेत्याह  ।  चन्द्रा  ह्यापः  ।  चन्द्र ँ!  हिरण्यम्  ।  अमृता अमृतेनेत्याह  ।  अमृता ह्यापः  ।  अमृतँ  हिरण्यम्  ३५

स्वाहा राजसूयायेत्याह  ।  राजसूयाय ह्येना उत्पुनाति  ।  सधमादो द्युम्नि नीरुज एता इति वारुण्यर्चा गृह्णाति  ।  वरुणसवमेवावरुन्धे  ।  एकया गृह्णाति  ।  एकधैव यजमाने वीर्यं दधाति  ।  क्षत्रस्योल्बमसि क्षत्रस्य योनिरसीति तार्प्यं चोष्णीषं च प्रयच्छति सयोनित्वाय  ।  एकशतेन दर्भपुञ्जीलैः पवयति  ।  शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः  ।  आत्मैकशतः  ३६

यावानेव पुरुषः  ।  तस्मिन्वीर्यं दधाति  ।  दध्याशयति  ।  इन्द्रि यमेवावरुन्धे  ।  उदुम्बरमाशयति  ।  अन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  शष्पाण्याशयति  ।  सुराबलि-मेवैनं करोति  ।  आविद एता भवन्ति  ।  आविदमेवैनं गमयन्ति  ३७

अग्निरेवैनं गार्हपत्येनावति  ।  इन्द्र  इन्द्रि येण  ।  पूषा पशुभिः  ।  मित्रावरुणौ प्राणापानाभ्याम्  ।  इन्द्रो  वृत्राय वज्रमुदयच्छत्  ।  स दिवमलिखत्  ।  सोऽर्यम्णः पन्था अभवत्  ।  स आविन्ने द्यावापृथिवी धृतव्रते इति द्यावापृथिवी उपाधावत्  ।  स आभ्यामेव प्रसूत इन्द्रो  वृत्राय वज्रं प्राहरत्  ।  आविन्ने द्यावापृथिवी धृतव्रते इति यदाह  ३८

आभ्यामेव प्रसूतो यजमानो वज्रं भ्रातृव्याय प्रहरति  ।  आविन्ना देव्यदितिर्विश्वरूपीत्याह  ।  इयं वै देव्यदितिर्विश्वरूपी ।अस्यामेव प्रतितिष्ठति  ।  आविन्नोऽयमसावामुष्यायणोऽस्यां विश्यस्मिन्राष्ट्र इत्याह  ।  विशैवैनँ  राष्ट्रेण समर्धयति  ।  महते क्षत्राय महत आधिपत्याय महते जानराज्यायेत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशस्ते  ।  एष वो भरता राजा सोमोऽस्माकं ब्राह्मणानाँ  राजे-त्याह  ।  तस्मात्सोमराजानो ब्राह्मणाः  ३९

इन्द्र स्य वज्रोऽसि वार्त्रघ्न इति धनुः प्रयच्छति विजित्यै  ।  शत्रुबाधनाः स्थेतीषून्  ।  शत्रूनेवास्य बाधन्ते  ।  पात मा प्रत्यञ्चं पात मा तिर्यञ्चमन्वञ्चं मा पातेत्याह  ।  तिस्रो वै शरव्याः  ।  प्रतीची तिरश्च्यनूची ।तभ्य एवैनं पान्ति  ।  दिग्भ्यो मा पातेत्याह  ।  दिग्भ्य एवैनं पान्ति  ।  विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यः पातेत्याह  ।  अपरिमितादेवैनं पान्ति  ।  हिरण्यवर्णावुषसां विरोक इति त्रिष्टुभा बाहू उद्गृह्णाति  ।  इन्द्रि यं वै वीर्यं त्रिष्टुक्  ।  इन्द्रि यमेव वीर्यमुपरिष्टादात्मन्धत्ते  ४०

दिशो व्यास्थापयति  ।  दिशामभिजित्यै  ।  यदनुप्रक्रामेत्  ।  अभि दिशो जयेत्  ।  उत्तु माद्येत्  ।  मनसानुप्रक्रामति  ।  अभि दिशो जयति  ।  नोन्माद्यति  ।  समिधमातिष्ठेत्याह  ।  तेज एवावरुन्धे  ४१

उग्रामातिष्ठेत्याह इन्द्रि यमेवावरुन्धे  ।  विराजमातिष्ठेत्याह  ।  अन्नाद्यमेवा-वरुन्धे  ।  उदीचीमातिष्ठेत्याह  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  ऊर्ध्वामातिष्ठेत्याह  ।  सुवर्गमेव लोकमभिजयति  ।  अनूज्जिहीते  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ४२

मारुत एष भवति  ।  अन्नं वै मरुतः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  एकविँ शतिकपालो भवति प्रतिष्ठित्यै  ।  योऽरण्येऽनुवाक्यो गणः  ।  तं मध्यत उपदधाति  ।  ग्रा-म्यैरेव पशुभिरारण्यान्पशून्परिगृह्णाति  ।  तस्माद्ग्राम्यैः पशुभिरारण्याः पशवः परिगृहीताः  ।  पृथिर्वैन्यः  ।  अभ्यषिच्यत  ४३

स राष्ट्रं नाभवत्  ।  स एतानि पार्थान्यपश्यत्  ।  तान्यजुहोत्  ।  तैर्वै स राष्ट्रमभवत्  ।  यत्पार्थानि जुहोति  ।  राष्ट्रमेव भवति  ।  बार्हस्पत्यं पूर्वेषामुत्तमं भवति  ।  ऐन्द्र मुत्तरेषां प्रथमम्  ।  ब्रह्म चैवास्मै क्षत्रं च समीची दधाति  ।  अथो ब्रह्मन्नेव क्षत्रं प्रतिष्ठापयति  ४४

षट्पुरस्तादभिषेकस्य जुहोति  ।  षडुपरिष्टात्  ।  द्वादश संपद्यन्ते  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सरः खलु वै देवानां पूः  ।  देवानामेव पुरं मध्यतो व्यवसर्पति  ।  तस्य न कुतश्चनोपाव्याधो भवति  ।  भूतानामवेष्टीर्जुहोति  ।  अत्रात्र वै मृत्युर्जायते  ।  यत्रयत्रैव मृत्युर्जायते  ।  तत एवैनमवयजते  ।  तस्माद्रा जसूयेनेजानः सर्वमायुरेति  ।  सर्वे ह्यस्य मृत्यवोऽवेष्टाः  ।  तस्मा-द्रा जसूयेनेजानो नाभिचरितवै  ।  प्रत्यगेनमभिचारः स्तृणुते  ४५
सोमस्य त्विषिरसि तवेव मे त्विषिर्भूयादिति शार्दूलचर्मोपस्तृणाति  ।  यैव सोमे त्विषिः  ।  या शार्दूले  ।  तामेवावरुन्धे  ।  मृत्योर्वा एष वर्णः  ।  य-च्छार्दूलः  ।  अमृतँ  हिरण्यम्  ।  अमृतमसि मृत्योर्मा पाहीति हिरण्यमुपास्यति  ।  अमृतमेव मृत्योरन्तर्धत्ते  ।  शतमानं भवति  ४६

शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  दिद्योन्मा पाही-त्युपरिष्टादधिनिदधाति  ।  उभयत एवास्मै शर्म दधाति  ।  अवेष्टा दन्दशूका इति क्लीबँ  सीसेन विध्यति  ।  दन्दशूकानेवावयजते  ।  तस्मात्क्लीबं दन्दशूका दँ शुकाः  ।  निरस्तं नमुचेः शिर इति लोहितायसं निरस्यति  ।  पाप्मानमेव नमुचिं निरवदयते  ।  प्राणा आत्मनः पूर्वेऽभिषिच्या इत्याहुः  ४७

सोमो राजा वरुणः  ।  देवा धर्मसुवश्च ये  ।  तेते वाचँ  सुवन्तां तेते प्राणँ  सुवन्तामित्याह  ।  प्राणानेवात्मनः पूर्वानभिषिञ्चति  ।  यद्ब्रूयात्  ।  अग्नेस्त्वा तेजसाभिषिञ्चामीति  ।  तेजस्व्येव स्यात्  ।  दुश्चर्मा तु भवेत्  ।  सोमस्य त्वा द्युम्नेनाभिषिञ्चामीत्याह  ।  सौम्यो वै देवतया पुरुषः  ४८

स्वयैवैनं देवतयाभिषिञ्चति  ।  अग्नेस्तेजसेत्याह  ।  तेज एवास्मिन्दधाति  ।  सूर्यस्य वर्चसेत्याह  ।  वर्च एवास्मिन्दधाति  ।  इन्द्र स्येन्द्रि येणेत्याह  ।  इन्द्रि यमेवास्मिन्दधाति  ।  मित्रावरुणयोर्वीर्येणेत्याह  ।  वीरमेवास्मिन्दधाति  ।  मरुतामोजसेत्याह  ४९

ओज एवास्मिन्दधाति  ।  क्षत्राणां क्षत्रपतिरसीत्याह  ।  क्षत्राणामेवैनं क्षत्रपतिं करोति  ।  अति दिवस्पाहीत्याह  ।  अत्यन्यान्पाहीति वावैतदाह  ।  समाव-वृत्रन्नधरागुदीचीरित्याह  ।  राष्ट्रमेवास्मिन्ध्रुवमकः  ।  उच्छेषणेन जुहोति  ।  उच्छेषणभागो वै रुद्र ः!  ।  भागधेयेनैव रुद्रं  निरवदयते  ५०

उदङ्परेत्याग्नीद्ध्रे जुहोति  ।  एषा वै रुद्र स्य दिक्  ।  स्वायामेव दिशि रुद्रं  निरवदयते  ।  रुद्र  यत्ते क्रयी परं नामेत्याह  ।  यद्वा अस्य क्रयी परं नाम  ।  तेन वा एष हिनस्ति  ।  यँ  हिनस्ति  ।  तेनैवैनँ  सह शमयति  ।  तस्मै हुतमसि यमेष्टमसीत्याह  ।  यमादेवास्य मृत्युमवयजते  ५१
प्रजापते न त्वदेतान्यन्य इति तस्यै गृहे जुहुयात्  ।  यां कामयेत राष्ट्रमस्यै प्रजा स्यादिति  ।  राष्ट्रमेवास्यै प्रजा भवति  ।  पर्णमयेनाध्वर्युरभिषिञ्चति  ।  ब्रह्मवर्चसमेवास्मिन्त्विषिं दधाति  ।  औदुम्बरेण राजन्यः  ।  ऊर्जमेवास्मिन्न-न्नाद्यं दधाति  ।  आश्वत्थेन वैश्यः  ।  विशमेवास्मिन्पुष्टिं दधाति  ।  नैयग्रोधेन जन्यः  ।  मित्राण्येवास्मै कल्पयति  ।  अथो प्रतिष्ठित्यै  ५२

इन्द्र स्य वज्रोऽसि वार्त्रघ्न इति रथमुपावहरति विजित्यै  ।  मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा युनज्मीत्याह  ।  ब्रह्मणैवैनं देवताभ्यां युनक्ति  ।  प्रष्टिवाहिनं युनक्ति  ।  प्रष्टिवाही वै देवरथः  ।  देवरथमेवास्मै युनक्ति  ।  त्रयोऽश्वा भवन्ति  ।  रथश्चतुर्थः  ।  द्वौ सव्येष्ठसारथी ।षट्संपद्यन्ते  ५३

षड्वा ऋतवः  ।  ऋतुभिरेवैनं युनक्ति  ।  विष्णुक्रमान्क्रमते  ।  विष्णुरेव भूत्वेमाँ ल्लोकानभिजयति  ।  यः क्षत्रियः प्रतिहितः  ।  सोऽन्वारभते  ।  राष्ट्रमेव भवति  ।  त्रिष्टुभान्वारभते  ।  इन्द्रि यं वै त्रिष्टुक्  ।  इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ५४

मरुतां प्रसवे जेषमित्याह  ।  मरुद्भिरेव प्रसूत उज्जयति  ।  आप्तं मन इत्याह  ।  यदेव मनसाइप्सीत्  ।  तदापत्  ।  राजन्यं जिनाति  ।  अनाक्रान्त एवाक्रमते  ।  वि वा एष इन्द्रि येण वीर्येणर्ध्यते  ।  यो राजन्यं जिनाति  ।  समहमिन्द्रि येण वीर्येणेत्याह  ५५

इन्द्रि यमेव वीर्यमात्मन्धत्ते  ।  पशूनां मन्युरसि तवेव मे मन्युर्भूयादिति वाराही उपानहावुपमुञ्चते  ।  पशूनां वा एष मन्युः  ।  यद्वराहः  ।  तेनैव पशूनां मन्युमात्मन्धत्ते  ।  अभि वा इयँ  सुषुवाणं कामयते  ।  तस्येश्वरेन्द्रि यं वीर्य-मादातोः  ।  वाराही उपानहावुपमुञ्चते  ।  अस्या एवान्तर्धत्ते  ।  इन्द्रि यस्य वीर्यस्यानात्त्यै   ५६

नमो मात्रे पृथिव्या इत्याहाहिँ सायै  ।  इयदस्यायुरस्यायुर्मे धेहीत्याह  ।  ऊर्जमेवात्मन्धत्ते  ।  ऊर्जस्यूर्जं मे धेहीत्याह  ।  ऊर्जमेवात्मन्धत्ते  ।युङ्ङसि वर्चोऽसि वर्चो मयि धेहीत्याह  ।  वर्च एवात्मन्धत्ते  ।  एकधा ब्रह्मण उपहरति  ।  एकधैव यजमान आयुरूर्जं वर्चो दधाति  ।  रथविमोचनीया जुहोति प्रतिष्ठित्यै  ५७

त्रयोऽश्वा भवन्ति  ।  रथश्चतुर्थः  ।  तस्माच्चतुर्जुहोति  ।  यदुभौ सहावतिष्ठेताम्  ।  समानं लोकमियाताम्  ।  सह संग्रहीत्रा रथवाहने रथमादधाति  ।  सुव-र्गादेवैनं लोकादन्तर्दधाति  ।  हँ सः शुचिषदित्यादधाति  ।  ब्रह्मणैवैनमुपावहरति  ।  ब्रह्मणा दधाति  ।  अतिच्छन्दसादधाति  ।  अतिच्छन्दा वै सर्वाणि छन्दाँ सि  ।  सर्वेभिरेवैनं छन्दोभिरादधाति  ।  वर्ष्म वा एषा छन्दसाम्  ।  यदतिच्छन्दाः  ।  यदतिच्छन्दसा दधाति  ।  वर्ष्मैवैनँ  समानानां करोति  ५८

मित्रोऽसि वरुणोऽसीत्याह  ।  मैत्रं वा अहः  ।  वारुणी रात्रिः  ।  अहोरात्रा-भ्यामेवैनमुपावहरति  ।  मित्रोऽसि वरुणोऽसीत्याह  ।  मैत्रो वै दक्षिणः  ।  वारुणः सव्यः  ।  वैश्वदेव्यामिक्षा  ।  स्वमेवैनौ भागधेयमुपावहरति  ।  समहं विश्वैर्देवैरित्याह  ५९

वैश्वदेव्यो वै प्रजाः  ।  ताएवाद्याः कुरुते  ।  क्षत्रस्य नाभिरसि क्षत्रस्य योनिरसी-त्यधीवासमास्तृणाति सयोनित्वाय  ।  स्योनामासीद सुषदामासीदेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  मा त्वा हिँ सीन्मामा हिँ सीदित्याहाहिँ सायै  ।  निषसाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा साम्राज्याय सुक्रतुरित्याह  ।  साम्राज्यमेवैनँ  सुक्रतुं करोति  ।  ब्रह्मा३ँ!  त्वँ  राजन्ब्रह्मासि सवितासि सत्यसव इत्याह  ।  सविता-रमेवैनँ  सत्यसवं करोति  ६०

ब्रह्मा३ँ!  त्वँ  राजन्ब्रह्मासीन्द्रो ऽसि सत्यौजा इत्याह  ।  इन्द्र मेवैनँ  सत्यौजसं करोति  ।  ब्रह्मा३ँ!  त्वँ  राजन्ब्रह्मासि मित्रोऽसि सुशेव इत्याह  ।  मित्रमेवैनँ  सुशेवं करोति  ।  ब्रह्मा३ँ!  त्वँ  राजन्ब्रह्मासि वरुणोऽसि सत्यधर्मेत्याह  ।  वरुण-मेवैनँ  सत्यधर्माणं करोति  ।  सवितासि सत्यसव इत्याह  ।  गायत्रीमेवैतेना-भिव्याहरति  ।  इन्द्रो ऽसि सत्यौजा इत्याह  ।  त्रिष्टुभमेवैतेनाभिव्याहरति  ६१

मित्रोऽसि सुशेव इत्याह  ।  जगतीमेवैतेनाभिव्याहरति  ।  सत्यमेता देवताः  ।  सत्यमेतानि छन्दाँ सि  ।  सत्यमेवावरुन्धे  ।  वरुणोऽसि सत्यधर्मेत्याह  ।  अनुष्टुभमेवैतेनाभिव्याहरति  ।  सत्यानृते वा अनुष्टुप्  ।  सत्यानृते वरुणः  ।  सत्यानृते एवावरुन्धे  ६२

नैनँ  सत्यानृते उदिते हिँ स्तः  ।  य एवं वेद  ।  इन्द्र स्य वज्रोऽसि वार्त्रघ्न इति स्फ्यं प्रयच्छति  ।  वज्रो वै स्फ्यः  ।  वज्रेणैवास्मा अवरपरँ  रन्धयति  ।  एवँ  हि तच्छ्रेयः  ।  यदस्मा एते रध्येयुः  ।  दिशोऽभ्ययँ  राजाभूदिति पञ्चाक्षान्प्रय-च्छति  ।  एते वै सर्वेऽयाः  ।  अपराजायिनमेवैनं करोति  ६३

ओदनमुद्ब्रुवते  ।  परमेष्ठी वा एषः  ।  यदोदनः  ।  परमामेवैनँ  श्रियं गमयति  ।  सुश्लोका३ँ!  सुमङ्गला३ँ!  सत्यराजा३नित्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  शौनःशेपमाख्यापयते  ।  वरुणपाशादेवैनं मुञ्चति  ।  परःशतं भवति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  मारुतस्य चैक-विँ शतिकपालस्य वैश्वदेव्यै चामिक्षाया अग्नये स्विष्टकृते समवद्यति  ।  देवताभिरेवैनमुभयतः परिगृह्णाति  ।  अपां नप्त्रे स्वाहोर्जो नप्त्रे स्वाहाग्नये गृहपतये स्वाहेति तिस्र आहुतीर्जुहोति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एष्वेव लोकेषु प्रतितिष्ठति  ६४   ७

वरुणस्य सुषुवाणस्य दशधेन्द्रि यं वीर्यं परापतत्  ।  तत्सँ सृद्भिरनुसमसर्पत्  ।  तत्सँ सृपाँ  सँ सृत्त्वम्  ।  अग्निना देवेन प्रथमेऽहन्ननुप्रायुङ्क्त  ।  सरस्वत्या वाचा द्वितीये  ।  सवित्रा प्रसवेन तृतीये  ।  पुष्णा पशुभिश्चतुर्थे  ।  बृहस्पतिना ब्रह्मणा पञ्चमे  ।  इन्द्रे ण देवेन षष्ठे  ।  वरुणेन स्वया देवतया सप्तमे  १

सोमेन राज्ञाष्टमे  ।  त्वष्ट्रा रूपेण नवमे  ।  विष्णुना यज्ञेनाप्नोत्  ।  यत्सँ सृपो भवन्ति  ।  इन्द्रि यमेव तद्वीर्यं यजमान आप्नोति  ।  पूर्वापूर्वा वेदिर्भवति  ।  इन्द्रि यस्य वीर्यस्यावरुद्ध्यै  ।  पुरस्तादुपसदाँ  सौम्येन प्रचरति  ।  सोमो वै रेतोधाः  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  अन्तरा त्वाष्ट्रेण  ।  रेत एव हितं त्वष्टा रूपाणि विकरोति  ।  उपरिष्टाद्वैष्णवेन  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञ एवान्ततः प्रतितिष्ठति  २

जामि वा एतत्कुर्वन्ति  ।  यत्सद्यो दीक्षयन्ति  ।  सद्यः सोमं क्रीणन्ति  ।  पुण्डरिस्रजां प्रयच्छत्यजामित्वाय  ।  अङ्गिरसः सुवर्गं लोकं यन्तः  ।  अप्सु दीक्षातपसी प्रावेशयन्  ।  तत्पुण्डरीकमभवत्  ।  यत्पुण्डरिस्रजां प्रयच्छति  ।  साक्षादेव दीक्षातपसी अवरुन्धे  ।  दशभिर्वत्सतरैः सोमं क्रीणाति  ।  दशाक्षरा विराट्  ३

अन्नं विराट्  ।  विराजैवान्नाद्यमवरुन्धे  ।  मुष्करा भवन्ति सेन्द्र त्वाय  ।  दशपेयो भवति  ।  अन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  शतं ब्राह्मणाः पिबन्ति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  सप्तदशँ  स्तोत्रं भवति  ।  सप्तदशः प्रजापतिः  ४

प्रजापतेराप्त्यै  ।  प्रकाशावध्वर्यवे ददाति  ।  प्रकाशमेवैनं गमयति  ।  स्रज-मुद्गात्रे  ।  व्येवास्मै वासयति  ।  रुक्मँ  होत्रे  ।  आदित्यमेवास्मा उन्नयति  ।  अश्वं प्रस्तोतृप्रतिहर्तृभ्याम्  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ५

द्वादश पष्ठौहीर्ब्रह्मणे  ।  आयुरेवावरुन्धे  ।  वशां मैत्रावरुणाय  ।  राष्ट्रमेव वश्यकः  ।  ऋषभं ब्राह्मणाच्छँ सिने  ।  राष्ट्रमेवेन्द्रि याव्यकः  ।  वाससी नेष्टापोतृभ्यां ।पवित्रे एवास्यैते  ।  स्थूरि यवाचितमच्छावाकाय  ।  अन्तत एव व्वरुणमवयजते  ६

अनड्वाहमग्नीधे  ।  वह्निर्वा अनड्वान्  ।  वह्निरग्नीत्  ।  वह्निनैव वह्नि यज्ञस्यावरुन्धे  ।  इन्द्र स्य सुषुवाणस्य त्रेधेन्द्रि यं वीर्यं परापतत्  ।  भृगुस्तृती-यमभवत्  ।  श्रायन्तीयं तृतीयम्  ।  सरस्वती तृतीयम्  ।  भार्गवो होता भवति  ।  श्रायन्तीयं ब्रह्मसामं भवति  ।  वारवन्तीयमग्निष्टोमसामम्  ।  सारस्वतीरपो गृह्णाति  ।  इन्द्रि यस्य वीर्यस्यावरुद्ध्यै  ।  श्रायन्तीयं ब्रह्मसामं भवति  ।  इन्द्रि यमेवास्मिन्वीर्यँ  श्रयति  ।  वारवन्तीयमग्निष्टोमसामम्  ।  इन्द्रि यमेवा-स्मिन्वीर्यं वारयति  ७

ईश्वरो वा एष दिशोऽनून्मदितोः  ।  यं दिशोऽनु व्यास्थापयन्ति  ।  दिशामवेष्टयो भवन्ति  ।  दिक्ष्वेव प्रतितिष्ठत्यनुन्मादाय  ।  पञ्च देवता यजति  ।  पञ्च दिशः  ।  दिक्ष्वेव प्रतितिष्ठति  ।  हविषोहविष इष्ट्वा बार्हस्पत्यमभिघारययति  ।  यजमानदेवत्यो वै बृहस्पतिः  ।  यजमानमेव तेजसा समर्धयति  ८

आदित्यां मल्हां गर्भिणीमालभते  ।  मारुतीं पृश्निं पष्ठौहीम्  ।  विशं चैवास्मै राष्ट्रं च समीची दधाति  ।  आदित्यया पूर्वया प्रचरति  ।  मारुत्योत्तरया  ।  राष्ट्र एव विशमनुबध्नाति  ।  उच्चैरादित्याया आश्रावयति  ।  उपाँ शु मारुत्यै  ।  तस्माद्रा ष्ट्रं विशमतिवदति  ।  गर्भिण्यादित्या भवति  ९

इन्द्रि यं वै गर्भः  ।  राष्ट्रमेवेन्द्रि याव्यकः  ।  अगर्भा मारुती ।विड्वै मरुतः  ।  विशमेव निरिन्द्रि यामकः  ।  देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  ते देवा अश्विनोः पूषन्वाचः सत्यँ  संनिधाय  ।  अनृतेनासुरानभ्यभवन्  ।  तेऽश्विभ्यां पूष्णे पुरो-डाशं द्वादशकपालं निरवपन्  ।  ततो वै ते वाचः सत्यमवारुन्धत  १०

यदश्विभ्यां पूष्णे पुरोडाशं द्वादशकपालं निर्वपति  ।  अनृतेनैव भ्रातृव्यानभिभूय  ।  वाचः सत्यमवरुन्धे  ।  सरस्वते सत्यवाचे चरुम्  ।  पूर्वमेवोदितम्  ।  उत्तरेणाभिगृणाति  ।  सवित्रे सत्यप्रसवाय पुरोडाशं द्वादशकपालं प्रसूत्यै  ।  दूतान्प्रहिणोति  ।  आविद एता भवन्ति  ।  आविदमेवैनं गमयन्ति  ।  अथो दूतेभ्य एव न च्छिद्यते  ।  तिसृधन्वँ  शुष्कदृतिर्दक्षिणा समृद्ध्यै  ११

आग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति  ।  तस्माच्छिशिरे कुरुपञ्चालाः प्राञ्चो यान्ति  ।  सौम्यं चरुम्  ।  तस्माद्वसन्तं व्यवसायादयन्ति  ।  सावित्रं द्वादशकपालम्  ।  तस्मात्पुरस्ताद्यवानाँ  सवित्रा विरुन्धते  ।  बार्हस्पत्यं चरुम्  ।  सवित्रैव वि-रुध्य  ।  ब्रह्मणा यवानादधते  ।  त्वाष्ट्रमष्टाकपालम्  १२

रूपाण्येव तेन कुर्वते  ।  वैश्वानरं द्वादशकपालम्  ।  तस्माज्जघन्ये नैदाघे प्रत्यञ्चः कुरुपञ्चाला यान्ति  ।  सारस्वतं चरुं निर्वपति  ।  तस्मात्प्रावृषि सर्वा वाचो वदन्ति  ।  पौष्णेन व्यवस्यन्ति  ।  मैत्रेण कृषन्ते  ।  वारुणेन विधृता आसते  ।  क्षैत्रपत्येन पाचयन्ते  ।  आदित्येनादधते  १३

मासिमास्येतानि हवीँ षि निरुप्याणीत्याहुः  ।  तेनैवर्तून्प्रयुङ्क्त इति  ।  अथो खल्वाहुः  ।  कः संवत्सरं जीविष्यतीति  ।  षडेव पूर्वेद्युर्निरुप्याणि  ।  षडुत्तरेद्युः  ।  तेनैवर्तून्प्रयुङ्क्ते  ।  दक्षिणो रथवाहनवाहः पूर्वेषां दक्षिणा  ।  उत्तर उत्तरेषाम्  ।  संवत्सरस्यैवान्तौ युनक्ति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  १४

इन्द्र स्य सुषुवाणस्य दशधेन्द्रि यं वीर्यं परापतत्  ।  स यत्प्रथमं निरष्ठीवत्  ।  तत्क्वलमभवत्  ।  यद्द्वितीयम्  ।  तद्बदरम्  ।  यत्तृतीयम्  ।  तत्कर्कन्धु  ।  यन्नस्तः  ।  स सिँ हः  ।  यदक्ष्योः  १५

स शार्दूलः  ।  यत्कर्णयोः  ।  स वृकः  ।  य ऊर्ध्वः  ।  स सोमः  ।  यावाची ।  सा सुरा  ।  त्रयाः सक्तवो भवन्ति  ।  इन्द्रि यस्यावरुद्ध्यै  ।  त्रयाणि लोमानि  १६

त्विषिमेवावरुन्धे  ।  त्रयो ग्रहाः  ।  वीर्यमेवावरुन्धे  ।  नाम्ना दशमी ।नव वै पुरुषे प्राणाः  ।  नाभिर्दशमी ।प्राणा इन्द्रि यं वीर्यम्  ।  प्राणानेवेन्द्रि यं वीर्यं यजमान आत्मन्धत्ते  ।  सीसेन क्लीबाच्छष्पाणि क्रीणाति  ।  न वा एतदयो न हिरण्यम्  १७

यत्सीसम्  ।  न स्त्री न पुमान्  ।  यत्क्लीबः  ।  न सोमो न सुरा  ।  यत्सौत्रामणी समृद्ध्यै  ।  स्वाद्वीं त्वा स्वादुनेत्याह  ।  सोममेवैनां करोति  ।  सोमोऽस्यश्विभ्यां पच्यस्व सरस्वत्यै पच्यस्वेन्द्रा य सुत्राम्णे पच्यस्वेत्याह  ।  एताभ्यो ह्येषा देवताभ्यः पच्यते  ।  तिस्रः सँ सृष्टा वसति  १८

तिस्रो हि रात्रीः क्रीतः सोमो वसति  ।  पुनातु ते परिस्रुतमिति यजुषा पुनाति व्यावृत्त्यै  ।  पवित्रेण पुनाति  ।  पवित्रेण हि सोमं पुनन्ति  ।  वारेण शश्वता तनेत्याह  ।  वारेण हि सोमं पुनन्ति  ।  वायुः पूतः पवित्रेणेति नैतया पुनीयात्  ।  व्यृद्धा ह्येषा  ।  अतिपवितस्यैतया पुनीयात्  ।  कुविदङ्गेत्यनिरुक्तया प्राजापत्यया गृह्णाति  १९

अनिरुक्तः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  एकयर्चा गृह्णाति  ।  एकधैव यजमाने वीर्यं दधाति  ।  आश्विनं धूम्रमालभते  ।  अश्विनौ वै देवानां भिषजौ  ।  ताभ्यामेवास्मै भेषजं करोति  ।  सारस्वतं मेषम्  ।  वाग्वै सरस्वती  ।  वाचैवैनं भिषज्यति  ।  ऐन्द्र मृषभँ  सेन्द्र त्वाय  २०

यत्त्रिषु यूपेष्वालभेत  ।  बहिर्धास्मादिन्द्रि यं वीर्यं दध्यात्  ।  भ्रातृव्यमस्मै जनयेत्  ।  एकयूप आलभते  ।  एकधैवास्मिन्निन्द्रि यं वीर्यं दधाति  ।  नास्मै भ्रातृव्यं जनयति  ।  नैतेषां पशूनां पुरोडाशा भवन्ति  ।  ग्रहपुरोडाशा ह्येते  ।  युवँ  सुराममश्विनेति सर्वदेवत्ये याज्यानुवाक्ये भवतः  ।  सर्वा एव देवताः प्रीणाति  २१

ब्राह्मणं परिक्रीणीयादुच्छेषणस्य पातारम्  ।  ब्राह्मणो ह्याहुत्या उच्छेषणस्य पाता  ।  यदि ब्राह्मणं न विन्देत्  ।  वल्मीकवपायामवनयेत्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यद्वै सौत्रामण्यै व्यृद्धम्  ।  तदस्यै समृद्धम्  ।  नानादेवत्याः पशवश्च पुरोडाशाश्च भवन्ति समृद्ध्यै  ।  ऐन्द्र ः! पशूनामुत्तमो भवति  ।  ऐन्द्र ः! पुरोडाशानां प्रथमः  २२

इन्द्रि ये एवास्मै समीची दधाति  ।  पुरस्तादनूयाजानां पुरोडाशैः प्रचरति  ।  पशवो वै पुरोडाशाः  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  ऐन्द्र मेकादशकपालं निर्वपति  ।  इन्द्रि यमेवावरुन्धे  ।  सावित्रं द्वादशकपालं प्रसूत्यै  ।  वारुणं दशकपालम्  ।  अन्तत एव वरुणमवयजते  ।  वडबा दक्षिणा  २३

उत वा एषाश्वँ  सूते  ।  उताश्वतरम्  ।  उत सोम उत सुरा  ।  यत्सौत्रामणी समृद्ध्यै  ।  बार्हस्पत्यं पशुं चतुर्थमतिपवितस्यालभते  ।  ब्रह्म वै देवानां बृहस्पतिः  ।  ब्रह्मणैव यज्ञस्य व्यृद्धमपिवपति  ।  पुरोडाशवानेष पशुर्भवति  ।  न ह्येतस्य ग्रहं गृह्णन्ति  ।  सोमप्रतीकाः पितरस्तृप्णुतेति शतातृण्णायाँ  समवनयति  २४

शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  दक्षिणेऽगनु जुहोति  ।  पापवस्यसस्य व्यावृत्त्यै  ।  हिरण्यमन्तरा धारयति  ।  पूतामेवैनां जुहोति  ।  शतमानं भवति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  यत्रैव शतातृण्णां धारयति  २५

तन्निदधाति प्रतिष्ठित्यै  ।  पितॄन्वा एतस्येन्द्रि यं वीर्यं गच्छति  ।  यँ  सोमोऽतिपवते  ।  पितृणां याज्यानुवाक्याभिरुप तिष्ठते  ।  यदेवास्य पितॄनिन्द्रि यं वीर्यं गच्छति  ।  तदेवावरुन्धे  ।  तिसृभिरुपतिष्ठते  ।  तृतीये वा इतो लोके पितरः  ।  तानेव प्रीणाति  ।  अथो त्रीणि वै यज्ञस्येन्द्रि याणि  ।  अध्वर्युर्होता ब्रह्मा  ।  त उपतिष्ठन्ते  ।  यान्येव यज्ञस्येन्द्रि याणि  ।  तैरेवास्मै भेषजं करोति  २६

अग्निष्टोममग्र आहरति  ।  यज्ञमुखं वा अग्निष्टोमः  ।  यज्ञमुखमेवारभ्य सवमाक्रमते  ।  अथैषोऽभिषेचनीयश्चतुस्त्रिंशः पवमानो भवति  ।  त्रयस्त्रिँ शद्वै देवताः  ।  ता एवाप्नोति  ।  प्रजापतिश्चतुस्त्रिँ शः  ।  तमेवाप्नोति  ।  सँ शर एष स्तोमानामयथापूर्वम्  ।  यद्विषमाः स्तोमाः  २७

एतावान्वै यज्ञः  ।  यावान्पवमानाः  ।  अन्तःश्लेषणं त्वा अन्यत्  ।  यत्समाः पवमानाः  ।  तेनासँ शरः  ।  तेन यथापूर्वम्  ।  आत्मनैवाग्निष्टोमेनर्ध्नोति  ।  आत्मना पुण्यो भवति  ।  प्रजा वा उक्थानि  ।  पशव उक्थानि   ।यदुक्थ्यो भवत्यनुसंतत्यै  २८

उप त्वा जामयो गिर इति प्रतिपद्भवति  ।  वाग्वै वायुः  ।  वाच एवैषोऽभिषेकः  ।  सर्वासामेव प्रजानाँ  सूयते  ।  सर्वा एनं प्रजा राजेति वदन्ति  ।  एतमु त्यं दशक्षिप इत्याह  ।  आदित्या वै प्रजाः  ।  प्रजानामेवैतेन सूयते  ।  यन्ति वा एते यज्ञमुखात्  ।  ये सम्भार्या अक्रन्  २९

यदाह पवस्व वाचो अग्रिय इति  ।  तेनैव यज्ञमुखान्न यन्ति  ।  अनुष्टुक्प्रथमा भवति  ।  अनुष्टुगुत्तमा  ।  वाग्वा अनुष्टुक्  ।  वाचैव प्रयन्ति  ।  वाचोद्यन्ति  ।  उद्वतीर्भवन्ति  ।  उद्वद्वा अनुष्टुभो रूपम्  ।  आनुष्टुभो राजन्यः  ३०

तस्मादुद्वतीर्भवन्ति  ।  सौर्यनुष्टुगुत्तमा भवति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य संतत्यै  ।  यो वै सवादेति  ।  नैनँ  सव उपनमति  ।  यः सामभ्य एति  ।  पापीयान्सुषुवाणो भवति  ।  एतानि खलु वै सामानि  ।  यत्पृष्ठानि  ।  यत्पृष्ठानि भवन्ति  ३१

तैरेव सवान्नैति  ।  यानि देवराजानाँ  सामानि  ।  तैरमुष्मिँ ल्लोक ऋध्नोति  ।  यानि मनुष्यराजानाँ  सामानि  ।  तैरस्मिँ ल्लोक ऋध्नोति  ।  उभयोरेव लोकयोरृध्नोति  ।  देवलोके च मनुष्यलोके च  ।  एकविँ शोऽभिषेचनी-यस्योत्तमो भवति  ।  एकविँ शः केशवपनीयस्य प्रथमः  ।  सप्तदशो दशपेयः  ३२

विड्वा एकविँ शः  ।  राष्ट्रँ  सप्तदशः  ।  विश एवैतन्मध्यतोऽभिषिच्यते  ।  तस्माद्वा एष विशां प्रियः  ।  विशो हि मध्यतोऽभिषिच्यते  ।  यद्वा एनमदो दिशोऽनु व्यास्थापयन्ति  ।  तत्सुवर्गं लोकमभ्यारोहति  ।  यदिमं लोकं न प्रत्यवरोहेत्  ।  अतिजनं वेयात्  ।  उद्वा माद्येत्  ।  यदेष प्रतीचीनस्तोमो भवति  ।  इममेव तेन लोकं प्रत्यवरोहति  ।  अथो अस्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठत्यनुन्मादाय  ३३

इयं वै रजता  ।  असौ हरिणी ।यद्रुक्मौ भवतः  ।  आभ्यामेवैनमुभयतः परिगृह्णाति  ।  वरुणस्य वा अभिषिच्यमानस्यापः  ।  इन्द्रि यं वीर्यं निरघ्नन्  ।  तत्सुवर्णँ  हिरण्यमभवत्  ।  यद्रुक्क्ममन्तर्दधाति  ।  इन्द्रि यस्य वीर्यस्यानिर्घाताय  ।  शतमानो भवति शतक्षरः  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रिये प्रतितिष्ठति  ।  आयुर्वै हिरण्यम्  ।  आयुष्या एवैनमभ्यतिक्षरन्ति  ।  तेजो वै हिरण्यम्  ।  तेजस्या एवैनमभ्यतिक्षरन्ति  ।  वर्चो वै हिरण्यम्  ।  वर्चस्या एवैनमभ्यतिक्षरन्ति  ३४

अप्रतिष्ठितो वा एष इत्याहुः  ।  यो राजसुयेन यजत इति  ।  यदा वा एष एतेन द्विरात्रेण यजते  ।  अथ प्रतिष्ठा  ।  अथ संवत्सरमाप्नोति  ।  यावन्ति संवत्सरस्याहोरात्राणि  ।  तावतीरेतस्य स्तोत्रीयाः  ।  अहोरात्रेष्वेव प्रतितिष्ठति  ।  अग्निष्टोमः पूर्वमहर्भवति  ।  अतिरात्र उत्तरम्  ३५

नानैवाहोरात्रयोः प्रतितिष्ठति  ।  पौर्णमास्यां पूर्वमहर्भवति  ।  व्यष्टकायामुत्तरम्  ।  नानैवार्धमासयोः प्रतितिष्ठै  ।  अमावास्यायां पूर्वमहर्भवति  ।  उद्दृष्ट उत्तरम्  ।  नानैव मासयोः प्रतितिष्ठति  ।  अथो खलु  ।  ये एव समानपक्षे पुण्याहे स्याताम्  ।  तयोः कार्यं प्रतिष्ठित्यै  ३६

अपशव्यो द्विरात्र इत्याहुः  ।  द्वे ह्येते छन्दसी ।गायत्रं च त्रैष्टुभं च  ।  जगतीमन्तर्यन्ति  ।  न तेन जगती कृतेत्याहुः  ।  यदेनां तृतीयसवने कुर्वन्तीति  ।  यदा वा एषाहीनस्याहर्भजते  ।  साह्नस्य वा सवनम्  ।  अथैव जगती कृता  ।  अथ पशव्यः  ।  व्युष्टिर्वा एष द्विरात्रः  ।  य एवं विद्वान्द्विरात्रेण यजते  ।  व्येवास्मा उच्छति  ।  अथो तम एवापहते  ।  अग्निष्टोममन्तत आहरति  ।  अग्निः सर्वा देवताः  ।  देवतास्वेव प्रतितिष्ठति  ३७   ८

अङ्गिरसो वै सत्त्रमासत  ।  तेषां पृश्निर्घर्मधुगासीत्  ।  सर्जीषेणाजीवत्  ।  तेऽब्रुवन्  ।  कस्मै नु सत्त्रमास्महे  ।  येऽस्या ओषधीर्न जनयाम इति  ।  ते दिवो वृष्टिमसृजन्त  ।  यावन्तः स्तोका अवापद्यन्त  ।  तावतीरोषधयोऽजायन्त  ।  ता जाताः पितरो विषेणालिम्पन्  १

तासां जग्ध्वा रुप्यन्त्यैत्  ।  तेऽब्रुवन्  ।  क इदमित्थमकरिति  ।  वयं भागधेयमिच्छमाना इति पितरोऽब्रुवन्  ।  किं वो भागधेयमिति  ।  अग्निहोत्र एव नोऽप्यस्त्वित्यब्रुवन्  ।  तेभ्य एतद्भागधेयं प्रायच्छन्  ।  यद्धुत्वा निमार्ष्टि  ।  ततो वै त ओषधीरस्वदयन्  ।  य एवं वेद  २

स्वदन्तेऽस्मा ओषधयः ३ते वत्समुपावासृजन्  ।  इदं नो हव्यं प्रदापयेति  ।  सोऽब्रवीद्वरं वृणै  ।  दश मा रात्रीर्जातं न दोहन्  ।  आसंगवं मात्रा सह चराणीति  ।  तस्माद्वत्सं जातं दश रात्रीर्न दुहन्ति  ।  आसंगवं मात्रा सह चरति  ।  वारेवृतँ  ह्यस्य  ।  तस्माद्वत्सँ  सँ सृष्टधयँ  रुद्रो  घातुकः  ।  अति हि सन्धां धयति  ३

प्रजापतिरग्निमसृजत  ।  तं प्रजा अन्वसृज्यन्त  ।  तमभाग उपास्त  ।  सोऽस्य प्रजाभिरपाक्रामत्  ।  तमवरुरुत्समानोऽन्वैत्  ।  तमवरुधन्नाशक्नोत्  ।  स तपोऽतप्यत  ।  सोऽग्निरुपारमतातापि वै स्य प्रजापतिरिति  ४
तद्घृतमभवत्  ।  तस्माद्यस्य दक्षिणतः केशा उन्मृष्टाः  ।  तां ज्येष्ठलक्ष्मी प्राजापत्येत्याहुः  ।  यद्र राटादुदमृष्ट  ।  तस्माद्र राटे केशा न सन्ति  ।  तदग्नौ प्रागृह्णात्  ।  तद्व्यचिकित्सत्  ।  जुहवानी३ मा हौषा३मिति  ।  तद्विचिकित्सायै जन्म  ।  य एवं विद्वान्विचिकित्सति  ५

वसीय एव चेतयते ६तं वागभ्यवदज्जुहुधीति  ।  सोऽब्रवीत्  ।  कस्त्वमसीति  ।  स्वैव ते वागित्यब्रवीत्  ।  सोऽजुहोत्स्वाहेति  ।  तत्स्वाहाकारस्य जन्म  ।  य एवँ  स्वाहाकारस्य जन्म वेद  ।  करोति स्वाहाकारेण वीर्यम्  ।  यस्यैवं विदुषः स्वाहाकारेण जुह्वति  ६

भोगायैवास्य हुतं भवति  ।तस्या आहुत्यै पुरुषमसृजत  ।  द्वितीयमजुहोत्  ।  सोऽश्वमसृजत  ।  तृतीयमजुहोत्  ।  स गामसृजत  ।  चतुर्थमजुहोत्  ।  सोऽविम सृजत  ।  पञ्चममजुहोत्  ।  सोऽजामसृजत  ७

सोऽग्निरबिभेत्  ।  आहुतीभिर्वै माप्नोतीति  ।  स प्रजापतिं पुनः प्राविशत्  ।  तं प्रजापतिरब्रवीत्  ।  जायस्वेति  ।  सोऽब्रवीत्  ।  किं भागधेयमभिजनिष्य इति  ।  तुभ्यमेवेदँ  हूयाता इत्यब्रवीत्  ।  स एतद्भागधेयमभ्यजायत  ।  यदग्निहोत्रम्  ८

तस्मादग्निहोत्रमुच्यते  ।  तद्धूयमानमादित्योऽब्रवीत्  ।  मा हौषीः  ।  उभयोर्वै नावेतदिति  ।  सोऽग्निरब्रवीत्  ।  कथं नौ होष्यन्तीति  ।  सायमेव तुभ्यं जुहवन्  ।  प्रातर्मह्यमित्यब्रवीत्  ।  तस्मादग्नये सायँ  हूयते  ।  सूर्याय प्रातः  ९

आग्नेयी वै रात्रिः  ।  ऐन्द्र महः  ।  यदनुदिते सूर्ये प्रातर्जुहुयात्  ।  उभयमेवाग्नेयँ  स्यात्  ।  उदिते सूर्ये प्रातर्जुहोति  ।  तथाग्नये सायँ  हूयते  ।  सूर्याय प्रातः  ।  रात्रिं वा अनु प्रजाः प्रजायन्ते  ।  अह्ना प्रतितिष्ठन्ति  ।  यत्सायं जुहोति  १०

प्रैव तेन जायते  ।  उदिते सूर्ये प्रातर्जुहोति  ।  प्रत्येव तेन तिष्ठति  ।  प्रजापतिरकामयत प्रजायेयेति  ।  स एतदग्निहोत्रं मिथुनमपश्यत्  ।  तदुदिते सूर्येऽजुहोत्  ।  यजुषान्यत्  ।  तूष्णीमन्यत्  ।  ततो वै स प्राजायत  ।  यस्यैवं विदुष उदिते सूर्येऽग्निहोत्रं जुह्वति  ११

प्रैव जायते  ।  अथो यथा दिवा प्रजानन्नेति  ।  तादृगेव तत्  ।  अथो खल्वाहुः  ।  यस्य वै द्वौ पुण्यौ गृहे वसतः  ।  यस्तयोरन्यँ  राधयत्यन्यं न  ।  उभौ वाव स तावृच्छतीति  ।  अग्निं वावादित्यः सायं प्रविशति  ।  तस्मादग्निर्दूरान्नक्तं ददृशे  ।  उभे हि तेजसी संपद्येते  १२

उद्यन्तं वावादित्यमग्निरनुसमारोहति  ।  तस्माद्धूम एवाग्नेर्दिवा ददृशे  ।  यदग्नये सायं जुहुयात्  ।  आ सूर्याय वृश्च्येत  ।  यत्सूर्याय प्रातर्जुहुयात्  ।  आग्नये वृश्च्येत  ।  देवताभ्यः समदं दध्यात्  ।  अग्निर्ज्योतिर्ज्योतिः सूर्यः स्वाहेत्येव सायँ  होतव्यम्  ।  सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिरग्निः स्वाहेति प्रातः  ।  तथो-भाभ्याँ  सायँ  हूयते  १३

उभाभ्यां प्रातः  ।  न देवताभ्यः समदं दधाति  ।  अग्निर्ज्योतिरित्याह  ।  अग्निर्वै रेतोधाः  ।  प्रजा ज्योतिरित्याह  ।  प्रजा एवास्मै प्रजनयति  ।  सूर्यो ज्योति-रित्याह  ।  प्रजास्वेव प्रजातासु रेतो दधाति  ।  ज्योतिरग्निः स्वाहेत्याह  ।  प्रजा एव प्रजाता अस्यां प्रतिष्ठापयति  १४

तूष्णीमुत्तरामाहुतिं जुहोति  ।  मिथुनत्वाय प्रजात्यै  ।  यदुदिते सूर्ये प्रातर्जुहुयात्  ।  यथातिथये प्रद्रुताय शून्यायावसथायाहार्यँ  हरन्ति  ।  तादृगेव तत्  ।  क्वाह ततस्तद्भवतीत्याहुः  ।  यत्स न वेद  ।  यस्मै तद्धरन्तीति  ।  तस्माद्यदौषसं जुहोति  ।  तदेव संप्रति  ।  अथो यथा प्रार्थमौषसं परिवेवेष्टि  ।  तादृगेव तत् १५

रुद्रो  वा एषः  ।  यदग्निः  ।  पत्नी स्थाली ।यन्मध्येऽग्नेरधिश्रयेत्  ।  रुद्रा य पत्नीमपिदध्यात्  ।  प्रमायुका स्यात्  ।  उदीचोऽङ्गारान्निरूह्याधिश्रयति  ।  पत्नियै गोपीथाय  ।  व्यन्तान्करोति  ।  तथा पत्न्यप्रमायुका भवति  १६

घर्मो वा एषोऽशान्तः  ।  अहरहः प्रवृज्यते  ।  यदग्निहोत्रम्  ।  प्रतिषिञ्चेत्पशु-कामस्य  ।  शान्तमिव हि पशव्यम्  ।  न प्रतिषिञ्चेद्ब्रह्मवर्चसकामस्य  ।  समिद्धमिव हि ब्रह्मवर्चसम्  ।  अथो खलु  ।  प्रतिषिच्यमेव  ।  यत्प्रतिषिञ्चति  १७

तत्पशव्यम्  ।  यज्जुहोति  ।  तद्ब्रह्मवर्चसि  ।  उभयमेवाकः  ।  प्रच्युतं वा एतदस्माल्लोकात्  ।  अगतं देवलोकम्  ।  यच्छृतँ  हविरनभिघारितम्  ।  अभिद्योतयति  ।  अभ्येवैनद्घारयति  ।  अथो देवत्रैवैनद्गमयति  १८

पर्यग्नि करोति  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  त्रिः पर्यग्नि करोति  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ।  अथो मेध्यत्वाय  ।  यत्प्राचीनमुद्वासयेत्  ।  यजमानँ  शुचार्पयेत्  ।  यद्दक्षिणा  ।  पितृदेवत्यँ  स्यात्  ।  यत्प्रत्यक्  १९

पत्नीँ  शुचार्पयेत्  ।  उदीचीनमुद्वासयति  ।  एषा वै देवमनुष्याणाँ  शान्ता दिक्  ।  तामेवैनदनूद्वासयति शान्त्यै  ।  वर्त्म करोति  ।  यज्ञस्य संतत्यै  ।  निष्टपति  ।  उपैव तत्स्तृणाति  ।  चतुरुन्नयति  ।  चतुष्पादः पशवः  २०

पशूनेवावरुन्धे  ।  सर्वान्पूर्णानुन्नयति  ।  सर्वे हि पुण्या राद्धाः  ।  अनूच उन्नयति  ।  प्रजाया अनूचीनत्वाय  ।  अनूच्येवास्य प्रजार्धुका भवति  ।  संमृशति व्यावृत्त्यै  ।  नाहोष्यन्नुपसादयेत्  ।  यदहोष्यन्नुपसादयेत्  ।  यथान्यस्मा उपनिधाय  २१

अन्यस्मै प्रयच्छति  ।  तादृगेव तत्  ।  आस्मै वृश्च्येत  ।  यदेव गार्हपत्येऽधिश्रयति  ।  तेन गार्हपत्यं प्रीणाति  ।  अग्निरबिभेत्  ।  आहुतयो मात्येष्यन्तीति  ।  स एताँ  समिधमपश्यत्  ।  तामाधत्त  ।  ततो वा अग्नावाहुतयोऽध्रियन्त  २२

यदेनँ  समयच्छत्  ।  तत्समिधः समित्त्वम्  ।  समिधमादधाति  ।  समेवैनं यच्छति  ।  आहुतीनां धृत्यै  ।  अथो अग्निहोत्रमेवेध्मवत्करोति  ।  आहुतीनां प्रतिष्ठित्यै  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  यदेकाँ  समिधमाधाय द्वे आहुती जुहोति  ।  अथ कस्याँ  समिधि द्वितीयामाहुतिं जुहोतीति  २३

यद्द्वे समिधावादध्यात्  ।  भ्रातृव्यमस्मै जनयेत्  ।  एकाँ  समिधमाधाय  ।  यजुषान्यामाहुतिं जुहोति  ।  उभे एव समिद्वती आहुती जुहोति  ।  नास्मै भ्रातृव्यं जनयति  ।  आदीप्तायां जुहोति  ।  समिद्धमिव हि ब्रह्मवर्चसम्  ।  अथो यथातिथिं ज्योतिष्कृत्वा परिवेवेष्टि  ।  तादृगेव तत्  ।  चतुरुन्नयति  ।  द्विर्जुहोति  ।  तस्माद्द्विपाच्चतुष्पादमत्ति  ।  अथो द्विपद्येव चतुष्पदः प्रतिष्ठापयति  २४

उत्तरावतीं वै देवा आहुतिमजुहवुः  ।  अवाचीमसुराः  ।  ततो देवा अभवन्  ।  परासुराः  ।  यं कामयेत वसीयान्स्यादिति  ।  कनीयस्तस्य पूर्वँ  हुत्वा  ।  उत्तरं भूयो जुहुयात्  ।  एषा वा उत्तरावत्याहुतिः  ।  तां देवा अजुहवुः  ।  ततस्तेऽभवन्  २५

यस्यैवं जुह्वति  ।  भवत्येव  ।  यं कामयेत पापीयान्त्स्यादिति  ।  भूयस्तस्य पूर्वँ  हुत्वा  ।  उत्तरं कनीयो जुहुयात्  ।  एषा वा अवाच्याहुतिः  ।  तामसुरा अजुहवुः  ।  ततस्ते पराभवन्  ।  यस्यैवं जुह्वति  ।  परैव भवति  २६

हुत्वोपसादयत्यजामित्वाय  ।  अथो व्यावृत्त्यै  ।  गार्हपत्यं प्रतीक्षते  ।  अननुध्यायिनमेवैनं करोति  ।  अग्निहोत्रस्य वै स्थाणुरस्ति  ।  तं य ऋच्छेत्  ।  यज्ञस्थाणुमृच्छेत्  ।  एष वा अग्निहोत्रस्य स्थाणुः  ।  यत्पूर्वाहुतिः  ।  तां यदुत्तरयाभिजुहुयात्  २७

यज्ञस्थाणुमृच्छेत्  ।  अतिहाय पूर्वामाहुतिं जुहोति  ।  यज्ञस्थाणुमेव परिवृणक्ति  ।  अथो भ्रातृव्यमेवाप्त्वातिक्रामति  ।  अवाचीनँ  सायमुपमार्ष्टि  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  ऊर्ध्वं प्रातः  ।  प्र जनयत्येव तत्  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  चतुरुन्नयति  २८

द्विर्जुहोति  ।  अथ क्व द्वे आहुती भवत इति  ।  अग्नौ वैश्वानर इति ब्रूयात्  ।  एष वा अग्निर्वैश्वानरः  ।  यद्ब्राह्मणः  ।  हुत्वा द्विः प्राश्नाति  ।  अग्नावेव वैश्वानरे द्वे आहुती जुहोति  ।  द्विर्जुहोति  ।  द्विर्निमार्ष्टि  ।  द्विः प्राश्नाति  २९

षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ।  ऋतूनेव प्रीणाति  ।  ब्रह्वमादिनो वदन्ति  ।  किंदेवत्यमग्निहोत्रमिति  ।  वैश्वदेवमिति ब्रूयात्  ।  यद्यजुषा जुहोति  ।  तदैन्द्रा ग्नम्  ।  यत्तूष्णीम्  ।  तत्प्राजापत्यम्  ३०

यन्निमार्ष्टि  ।  तदोषधीनाम्  ।  यद्द्वितीयम्  ।  तत्पितृणाम्  ।  यत्प्राश्नाति  ।  तद्गर्भाणाम्  ।  तस्माद्गर्भा अनश्नन्तो वर्धन्ते  ।  यदाचामति  ।  तन्मनुष्याणाम्  ।  उदङ्पर्यावृत्याचामति  ३१

आत्मनो गोपीथाय  ।  निर्णेनेक्ति शुद्ध्यै  ।  निष्टपति स्वगाकृत्यै  ।  उद्दिशति  ।  सप्तऋषीनेव प्रीणाति  ।  दक्षिणा पर्यावर्तते  ।  स्वमेव वीर्यमनु पर्यावर्तते  ।  तस्माद्दक्षिणोऽर्ध आत्मनो वीर्यावत्तरः  ।  अथो आदित्यस्यैवावृतमनु पर्यावर्तते  ।  हुत्वोपसमिन्धे  ३२

ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्यै  ।  न बर्हिरनु प्रहरेत्  ।  असँ स्थितो वा एष यज्ञः  ।  यदग्निहोत्रम्  ।  यदनुप्रहरेत्  ।  यज्ञं विच्छिन्द्यात्  ।  तस्मान्नानुप्रहृत्यम्  ।  यज्ञस्य संतत्यै  ।  अपो निनयति  ।  अवभृथस्यैव रूपमकः  ३३

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  अग्निहोत्रप्रायणा यज्ञाः  ।  किंप्रायणमग्निहोत्रमिति  ।  वत्सो वा अग्निहोत्रस्य प्रायणम्  ।  अग्निहोत्रं यज्ञानाम्  ।  तस्य पृथिवी सदः  ।  अन्तरिक्षमाग्नीध्रम्  ।  द्यौर्हविर्धानम्  ।  दिव्या आपः प्रोक्षणयः  ।  ओषधयो बर्हिः  ३४

वनस्पतय इध्मः  ।  दिशः परिधयः  ।  आदित्यो यूपः  ।  यजमानः पशुः  ।  समुद्रो ऽवभृथः  ।  संवत्सरः स्वगाकारः  ।  तस्मादाहिताग्नेः सर्वमेव बर्हिष्यं दत्तं भवति  ।  यत्सायं जुहोति  ।  रात्रिमेव तेन दक्षिण्यां कुरुते  ।  यत्प्रातः  ३५

अहरेव तेन दक्षिण्यं कुरुते  ।  यत्ततो ददाति  ।  सा दक्षिणा  ।  यावन्तो वै देवा अहुतमादन्  ।  ते पराभवन्  ।  त एतदग्निहोत्रँ  सर्वस्यैव समवदायाजुहवुः  ।  तस्मादाहुः  ।  अग्निहोत्रं वै द्वा गृहाणां निष्कृतिमपश्यन्निति  ।  यत्सायं जुहोति  ।  रात्रिया एव तद्धुताद्याय  ३६

यजमानस्यापराभावाय  ।  यत्प्रातः  ।  अह्न एव तद्धुताद्याय  ।  यजमानस्या-पराभावाय  ।  यत्ततोऽश्नाति  ।  हुतमेव तत्  ।  द्वयोः पयसा जुहुयात्प-शुकामस्य  ।  एतद्वा अग्निहोत्रं मिथुनम्  ।  य एवं वेद  ।  प्र प्रजया पशुभिर्मिथुनैर्जायते  ३७

इमामेव पूर्वया दुहे  ।  अमूमुत्तरया  ।  अधिश्रित्योत्तरमानयति  ।  योनावेव तद्रे तः सिञ्चति प्रजनने  ।  आज्येन जुहुयात्तेजस्कामस्य  ।  तेजो वा आज्यम्  ।  तेजस्व्येव भवति  ।  पयसा पशुकामस्य  ।  एतद्वै पशूनाँ  रूपम्  ।  रूपेनैवास्मै पशूनवरुन्धे  ३८

पशुमानेव भवति  ।  दध्नेन्द्रि यकामस्य  ।  इन्द्रि यं वै दधि  ।  इन्द्रि याव्येव भवति  ।  यवाग्वा ग्रामकामस्यौषधा वै मनुष्याः  ।  भागधेयेनैवास्मै सजाता-नवरुन्धे  ।  ग्राम्येव भवति  ।  अयज्ञो वा एषः  ।  योऽसामा  ३९

चतुरुन्नयति  ।  चतुरक्षरँ  रथंतरम्  ।  रथन्तरस्यैष वर्णः  ।  उपरीव हरति  ।  अन्तरिक्षं वामदेव्यम्  ।  वामदेव्यस्यैष वर्णः  ।  द्विर्जुहोति  ।  द्व्यक्षरं बृहत्  ।  बृहत एष वर्णः  ।  अग्निहोत्रमेव तत्सामन्वत्करोति  ४०

यो वा अग्निहोत्रस्योपसदो वेद  ।  उपैनमुपसदो नमन्ति  ।  विन्दत उपसत्तारम्  ।  उन्नीयोपसादयति  ।  पृथिवीमेव प्रीणाति  ।  होष्यन्नुपसादयति  ।  अन्तरिक्षमेव प्रीणाति  ।  हुत्वोपसादयति  ।  दिवमेव प्रीणाति  ।  एता वा अग्निहोत्रस्योपसदः  ४१

य एवं वेद  ।  उपैनमुपसदो नमन्ति  ।  विन्दत उपसत्तारम्  ।  यो वा अग्निहोत्रस्याश्रावितं प्रत्याश्रावितँ  होतारं ब्रह्माणं वषट्कारं वेद  ।  तस्य त्वेव हुतम्  ।  प्राणो वा अग्निहोत्रस्याश्रावितम्  ।  अपानः प्रत्याश्रावितम्  ।  मनो होता  ।  चक्षुर्ब्रह्मा  ।  निमेषो वषट्कारः  ४२

य एवं वेद  ।  तस्य त्वेव हुतम्  ।  सायंयावानश्च वै देवाः प्रातर्यावाणश्चाग्निहोत्रिणो गृहमागच्छन्ति  ।  तान्यन्न तर्पयेत्  ।  प्रजयास्य पशुभिर्वितिष्ठेरन्  ।  यत्तर्पयेत्  ।  तृप्ता एनं प्रजया पशुभिस्तर्पयेयुः  ।  सजूर्देवैः सायं यावभिरिति सायँ  संमृशति  ।  सजूर्देवैः प्रातर्यावभिरिति प्रातः  ।  ये चैव देवाः सायंयावानो ये च प्रातर्यावाणः  ४३

तानेवोभयाँ स्तर्पयति  ।  त एनं तृप्ताः प्रजया पशुभिस्तर्पयन्ति  ।  अरुणो ह स्माहाउपवेशिः  ।  अग्निहोत्र एवाहँ  सायंप्रातर्वज्रं भ्रातृव्येभ्यः प्रहरामि  ।  तस्मान्मत्पापीयाँ सो भ्रातृव्या इति  ।  चतुरुन्नयति  ।  द्विर्जुहोति  ।  समित्सप्तमी ।सप्तपदा शक्वरी ।शाक्वरो वज्रः  ।  अग्निहोत्र एव तत्सायंप्रातर्वज्रं यजमानो भ्रातृव्याय प्रहरति  ।  भवत्यात्मना  ।  परास्य भ्रातृव्यो भवति  ४४

प्रजापतिरकामयतात्मन्वन्मे जायेतेति  ।  सोऽजुहोत्  ।  तस्यात्मन्वदजायत  ।  अग्निर्वायुरादित्यः  ।  तेऽब्रुवन्  ।  प्रजापतिरहौषीदात्मन्वन्मे जायेतेति  ।  तस्य वयमजनिष्महि  ।  जायतां न आत्मन्वदिति तेऽजुहवुः  ।  प्राणानामग्निः  ।  तनुवै वायुः  ४५

चक्षुष आदित्यः  ।  तेषाँ  हुतादजायत गौरेव  ।  तस्यै पयसि व्यायच्छन्त  ।  मम हुतादजनि ममेति  ।  ते प्रजापतिं प्रश्नमायन्  ।  स आदित्योऽग्निमब्रवीत्  ।  यतरो नौ जयात्  ।  तन्नौ सहासदिति  ।  कस्यैकोऽहौषीदिति प्रजापतिरब्रवीत्कस्यैक इति  ।  प्राणानामहमित्यग्निः  ४६

तनुवा अहमिति वायुः  ।  चक्षुषोऽहमित्यादित्यः  ।  य एव प्राणानामहौषीत्  ।  तस्य हुतादजनीति  ।  अग्नेर्हुतादजनीति  ।  तदग्निहोत्रस्याग्निहोत्रत्वम्  ।  गौर्वा आग्निहोत्रम्  ।  य एवं वेद गौरग्निहोत्रमिति  ।  प्राणापानाभ्यामेवाग्निँ  समर्धयति  ।  अव्यर्धुकः प्राणापानाभ्यां भवति  ४७

य एवं वेद  ।  तौ वायुरब्रवीत्  ।  अनु माभजतमिति  ।  यदेव गार्हप-त्येऽधिश्रित्याहवनीयमभ्युद्द्रवान्  ।  तेन त्वां प्रीणानित्यब्रूताम्  ।  तस्माद्य-द्गार्हपत्येऽधिश्रित्याहवनीयमभ्युद्द्रवति  ।  वायुमेव तेन प्रीणाति  ।  प्रजाप-तिर्देवताः सृजमानः  ।  अग्निमेव देवतानां प्रथममसृजत  ।  सोऽन्यदाल-म्भ्यमवित्त्वा  ४८

प्रजापतिमभि पर्यावर्तत  ।  स मृत्योरबिभेत्  ।  सोऽमुमादित्यमात्मनो निरमिमीत  ।  तँ  हुत्वा पराङ्पर्यावर्तत  ।  ततो वै स मृत्युमपाजयत्  ।  अप मृत्युं जयति  ।  य एवं वेद  ।  तस्माद्यस्यैवं विदुषः  ।  उतैकाहमुत द्व्यहं न जुह्वति  ।  हुतमेवास्य भवति  ।  असौ ह्यादित्योऽग्निहोत्रम्  ४९

रौद्रं  गवि  ।  वायव्यमुपसृष्टम्  ।  आश्विनं दुह्यमानम्  ।  सौम्यं दुग्धम्  ।  वारुणमधिश्रितम्  ।  वैश्वदेवा भिन्दवः  ।  पौष्णमुदन्तम्  ।  सारस्वतं विष्यन्दमानम्  ।  मैत्रँ  शरः  ।  धातुरुद्वासितम्  ।  बृहस्पतेरुन्नीतम्  ।  सवितुः प्रक्रान्तम्  ।  द्यावापृथिव्यँ  ह्रियमाणम्  ।  ऐन्द्रा ग्नमुपसन्नम्  ।  अग्नेः पूर्वाहुतिः  ।  प्रजापतेरुत्तरा  ।  ऐन्द्र ँ!  हुतम्  ५०

दक्षिणत उपसृजति  ।  पितृलोकमेव तेन जयति  ।  प्राचीमावर्तयति  ।  देव-लोकमेव तेन जयति  ।  उदीचीमाव्रत्य दोग्धि  ।  मनुष्यलोकमेव तेन जयति  ।  पूर्वौ दुह्याज्ज्येष्ठस्य ज्यैष्ठिनेयस्य  ।  यो वा गतश्रीः स्यात्  ।  अपरौ दुह्यात्कनिष्ठस्य कानिष्ठिनेयस्य  ।  यो वा बुभूषेत्  ५१

न संमृशति  ।  पापवस्यसस्य व्यावृत्त्यै  ।  वायव्यं वा एतदुपसृष्टम्  ।  आश्विनं दुह्यमानम्  ।  मैत्रं दुग्धम्  ।  अर्यम्ण उद्वास्यमानम्  ।  त्वाष्ट्रमुन्नीयमानम्  ।  बृहस्पतेरुन्नीतम्  ।  सवितुः प्रक्रान्तम्  ।  द्यावापृथिव्यँ  ह्रियमाणम्  ५२

न्द्रैआ! ग्नमुपसादितम्  ।  सर्वाभ्यो वा एष देवताभ्यो जुहोति  ।  योऽग्निहोत्रं जुहोति  ।  यथा खलु वै धेनुं तीर्थे तर्पयति  ।  एवमग्निहोत्री यजमानं तर्पयति  ।  तृप्यति प्रजया पशुभिः  ।  प्र सुवर्गं लोकं जानाति  ।  पश्यति पुत्रम्  ।  पश्यति पौत्रम्  ।  प्र प्रजया पशुभिर्मिथुनैर्जायते  ।  यस्यैवं विदुषोऽग्निहोत्रं जुह्वति  ।  य उ चैनदेवं वेद  ५३
त्रयो वै प्रैयमेधा आसन्  ।  तेषां त्रिरेकोऽग्निहोत्रमजुहोत्  ।  द्विरेकः  ।  सकृदेकः  ।  तेषां यस्त्रिरजुहोत्  ।  स ऋचाजुहोत्  ।  यो द्विः  ।  स यजुषा  ।  यः सकृत्  ।  स तूष्णीम्  ५४

यश्च यजुषाजुहोद्यश्च तूष्णीम्  ।  तावुभावार्ध्नुताम्  ।  तस्माद्यजुषाहुतिः पूर्वा होतव्या  ।  तूष्णीमुत्तरा  ।  उभे एवर्द्धी अवरुन्धे  ।  अग्निर्ज्योतिर्ज्योतिरग्निः स्वाहेति सायं जुहोति  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः सूर्यः स्वाहेति प्रातः  ।  रेत एव हितं प्रजनयति  ।  रेतो वा एतस्य हितं न प्रजायते  ५५

यस्याग्निहोत्रमहुतँ  सूर्योऽभ्युदेति  ।  यद्यन्ते स्यात्  ।  उन्नीय प्राङुदाद्र वेत्  ।  स उपसाद्यातमितोरासीत  ।  स यदाताम्येत्  ।  अथ भूः स्वाहेति जुहुयात्  ।  प्रजापतिर्वै भूतः  ।  तमेवोपासरत्  ।  स एवैनं तत उन्नयति  ।  नार्तिमार्च्छति यजमानः  ५६

यदग्निमुद्धरति  ।  वसवस्तर्ह्यग्निः  ।  तस्मिन्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  वसुष्वेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  निहितो धूपायञ्शेते  ।  रुद्रा स्तर्ह्यग्निः  ।  तस्मिन्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  रुद्रे ष्वेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  प्रथममि-ध्ममर्चिरालभते  ।  आदित्यास्तर्ह्यग्निः  ५७

तस्मिन्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  आदित्येष्वेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  सर्व एव सर्वश इध्म आदीप्तो भवति  ।  विश्वे देवास्तर्ह्यग्निः  ।  तस्मिन्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  विश्वेष्वेवास्य देवेष्वग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  नितराम-र्चिरुपावैति लोहिनीकेव भवति  ।  इन्द्र स्तर्ह्यग्निः  ।  तस्मिन्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  इन्द्र  एवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ५८

अङ्गारा भवन्ति  ।  तेभ्योऽङ्गारेभ्योऽर्चिरुदेति  ।  प्रजापतिस्तर्ह्यग्निः  ।  तस्मि-न्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  प्रजापतावेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  शरोऽङ्गारा अध्यूहन्ते  ।  ब्रह्म तर्ह्यग्निः  ।  तस्मिन्यस्य तथाविधे जुह्वति  ।  ब्रह्मन्नेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  वसुषु रुद्रे ष्वादित्येषु विश्वेषु देवेषु  ।  इन्द्रे  प्रजापतौ ब्रह्मन्  ।  अपरिवर्गमेवास्यैतासु देवतासु हुतं भवति  ।  यस्यैवं विदुषोऽग्निहोत्रं जुह्वति  ।  य उ चैनदेवं वेद  ५९

ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामीति सायं परिषिञ्चति  ।  सत्यं त्वर्तेन परिषिञ्चामीति प्रातः  ।  अग्निर्वा ऋतम्  ।  असावादित्यः सत्यम्  ।  अग्निमेव तदादित्येन सायं परिषिञ्चति  ।  अग्निनादित्यं प्रातः सः  ।  यावदहोरात्रे भवतः  ।  तावदस्य लोकस्य  ।  नार्तिर्न ऋष्टिः  ।  नान्तो न पर्यन्तोऽस्ति  ।  यस्यैवं विदुषोऽग्निहोत्रं जुह्वति  ।  य उ चैनदेवं वेद  ६०   १

प्रजापतिरकामयत प्रजाः सृजेयेति  ।  स एतं दशहोतारमपश्यत्  ।  तं मनसानुद्रुत्य दर्भस्तम्बेऽजुहोत्  ।  ततो वै स प्रजा असृजत  ।  ता अस्मात्सृष्टा अपाक्रामन्  ।  ता ग्रहेणागृह्णात्  ।  तद्ग्रहस्य ग्रहत्वम्  ।  यः कामयेत प्रजायेयेति  ।  स दशहोतारं मनसानुद्रुत्य दर्भस्तम्बे जुहुयात्  ।  प्रजापतिर्वै दशहोता  १

प्रजापतिरेव भूत्वा प्रजायते  ।  मनसा जुहोति  ।  मन इव हि प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।   पूर्णया जुहोति  ।  पूर्ण इव हि प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  न्यूनया जुहोति  ।  न्यूनाद्धि प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  प्रजानाँ  सृष्ट्यै  २

दर्भस्तम्बे जुहोति  ।  एतस्माद्वै योनेः प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  यस्मादेव योनेः प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  तस्मादेव योनेः प्र जायते  ।  ब्राह्मणो दक्षिणत उपास्ते  ।  ब्राह्मणो वै प्रजानामुपद्र ष्टा  ।  उपद्र ष्टुमत्येव प्रजायते  ।  ग्रहो भवति  ।  प्रजानाँ  सृष्टानां धृत्यै  ।  यं ब्राह्मणं विद्यां विद्वाँ सं यशो नर्च्छेत्  ३

सोऽरण्यं परेत्य  ।  दर्भस्तम्बमुद्ग्रथ्य  ।  ब्राह्मणं दक्षिणतो निषद्य  ।  चतुर्हो-तॄन्व्याचक्षीत  ।  एतद्वै देवानां परमं गुह्यं ब्रह्म  ।  यच्चतुर्होतारः  ।  तदेव प्रकाशं गमयति  ।  तदेनं प्रकाशं गतम्  ।  प्रकाशं प्रजानां गमयति  ।  दर्भस्तम्बमुद्ग्रथ्य व्याचष्टे  ४

अग्निवान्वै दर्भस्तम्बः  ।  अग्निवत्येव व्याचष्टे  ।  ब्राह्मणो दक्षिणत उपास्ते  ।  ब्राह्मणो वै प्रजानामुपद्र ष्टा  ।  उपद्र ष्टुमत्येवैनं यश ऋच्छति  ।  ईश्वरं तं यशोऽर्तोरित्याहुः  ।  यस्यां ते व्याचष्ट इति  ।  वरस्तस्मै देयः  ।  यदेवैनं तत्रोपनमति  ।  तदेवावरुन्धे  ५

अग्निमादधानो दशहोत्रारणिमवदध्यात्  ।  प्रजातमेवैनमाधत्ते  ।  तेनैवोद्द्रुत्याग्निहोत्रं जुहुयात्  ।  प्रजातमेवैनज्जुहोति  ।  हविर्निर्वप्स्यन्दशहोतारं व्याचक्षीत  ।  प्रजातमेवैनं निर्वपति  ।  सामिधेनीरनुवक्ष्यन्दशहोतारं व्या-चक्षीत  ।  सामिधेनिरेव सृष्ट्वारभ्य प्रतनुते  ।  अथो यज्ञो वै दशहोता  ।  यज्ञमेव तनुते  ६

अभिचरन्दशहोतारं जुहुयात्  ।  नव वै पुरुषे प्राणाः  ।  नाभिर्दशमी ।सप्राणमेवैनमभिचरति  ।  एतावद्वै पुरुषस्य स्वम्  ।  यावत्प्राणाः  ।  यावदेवास्यास्ति  ।  तदभिचरति  ।  स्वकृत इरिणे जुहोति प्रदरे वा  ।  एतद्वा अस्यै निरृतिगृहीतम्  ।  निरृतिगृहीत एवैनं निरृत्या ग्राहयति  ।  यद्वाचः क्रूरम्  ।  तेन वषट्करोति  ।  वाच एवैनं क्रूरेण प्रवृश्चति  ।  ता जगार्तिमार्च्छति  ७

प्रजापतिरकामयत दर्शपूर्णमासौ सृजेयेति  ।  स एतं चतुर्होतारमपश्यत्  ।  तं मनसानुद्रुत्याहवनीयेऽजुहोत्  ।  ततो वै स दर्शपूर्णमासावसृजत  ।  तावस्मात्सृष्टावपाक्रामताम्  ।  तौ ग्रहेणागृह्णात्  ।  तद्ग्रहस्य ग्रहत्वम्  ।  दर्शपूर्णमासावालभमानः  ।  चतुर्होतारं मनसानुद्रुत्याहवनीये जुहुयात्  ।  दर्शपूर्णमासावेव सृष्ट्वारभ्य प्रतनुते  ८

ग्रहो भवति  ।  दर्शपूर्णमासयोः सृष्टयोर्धृत्यै  ।  सोऽकामयत चातुर्मास्यानि सृजेयेति  ।  स एतं पञ्चहोतारमपश्यत्  ।  तं मनसानुद्रुत्याहवनीयेऽजुहोत्  ।  ततो वै स चातुर्मास्यान्यसृजत  ।  तान्यस्मात्सृष्टान्यपाक्रामन्  ।  तानि ग्रहेणागृह्णात्  ।  तद्ग्रहस्य ग्रहत्वम्  ।  चातुर्मास्यान्यालभमानः  ९

पञ्चहोतारं मनसानुद्रुत्याहवनीये जुहुयात्  ।  चातुर्मास्यान्येव सृष्ट्वारभ्य प्रतनुते  ।  ग्रहो भवति  ।  चातुर्मास्यानाँ  सृष्टानां धृत्यै  ।  सोऽकामयत पशुबन्धँ  सृजेयेति  ।  स एतँ  षड्ढोतारमपश्यत्  ।  तं मन्सानुद्रुत्याहवनीयेऽजुहोत्  ।  ततो वै स पशुबन्धमसृजत  ।  सोऽस्मात्सृष्टोऽपाक्रामत्  ।  तं ग्रहेणागृह्णात्  १०

तद्ग्रहस्य ग्रहत्वम्  ।  पशुबन्धेन यक्ष्यमाणः  ।  षड्ढोतारं मनसानुद्रुत्याहवनीये जुहुयात्  ।  पशुबन्धमेव सृष्ट्वारभ्य प्रतनुते  ।  ग्रहो भवति  ।  पशुबन्धस्य सृष्टस्य धृत्यै  ।  सोऽकामयत सौम्यमध्वरँ  सृजेयेति  ।  स एतँ  सप्तहो-तारमपश्यत्  ।  तं मनसानुद्रुत्याहवनीयेऽजुहोत्  ।  ततो वै स सौम्यमध्व-रमसृजत  ११

सोऽस्मात्सृष्टोऽपाक्रामत्  ।  तं ग्रहेणागृह्णात्  ।  तद्ग्रहस्य ग्रहत्वम्  ।  दीक्षि-ष्यमाणः  ।  सप्तहोतारं मनसानुद्रुत्याहवनीये जुहुयात्  ।  सौम्यमेवाध्वरँ  सृष्ट्वारभ्य प्रतनुते  ।  ग्रहो भवति  ।  सौम्यस्याध्वरस्य सृष्टस्य धृत्यै  ।  देवेभ्यो वै यज्ञो न प्राभवत्  ।  तमेतावच्छस्समभरन्  १२

यत्संभाराः  ।  ततो वै तेभ्यो यज्ञः प्राभवत्  ।  यत्संभारा भवनि  ।  यज्ञस्य प्रभूत्यै  ।  आतिथ्यमासाद्य व्याचष्टे  ।  यज्ञमुखं वा आतिथ्यं ।मुखत एव यज्ञँ  संभृत्य प्रतनुते  ।  अयज्ञो वा एषः  ।  योऽपत्नीकः  ।  न प्रजाः  ।  पत्नीर्व्याचष्टे  ।  यज्ञमेवाकः  ।  प्रजानां प्रजननाय  ।  उपसत्सु व्याचष्टे  ।  एतद्वै पत्नीनामायतनम्  ।  स्व एवैना आयतनेऽवकल्पयति  १३

प्रजापतिरकामयत प्रजायेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  स त्रिवृतँ  स्तोममसृजत  ।  तं पञ्चदशस्तोमो मध्यत उदतृणत्  ।  तौ पूर्वपक्षश्चापरपक्षश्चाभवताम्  ।  पूर्वपक्षं देवा अन्वसृज्यन्त  ।  अपरपक्षमन्वसुराः  ।  ततो देवा अभवन्  ।  परासुराः  ।  यं कामयेत वसीयान्त्स्यादिति  १४

तं पूर्वपक्षे याजयेत्  ।  वसीयानेव भवति  ।  यं कामयेत पापीयान्त्स्यादिति  ।  तमपरपक्षे याजयेत्  ।  पापीयानेव भवति  ।  तस्मात्पूर्वपक्षोऽपरपक्षा-त्करुण्यतरः  ।  प्रजापतिर्वै दशहोता  ।  चतुर्होता पञ्चहोता  ।  षड्ढोता सप्तहोता  ।  ऋतवः संवत्सरः  १५
प्रजाः पशव इमे लोकाः  ।  य एवं प्रजापतिं बहोर्भूयाँ सं वेद  ।  बहोरेव भूयान्भवति  ।  प्रजापतिर्देवासुरानसृजत  ।  स इन्द्र मपि नासृजत  ।  तं देवा अब्रुवन्  ।  इन्द्रं  नो जनयेति  ।  सोऽब्रवीत्  ।  यथाहं युष्माँ स्तपसासृक्षि  ।  एवमिन्द्रं  जनयध्वमिति  १६

ते तपोऽतप्यन्त  ।  त आत्मन्निन्द्र मपश्यन्  ।  तमब्रुवन्  ।  जायस्वेति  ।  सोऽब्रवीत्  ।  किम्भागधेयमभिजनिष्य इति  ।  ऋतून्त्संवत्सरम्  ।  प्रजाः प्रशून्  ।  इमाँ ल्लोकानित्यब्रुवन्  ।  तं वै माहुत्या प्रजनयतेत्यब्रवीत्  १७

तं चतुर्होत्रा प्राजनयन्  ।  यः कामयेत वीरो म आजायेतेति  ।  स चतुर्होतारं जुहुयात्  ।  प्रजापतिर्वै चतुर्होता  ।  प्रजापतिरेव भूत्वा प्रजायते  ।  जज-नदिन्द्र मिन्द्रि याय स्वाहेति ग्रहेण जुहोति  ।  आस्य वीरो जायते  ।  वीरँ  हि देवा एतयाहुत्या प्राजनयन्  ।  आदित्याश्चाङ्गिरसश्च सुवर्गे लोकेऽस्पर्धन्त  ।  वयं पूर्वे सुवर्गं लोकमियाम वयं पूर्व इति  १८

त आदित्या एतं पञ्चहोतारमपश्यन्  ।  तं पुरा प्रातरनुवाकादाग्नीध्रेऽजुहवुः  ।  ततो वै ते पूर्वे सुवर्गं लोकमायन्  ।  यः सुवर्गकामः स्यात्  ।  स पञ्चहोतारं पुरा प्रातरनुवाकादाग्नीध्रे जुहुयात्  ।  संवत्सरो वै पञ्चहोता  ।  संवत्सरः सुवर्गो लोकः  ।  संवत्सर एवर्तुषु प्रतिष्ठाय  ।  सुवर्गं लोकमेति  ।  तेऽब्रुवन्नङ्गिरस आदित्यान्  १९

क्व स्थ  ।  क्व वः सद्भ्यो हव्यं वक्ष्याम इति  ।  छन्दःस्वित्यब्रुवन्  ।  गायत्रियां त्रिष्टुभि जगत्यामिति  ।  तस्माच्छन्दःसु सद्भ्य आदित्येभ्यः  ।  आङ्गीरसीः प्रजा हव्यं वहन्ति  ।  वहन्त्यस्मै प्रजा बलिम्  ।  ऐनमप्रतिख्यातं गच्छति  ।  य एवं वेद  ।  द्वादश मासाः पञ्चर्तवः  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  असावादित्य एकविँ शः  ।  एतस्मिन्वा एष श्रितः  ।  एतस्मिन्प्रतिष्ठितः  ।  य एवमेतँ  श्रितं प्रतिष्ठितं वेद  ।  प्रत्येव तिष्ठति  २०

प्रजापतिरकामयत प्रजायेयेति  ।  स एतं दशहोतारमपश्यत्  ।  तेन दशधात्मानं विधाय  ।  दशहोत्रातप्यत  ।  तस्य चित्तिः स्रुगासीत्  ।  चित्तमाज्यम्  ।  तस्यैतावत्येव वागासीत्  ।  एतावान्यज्ञक्रतुः  ।  स चतुर्होतारमसृजत  ।  सोऽनन्दत्  २१

असृक्षि वा इममिति  ।  तस्य सोमो हविरासित्  ।  स चतुर्होत्रातप्यत  ।  सोऽताम्यत्  ।  स भूरिति व्याहरत्  ।  स भूमिमसृजत  ।  अग्निहोत्रं दर्शापूर्णमासौ यजूँ षि  ।  स द्वितीयमतप्यत  ।  सोऽताम्यत्  ।  स भुव इति व्याहरत्  २२

सोऽन्तरिक्षमसृजत  ।  चातुर्मास्यानि सामानि  ।  स तृतीयमतप्यत  ।  सोऽता-म्यत्  ।  स सुवरिति व्याहरत्  ।  स दिवमसृजत  ।  अग्निष्टोममुक्थ्य-मतिरात्रमृचः  ।  एता वै व्याहृतय इमे लोकाः  ।  इमान्खलु वै लोकाननु प्रजाः पशवश्छन्दाँ सि प्राजायन्त  ।  य एवमेताः प्रजापतेः प्रथमा व्याहृतीः प्रजाता वेद  २३

प्र प्रजया पशुभिर्मिथुनैर्जायते  ।  स पञ्चहोतारमसृजत  ।  स हविर्नाविन्दत  ।  तस्मै सोमस्तनुवं प्रायच्छत्  ।  एतत्ते हविरिति  ।  स पञ्चहोत्रातप्यत  ।  सोऽताम्यत्  ।  स प्रत्यङ्ङबाधत  ।  सोऽसुरानसृजत  ।  तदस्याप्रियमासीत्  २४

तद्दुर्वर्णँ  हिरण्यमभवत्  ।  तद्दुर्वर्णस्य हिरण्यस्य जन्म  ।  स द्वितीयमतप्यत  ।  सोऽताम्यत्  ।  स प्राङबाधत  ।  स देवानसृजत  ।  तदस्य प्रियमसीत्  ।  तत्सुवर्णँ  हिरण्यमभवत्  ।  तत्सुवर्णस्य हिरण्यस्य जन्म  ।  य एवँ  सुवर्णस्य हिरण्यस्य जन्म वेद  २५

सुवर्ण आत्मना भवति  ।  दुर्वर्णोऽस्य भ्रातृव्यः  ।  तस्मात्सुवर्णँ  हिरण्यं भार्यम्  ।  सुवर्ण एव भवति  ।  ऐनं प्रियं गच्छति नाप्रियम्  ।  स सप्तहोतारमसृजत  ।  स सप्तहोत्रैव सुवर्गं लोकमैत्  ।  त्रिणवेन स्तोमेनैभ्यो लोकेभ्योऽसुरान्प्राणुदत  ।  त्रयस्त्रिँ शेन प्रत्यतिष्ठत्  ।  एकविँ शेन रुचमधत्त  २६

सप्तदशेन प्राजायत  ।  य एवं विद्वान्त्सोमेन यजते  ।  सप्तहोत्रैव सुवर्गं लोकमेति  ।  त्रिणवेन स्तोमेनैभ्यो लोकेभ्यो भ्रातृव्यान्प्रणुदते  ।  त्रयस्त्रिँ शेन प्रतितिष्ठति  ।  एकविँ शेन रुचं धत्ते  ।  सप्तदशेन प्रजायते  ।  तस्मात्सप्तदशः स्तोमो न निर्हृत्यः  ।  प्रजापतिर्वै सप्तदशः  ।  प्रजापतिमेव मध्यतो धत्ते प्रजात्यै  २७

देवा वै वरुणमयाजयन्  ।  स यस्यैयस्यै देवतायै दक्षिणामनयत्  ।  तामव्लीनात्  ।  तेऽब्रुवन्  ।  व्यावृत्य प्रति गृह्णाम  ।  तथा नो दक्षिणा न व्लेष्यतीति  ।  ते व्यावृत्य प्रत्यगृह्णन्  ।  ततो वै तान्दक्षिणा नाव्लीनात्  ।  य एवं विद्वान्व्यावृत्य दक्षिणां प्रतिगृह्णाति  ।  नैनं दक्षिणा व्लीनाति  २८

राजा त्वा वरुणो नयतु देवि दक्षिणेऽग्नये हिरण्यमित्याह  ।  आग्नेयं वै हिरण्यम्  ।  स्वयैवैनद्देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  सोमाय वास इत्याह  ।  सौम्यं वै वासः  ।  स्वयैवैनद्देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  रुद्रा य गामित्याह  ।  रौद्री  वै गौः  ।  स्वयैवैनां देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  वरुणायाश्वमित्याह  २९

वारुणो वा अश्वः  ।  स्वयैवैनं देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  प्राजापतये पुरुषमित्याह  ।  प्राजापत्यो वै पुरुषः  ।  स्वयैवैनं देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  मनवे तल्पमित्याह  ।  मानवो वै तल्पः  ।  स्वयैवैनं देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  उत्तानायाङ्गीरसायान इत्याह  ।  इयं वा उत्तान आङ्गीरसः  ३०

अनयैवैनत्प्रतिगृह्णाति  ।  वैश्वानर्यर्चा रथं प्रतिगृह्णाति  ।  वैश्वानरो वै देवतया रथः  ।  स्वयैवैनं देवतया प्रतिगृह्णाति  ।  तेनामृतत्वमश्यामित्याह  ।  अमृतमेवात्मन्धत्ते  ।  वयो दात्र इत्याह  ।  वय एवैनं कृत्वा  ।  सुवर्गं लोकं गमयति  ।  मयो मह्यमस्तु प्रतिग्रहीत्र इत्याह  ३१

यद्वै शिवम्  ।  तन्मयः  ।  आत्मन एवैषा परीत्तिः  ।  क इदं कस्मा अदादित्याह  ।  प्रजापतिर्वै कः  ।  स प्रजापतये ददाति  ।  कामः कामायेत्याह  ।  कामेन हि ददाति  ।  कामेन प्रतिगृह्णाति  ।  कामो दाता कामः प्रतिग्रहीतेत्याह  ३२

कामो हि दाता  ।  कामः प्रतिग्रहीता  ।  कामँ  समुद्र माविशेत्याह  ।  समुद्र  इव हि कामः  ।  नेव हि कामस्यान्तोऽस्ति  ।  न समुद्र स्य  ।  कामेन त्वा प्रतिगृह्णामीत्याह  ।  येन कामेन प्रतिगृह्णाति  ।  स एवैनममुष्मिँ ल्लोके काम आगच्छति  ।  कामैतत्त एषा ते काम दक्षिणेत्याह  ।  काम एव तद्यजमा-नोऽमुष्मिँ ल्लोके दक्षिणामिच्छ्ति  ।  न प्रतिग्रहीतरि  ।  य एवं विद्वान्दक्षिणां प्रतिगृह्णाति  ।  अनृणामेवैनां प्रतिगृह्णाति  ३३

अन्तो वा एष यज्ञस्य  ।  यद्दशममहः  ।  दशमेऽहन्सर्पराज्ञिया ऋग्भिः स्तुवन्ति  ।  यज्ञस्यैवान्तं गत्वा  ।  अन्नाद्यमवरुन्धते  ।  तिसृभिः स्तुवन्ति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एभ्य एव लोकेभ्योऽन्नाद्यमवरुन्धते  ।  पृश्निवतीर्भवन्ति  ।  अन्नं वै पृश्नि  ३४

अन्नमेवावरुन्धते  ।  मनसा प्रस्तौति  ।  मनसोद्गायति  ।  मनसा प्रतिहरति  ।  मन इव हि प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  देवा वै सर्पाः  ।  तेषामियँ  राज्ञी ।यत्सर्पराज्ञिया ऋग्भिः स्तुवन्ति  ।  अस्यामेव प्रतितिष्ठन्ति  ३५

चतुर्होतॄन्होता व्याचष्टे  ।  स्तुतमनुशँ सति शान्त्यै  ।  अन्तो वा एष यज्ञस्य  ।  यद्दशममहः  ।  एतत्खलु वै देवानां परमं गुह्यं ब्रह्म  ।  यच्चतुर्होतारः  ।  दशमेऽहँ श्चतुर्होतॄन्व्याचष्टे  ।  यज्ञस्यैवान्तं गत्वा  ।  परमं देवानां गुह्यं ब्रह्मावरुन्धे  ।  तदेव प्रकाशं गमयति  ३६

तदेनं प्रकाशं गतम्  ।  प्रकाशं प्रजानां गमयति  ।  वाचं यच्छति  ।  यज्ञस्य धृत्यै  ।  यजमानदेवत्यं वा अहः  ।  भ्रातृव्यदेवत्या रात्रिः  ।  अह्ना रात्रिं ध्यायेत्  ।  भ्रातृव्यस्यैव तल्लोकं वृङ्क्ते  ।  यद्दिवा वाचं विसृजेत्  ।  अहर्भ्रा-तृव्यायोच्छिँ षेत्  ।  यन्नक्तं विसृजेत्  ।  रात्रिं भ्रातृव्यायोच्छिँ षेत्  ।  अधिवृ-क्षसूर्ये वाचं विसृजति  ।  एतावन्तमेवास्मै लोकमुच्छिँ षति  ।  यावदा-दित्योऽस्तमेति ३७

प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  ताः सृष्टाः समश्लिष्यन्  ।  ता रूपेणानुप्राविशत्  ।  तस्मादाहुः  ।  रूपं वै प्रजापतिरिति  ।  ता नाम्नानुप्राविशत्  ।  तस्मादाहुः  ।  नाम वै प्रजापतिरिति  ।  तस्मादप्यामित्रौ संगत्य  ।  नाम्ना चेद्ध्वयेते ३८

मित्रमेव भवतः  ।  प्रजापतिर्देवासुरानसृजत  ।  स इन्द्र मपि नासृजत  ।  तं देवा अब्रुवन्  ।  इन्द्रं  नो जनयेति  ।  स आत्मन्निन्द्र मपश्यत्  ।  तमसृजत  ।  तं त्रिष्टुग्वीर्यं भूत्वानुप्राविशत्  ।  तस्य वज्रः पञ्चदशो हस्त आपद्यत  ।  तेनोदय्यासुरानभ्यभवत्  ३९

य एवं वेद  ।  अभि भ्रातृव्यान्भवति  ।  ते देवा असुरैर्विजित्य  ।  सुवर्गं लोकमायन्  ।  तेऽमुष्मिँ ल्लोके व्यक्षुध्यन्  ।  तेऽब्रुवन्  ।  अमुतः प्रदानं वा उपजिजीविमेति  ।  ते सप्तहोतारं यज्ञं विधायायास्यम्  ।  आङ्गीरसं प्राहिण्वन्  ।  एतेनामुत्र कल्पयेति  ४०

तस्य वा इयं क्ळ्प्तिः  ।  यदिदं किं च  ।  य एवं वेद  ।  कल्पतेऽस्मै  ।  स वा अयं मनुष्येषु यज्ञः सप्तहोता  ।  अमुत्र सद्भ्यो देवेभ्यो हव्यं वहति  ।  य एवं वेद  ।  उपैनं यज्ञो नमति  ।  सोऽमन्यत  ।  अभि वा इमेऽस्माल्लोकादमुं लोकं कमिष्यन्त इति  ।  स वाचस्पते हृदिति व्याहरत्  ।  तस्मात्पुत्त्रो हृदयम्  ।  तस्मादस्माल्लोकादमुं लोकं नाभिकामयन्ते  ।  पुत्रो हि हृदयम्  ४१

देवा वै चतुर्होतृभिर्यज्ञमतन्वत  ।  ते वि पाप्मना भ्रातृव्येणाजयन्त  ।  अभि सुवर्गं लोकमजयन्  ।  य एवं विद्वाँ श्चतुर्होतृभिर्यज्ञं तनुते  ।  वि पाप्मना भ्रातृव्येण जयते  ।  अभि सुवर्गं लोकं जयति  ।  षड्ढोत्रा प्रायणीयमासादयति  ।  अमुष्मै वै लोकाय षड्ढोता  ।  घ्नन्ति खलु वा एतत्सोमम्  ।  यदभिषुण्वन्ति  ४२

ऋजुधैवैनममुं लोकं गमयति  ।  चतुर्होत्रातिथ्यम्  ।  यशो वै चतुर्होता  ।  यश एवात्मन्धत्ते  ।  पञ्चहोत्रा पशुमुपसादयति  ।  सुवर्ग्यो वै पञ्चहोता  ।  यजमानः पशुः  ।  यजमानमेव सुवर्गं लोकं गमयति  ।  ग्रहान्गृहीत्वा सप्तहोतारं जुहोति  ।  इन्द्रि यं वै सप्तहोता  ४३

इन्द्रि यमेवात्मन्धत्ते  ।  यो वै चतुर्होतॄननुसवनं तर्पयति  ।  तृप्यति प्रजया पशुभिः  ।  उपैनँ  सोमपीथो नमति  ।  बहिष्पवमाने दशहोतारं व्याचक्षीत  ।  माध्यन्दिने पवमाने चतुर्होतारम्  ।  आर्भवे पवमाने पञ्चहोतारम्  ।  पितृयज्ञे षड्ढोतारम्  ।  यज्ञायज्ञियस्य स्तोत्रे सप्तहोतारम्  ।  अनुसवनमेवैनाँ स्तर्पयति  ४४

तृप्यति प्रजया पशुभिः  ।  उपैनँ  सोमपीथो नमति  ।  देवा वै चतुर्होतृभिः सत्त्रमासत  ।  ऋद्धिपरिमितं यशस्कामाः  ।  तेऽब्रुवन्  ।  यन्नः प्रथमं यश ऋच्छात्  ।  सर्वेषां नस्तत्सहासदिति  ।  सोमश्चतुर्होत्रा  ।  अग्निः पञ्चहोत्रा  ।  धाता षड्ढोत्रा  ४५

इन्द्र ः! सप्तहोत्रा  ।  प्रजापतिर्दशहोत्रा  ।  तेषाँ  सोमँ  राजानं यश आर्च्चत्  ।  तन्न्यकामयत  ।  तेनापाक्रामत्  ।  तेन प्रलायमचरत्  ।  तं देवाः प्रैषैः प्रैषमैच्छन्  ।  तत्प्रैषाणां प्रैषत्वम्  ।  निविद्भिर्न्यवेदयन्  ।  तन्निविदां निवित्त्वम्  ४६

आप्रीभिराप्नुवन्  ।  तदाप्रीणामाप्रित्वम्  ।  तमघ्नन्  ।  तस्य यशो व्यगृह्णत  ।  ते ग्रहा अभवन्  ।  तद्ग्रहाणां ग्रहत्वम्  ।  यस्यैवं विदुषो ग्रहा गृह्यन्ते  ।  तस्य त्वेव गृहीताः  ।  तेऽब्रुवन्  ।  यो वै नः श्रेष्ठोऽभूत्  ४७

तमवधिष्म  ।  पुनरिमँ  सुवामहा इति  ।  तं छन्दोभिरसुवन्त  ।  तच्छन्दसां छन्दस्त्वम्  ।  साम्ना समानयन्  ।  तत्साम्नः सामत्वम्  ।  उक्थैरुदस्थापयन्  ।  तदुक्थानामुक्थत्वम्  ।  य एवं वेद  ।  प्रत्येव तिष्ठति  ४८

सर्वमायुरेति  ।  सोमो वै यशः  ।  य एवं विद्वान्त्सोममागच्छति  ।  यश एवैनमृच्छति  ।  तस्मादाहुः  ।  यश्चैवं वेद यश्च न  ।  तावुभौ सोममागच्छतः  ।  सोमो हि यशः  ।  तं त्वा व यश ऋच्छतीत्याहुः  ।  यः सोमे सोमं प्राहेति  ।  तस्मात्सोमे सोमः प्रोच्यः  ।  यश एवैनमृच्छति  ४९

इदं वा अग्रे नैव किं चनासीत्  ।  न द्यौरासीत्  ।  न पृथिवी ।नान्तरिक्षम्  ।  तदसदेव सन्मनोऽकुरुत स्यामिति  ।  तदतप्यत  ।  तस्मात्तेपानाद्धूमोऽजायत  ।  तद्भूयोऽतप्यत  ।  तस्मात्तेपानादग्निरजायत  ।  तद्भूयोऽतप्यत  ५०

तस्मात्तेपानाज्ज्योतिरजायत  ।  तद्भूयोऽतप्यत  ।  तस्मात्तेपानादर्चिरजायत  ।  तद्भूयोऽतप्यत  ।  तस्मात्तेपानान्मरीचयोऽजायन्त  ।  तद्भूयोऽतप्यत  ।  तस्मात्तेपानादुदारा अजायन्त  ।  तद्भूयोऽतप्यत  ।  तदब्भ्रमिव समहन्यत  ।  तद्वस्तिमभिनत् ५१

स समुद्रो ऽभवत्  ।  तस्मात्समुद्र स्य न पिबन्ति  ।  प्रजननमिव हि मन्यन्ते  ।  तस्मात्पशोर्जायमानादापः पुरस्ताद्यन्ति  ।  तद्दशहोतान्वसृज्यत  ।  प्रजापतिर्वै दशहोता  ।  य एवं तपसो वीर्यं विद्वाँ स्तप्यते  ।  भवत्येव  ।  तद्वा इदमा-पस्सलिलमासीत्  ।  सोऽरोदीत्प्रजापतिः  ५२

स कस्मा अज्ञि  ।  यद्यस्या अप्रतिष्ठाया इति  ।  यदप्स्ववापद्यत  ।  सा पृथिव्यभवत्  ।  यद्व्यमृष्ट  ।  तदन्तरिक्षमभवत्  ।  यदूर्ध्वमुदमृष्ट  ।  सा द्यौरभवत्  ।  यदरोदीत्  ।  तदनयो रोदस्त्वम्  ५३

य एवं वेद  ।  नास्य गृहे रुदन्ति  ।  एतद्वा एषां लोकानां जन्म  ।  य एवमेषां लोकानां जन्म वेद  ।  नैषु लोकेष्वार्तिमार्च्छति  ।  स इमां प्रतिष्ठामविन्दत  ।  स इमां प्रतिष्ठां वित्त्वाकामयत प्रजायेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  सोऽन्तर्वानभवत्  ।  स जघनादसुरानसृजत  ५४

तेभ्यो मृन्मये पात्रेऽन्नमदुहत्  ।  यास्य सा तनूरासीत्  ।  तामपाहत  ।  सा तमिस्राभवत्  ।  सोऽकामयत प्रजायेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  सोऽन्तर्वानभवत्  ।  स प्रजननादेव प्रजा असृजत  ।  तस्मादिमा भूयिष्ठाः  ।  प्रजननाद्ध्येना असृजत  ५५

ताभ्यो दारुमये पात्रे पयोऽदुहत  ।  यास्य सा तनूरासीत्  ।  तामपाहत सा जोत्स्नाभवत्  ।  सोऽकामयत प्रजायेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  सोऽन्तर्वानभवत्  ।  स उपपक्षाभ्यामेवर्तूनसृजत  ।  तेभ्यो रजते पात्रे घृतमदुहत्  ।  यास्य सा तनूरासीत्  ५६

तमपाहत  ।  सोऽहोरात्रयोः सन्धिरभवत्  ।  सोऽकामयत प्रजायेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  सोऽनतर्वानभवत्  ।  स मुखाद्देवानसृजत  ।  तेभ्यो हरिते पात्रे सोममदुहत  ।  यास्य सा तनूरासीत्  ।  तामपाहत  ।  तदहरभवत्  ५७

एते वै प्रजापतेर्दोहाः  ।  य एवं वेद  ।  दुह एव प्रजाः  ।  दिवा वै नोऽभूदिति  ।  तद्देवानां देवत्वम्  ।  य एवं देवानां देवत्वं वेद  ।  देववानेव भ्वति  ।  एतद्वा अहोरात्राणां जन्म  ।  य एवमहोरात्राणां जन्म वेद  ।  नाहोरात्रेष्वा-र्तिमार्च्छति  ५८

असतोऽधि मनोऽसृज्यत  ।  मनः प्रजापतिमसृजत  ।  प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  तद्वा इदं मनस्येव परमं प्रतिष्ठितम्  ।  यदिदं किं च  ।  तदेतच्छ्वोवस्यसं नाम ब्रह्म  ।  व्युच्छन्ती व्युच्छन्त्यस्मै वस्यसी वस्यसी व्युच्छति  ।  प्रजायते प्रजया पशुभिः  ।  प्र परमेष्ठिनो मात्रामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ५९

प्रजापतिरिन्द्र मसृजतानुजावरं देवानाम्  ।  तं प्राहिणोत्  ।  परेहि  ।  एतेषां देवानामधिपतिरेधीति  ।  तं देवा अब्रुवन्  ।  कस्त्वमसि  ।  वयं वै त्वच्छ्रेयाँ सः स्म इति  ।  सोऽब्रवीत्  ।  कस्त्वमसि वयं वै त्वच्छ्रेयाँ सः स्म इति मा देवा अवोचन्निति  ।  अथ वा इदं तर्हि प्रजापतौ हर आसीत्  ६०

यदस्मिन्नादित्ये  ।  तदेनमब्रवीत्  ।  एतन्मे प्रयच्छ  ।  अथाहमेतेषां देवानामधिपतिर्भविष्यामीति  ।  कोऽहँ  स्यामित्यब्रवीत्  ।  एतत्प्रदायेति  ।  एतत्स्या इत्यब्रवीत्  ।  यदेतद्ब्रवीषीति  ।  को ह वै नाम प्रजापतिः  ।  य एवं वेद  ६१

विदुरेनं नाम्ना  ।  तदस्मै रुक्मं कृत्वा प्रत्यमुञ्चत्  ।  ततो वा इन्द्रो  देवानामधिपतिरभवत्  ।  य एवं वेद  ।  अधिपतिरेव समानानां भवति  ।  सोऽमन्यत  ।  किंकिं वा अकरमिति  ।  स चन्द्रं  म आहरेति प्रालपत्  ।  तच्चन्द्र मसश्चन्द्र मस्त्वम्  ।  य एवं वेद  ६२

चन्द्र वानेव भवति  ।  तं देवा अब्रुवन्  ।  सुवीर्यो मर्या यथा गोपायत इति  ।  तत्सूर्यस्य सूर्यत्वम्  ।  य एवं वेद  ।  नैनं दभ्नोति  ।  कश्च नास्मिन्वा इदमिन्द्रि यं प्रत्यस्थादिति  ।  तदिन्द्र स्येन्द्र त्वम्  ।  य एवं वेद  ।  इन्द्रि याव्येव भवति  ६३

अयं वा इदं परमोऽभूदिति  ।  तत्परमेष्ठिनः परमेष्ठित्वम्  ।  य एवं वेद  ।  परमामेव काष्ठां गच्छति  ।  तं देवाः समन्तं पर्यविशन्  ।  वसवः पुरस्तात्  ।  रुद्रा  दक्षिणतः  ।  आदित्याः पश्चात्  ।  विश्वे देवा उत्तरतः  ।  अङ्गिरसः प्रत्यञ्चम्  ६४

साध्याः पराञ्चम्  ।  य एवं वेद  ।  उपैनँ  समानाः संविशन्ति  ।  स प्रजापतिरेव भूत्वा प्रजा आवयत्  ।  ता अस्मै नातिष्ठन्तान्नाद्याय  ।  ता मुखं पुरस्तात्पश्यन्तीः  ।  दक्षिणतः पर्यायन्  ।  स दक्षिणतः पर्यवर्तयत  ।  ता मुखं पुरस्तात्पश्यन्तीः  ।  मुखं दक्षिणतः  ६५

पश्चात्पर्यायन्  ।  स पश्चात्पर्यवर्तयत  ।  ता मुखं पुरस्तात्पश्यन्तीः  ।  मुखं दक्षिणतः  ।  मुखं पश्चात्  ।  उत्तरतः पर्यायन्  ।  सा उत्तरतः पर्यवर्तयत  ।  ता मुखं पुरस्तात्पश्यन्तीः  ।  मुखं दक्षिणतः  ।  मुखं पश्चात्  ६६

मुखमुत्तरतः  ।  ऊर्ध्वा उदायन्  ।  स उपरिष्टान्न्यवर्तयत  ।  ताः सर्वतोमुखो भूत्वावयत्  ।  ततो वै तस्मै प्रजा अतिष्ठन्तान्नाद्याय  ।  य एवं विद्वान्परि च वर्तयते नि च  ।  प्रजापतिरेव भुत्वा प्रजा अत्ति  ।  तिष्ठन्तेऽस्मै प्रजा अन्नाद्याय  ।  अन्नाद एव भवति  ६७

प्रजापतिरकामयत बहोर्भूयान्त्स्यामिति  ।  स एतं दशहोतारमपश्यत्  ।  तं प्रायुङ्क्त  ।  तस्य प्रयुक्ति बहोर्भूयानभवत्  ।  यः कामयेत बहोर्भूयान्त्स्यामिति  ।  स दशहोतारं प्रयुञ्जीत  ।  बहोरेव भूयान्भवति  ।  सोऽकामयत वीरो म आजायेतेति  ।  स दशहोतुश्चतुर्होतारं निरमिमीत  ।  तं प्रायुङ्क्त  ६८

तस्य प्रयुक्तीन्द्रो ऽजायत  ।  यः कामयेत वीरो म आजायेतेति  ।  स चतुर्होतारं प्रयुञ्जीत  ।  आस्य वीरो जायते  ।  सोऽकामयत पशुमान्त्स्यामिति  ।  स चतुर्होतुः पञ्चहोतारं निरमिमीत  ।  तं प्रायुङ्क्त  ।  तस्य प्रयुक्ति पशुमानभवत्  ।  यः कामयेत पशुमान्त्स्यामिति  ।  स पञ्चहोतारं प्रयुञ्जीत  ६९

पशुमानेव भवति  ।  सोऽकामयतर्तवो मे कल्पेरन्निति  ।  स पञ्चहोतुः षड्ढोतारं निरमिमीत  ।  तं प्रायुङ्क्त  ।  तस्य प्रयुक्त्यृतवोऽस्मा अकल्पन्त  ।  यः कामयेतर्तवो मे कल्पेरन्निति  ।  स षड्ढोतारं प्रयुञ्जीत  ।  कल्पन्तेऽस्मा ऋतवः  ।  सोऽकामयत सोमपः सोमयाजी स्याम्  ।  आ मे सोमपः सोमयाजी जायेतेति  ७०

स षड्ढोतुः सप्तहोतारं निरमिमीत  ।  तं प्रायुङ्क्त  ।  तस्य प्रयुक्ति सोमपः सोमयाज्यभवत्  ।  आस्य सोमपः सोमयाज्यजायत  ।  यः कामयेत सोमपः सोमयाजी स्याम्  ।  आ मे सोमपः सोमयाजी जायेतेति  ।  स सप्तहोतारं प्रयुञ्जीत  ।  सोमप एव सोमयाजी भवति  ।  आस्य सोमपः सोमयाजी जायते  ।  स वा एष पशुः पञ्चधा प्रतितिष्ठति  ७१

पद्भिर्मुखेन  ।  ते देवाः पशून्वित्त्वा  ।  सुवर्गं लोकमायन्  ।  तेऽमुष्मिँ ल्लोके व्यक्षुध्यन्  ।  तेऽब्रुवन्  ।  अमुतः प्रदानं वा उपजिजीविमेति  ।  ते सप्तहोतारं यज्ञं विधायायास्यम्  ।  आङ्गीरसं प्राहिण्वन्  ।  एतेनामुत्र कल्पयेति  ।  तस्य आ इयं क्ळ्प्तिः  ७२

यदिदं किञ्च  ।  य एवं वेद कल्पतेऽस्मै  ।  स वा अयं मनुष्येषु यज्ञः सप्तहोता  ।  अमुत्र सद्भ्यो देवेभ्यो हव्यं वहति  ।  य एवं वेद  ।  उपैनं यज्ञो नमति  ।  यो वै चतुर्होतृणां निदानं वेद  ।  निदानवान्भवति  ।  अग्निहोत्रं वै दशहोतुर्निदानम्  ।  दर्शपूर्णमासौ चतुर्होतुः  ।  चातुर्मास्यानि पञ्चहोतुः  ।  पशुबन्धः षड्ढोतुः  ।  सौम्योऽध्वरः सप्तहोतुः  ।  एतद्वै चतुर्होतृणां निदानम्  ।  य एवं वेद  ।  निदानवान्भवति  ७३   २

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  किं चतुर्होतृणां चतुर्होतृत्वमिति  ।  यदेवैषु चतुर्धा होतारः  ।  तेन चतुर्होतारः  ।  तस्माच्चतुर्होतार उच्यन्ते  ।  तच्चतुर्होतृणां चतुर्होतृत्वम्  ।  सोमो वै चतुर्होता  ।  अग्निः पञ्चहोता  ।  धाता षड्ढोता  ।  इन्द्र ः! सप्तहोता  १
प्रजापतिर्दशहोता  ।  य एवं चतुर्होतृणामृद्धिं वेद  ।  ऋध्नोत्येव  ।  य एषामेवं बन्धुतां वेद  ।  बन्धुमान्भवति  ।  य एषामेवं क्ळ्प्तिं वेद  ।  कल्पतेऽस्मै  ।  य एषामेवमायतनं वेद  ।  आयतनवान्भवति  ।  य एषामेवं प्रतिष्ठां वेद  २

प्रत्येव तिष्ठति  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  दशहोता चतुर्होता  ।  पञ्चहोता षड्ढोता सप्तहोता  ।  अथ कस्माच्चतुर्होतार उच्यन्त इति  ।  इन्द्रो  वै चतुर्होता  ।  इन्द्रा ः! खलु वै श्रेष्ठो देवतानामुपदेशनात्  ।  य एवमिन्द्र ँ!  श्रेष्ठं देवता-नामुपदेशनाद्वेद  ।  वसिष्ठः समानानां भवति  ।  तस्माच्छ्रेष्ठमायन्तं प्रथमेनैवानुबुध्यन्ते  ।  अयमागन्  ।  अयमवासादिति  ।  कीर्तिरस्य पूर्वागच्छति जनतामायतः  ।  अथो एनं प्रथमेनैवानुबुध्यन्ते  ।  अयमागन्  ।  अयम-वासादिति  ३

दक्षिणां प्रतिग्रहीष्यन्त्सप्तदश कृत्वोऽपान्यात्  ।  आत्मानमेव समिन्धे  ।  तेजसे वीर्याय  ।  अथो प्रजापतिरेवैनां भूत्वा प्रतिगृह्णाति  ।  आत्मनोऽनार्त्यै  ।  यद्येनमार्त्विज्याद्वृतँ  सन्तं निर्हरेरन्  ।  आग्नीध्रे जुहुयाद्दशहोतारम्  ।  चतुर्गृही-तेनाज्येन  ।  पुरस्तात्प्रत्यङ्तिष्ठन्  ।  प्रतिलोमं विग्राहम्  ४

प्राणानेवास्योपदासयति  ।  यदेनं पुनरुपशिक्षेयुः  ।  आग्नीध्र एव जुहुया-द्दशहोतारम्  ।  चतुर्गृहीतेनाज्येन  ।  पश्चात्प्राङासीनः  ।  अनुलोममविग्राहम्  ।  प्राणानेवास्मै कल्पयति  ।  प्रायश्चित्ती वाग्घोतेत्यृतुमुख ऋतुमुखे जुहोति  ।  ऋतूनेवास्मै कल्पयति  ।  कल्पन्तेऽस्मा ऋतवः  ५

क्ळ्प्ता अस्मा ऋतव आयन्ति  ।  षड्ढोता वै भूत्वा प्रजापतिरिदँ  सर्वमसृजत  ।  स मनोऽसृजत  ।  मनसोऽधि गायत्रीमसृजत  ।  तद्गायत्रीं यश आर्च्छत्  ।  तामालभत  ।  गायत्रिया अधि छन्दाँ स्यसृजत  ।  छन्दोभ्योऽधि साम  ।  तत्साम यश आर्च्छत्  ।  तदालभत  ६

साम्नोऽधि यजूँ ष्यसृजत  ।  यजुर्भ्योऽधि विष्णुम्  ।  तद्विष्णुं यश आर्च्छत्  ।  तमालभत  ।  विष्णोरध्योषधीरसृजत  ।  ओषधीभ्योऽधि सोमम्  ।  तत्सोमं यश आर्च्छत् । तमालभत  ।  सोमादधि पशूनसृजत  ।  पशुभ्योऽधीन्द्र म्  ७
तदिन्द्रं  यश आर्च्छत्  ।  तदेनं नातिप्राच्यवत  ।  इन्द्र  इव यशस्वी भवति  ।  य एवं वेद नैनं यशोऽतिप्रच्यवते  ।  यद्वा इदं किं च  ।  तत्सर्वमुत्तान एवाङ्गीरसः प्रत्यगृह्णात्  ।  तदेनं प्रतिगृहीतं नाहिनत्  ।  यत्किं च प्रतिगृह्णीयात्  ।  तत्सर्वमुत्तानस्त्वाङीरसः प्रतिगृह्णात्वित्येव प्रतिगृह्णीयात्  ।  इयं वा उत्तान आङ्गीरसः  ।  अनयैवैनत्प्रतिगृह्णाति  ।  नैनँ  हिनस्ति  ।  बर्हिषा प्रतीयाद्गां वाश्वं वा  ।  एतद्वै पशूनां प्रियं धाम  ।  प्रियेणैवैनं धाम्ना प्रत्येति  ८

यो वा अविद्वान्निवर्तयते  ।  विशीर्षा सपाप्मामुष्मिँ ल्लोके भवति  ।  अथ यो विद्वान्निवर्तयते  ।  सशीर्षा विपाप्मामुष्मिँ ल्लोके भवति  ।  देवता वै सप्त पुष्टिकामा न्यवर्तयन्त  ।  अग्निश्च पृथिवी च  ।  वायुश्चान्तरिक्षं च  ।  आदित्यश्च द्यौश्च चन्द्र माः  ।  अग्निर्न्यवर्तयत  ।  स साहस्रमपुष्यत्  ९

पृथिवी न्यवर्तयत  ।  सौषधीभिर्वनस्पतिभिरपुष्यत्  ।  वायुर्न्यवर्तयत  ।  स मरीचीभिरपुष्यत्  ।  अन्तरिक्षं न्यवरतयत  ।  तद्वयोभिरपुष्यत्  ।  आदित्यो न्यवर्तयत  ।  स रश्मिभिरपुष्यत्  ।  द्यौर्न्यवर्तयत  ।  सा नक्षत्रैरपुष्यत्  ।  चन्द्र मा न्यवर्तयत  ।  सोऽहोरात्रैरर्धमासैर्मासैरृतुभिः संवत्सरेनापुष्यत्  ।  तान्पोषान्पुष्यति  ।  याँ स्तेऽपुष्यन्  ।  य एवं विदान्नि च वर्तयते परि च  १०

तस्य वा अग्नेर्हिरण्यं प्रतिजग्रहुषः  ।  अर्धमिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  ।  तदेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै सोऽर्धमिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  ।  अर्धमिन्द्रि यस्यात्म-न्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वान्हिरण्यं प्रतिगृह्णाति  ।  अथ योऽविद्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  अर्धमस्येन्द्रि यस्यापक्रामति  ।  तस्य वै सोमस्य वासः प्रतिजग्रहुषः  ।  तृतीयमिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  ११

तदेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै स तृतीयमिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  ।  तृतीय-मिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वान्वासः प्रतिगृह्णाति  ।  अथ योऽवि-द्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  तृतीयमस्येन्द्रि यस्यापक्रामति  ।  तस्य वै रुद्र स्य गां प्रति-जग्रहुषः  ।  चतुर्थमिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  ।  तामेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै स चतुर्थमिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  १२

चतुर्थमिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वान्गां प्रतिगृह्णाति  ।  अथ योऽविद्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  चतुर्थमस्येन्द्रि यस्यापक्रामति  ।  तस्य वै वरुणस्याश्वं प्रतिजग्रहुषः  ।  पञ्चममिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  ।  तमेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै स पञ्चममिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  ।  पञ्चममिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वानश्वं प्रतिगृह्णाति  १३

अथ योऽविद्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  पञ्चममस्येन्द्रि यस्यापक्रामति  ।  तस्य वै प्रजापतेः पुरुषं प्रतिजग्रहुषः  ।  षष्ठमिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  ।  तमेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै स षष्ठमिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  ।  षष्ठमिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वान्पुरुषं प्रतिगृह्णाति  ।  अथ योऽविद्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  षष्ठमस्येन्द्रि य-स्यापक्रामति  १४

तस्य वै मनोस्तल्पं प्रतिजग्रहुषः  ।  सप्तममिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  ।  तमेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै स सप्तममिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  ।  सप्तममिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वाँ स्तल्पं प्रतिगृह्णाति  ।  अथ योऽविद्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  सप्तममस्येन्द्रि यस्यापक्रामति  ।  तस्य वा उत्तानस्याङ्गीरसस्याप्राणत्प्रतिजग्रहुषः  ।  अष्टममिन्द्रि यस्यापाक्रामत्  १५

तदेतेनैव प्रत्यगृह्णात्  ।  तेन वै सोऽष्टममिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्त  ।  अष्टममिन्द्रि यस्यात्मन्नुपाधत्ते  ।  य एवं विद्वानप्राणत्प्रतिगृह्णाति  ।  अथ योऽविद्वान्प्रतिगृह्णाति  ।  अष्टममस्येन्द्रि यस्यापक्रामति  ।  यद्वा इदं किं च  ।  तत्सर्वमुत्तान एवाङ्गीरसः प्रत्यगृह्णात्  ।  तदेनं प्रतिगृहीतं नाहिनत्  ।  यत्किं च प्रतिगृह्णीयात्  ।  तत्सर्वमुत्तानस्त्वाङ्गीरसः प्रतिगृह्णात्वित्येव प्रतिगृह्णीयात्  ।  इयं वा उत्तान आङ्गीरसः  ।  अनयैवैनत्प्रतिगृह्णाति  ।  नैनँ  हिनस्ति  १६

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  यद्दशहोतारः सत्त्रमासत  ।  केन ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  केन प्रजा असृजन्तेति  ।  प्रजापतिना वै ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  तेन प्रजा असृजन्त  ।  यच्चतुर्होतारः सत्त्रमासत  ।  केन ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  केनौषधीरसृजन्तेति  ।  सोमेन वै ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  १७

तेनौषधीरसृजन्त  ।  यत्पञ्चहोतारः सत्त्रमासत  ।  केन ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  केनैभ्यो लोकेभ्योऽसुरान्प्राणुदन्त  ।  केनैषां पशूनवृञ्जतेति  ।  अग्निना वै ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  तेनैभ्यो लोकेभ्योऽसुरान्प्राणुदन्त  ।  तेनैषां पशूनवृञ्जत  ।  यत्षड्ढोतारः सत्त्रमासत  ।  केन ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  १८

केनर्तूनकल्पयन्तेति  ।  धात्रा वै ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  तेनर्तूनकल्पयन्त  ।  यत्सप्तहोतारः सत्त्रमासत  ।  केन ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  केन सुवरायन्  ।  केनेमाँ ल्लोकान्त्समतन्वन्निति  ।  अर्यम्णा वै ते गृहपतिनार्ध्नुवन्  ।  तेन सुवरायन्  ।  तेनेमाँ ल्लोकान्समतन्वन्निति  १९

एते वै देवा गृहपतयः  ।  तान्य एवं विद्वान्  ।  अप्यन्यस्य गार्हपते दीक्षते  ।  अवान्तरमेव सत्त्रिणामृध्नोति  ।  यो वा अर्यमणं वेद  ।  दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति  ।  यज्ञो वा अर्यमा  ।  आर्या वसतिरिति वै तमाहुर्यं प्रशँ सन्ति  ।  आर्या वसतिर्भवति  ।  य एवं वेद  २०

यद्वा इदं किं च  ।  तत्सर्वं चतुर्होतारः  ।  चतुर्होतृभ्योऽधि यज्ञो निर्मितः  ।  स य एवं विद्वान्विवदेत  ।  अहमेव भूयो वेद  ।  यश्चतुर्होतॄन्वेदेति  ।  स ह्येव भूयो वेद  ।  यश्चतुर्होतॄन्वेद  ।  यो वै चतुर्होतृणाँ  होतॄन्वेद  ।  सर्वासु प्रजास्वन्नमत्ति  २१

सर्वा दिशोऽभिजयति  ।  प्रजापतिर्वै दशहोतृणाँ  होता  ।  सोमश्चतुर्होतृणाँ  होता  ।  अग्निः पञ्चहोतृणाँ  होता  ।  धाता षड्ढोतृणाँ  होता  ।  अर्यमा सप्तहोतृणाँ  होता  ।  एते वै चतुर्होतृणाँ  होतारः  ।  तान्य एवं वेद  ।  सर्वासु प्रजास्वन्नमत्ति  ।  सर्वा दिशोऽभिजयति  २२

प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा व्यस्रँ सत  ।  स हृदयंभूतोऽशयत्  ।  आत्मन्हा३ इत्यह्वयत्  ।  आपः प्रत्यशृण्वन्  ।  ता अग्निहोत्रेणैव यज्ञक्रतुनोपपर्यावर्तन्त  ।  ताः कुसिन्धमुपौहन्  ।  तस्मादग्निहोत्रस्य यज्ञक्रतोः  ।  एक ऋत्विक्  ।  चतुष्कृ-त्वोऽह्वयत्  ।  अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्र माः  २३

ते प्रत्यशृण्वन्  ।  ते दर्शपूर्णमासाभ्यामेव यज्ञक्रतुनोपपर्यावर्तन्त  ।  त उपौहँ श्चत्वार्यङ्गानि  ।  तस्माद्दर्शपूर्णमासयोर्यज्ञक्रतोः  ।  चत्वार ऋत्विजः  ।  पञ्चकृत्वोऽह्वयत्  ।  पशवः प्रत्यशृण्वन्  ।  ते चातुर्मास्यैरेव यज्ञक्रतुनोपपर्यावर्तन्त  ।  त उपौहँ ल्लोम च्छवीं माँ समस्थि मज्जानम्  ।  तस्माच्चातु-र्मास्यानां यज्ञक्रतोः  २४

पञ्चर्त्विजः  ।  षट्कृत्वोऽह्वयत्  ।  ऋतवः प्रत्यशृण्वन्  ।  ते पशुबन्धेनैव यज्ञक्रतुनोपपर्यावर्तन्त  ।  त उपौहं स्तनावाण्डौ शिश्नमवाञ्चं प्राणम्  ।  तस्मात्पशुबन्धस्य यज्ञक्रतोः  ।  षडृत्विजः  ।  सप्तकृत्वोऽह्वयत्  ।  होत्राः प्रत्यशृण्वन्  ।  ताः सौम्येनैवाध्वरेण यज्ञक्रतुनोपपर्यावर्तन्त  २५

ता उपौहन्त्सप्त शीर्षण्यान्प्राणान्  ।  तस्मात्सौम्यस्याध्वरस्य यज्ञक्रतोः  ।  सप्त होत्राः प्राचीर्वषट्कुर्वन्ति  ।  दशकृत्वोऽह्वयत्  ।  तपः प्रत्यशृणोत्  ।  तत्कर्मणैव संवत्सरेण सर्वैर्यज्ञक्रतुभिरुपपर्यावर्तत  ।  तत्सर्वमात्मानमपरिवर्गमुपौहत्  ।  तस्मात्संवत्सरे सर्वे यज्ञक्रतवोऽवरुध्यन्ते  ।  तस्माद्दशहोता चतुर्होता  ।  पञ्चहोता षड्ढोता सप्तहोता  ।  एकहोत्रे बलिँ  हरन्ति हरन्त्यस्मै प्रजा बलिम्  ।  ऐनमप्रतिख्यातं गच्छति  ।  य एवं वेद  २६

प्रजापतिः पुरुषमसृजत  ।  सोऽग्निरब्रवीत्  ।  ममायमन्नमस्त्विति  ।  सोऽबिभेत्  ।  सर्वं वै मायं प्रधक्ष्यतीति  ।  स एताँ श्चतुर्होतॄनात्मस्परणानपश्यत्  ।  तानजुहोत्  ।  तैर्वै स आत्मानमस्पृणोत्  ।  यदग्निहोत्रं जुहोति  ।  एकहोतारमेव तद्यज्ञक्रतुमाप्नोत्यग्निहोत्रम्  २७

कुसिन्धं चात्मनः स्पृणोति  ।  आदित्यस्य च सायुज्यं गच्छति  ।  चतुरुन्नयति  ।  चतुर्होतारमेव तद्यज्ञक्रतुमाप्नोति  ।  दर्शपूर्णमासौ  ।  चत्वारि चात्मनोऽङ्गानि स्पृणोति  ।  आदित्यस्य च सायुज्यं गच्छति  ।  चतुरुन्नयति  ।  समित्पञ्चमी ।पञ्चहोतारमेव तद्यज्ञक्रतुमाप्नोति  ।  चातुर्मास्यानि  ।  लोम च्छवीं माँसमस्थि मज्जानम्  २८

तानि चात्मनः स्पृणोति  ।  आदित्यस्य च सायुज्यं गच्छति  ।  चतुरुन्नयति  ।  द्विर्जुहोति  ।  षड्ढोतारमेव तद्यज्ञक्रतुमाप्नोति पशुबन्धम्  ।  स्तनावाण्डौ शिश्नमवाञ्चं प्राणम्  ।  तानि चात्मनः स्पृणोति  ।  आदित्यस्य च सायुज्यं गच्छति  ।  चतुरुन्नयति  ।  द्विर्जुहोति  २९

समित्सप्तमी ।सप्तहोतारमेव तद्यज्ञक्रतुमाप्नोति सौम्यमध्वरम्  ।  सप्त चात्मनः शीर्षण्यान्प्राणान्स्पृणोति  ।  आदित्यस्य च सायुज्यं गच्छति  ।  चतुरुन्नयति  ।  द्विर्जुहोति  ।  द्विर्निमार्ष्टि  ।  द्विः प्राश्नाति  ।  दशहोतारमेव तद्यज्ञक्रतुमाप्नोति संवत्सरम्  ।  सर्वं चात्मानमपरिवर्गँ  स्पृणोति  ।  आदित्यस्य च सायुज्यं गच्छति  ३०

प्रजापतिरकामयत प्रजायेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  सोऽन्तर्वानभवत्  ।  स हरितः श्यावोऽभवत्  ।  तस्मार्त्स्त्यन्तर्वत्नी ।हरिणी सती श्यावा भवति  ।  स विजायमानो गर्भेणाताम्यत्  ।  स तान्तः कृष्णः श्यावोऽभवत्  ।  तस्मात्तान्तः कृष्णः श्यावो भवति  ।  तस्यासुरेवाजीवत्  ३१

तेनासुनासुरानसृजत  ।  तदसुराणामसुरत्वम्  ।  य एवमसुराणामसुरत्वं वेद  ।  असुमानेव भवति  ।  नैनमसुर्जहाति  ।  सोऽसुरान्सृष्ट्वा पितेवामन्यत  ।  तदनु पितॄनसृजत  ।  तत्पितृणां पितृत्वम्  ।  य एवं पितृणां पितृत्वं वेद  ।  पितेवैव स्वानां भवति  ३२

यन्त्यस्य पितरो हवम्  ।  स पितॄन्त्सृष्ट्वामनस्यत्  ।  तदनु मनुष्यानसृजत  ।  तन्मनुष्याणां मनुष्यत्वम्  ।  य एवं मनुष्याणां मनुष्यत्वं वेद  ।  मनस्व्येव भवति  ।  नैनं मनुर्जहाति  ।  तस्मै मनुष्यान्त्ससृजानाय  ।  दिवा देवत्राभवत्  ।  तदनु देवानसृजत  ।  तद्देवानां देवत्वम्  ।  य एवं देवानां देवत्वं वेद  ।  दिवा हैवास्य देवत्रा भवति  ।  तानि वा एतानि चत्वार्यम्भाँ सि  ।  देवा मनुष्याः पितरोऽसुराः  ।  तेषु सर्वेष्वम्भो नभ इव भवति  ।  य एवं वेद  ३३

ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  यो वा इमं विद्यात्  ।  यतोऽयं पवते  ।  यदभिपवते  ।  यदभिसंपवते  ।  सर्वमायुरियात्  ।  न पुरायुषः प्रमीयेत  ।  पशुमान्त्स्यात्  ।  विन्देत प्रजाम्  ।  यो वा इमं वेद  ३४
यतोऽयं पवते  ।  यदभिपवते  ।  यदभिसंपवते  ।  सर्वमायुरेति  ।  न पुरायुषः प्रमीयते  ।  पशुमान्भवति  ।  विन्दते प्रजाम्  ।  अद्भ्यः पवते  ।  अपोऽभिपवते  ।  अपोऽभिसंपवते  ३५

अस्याः पवते  ।  इमामभिपवते  ।  इमामभिसंपवते  ।  अग्नेः पवते  ।  अग्निमभिपवते  ।  अग्निमभिसंपवते  ।  अन्तरिक्षात्पवते  ।  अन्तरिक्षमभिपवते  ।  अन्तरिक्षमभिसंपवते  ।  आदित्यात्पवते  ३६

आदित्यमभिपवते  ।  आदित्यमभिसंपवते  ।  द्योः पवते  ।  दिवमभिपवते  ।  दिवमभिसंपवते  ।  दिग्भ्यः पवते  ।  दिशोऽभिपवते  ।  दिशोऽभिसंपवते  ।  स यत्पुरस्ताद्वाति  ।  प्राण एव भूत्वा पुरस्ताद्वाति  ३७

तस्मात्पुरस्ताद्वान्तम्  ।  सर्वाः प्रजाः प्रतिनन्दन्ति  ।  प्राणो हि प्रियः प्रजानाम्  ।  प्राण इव प्रियः प्रजानां भवति  ।  य एवं वेद  ।  स वा एष प्राण एव  ।  अथ यद्दक्षिणतो वाति  ।  मातरिश्वैव भूत्वा दक्षिणतो वाति  ।  तस्माद्दक्षिणतो वान्तं विद्यात्  ।  सर्वा दिश आवाति  ३८

सर्वा दिशोऽनुविवाति  ।  सर्वा दिशोऽनुसंवातीति  ।  स वा एष मातरिश्वैव  ।  अथ यत्पश्चाद्वाति  ।  पवमान एव भूत्वा पश्चाद्वाति  ।  पूतमस्मा आहरन्ति  ।  पूतमुपहरन्ति  ।  पूतमश्नाति  ।  य एवं वेद  ।  स वा एष पवमान एव  ३९

अथ यदुत्तरतो वाति  ।  सवितैव भूत्वोत्तरतो वाति  ।  सवितेव स्वानां भवति  ।  य एवं वेद  ।  स वा एष सवितैव  ।  ते य एनं पुरस्तादायन्तमुपवदन्ति  ।  य एवास्य पुरस्तात्पाप्मानः  ।  ताँ स्तेऽपघ्नन्ति  ।  पुरस्तादितरान्पाप्मनः सचन्ते  ।  अथ य एनं दक्षिणत आयन्तमुपवदन्ति  ४०

य एवास्य दक्षिणतः पाप्मानः  ।  ताँ स्तेऽपघ्नन्ति  ।  दक्षिणत इतरान्पाप्मनः सचन्ते  ।  अथ य एनं पश्चादायन्तमुपवदन्ति  ।  य एवास्य पश्चात्पाप्मानः  ।  ताँ स्तेऽपघ्नन्ति  ।  पश्चादितरान्पाप्मनः सचन्ते  ।  अथ य एनमुत्तरत आयन्तमुपवदन्ति  ।  य एवास्योत्तरतः पाप्मानः  ।  ताँ स्तेऽपघ्नन्ति  ४१

उत्तरत इतरान्पाप्मनः सचन्ते  ।  तस्मादेवं विद्वान्  ।  वीव नृत्येत्  ।  प्रेव चलेत्  ।  व्यस्येवाक्ष्यौ भाषेत  ।  मण्टयेदिव  ।  क्राथयेदिव  ।  शृङ्गायेतेव  ।  उत मोपवदेयुः  ।  उत मे पाप्मानमपहन्युरिति  ।  स यां दिशँ  सनिमेष्यन्त्स्यात्  ।  यदा तां दिशं वातो वायात्  ।  अथ प्रवेयात्  ।  प्र वा धावयेत्  ।  सातमेव रदितं व्यूढं गन्धमभि प्रच्यवते  ।  आस्य तं जनपदं पूर्वा कीर्तिर्गच्छति  ।  दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति  ।  य एवं वेद  ४२

प्रजापतिः सोमँ  राजानमसृजत  ।  तं त्रयो वेदा अन्वसृज्यन्त  ।  तान्हस्तेऽकुरुत  ।  अथ ह सीता सावित्री ।सोमँ  राजानं चकमे  ।  श्रद्धामु स चकमे  ।  सा ह पितरं प्रजापतिमुपससार  ।  तँ  होवाच  ।  नमस्ते अस्तु भगवः  ।  उप त्वायानि  ४३

प्र त्वा पद्ये  ।  सोमं वै राजानं कामये  ।  श्रद्धामु स कामयत इति  ।  तस्या उ ह स्थागरमलङ्कारं कल्पयित्वा  ।  दशहोतारं पुरस्ताद्व्याख्याय  ।  चतुर्होतारं दक्षिणतः  ।  पञ्चहोतारं पश्चात्  ।  षड्ढोतारमुत्तरतः  ।  सप्तहोतारमुपरिष्टात्  ।  सम्भारैश्च पत्निभिश्च मुखेऽलङ्कृत्य  ४४

आस्यार्धं वव्राज  ।  ताँ  होदीक्ष्योवाच  ।  उप मा वर्तस्वेति  ।  तं होवाच  ।  भोगं तु म आचक्ष्व  ।  एतन्म आचक्ष्व  ।  यत्ते पाणाविति  ।  तस्या उ ह त्रीन्वेदान्प्रददौ  ।  तस्मादु ह स्त्रियो भोगमैव हारयन्ते  ।  स यः कामयेत प्रियः स्यामिति  ४५

यं वा कामयेत प्रियः स्यादिति  ।  तस्मा एतँ  स्थागरमलङ्कारं कल्पयित्वा  ।  दशहोतारं पुरस्ताद्व्याख्याय  ।  चतुर्होतारं दक्षिणतः  ।  पञ्चहोतारं पश्चात्  ।  षड्ढोतारमुत्तरतः  ।  सप्तहोतारमुपरिष्टात्  ।  सम्भारैश्च पत्निभिश्च मुखेऽलङ्कृत्य  ।  आस्यार्धं व्रजेत्  ।  प्रियो हैव भवति  ४६

ब्रह्मात्मन्वदसृजत  ।  तदकामयत  ।  समात्मना पद्येयेति  ।  आत्मन्नात्मन्नित्यामन्त्रयत  ।  तस्मै दशमँ  हूतः प्रत्यशृणोत्  ।  स दशहूतोऽभवत्  ।  दशहूतो ह वै नामैषः  ।  तं वा एतं दशहूतँ  सन्तम्  ।  दशहोतेत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  ४७

आत्मन्नात्मन्नित्यामन्त्रयत  ।  तस्मै सप्तमँ  हूतः प्रत्यशृणोत्  ।  स सप्तहूतोऽभवत्  ।  सप्तहूतो ह वै नामैषः  ।  तं वा एतँ  सप्तहूतँ  सन्तम्  ।  सप्तहोतेत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  ।  आत्मन्नात्मन्नित्यामन्त्रयत  ।  तस्मै षष्ठँ  हूतः प्रत्यशृणोत्  ।  स षड्ढूतोऽभवत्  ४८

षड्धूतो ह वै नामैषः  ।  तं वा एतँ  षड्ढूतँ  सन्तम्  ।  षड्ढोतेत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  ।  आत्मन्नात्मन्नित्यामन्त्रयत  ।  तस्मै पञ्चमँ  हूतः प्रत्यशृणोत्  ।  स पञ्चहूतोऽभवत्  ।  पञ्चहूतो ह वै नामैषः  ।  तं वा एतं पञ्चहूतँ  सन्तं ।पञ्चहोतेत्याचक्षते परोक्षेण  ४९

परोक्षप्रिया इव हि देवाः  ।  आत्मन्नात्मन्नित्यामन्त्रयत  ।  तस्मै चतुर्थँ  हूतः प्रत्यशृणोत्  ।  स चतुर्हूतोऽभवत्  ।  चतुर्हूतो ह वै नामैषः  ।  तं वा एतं चतुर्हूतँ  सन्तम्  ।  चतुर्होतेत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  ।  तमब्रवीत्  ।  त्वं वै मे नेदिष्ठँ  हूतः प्रत्यश्रौषीः  ।  त्वयैनानाख्यातार इति  ।  तस्मान्नु हैनाँ श्चतुर्होतार इत्याचक्षते  ।  तस्माच्शुश्रूषुः पुत्राणाँ  हृद्यतमः  ।  नेदिष्ठो हृद्यतमः  ।  नेदिष्ठो ब्रह्मणो भवति  ।  य एवं वेद  ५०   ३

जुष्टो दमूना अतिथिर्दुरोणे  ।  इमं नो यज्ञमुपयाहि विद्वान्  ।  विश्वा अग्नेऽभियुजो विहत्य  ।  शत्रूयतामाभरा भोजनानि  ।  अग्ने शर्ध महते सौभगाय  ।  तव द्युम्नान्युत्तमानि सन्तु  ।  सं जास्पत्यँ  सुयममाकृणुष्व  ।  शत्रूयतामभितिष्ठा महाँ सि  ।  अग्ने यो नोऽभितो जनः  ।  वृको वारो जिघाँ सति  १

ताँ स्त्वं वृत्रहञ्जहि  ।  वस्वस्मभ्यमाभर  ।  अग्ने यो नोऽभिदासति  ।  समानो यश्च निष्ट्यः  ।  इध्मस्येव प्रक्षायतः  ।  मा तस्योच्छेषि किञ्चन  ।  त्वमिन्द्रा -भिभूरसि  ।  देवो विज्ञातवीर्यः  ।  वृत्रहा पुरुचेतनः  ।  अप प्राच इन्द्र  विश्वाँ  अमित्रान्  २
अपापाचो अभिभूते नुदस्व  ।  अपोदीचो अप शूरधराच ऊरौ  ।  यथा तव शर्मन्मदेम  ।  तमिन्द्रं  वाजयामसि  ।  महे वृत्राय हन्तवे  ।  स वृषा वृषभो भुवत्ऽभुवत्  ।युजे रथं गवेषणँ  हरिभ्याम्  ।  उप ब्रह्माणि जुजुषाणमस्थुः  ।  विबाधिष्टास्य रोदसी महित्वा  ।  इन्द्रो  वृत्राण्यप्रतीजघन्वान्  ३

हव्यवाहमभिमातिषाहम्  ।  रक्षोहणं पृतनासु जिष्णुम्  ।  ज्योतिष्मन्तं दीद्यतं पुरन्धिम्  ।  अग्निँ  स्विष्टकृतमाहुवेम  ।  स्विष्टमग्ने अभि तत्पृणाहि  ।  विश्वा देव पृतना अभिष्य  ।  उरुं नः पन्थां प्रदिशन्विभाहि  ।  ज्योतिष्मद्धेह्यजरं न आयुः  ।  त्वामग्ने हविष्मन्तः  ।  देवं मर्तास ईडते  ४

मन्ये त्वा जातवेदसम्  ।  स हव्या वक्ष्यानुषक्  ।  विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः  ।  सिन्धुं न नावा दुरितातिपर्षि  ।  अग्ने अत्रिवन्मनसा गृणानः  ।  अस्माकं बोध्यविता तनूनाम्  ।  पूषा गा अन्वेतु नः  ।  पूषा रक्षत्वर्वतः  ।  पूषा वाजँ  सनोतु नः  ।  पूषेमा आशा अनुवेद सर्वाः  ५

सो अस्माँ  अभयतमेन नेषत्  ।  स्वस्तिदा अघृणिः सर्ववीरः  ।  अप्रयुच्छन्पुर एतु प्रजानन्  ।  त्वमग्ने सप्रथा असि  ।  जुष्टो होता वरेण्यः  ।  त्वया यज्ञं वितन्वते  ।  अग्नी रक्षाँ सि सेधति  ।  शुक्रशोचिरमर्त्यः  ।  शुचिः पावक ईड्यः  ।  अग्ने रक्षाणो अँ हसः  ६

प्रतिष्म देव रीषतः  ।  तपिष्ठैरजरो दह  ।  अग्ने हँ सि न्यत्रिणम्  ।  दीद्यन्मर्त्येष्वा  ।  स्वे क्षये शुचिव्रत  ।  आ वात वाहि भेषजम्  ।  वि वात वाहि यद्र पः  ।  त्वँ  हि विश्वभेषजः  ।  देवानां दूत ईयसे  ।  द्वाविमौ वातौ वातः  ७

आ सिन्धोरा परावतः  ।  दक्षं मे अन्य आवातु  ।  परान्यो वातु यद्र पः  ।  यददो वात ते गृहे  ।  अमृतस्य निधिर्हितः  ।  ततो नो देहि जीवसे  ।  ततो नो धेहि भेषजम्  ।  ततो नो मह आवह  ।  वात आवातु भेषजम्  ।  शम्भूर्मयोभूर्नो हृदे  ८

प्र ण आयूँ षि तारिषत्  ।  त्वमग्ने अयासि  ।  अया सन्मनसा हितः  ।  अया सन्हव्यमूहिषे  ।  अया नो धेहि भेषजम्  ।  इष्टो अग्निराहुतः  ।  स्वाहाकृतः पिपर्तु नः  ।  स्वगा देवेभ्य इदं नमः  ।  कामो भूतस्य भव्यस्य  ।  सम्राडेको विराजति  ९

स इदं प्रतिपप्रथे  ।  ऋतूनुत्सृजते वशी ।कामस्तदग्रे समवर्तताधि  ।  मनसो रेतः प्रथमं यदासीत्  ।  सतो बन्धुमसति निरविन्दन्  ।  हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा  ।  त्वया मन्यो सरथमारुजन्तः  ।  हर्षमाणासो धृषता मरुत्वः  ।  तिग्मेषव आयुधा सँ शिशानाः  ।  उपप्रयन्ति नरो अग्निरूपाः  १०

मन्युर्भगो मन्युरेवास देवः  ।  मन्युर्होता वरुणो विश्ववेदाः  ।  मन्युं विश ईडते देवयन्तीः  ।  पाहि नो मन्यो तपसा श्रमेण  ।  त्वमग्ने व्रतभृच्छुचिः  ।  देवाँ  आसादया इह  ।  अग्ने हव्याय वोढवे  ।  व्रता नु बिभ्रद्व्रतपा अदाभ्यः  ।  यजानो देवाँ  अजरः सुवीरः  ।  दधद्र त्नानि सुविदानो अग्ने  ।  गोपाय नो जीवसे जातवेदः  ११

चक्षुषो हेते मनसो हेते  ।  वाचो हेते ब्रह्मणो हेते  ।  यो माघायुरभिदासति  ।  तमग्ने मेन्यामेनिं कृणु  ।  यो मा चक्षुषा यो मनसा  ।  यो वाचा ब्रह्मणाघायुरभिदासति  ।  तयाग्ने त्वं मेन्या  ।  अमुममेनिं कृणु  ।  यत्किं चासौ मनसा यच्च वाचा  ।  यज्ञैर्जुहोति यजुषा हविर्भिः  १२

तन्मृत्युर्निरृत्या संविदानः  ।  पुरा दिष्टादाहुतीरस्य हन्तु  ।  यातुधाना निरृतिरादु रक्षः  ।  ते अस्य घ्नन्त्वनृतेन सत्यम्  ।  इन्द्रे षिता आज्यमस्य मथ्नन्तु  ।  मा तत्समृद्धि यदसौ करोति  ।  हन्मि तेऽहं कृतँ  हविः  ।  यो मे घोरमचीकृतः  ।  अपाञ्चौ त उभौ बाहू  ।  अपनह्याम्यास्यम्  १३

अपनह्यामि ते बाहू ।अपनह्याम्यास्यम्  ।  अग्नेर्देवस्य ब्रह्मणा  ।  सर्वं तेऽवधिषं कृतं ।पुरामुष्य वषट्कारात्  ।  यज्ञं देवेषु नस्कृधि  ।  स्विष्टमस्माकं भूयात्  ।  मास्मान्प्रापन्नरातयः  ।  अन्ति दूरे सतो अग्ने  ।  भ्रातृव्यस्याभिदासतः  १४

वषट्कारेण वज्रेण  ।  कृत्याँ  हन्मि कृतामहम्  ।  यो मा नक्तं दिवा सायम्  ।  प्रातश्चाह्नो निपीयति  ।  अद्या तमिन्द्र  वज्रेण  ।  भ्रातृव्यं पादयामसि  ।  इन्द्र स्य गृहोऽसि तं त्वा  ।  प्रपद्ये सगुः साश्वः  ।  सह यन्मे अस्ति तेन  ।  ईडे अग्निं विपश्चितम्  १५

गिरा यज्ञस्य साधनम्  ।  श्रुष्टीवानं धितावानम्  ।  अग्ने शकेम ते वयम्  ।  यमं देवस्य वाजिनः  ।  अति द्वेषाँ षि तरेम  ।  अवतं मा समनसौ समोकसौ  ।  सचेतसौ सरेतसौ  ।  उभौ मामवतं जातवेदसौ  ।  शिवौ भवतमद्य नः  ।  स्वयं कृण्वानः सुगमप्रयावम्  १६

तिग्मशृङ्गो वृषभः शोशुचानः  ।  प्रत्नँ  सधस्थमनुपश्यमानः  ।  आ तन्तुमग्निर्दिव्यं ततान  ।  त्वं नस्तन्तुरुत सेतुरग्ने  ।  त्वं पन्था भवसि देवयानः  ।  त्वयाग्ने पृष्ठं वयमारुहेम  ।  अथा देवैः सधमादं मदेम  ।  उदुत्तमं मुमुग्धि नः  ।  वि पाशं मध्यमं चृत  ।  अवाधमानि जीवसे  १७

वयँ  सोम व्रते तव  ।  मनस्तनूषु बिभ्रतः  ।  प्रजावन्तो अशीमहि  ।  इन्द्रा णी देवी सुभगा सुपत्नी ।उदँ शेन पतिविद्ये जिगाय  ।  त्रिँ शदस्या जघनं योजनानि  ।  उपस्थ इन्द्र ँ!  स्थविरं बिभर्ति  ।  सेना ह नाम पृथिवी धनंजया  ।  विश्वव्यचा अदितिः सूर्यत्वक्  ।  इन्द्रा णी देवी प्रासहा ददाना  १८

सा नो देवी सुहवा शर्म यच्छतु  ।  आ त्वाहार्षमन्तरभूः  ।  ध्रुवस्तिष्ठाविचाचलिः  ।  विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्तु  ।  मा त्वद्रा ष्ट्रमधिभ्रशत्  ।  ध्रुवा द्यौर्ध्रुवा पृथिवी ।ध्रुवं विश्वमिदं जगत्  ।  ध्रुवा ह पर्वता इमे  ।  ध्रुवो राजा विशामयम्  ।  इहैवैधि मा व्यथिष्ठाः  १९

पर्वत इवाविचाचलिः  ।  इन्द्र  इवेह ध्रुवस्तिष्ठ  ।  इह राष्ट्रमु धारय  ।  अभितिष्ठ पृतन्यतः  ।  अधरे सन्तु शत्रवः  ।  इन्द्र  इव वृत्रहा तिष्ठ  ।  अपः क्षेत्राणि संजयन्  ।  इन्द्र  एणमदीधरत्  ।  ध्रुवं ध्रुवेण हविषा  ।  तस्मै देवा अधिब्रवन्  ।  अयं च ब्रह्मणस्पतिः  २०

जुष्टी नरो ब्रह्मणा वः पितृणाम्  ।  अक्षमव्ययं न किला रिषाथ  ।  यच्छक्वरीषु बृहता रवेण  ।  इन्द्रे  शुष्ममदधाथा वसिष्ठाः  ।  पावका नः सरस्वती ।वाजेभिर्वाजिनीवती ।यज्ञं वष्टु धिया वसुः  ।  सरस्वत्यभि नो नेषि वस्यः मा पस्फरीः पयसा मा न आधक्  ।  जुषस्व नः सख्या वेश्या च  २१

मा त्वत्क्षेत्राण्यरणानि गन्म  ।  वृञ्जे हविर्नमसा बर्हिरग्नौ  ।  अयामि स्रुग्घृतवती सुवृक्तिः  ।  अम्यक्षि सद्म सदने पृथिव्याः  ।  अश्रायि यज्ञः सूर्ये न चक्षुः  ।  इहार्वाञ्चमतिह्वये  ।  इन्द्रं  जैत्राय जेतवे  ।  अस्माकमस्तु केवलः  ।  अर्वाञ्चमिन्द्र ममुतो हवामहे  ।  यो गोजिद्धनजिदश्वजिद्यः  २२

इमं नो यज्ञं विहवे जुषस्व  ।  अस्य कुर्मो हरिवो मेदिनं त्वा  ।  असंमृष्टो जायसे मातृवोः शुचिः  ।  मन्द्र ः! कविरुदतिष्ठो विवस्वतः  ।  घृतेन त्वा वर्धयन्नग्न आहुत  ।  धूमस्ते केतुरभवद्दिवि श्रितः  ।  अग्निरग्रे प्रथमो देवतानाम्  ।  संयातानामुत्तमो विष्णुरासीत्  ।  यजमानाय परिगृह्य देवान्  ।  दीक्षयेदँ  हविरागच्छतं नः  २३

अग्निश्च विष्णो तप उत्तमं महः  ।  दीक्षापालेभ्यो वनतँ  हि शक्रा  ।  विश्वैर्देवैर्यज्ञियैः संविदानौ  ।  दीक्षामस्मै यजमानाय धत्तम्  ।  प्र तद्विष्णुः स्तवते वीर्याय  ।  मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः  ।  यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेषु  ।  अधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा  ।  नू मर्तो दयते सनिष्यन्यः  ।  विष्णव उरुगायाय दाशत्  २४

प्र यः सत्राचा मनसा यजातै  ।  एतावन्तं नर्यमाविवासात्  ।  विचक्रमे पृथिवीमेष एताम्  ।  क्षेत्राय विष्णुर्मनुषे दशस्यन्  ।  ध्रुवासो अस्य कीरयो जनासः  ।  उरुक्षितिँ  सुजनिमा चकार  ।  त्रिर्देवः पृथिवीमेष एताम्  ।  विचक्रमे शतर्चसं महित्वा  ।  प्र विष्णुरस्तु तवसस्तवीयान्  ।  त्वेषँ  ह्यस्य स्थविरस्य नाम  २५

होतारं चित्ररथमध्वरस्य  ।  यज्ञस्य यज्ञस्य केतुँ  रुशन्तम्  ।  प्रत्यर्धिं देवस्य देवस्य मह्ना  ।  श्रिया त्वाग्निमतिथिं जनानाम्  ।  आ नो विश्वाभिरूतिभिः सजोषाः  ।  ब्रह्म जुषाणो हर्यश्व याहि  ।  वरीवृजत्स्थविरेभिः सुशिप्र  ।  अस्मे दधद्वृषणँ  शुष्ममिन्द्र   ।  इन्द्र ः! सुवर्षा जनयन्नहानि  ।  जिगायोशिग्भिः पृतना अभिश्रीः  २६

प्रारोचयन्मनवे केतुमह्नाम्  ।  अविन्दज्ज्योतिर्बृहते रणाय  ।  अश्विनाववसे निह्वये वाम्  ।  आ नूनं यातँ  सुकृताय विप्रा  ।  प्रातर्युक्तेन सुवृता रथेन  ।  उपागच्छतमवसागतं नः  ।  अविष्टं धीष्वश्विना न आसु  ।  प्रजावद्रे तो अह्रयं नो अस्तु  ।  आवां तोके तनये तूतुजानाः  ।  सुरत्नासो देववीतिं गमेम  २७

त्वँ  सोम क्रतुभिः सुक्रतुर्भूः  ।  त्वं दक्षैःसुदक्षो विश्ववेदाः  ।  त्वं वृषा वृषत्वेभिर्महित्वा  ।  द्युम्नेभिर्द्युम्न्यभवो नृचक्षाः  ।  अषाढं युत्सु पृतनासु पप्रियम्  ।  सुवर्षामप्स्वां वृजनस्य गोपाम्  ।  भरेषुजाँ  सुक्षितिँ  सुश्रवसम्  ।  जयन्तं त्वामनु मदेम सोम  ।  भवा मित्रो न शेव्यो घृतासुतिः  ।  विभूतद्युम्न एवया उ सप्रथाः  २८

अधा ते विष्णो विदुषाचिदृध्यः  ।  स्तोमो यज्ञस्य राध्यो हविष्मतः  ।  यः पूर्व्याय वेधसे नवीयसे  ।  सुमज्जानये विष्णवे ददाशति  ।  यो जातमस्य महतो महि ब्रवात्  ।  सेदुः श्रवोभिर्युज्यंचिदभ्यसत्  ।  तमु स्तोतारः पूर्व्यं यथा विद ऋतस्य  ।  गर्भँ  हविषा पिपर्तन  ।  आस्य जानन्तो नाम चिद्विवक्तन  ।  बृहत्ते विष्णो सुमतिं भजामहे  २९

इमा धाना घृतस्नुवः  ।  हरी इहोपवक्षतः  ।  इन्द्र ँ!  सुखतमे रथे  ।  एष ब्रह्मा प्र ते महे  ।  विदथे शँ सिषँ  हरी ।य ऋत्वियः प्र ते वन्वे  ।  वनुषो हर्यतं मदम्  ।  इन्द्रो  नाम घृतं न यः  ।  हरिभिश्चारु सेचते  ।  श्रुतो गण आ त्वा विशन्तु  ३०

हरिवर्पसं गिरः  ।  आ चर्षणिप्रा वृषभो जनानाम्  ।  राजा कृष्टीनां पुरुहूत इन्द्र ः!  ।  स्तुतः श्रवस्यन्नवसोप मद्रि क्  ।  युक्त्वा हरी वृषणायाह्यर्वाङ्।प्र यत्सिन्धवः प्रसवं यदायन्  ।  आपः समुद्र ँ!  रथ्येव जग्मुः  ।  अतश्चिदिन्द्र ः! सदसो वरीयान्  ।  यदीँ  सोमः पृणाति दुग्धो अँ शुः  ।  ह्वयामसि त्वेन्द्र  याह्यर्वाङ्  ३१
अरं ते सोमस्तनुवे भवाति  ।  शतक्रतो मादयस्वा सुतेषु  ।  प्रास्माँ  अव पृतनासु प्र युत्सु  ।  इन्द्रा य सोमाः प्रदिवो विदानाः  ।  ऋभुर्येभिर्वृषपर्वा विहायाः  ।  प्रयम्यमाणान्प्रति षू गृभाय  ।  इन्द्र  पिब वृषधूतस्य वृष्णः  ।  अहेडमान उपयाहि यज्ञम्  ।  तुभ्यं पवन्त इन्दवः सुतासः  ।  गावो न वज्रिन्त्स्वमोको अच्छ  ३२

इन्द्रा गहि प्रथमो यज्ञियानाम्  ।  या ते काकुत्सुकृता या वरिष्ठा  ।  यया शश्वत्पिबसि मध्व ऊर्मिम्  ।  तया पाहि प्र ते अध्वर्युरस्थात्  ।  सं ते वज्रो वर्ततामिन्द्र  गव्युः  ।  प्रातर्युजा विबोधय  ।  अश्विनावेह गच्छतम्  ।  अस्य सोमस्य पीतये  ।  प्रातर्यावाणा प्रथमा यजध्वम्  ।  पुरा गृध्रादररुषः पिबाथः  ।  प्रातर्हि यज्ञमश्विना दधाते  ।  प्रशँ सन्ति कवयः पूर्वभाजः  ।  प्रातर्यजध्वमश्विना हिनोत  ।  न सायमस्ति देवया अजुष्टम्  ।  उतान्यो अस्मद्यजते विचायः  ।  पूर्वः पूर्वो यजमानो वनीयान्  ३३

नक्तं जातास्योषधे  ।  रामे कृष्णे असिक्नि च  ।  इदँ  रजनि रजय  ।  किलासं पलितं च यत्  ।  किलासं च पलितं च  ।  निरितो नाशया पृषत्  ।  आ नः स्वो अश्नुतां वर्णः  ।  परा श्वेतानि पातय  ।  असितं ते निलयनम्  ।  आस्थानमसितं तव  ३४

असिक्नियस्योषधे  ।  निरितो नाशया पृषत्  ।  अस्थिजस्य किलासस्य  ।  तनूजस्य च यत्त्वचि  ।  कृत्यया कृतस्य ब्रह्मणा  ।  लक्ष्म श्वेतमनीनशम्  ।  सरूपा नाम ते माता  ।  सरूपो नाम ते पिता  ।  सरूपास्योषधे सा  ।  सरूपमिदं कृधि  ३५

शुनँ  हुवेम मघवानमिन्द्र म्  ।  अस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ  ।  शृण्वन्तमुग्रमूतये  ।  समत्सु  ।  घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम्  ।  धूनुथ द्यां पर्वतान्दाशुषे वसु  ।  नि वो वना जिहते यामनो भिया  ।  कोपयथ पृथिवीं पृश्निमातरः  ।  युधे यदुग्राः पृषतीरयुग्ध्वम्  ।  प्रवेपयन्ति पर्वतान्  ।  विविञ्चन्ति वनस्पतीन्  ३६

प्रोऽवारत मरुतो दुर्मदा इव  ।  देवासः सर्वया विशा  ।  पुरुत्रा हि सदृङ्ङसि  ।  विशो विश्वा अनु प्रभु  ।  समत्सु त्वा हवामहे  ।  समत्स्वग्निमवसे  ।  वाजयन्तो हवामहे  ।  वाजेषु चित्रराधसम्  ।  संगच्छध्वँ  संवदध्वम्  ।  सं वो मनाँ सि जानताम्  ३७

देवा भागं यथा पूर्वे  ।  संजानाना उपासत  ।  समानो मन्त्रः समितिः समानी ।समानं मनः सह चित्तमेषाम्  ।  समानं केतो अभि सँ रभध्वम्  ।  संज्ञानेन वो हविषा यजामः  ।  समानी व आकूतिः  ।  समाना हृदयानि वः  ।  समा-नमस्तु वो मनः  ।  यथा वः सुसहासति  ३८

संज्ञानं नः स्वैः  ।  संज्ञानमरणैः  ।  संज्ञानमश्विना युवम्  ।  इहास्मासु निय-च्छतम्  ।  संज्ञानं मे बृहस्पतिः  ।  संज्ञानँ  सविताकरत्  ।  संज्ञानमश्विना युवम्  ।  इह मह्यं नियच्छतम्  ।  उप च्छायामिव घृणेः  ।  अगन्म शर्म ते वयम्  ३९

अग्ने हिरण्यसंदृशः  ।  अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वम्  ।  शिवेभिरद्य परिपाहि नो गयम्  ।  हिरन्यजिह्वः सुविताय नव्यसे  ।  रक्षा माकिर्नो अघशँ स ईशत  ।  मदेमदे हि नो ददुः  ।  युथा गवामृजुक्रतुः  ।  संगृभाय पुरू शता  ।  उभया हस्त्या वसु  ।  शिशीहि राय आभर  ४०

शिप्रिन्वाजानां पते  ।  शचीवस्तव दँ सना  ।  आ तू न इन्द्र  भाजय  ।  गोष्वश्वेषु शुभ्रुषु  ।  सहस्रेषु तुवीमघ  ।  यद्देवा देव हेडनम्  ।  देवासश्चकृमा वयम्  ।  आदित्यास्तस्मान्मा यूयम्  ।  ऋतस्यर्तेन मुञ्चत  ।  ऋतस्यर्तेनादित्याः  ४१

यजत्रा मुञ्चतेह मा  ।  यज्ञैर्वो यज्ञवाहसः  ।  आशिक्षन्तो न शेकिम  ।  मेदस्वता यजमानाः  ।  स्रुचाज्येन जुह्वतः  ।  अकामा वो विश्वे देवाः  ।  शिक्षन्तो नोपशेकिम  ।  यदि दिवा यदि नक्तम्  ।  एन एनस्योऽकरत्  ।  भूतं मा तस्माद्भव्यं च  ४२

द्रुपदादिव मुञ्चतु  ।  द्रुपदादिवेन्मुमुचानः  ।  स्विन्नः स्रात्वी मलादिव  ।  पूतं पवित्रेणेवाज्यम्  ।  विश्वे मुञ्चन्तु मैनसः  ।  उद्वयं तमसस्परि  ।  पश्यन्तो ज्योतिरुत्तरम्  ।  देवं देवत्रा सूर्यम्  ।  अगन्म ज्योतिरुत्तमम्  ४३

वृषा सो अँ शुः पवते हविष्मान्त्सोमः  ।  इन्द्र स्य भाग ऋतयुः शतायुः  ।  स मा वृषाणं वृषभं कृणोतु  ।  प्रियं विशाँ  सर्ववीरँ  सुवीरम्  ।  कस्य वृषा सते सचा  ।  नियुत्वान्वृषभो रणत्  ।  वृत्रहा सोमपीतये  ।  यस्ते शृङ्ग वृषो नपात्  ।  प्रणपात्कुण्डपाय्यः  ।  न्यस्मिन्दध्र आ मनः ४४

तँ  सध्रीचीरूतयो वृष्णियानि  ।  पौँ स्यानि नियुतः सश्चुरिन्द्र म्  ।  समुद्रं  न सिन्धव उक्थशुष्माः  ।  उरुव्यचसं गिर आविशन्ति  ।  इन्द्रा य गिरो अनिशितसर्गाः  ।  अपः प्रैरयन्त्सगरस्य बुध्नात्  ।  यो अक्षेणेव चक्रिया शचिभिः  ।  विष्वक्तस्तम्भ पृथिवीमुत द्याम्  ।  अक्षोदयच्छवसा क्षाम बुध्नम्  ।  वार्णवातस्तविषीभिरिन्द्र ः!  ४५

दृढान्यौघ्नादुशमान ओजः  ।  अवाभिनत्ककुभः पर्वतानाम्  ।  आ नो अग्ने सुकेतुना  ।  क्त्!विश्वायुपोषसम्  ।  मार्डीकं धेहि जीवसे  ।  त्वँ  सोम महे भगम्  ।  त्वं यून ऋतायते  ।  दक्षं दधासि जीवसे  ।  रथं युञ्जते मरुतः शुभे सुगम्सूरो न मित्रावरुणा गविष्टिषु  ४६

रजाँ सि चित्रा विचरन्ति तन्यवः  ।  दिवः सम्राजा पयसा न उक्षतम्  ।  वाचँ  सु मित्रावरुणाविरावतीम्  ।  पर्जन्यश्चित्रां वदति त्विषीमतीम्  ।  अभ्रा वसत मरुतः सु मायया  ।  द्यां वर्षयतमरुणामरेपसम्  ।  अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः  ।  सूरो रथस्य नप्त्रियः  ।  ताभिर्याति स्वयुक्तिभिः  ।  वहिष्ठेभिर्विहरन्यासि तन्तुम्  ४७

अवव्ययन्नसितं देव वस्वः  ।  दविध्वतो रश्मयः सूर्यस्य  ।  चर्मेवावाधुस्तमो अप्स्वन्तः  ।  पर्जन्याय प्रगायत  ।  दिवस्पुत्राय मीढुषे  ।  स नो यवसमिच्छतु  ।  अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिः  ।  स्तुहि पर्जन्यं नमसा विवास  ।  कनि-क्रदद्वृषभो जीरदानुः  ।  रेतो दधात्वोषधीषु गर्भम्  ४८

यो गर्भमोषधीनाम्  ।  गवां कृणोत्यर्वताम्  ।  पर्जन्यः पुरुषीणाम्  ।  तस्मा इदास्ये हविः  ।  जुहोता मधुमत्तमम्  ।  इडां नः संयतं करत्  ।  तिस्रो यदग्ने शरदस्त्वामित्  ।  शुचिं घृतेन शुचयः सपर्यन्  ।  नामानि चिद्दधिरे यज्ञियानि  ।  असूदयन्त तनुवः सुजाताः  ४९

इन्द्र श्च नः शुनासीरौ  ।  इमं यज्ञं मिमिक्षतम्  ।  गर्भं धत्तँ  स्वस्तये  ।  ययोरिदं विश्वं भुवनमाविवेश  ।  ययोरानन्दो निहितो महश्च  ।  शुनासीरावृतुभिः संविदानौ  ।  इन्द्र वन्तौ हविरिदं जुषेथाम्  ।  आ घा ये अग्निमिन्धते  ।  स्तृणन्ति बर्हिरानुषक्  ।  येषामिन्द्रो  युवा सखा  ।  अग्ने इन्द्र श्च मेदिना  ।  हथो वृत्राण्यप्रति  ।  युवँ  हि वृत्रहन्तमा  ।  याभ्याँ  सुवरजयन्नग्र एव  ।  यावातस्थतुर्भुवनस्य मध्ये  ।  प्रचर्षणी वृषणा वज्रबाहू ।अग्नी इन्द्रा  वृत्रहणा हुवे वाम्  ५०

उत नः प्रिया प्रियासु  ।  सप्तस्वसा सुजुष्टा  ।  सरस्वती स्तोम्याभूत्  ।  इमा जुह्वाना युष्मदा नमोभिः  ।  प्रति स्तोमँ  सरस्वति जुषस्व  ।  तव शर्मन्प्रियतमे दधानाः  ।  उपस्थेयाम शरणं न वृक्षम्  ।  त्रीणि पदा विचक्रमे  ।  विष्णुर्गोपा अदाभ्यः  ।  ततो धर्माणि धारयन्  ५१

तदस्य प्रियमभि पाथो अश्याम्  ।  नरो यत्र देवयवो मदन्ति  ।  उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था  ।  विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः  ।  क्रत्वा दा अस्थु श्रेष्ठः  ।  अद्य त्वा वन्वन्त्सुरेक्णाः  ।  मर्त आनाश सुवृक्तिम्  ।  इमा ब्रह्म ब्रह्मवाह  ।  प्रिया त आ बर्हिः सीद  ।  वीहि सूर पुरोडाशम्  ५२

उप नः सूनवो गिरः  ।  शृण्वन्त्वमृतस्य ये  ।  सुमृडीका भवन्तु नः  ।  अद्या नो देव सवितः  ।  प्रजावत्सावीः सौभगम्  ।  परा दुष्ष्वप्नियँ  सुव  ।  विश्वानि देव सवितः  ।  दुरितानि परासुव  ।  यद्भद्रं  तन्म आसुव  ।  शुचिमर्कैर्बृहस्पतिम्  ५३

अध्वरेषु नमस्यत  ।  अनाम्योज आचके  ।  याधारयन्त देवा सुदक्षा दक्षपितारा  ।  असुर्याय प्रमहसा  ।  स इत्क्षेति सुधित ओकसि स्वे  ।  तस्मा इडा पिन्वते विश्वदानी  ।  तस्मै विशः स्वयमेवानमन्ति  ।  यस्मिन्ब्रह्मा राजनि पूर्व एति  ।  सकूतिमिन्द्र  सच्युतिम्  ।  सच्युतिं जघनच्युतिम्  ५४

कनात्काभां न आभर  ।  प्रयप्स्यन्निव सक्थ्यौ  ।  वि न इन्द्र  मृधो जहि  ।  कनीखुनदिव सापयन्  ।  अभि नः सुष्टुतिं नय  ।  प्रजापतिः स्त्रियां यशः  ।  मुष्कयोरदधात्सपम्  ।  कामस्य तृप्तिमानन्दम्  ।  तस्याग्ने भाजयेह मा  ।  मोदः प्रमोद आनन्दः  ५५

मुष्कयोर्निहितः सपः  ।  सृत्वेव कामस्य तृप्याणि  ।  दक्षिणानां प्रतिग्रहे  ।  मनसश्चित्तमाकूतिम्  ।  वाचः सत्यमशीमहि  ।  पशूनाँ  रूपमन्नस्य  ।  यशः श्रीः श्रयतां मयि  ।  यथाहमस्या अतृपँ  स्त्रियै पुमान्  ।  यथा स्त्री तृप्यति पुँ सि प्रिये प्रिया  ।  एवं भगस्य तृप्याणि  ५६

यज्ञस्य काम्यः प्रियः  ।  ददामीत्यग्निर्वदति  ।  तथेति वायुराह तत्  ।  हन्तेति सत्यं चन्द्र माः  ।  आदित्यः सत्यमोमिति  ।  आपस्तत्सत्यमाभरन्  ।  यशो यज्ञस्य दक्षिणाम्  ।  असौ मे कामः समृध्यताम्  ।  न हि स्पशमविदन्नन्यमस्मात्  ।  वैश्वानरात्पुरएतारमग्नेः  ५७

अथेममन्थन्नमृतममूराः  ।  वैश्वानरं क्षेत्रजित्याय देवाः  ।  येषामिमे पूर्वे अर्मास आसन्  ।  अयूपाः सद्म विभृता पुरूणि  ।  वैश्वानर त्वया ते नुत्ताः  ।  पृथिवीमन्यामभितस्थुर्जनासः  ।  पृथिवीं मातरं महीम्  ।  अन्तरिक्षमुपब्रुवे  ।  बृहतीमूतये दिवम्  ।  विश्वं बिभर्ति पृथिवी  ५८

अन्तरिक्षं विपप्रथे  ।  दुहे द्यौर्बृहती पयः  ।  न ता नशन्ति न दभाति तस्करः  ।  नैना अमित्रो व्यथिरादधर्षति  ।  देवाँ श्च याभिर्यजते ददाति च  ।  ज्योगित्ताभिः सचते गोपतिः सह  ।  न ता अर्वा रेणुककाटो अश्नुते  ।  न सँ स्कृतत्रमुपयन्ति ता अभि  ।  उरुगायमभयं तस्य ता अनु  ।  गावो मर्त्यस्य विचरन्ति यज्वनः  ५९

रात्री व्यख्यदायती ।पुरुत्रा देव्यक्षभिः  ।  विश्वा अधि श्रियोऽधित  ।  उप ते गा इवाकरम्  ।  वृणीष्व दुहितर्दिवः  ।  रात्री स्तोमं न जिग्युषी ।देवीं वाचमजनयन्त देवाः  ।  तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति  ।  सा नो मन्द्रे षमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्मानुप सुष्टुतैतु  ६०

यद्वाग्वदन्त्यविचेतनानि  ।  राष्ट्री देवानां निषसाद मन्द्रा   ।  चतस्र ऊर्जं दुदुहे पयाँ सि  ।  क्व स्विदस्याः परमं जगाम  ।  गौरी मिमाय सलिलानि तक्षती ।एकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी ।अष्टापदी नवपदी बभूवुषी ।सहस्राक्षरा परमे व्योमन्  ।  तस्याँ  समुद्रा  अधि विक्षरन्ति  ।  तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः  ६१

ततः क्षरत्यक्षरम्  ।  तद्विश्वमुपजीवति  ।  इन्द्रा  सूरा जनयन्विश्वकर्मा  ।  मरुत्वाँ  अस्तु गणवान्त्सजातवान्  ।  अस्य स्नुषा श्वशुरस्य प्रशिष्टिम्  ।  सपत्ना वाचं मनसा उपासताम्  ।  इन्द्र ः! सूरो अतरद्र जाँ सि  ।  स्नुषा सपत्नः श्वशु-रोऽयमस्तु  ।  अयँ  शत्रूञ्जयतु जर्हृषाणः  ।  अयं वाजं जयतु वाजसातौ  ।  अग्निः क्षत्रभृदनिभृष्टमोजः  ।  सहस्रियो दीप्यतामप्रयुच्छन्  ।  विभ्राजमानः समिधान उग्रः  ।  आन्तरिक्षमरुहदगन्द्याम्  ६२

वृषास्यँ शुर्वृषभाय गृह्यसे  ।  वृषायमुग्रो नृचक्षसे  ।  दिव्यः कर्मण्यो हितो बृहन्नाम  ।  वृषभस्य या ककुत्  ।  विषूवान्विष्णो भवतु  ।  अयं यो मामको वृषा  ।  अथो इन्द्र  इव देवेभ्यः  ।  विब्रवीतु जनेभ्यः  ।  आयुष्मन्तं वर्चस्वन्तम्  ।  अथो अधिपतिं विशाम्  ६३

अस्याः पृथिव्या अध्यक्षम्  ।  इममिन्द्र  वृषभं कृणु  ।  यः सुशृङ्गः सुवृषभः  ।  कल्याणो द्रो ण आहितः  ।  कार्षीवलप्रगाणेन  ।  वृषभेण यजामहे  ।  वृषभेण यजमानाः  ।  अक्रूरेणेव सर्पिषा  ।  मृधश्च सर्वा इन्द्रे ण  ।  पृतनाश्च जयामसि  ६४

यस्यायमृषभो हविः  ।  इन्द्रा य परिणीयते  ।  जयाति शत्रुमायन्तम्  ।  अथो हन्ति पृतन्यतः  ।  नृणामह प्रणीरसत्  ।  अग्र उद्भिन्दतामसत्  ।  इन्द्र  शुष्मं तनुवा मेरयस्व  ।  नीचा विश्वा अभितिष्ठाभिमातीः  ।  निशृणीह्याबाधं यो नो अस्ति  ।  उरुं नो लोकं कृणुहि जीरदानो  ६५

प्रेह्यभिप्रेहि प्रभरा सहस्व  ।  मा विवेनो विशृणुष्वा जनेषु  ।  उदीडितो वृषभ तिष्ठ शुष्मैः  ।  इन्द्र  शत्रून्पुरो अस्माक युध्य  ।  अग्ने जेता त्वं जय  ।  शत्रून्त्सहस ओजसा  ।  वि शत्रून्विमृधो नुद  ।  एतं ते स्तोमं तुविजात विप्रः  ।  रथं न धीरः स्वपा अतक्षम्  ।  यदीदग्ने प्रति त्वं देव हर्याः  ६६

सुवर्वतीरप एना जयेम  ।  यो घृतेनाभिमानितः  ।  इन्द्र  जैत्राय जज्ञिषे  ।  स नः संकासु पारय  ।  पृतनासाह्येषु च  ।  इन्द्रो  जिगाय पृथिवीम्  ।  अन्तरिक्षँ  सुवर्महत्  ।  वृत्रहा पुरुचेतनः  ।  इन्द्रो  जिगाय सहसा सहाँ सि  ।  इन्द्रो  जिगाय पृतनानि विश्वा  ६७

इन्द्रो  जातो वि पुरो रुरोज  ।  स नः परस्पा वरिवः कृणोतु  ।  अयं कृत्नुरगृभीतः  ।  विश्वजिदुद्भिदित्सोमः  ।  ऋषिर्विप्रः काव्येन  ।  वायुरग्रेगा यज्ञप्रीः  ।  साकं गन्मनसा यज्ञम्  ।  शिवो नियुद्भिः शिवाभिः  ।  वायो शुक्रो अयामि ते  ।  मध्वो अग्रं दिविष्टिषु  ६८

आयाहि सोमपीतये  ।  स्वारुहो देव नियुत्वता  ।  इममिन्द्र  वर्धय क्षत्रियाणाम्  ।  अयं विशां विश्पतिरस्तु राजा  ।  अस्मा इन्द्र  महि वर्चाँ सि धेहि  ।  अवर्चसं कृणुहि शत्रुमस्य  ।  इममाभज ग्रामे अश्वेषु गोषु  ।  निरमुं भज योऽमित्रो अस्य  ।  वर्ष्मन्क्षत्रस्य ककुभि श्रयस्व  ।  ततो न उग्रो विभजा वसूनि  ६७

अस्मे द्यावापृथिवी भूरि वामम्  ।  संदुहाथां घर्मदुघेव धेनुः  ।  अयँ  राजा प्रिय इन्द्र स्य भूयात्  ।  प्रियो गवामोषधीनामुतापाम्  ।  युनज्मि त उत्तरावन्तमिन्द्र म्  ।  येन जयासि न पराजयासै  ।  स त्वाकरेकवृषभँ  स्वानाम्  ।  अथो राजन्नुत्तमं मानवानाम्  ।  उत्तरस्त्वमधरे ते सपत्नाः  ।  एकवृषा इन्द्र सखा जिगीवान्  ७०

विश्वा आशाः पृतनाः संजयं जयन्  ।  अभितिष्ठ शत्रूयतः सहस्व  ।  तुभ्यं भरन्ति क्षितयो यविष्ठ  ।  बलिमग्ने अन्ति त ओत दूरात्  ।  आ भन्दिष्ठस्य सुमतिं चिकिद्धि  ।  बृहत्ते अग्ने महि शर्म भद्र म्  ।  यो देह्यो अनमयद्वधस्नैः  ।  यो अर्यपत्नीरुषसश्चकार  ।  स निरुध्या नहुषो यह्वो अग्निः  ।  विशश्चक्रे बलिहृतः सहोभिः  ७१

प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यान्  ।  आविर्यस्मै चारुतरो बभूथ  ।  ईडेऽन्यो वपुष्यो विभावा  ।  प्रियो विशामतिथिर्मानुषीणाम्  ।  ब्रह्म ज्येष्ठा वीर्या संभृतानि  ।  ब्रह्माग्रे ज्येष्ठं दिवमाततान  ।  ऋतस्य ब्रह्म प्रथमोत जज्ञे  ।  तेनार्हति ब्रह्मणा स्पर्धितुं कः  ।  ब्रह्म स्रुचो घृतवतीः  ।  ब्रह्मणा स्वरवो मिताः  ७२

ब्रह्म यज्ञस्य तन्तवः  ।  ऋत्विजो ये हविष्कृतः  ।  शृङ्गाणीवेच्छृङ्गिणाँ  संददृश्रिरे  ।  चषालवन्तः स्वरवः पृथिव्याम्  ।  ते देवासः स्वरवस्तस्थिवाँ सः  ।  नमः सखिभ्यः सन्नान्मावगात  ।  अभिभूरग्निरतरद्र जाँ सि  ।  स्पृधो विहत्य पृतना अभिश्रीः  ।  जुषाणो म आहुतिं मा महिष्ट  ।  हत्वा सपत्नान्वरिवस्करं नः  ।  ईशानं त्वा भुवनानामभिश्रियम्  ।  स्तौम्यग्न उरुकृतँ  सुवीरम्  ।  हविर्जुषाणः सपत्नाँ  अभिभूरसि  ।  जहि शत्रूँ रप मृधो नुदस्व  ७३

स प्रत्नवन्नवीयसा  ।  अग्ने द्युम्नेन संयता  ।  बृहत्तनन्थ भानुना  ।  नवं नु स्तोममग्नये  ।  दिवः श्येनाय जीजनम्  ।  वसोः कुविद्वनाति नः  ।  स्वारुहा यस्य श्रियो दृशे  ।  रयिर्वीरवतो यथा  ।  अग्रे यज्ञस्य चेततः  ।  अदाभ्यः पुरएता  ७४

अग्निर्विशां मानुषीणाम्  ।  तूर्णी रथः सदा नवः  ।  नवँ  सोमाय वाजिने  ।  आज्यं पयसोऽजनि  ।  जुष्टँ  शुचितमं वसु  ।  नवँ  सोम जुषस्व नः  ।  पीयूषस्येह तृप्णुहि  ।  यस्ते भाग ऋता वयम्  ।  नवस्य सोम ते वयम्  ।  आ सुमतिं वृणीमहे  ७५

स नो रास्व सहस्रिणः  ।  नवँ  हविर्जुषस्व नः  ।  ऋतुभिः सोम भूतमम्  ।  तदङ्ग प्रतिहर्य नः  ।  राजन्त्सोम स्वस्तये  ।  नवँ  स्तोमं नवँ  हविः  ।  इन्द्रा ग्निभ्यां निवेदय  ।  तज्जुषेताँ  सचेतसा  ।  शुचिं नु स्तोमं नवजातमद्य  ।  इन्द्रा ग्नी वृत्रहणा जुषेथाम्  ७६

उभा हि वाँ  सुहवा जोहवीमि  ।  ता वाजँ  सद्य उशते धेष्ठा  ।  अग्निरिन्द्रो  नवस्य नः  ।  अस्य हव्यस्य तृप्यताम्  ।  इह देवौ सहस्रिणौ  ।  यज्ञं न आ हि गच्छताम्  ।  वसुमन्तँ  सुवर्विदम्  ।  अस्य हव्यस्य तृप्यताम्  ।  अग्निरिन्द्रो  नवस्य नः  ।  विश्वान्देवाँ स्तर्पयत  ७७

हविषोऽस्य नवस्य नः  ।  सुवर्विदो हि जज्ञिरे  ।  एदं बर्हिः सुष्टरीमा नवेन  ।  अयं यज्ञो यजमानस्य भागः  ।  अयं बभूव भुवनस्य गर्भः  ।  विश्वे देवा इदमद्यागमिष्ठाः  ।  इमे नु द्यावापृथिवी समीची ।तन्वाने यज्ञं पुरुपेशसं धिया  ।  आस्मै पृणीतां भुवनानि विश्वा  ।  प्रजां पुष्टिममृतं नवेन  ७८

इमे धेनू अमृतं ये दुहाते  ।  पयस्वत्युत्तरामेतु पुष्टिः  ।  इमं यज्ञं जुषमाणे नवेन  ।  समीची द्यावापृथिवी घृताची ।यविष्ठो हव्यवाहनः  ।  चित्रभानुर्घृतासुतिः  ।  नवजातो विरोचसे  ।  अग्ने तत्ते महित्वनम्  ।  त्वमग्ने देवताभ्यः  ।  भागे देव न मीयसे  ७९

स एना विद्वान्यक्ष्यसि  ।  नवँ  स्तोमं जुषस्व नः  ।  अग्निः प्रथमः प्राश्नातु  ।  स हि वेद यथा हविः  ।  शिवा अस्मभ्यमोषधीः  ।  कृणोतु विश्वचर्षणिः  ।  भद्रा न्नः श्रेः समनैष्ट देवाः  ।  त्वया वसेन समशीमहि त्वा  ।  स नो मयोभूः पितो आविशस्व  ।  शं तोकाय तनुवे स्योनः  ।  एतमु त्यं मधुना संयुतं यवम्  ।  सरस्वत्या अधिमनाव चर्क्रुषुः  ।  इन्द्र  आसीत्सीरपतिः शतक्रतुः  ।  कीनाशा आसन्मरुतः सुदानवः  ८०   ४

प्राणो रक्षति विश्वमेजत्  ।  इर्यो भूत्वा बहुधा बहूनि  ।  स इत्सर्वं व्यानशे  ।  यो देवो देवेषु विभूरन्तः  ।  आवृदूदात्क्षेत्रियध्वगद्वृषा  ।  तमित्प्राणं मनसोपशिक्षत  ।  अग्रं देवानामिदमत्तु नो हविः  ।  मनसश्चित्तेदम्  ।  भूतं भव्यं च गुप्यते  ।  तद्धि देवेष्वग्रियम्  १

आ न एतु पुरश्चरम्  ।  सह देवैरिमँ  हवम्  ।  मनः श्रेयसिश्रेयसि  ।  कर्मन्यज्ञपतिं दधत्  ।  जुषतां मे वागिदँ  हविः  ।  विराड्देवी पुरोहिता  ।  हव्यवाडनपायिनी ।यया रूपाणि बहुधा वदन्ति  ।  पेशाँ सि देवाः परमे जनित्रे  ।  सा नो विराडनपस्फुरन्ती  २

वाग्देवी जुषतामिदँ  हविः  ।  चक्षुर्देवानां ज्योतिरमृते न्यक्तम्  ।  अस्य विज्ञानाय बहुधा निधीयते  ।  तस्य सुम्नमशीमहि  ।  मा नो हासीद्विचक्षणम्  ।  आयुरिन्नः प्रतीर्यताम्  ।  अनन्धाश्चक्षुषा वयम्  ।  जीवा ज्योतिरशीमहि  ।  सुवर्ज्योतिरुतामृतम्  ।  श्रोत्रेण भद्र मुत शृण्वन्ति सत्यम्  ।  श्रोत्रेण वाचं बहुधोद्यमानाम्  ।  श्रोत्रेण मोदश्च महश्च श्रूयते  ।  श्रोत्रेण सर्वा दिश आशृणोमि  ।  येन प्राच्या उत दक्षिणा  ।  प्रतीच्यै दिशः शृण्वन्त्युत्तरात्  ।  तदिच्छ्रोत्रं बहुधा उद्यमानम्  ।  अरान्न नेमिः परि सर्वं बभूव  ३

उदेहि वाजिन्यो अस्यप्स्वन्तः  ।  इदँ  राष्ट्रमाविश सूनृतावत्  ।  यो रोहितो विश्वमिदं जजान  ।  स नो राष्ट्रेषु सुधितान्दधातु  ।  रोहँ रोहँ  रोहित आरुरोह  ।  प्रजाभिर्वृद्धिं जनुषामुपस्थम्  ।  ताभिः सँ रब्धो अविदत्षडुर्वीः  ।  गातुं प्रपश्यन्निह राष्ट्रमाहाः  ।  आहार्षीद्रा ष्ट्रमिह रोहितः  ।  मृधो व्यास्थदभयं नो अस्तु  ४

अस्मभ्यं द्यावापृथिवी शक्वरीभिः  ।  राष्ट्रं दुहाथामिह रेवतीभिः  ।  विममर्श रोहितो विश्वरूपः  ।  समाचकाणः प्ररुहो रुहश्च  ।  दिवं गत्वाय महता महिम्ना  ।  वि नो राष्ट्रमुनत्तु पयसा स्वेन  ।  यास्ते विशस्तपसा संबभूवुः  ।  गायत्रं वत्समनु तास्त आगुः  ।  तास्त्वा विशन्तु महसा स्वेन  ।  सं माता पुत्रो अभ्येतु रोहितः  ५

यूयमुग्रा मरुतः पृश्निमातरः  ।  इन्द्रे ण सयुजा प्रमृणीथ शत्रून्  ।  आ वो रोहितो अशृणोदभिद्यवः  ।  त्रिसप्तासो मरुतः स्वादुसंमुदः  ।  रोहितो द्यावापृथिवी जजान  ।  तस्मिँ स्तन्तुं परमेष्ठी ततान  ।  तस्मिञ्शिश्रिये अज एकपात्  ।  अदृँ हद्द्यावापृथिवी बलेन  ।  रोहितो द्यावापृथिवी अदृँ हत्  ।  तेन सुवः स्तभितं तेन नाकः  ६

सो अन्तरिक्षे रजसो विमानः  ।  तेन देवाः सुवरन्वविन्दन्  ।  सुशेवं त्वा भानवो दीदिवाँ सम्  ।  समग्रासो जुह्वो जातवेदः  ।  उक्षन्ति त्वा वाजिनमा घृतेन  ।  सँ समग्ने युवसे भोजनानि  ।  अग्ने शर्ध महते सौभगाय  ।  तव द्युम्नान्युत्तमानि सन्तु  ।  सं जास्पत्यँ  सुयममाकृणुष्व  ।  शत्रूयतामभितिष्ठा महाँ सि  ७

पुनर्न इन्द्रो  मघवा ददातु  ।  धनानि शक्रो घन्यः सुराधाः  ।  अर्वाचीनम्कृणुतां याचितो मनः  ।  श्रुष्टी नो अस्य हविषो जुषाणः  ।  यानि नो जिनन्धनानि  ।  जहर्थ शूर मन्युना  ।  इन्द्रा नुविन्द नस्तानि  ।  अनेन हविषा पुनः  ।  इन्द्र  आशाभ्यः परि  ।  सर्वाभ्योऽभयं करत्  ८

जेता शत्रून्विचर्षणिः  ।  आकूत्यै त्वा कामाय त्वा समृधे त्वा  ।  पुरो दधे अमृतत्वाय जीवसे  ।  आकूतिमस्यावसे  ।  काममस्य समृद्ध्यै  ।  इन्द्र स्य युञ्जते धियः  ।  आकूतिं देवीं मनसः पुरो दधे  ।  यज्ञस्य माता सुहवा मे अस्तु  ।  यदिच्छामि मनसा सकामः  ।  विदेयमेनद्धृदये निविष्टम्  ९

सेदग्निरग्नीँ रत्येत्यन्यान्  ।  यत्र वाजी तनयो वीडुपाणिः  ।  सहस्रपाथा अक्षरा समेति  ।  आशानां त्वाशापालेभ्यः  ।  चतुर्भ्यो अमृतेभ्यः  ।  इदं भूतस्याध्यक्षेभ्यः  ।  वेधेम हविषा वयम्  ।  विश्वा आशा मधुना सँ सृजामि  ।  अनमीवा आप ओषधयो भवन्तु  ।  अयं यजमानो मृधो व्यस्यताम्  १०

अगृभीताः पशवः सन्तु सर्वे  ।  अग्निः सोमो वरुणो मित्र इन्द्र ः!  ।  बृहस्पतिः सविता यः सहस्री ।पूषा नो गोभिरवसा सरस्वती ।त्वष्टा रूपाणि समनक्तु यज्ञैः  ।  त्वष्टा रूपाणि दधती सरस्वती ।पूषा भगँ  सविता नो ददातु  ।  बृहस्पतिर्दददिन्द्र ः! सहस्रम्  ।  मित्रो दाता वरुणः सोमो अग्निः  ११

आ नो भर भगमिन्द्र  द्युमन्तम्  ।  नि ते देष्णस्य धीमहि प्ररेके  ।  उर्व इव पप्रथे कामो अस्मे  ।  तमापृणा वसुपते वसूनाम्  ।  इमं कामं मन्दया गोभिरश्वैः  ।  चन्द्र वता राधसा पप्रथश्च  ।  सुवर्यवो मतिभिस्तुभ्यं विप्राः  ।  इन्द्रा य वाहः कुशिकासो अक्रन्  ।  इन्द्र स्य नु वीर्याणि प्रवोचम्  ।  यानि चकार प्रथमानि वज्री  १२

अहन्नहिमन्वपस्ततर्द  ।  प्र वक्षणा अभिनत्पर्वतानाम्  ।  अहन्नहिं पर्वते शिश्रियाणम्  ।  त्वष्टास्मै वज्रँ  स्वर्यं ततक्ष  ।  वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमानाः  ।  अञ्जः समुद्र मवजग्मुरापः  ।  वृषायमाणोऽवृणीत सोमम्  ।  त्रिकद्रुकेष्व-पिबत्सुतस्य  ।  आ सायकं मघवादत्त वज्रम्  ।  अहन्नेनं प्रथमजामहीनाम्  १३

यदिन्द्रा हन्प्रथमजामहीनाम्  ।  आन्मायिनाममिनाः प्रोत मायाः  ।  आत्सूर्यं जनयन्द्यामुषासम्  ।  तादीक्ना शत्रून्न किलाविवित्से  ।  अहन्वृत्रं वृत्रतरं व्यँ सम्  ।  इन्द्रो  वज्रेण महता वधेन  ।  स्कन्धाँ सीव कुलिशेना विवृक्णा  ।  १३अहिः शयत उपपृक्पृथिव्याम्  ।  अयोध्येव दुर्मद आ हि जुह्वे  ।  महावीरं तु विबाधमृजीषम्  १४

नातारीरस्य समृतिं वधानाम्  ।  सँ  रुजानाः  ।  पिपिष इन्द्र शत्रुः  ।  विश्वो विहाया अरतिः  ।  वसुर्दधे हस्ते दक्षिणे  ।  तरणिर्न शिश्रथत्  ।  श्रवस्यया न शिश्रथत्  ।  विश्वस्मा इदिषुध्यसे  ।  देवत्रा हव्यमूहिषे  ।  विश्वस्मा इत्सुकृते वारमृण्वति  ।  अग्निर्द्वारा व्यृण्वति  १५

उदुज्जिहानो अभि काममीरयन्  ।  प्रपृञ्चन्विश्वा भुवनानि पूर्वथा  ।  आ केतुना सुषमिद्धो यजिष्ठः  ।  कामं नो अग्ने अभिहर्य दिग्भ्यः  ।  जुषाणो हव्यममृतेषु दूढ्यः  ।  आ नो रयिं बहुला गोमतीमिषम्  ।  निधेहि यक्षदमृतेषु भूषन्  ।  अश्विना यज्ञमागतम्  ।  दाशुषः पुरुदँ ससा  ।  पूषा रक्षतु नो रयिम्  १६

इमं यज्ञमश्विना वर्धयन्ता  ।  इमौ रयिं यजमानाय धत्तम्  ।  इमौ पशून्रक्षतां विश्वतो नः  ।  पूषा नः पातु सदमप्रयुच्छन्  ।  प्र ते महे सरस्वति  ।  सुभगे वाजिनीवति  ।  सत्यवाचे भरे मतिम्  ।  इदं ते हव्यं घृतवत्सरस्वति  ।  सत्यवाचे प्रभरेमा हवीँ षि  ।  इमानि ते दुरिता सौभगानि  ।  तेभिर्वयँ  सुभः स्याम  १७

यज्ञो रायो यज्ञ ईशे वसूनाम्  ।  यज्ञः सस्यानामुत सुक्षितीनाम्  ।  यज्ञ इष्टः पूर्वचित्तिं दधातु  ।  यज्ञो ब्रह्मण्वाँ  अप्येतु देवान्  ।  अयं यज्ञो वर्धतां गोभिरश्वैः  ।  इयं वेदिः स्वपत्या सुवीरा  ।  इदं बर्हिरति बर्हीँ ष्यन्या  ।  इमं यज्ञं विश्वे अवन्तु देवाः  ।  भग एव भगवाँ  अस्तु देवाः  ।  तेन वयं भगवन्तः स्याम  १८

तं त्वा भग सर्व इज्जोहवीमि  ।  स नो भग पुरएता भवेह  ।  भग प्रणेतर्भग सत्यराधः  ।  भगेमां धियमुदवददन्नः  ।  भग प्र णो जनय गोभिरश्वैः  ।  भग प्र नृभिर्नृवन्तः स्याम  ।  शश्वतीः समा उपयन्ति लोकाः  ।  शश्वतीः समा उपयन्त्यापः  ।  इष्टं पूर्तँ  शश्वतीनाँ  समानाँ  शाश्वतेन  ।  हविषेष्ट्वानन्तं लोकं परमारुरोह  १९

इयमेव सा या प्रथमा व्यौच्छत्  ।  सा रूपाणि कुरुते पञ्च देवी।द्वे स्वसारौ वयतस्तन्त्रमेतत्  ।  सनातनं विततँ  षण्मयूखम्  ।  अवान्याँ स्तन्तून्किरतो धत्तो अन्यान्  ।  नावपृज्याते न गमाते अन्तम्  ।  आ वो यन्तूदवाहासो अद्य  ।  वृष्टिं ये विश्वे मरुतो जुनन्ति  ।  अयं यो अग्निर्मरुतः समिद्धः  ।  एतं जुषध्वं कवयो युवानः  २०

धारावरा मरुतो धृष्णु वोजसः  ।  मृगा न भीमास्तविषेभिरूर्मिभिः  ।  अग्नयो न शुशुचाना ऋजीषिणः  ।  भ्रुमिं धमन्त उप गा अवृण्वत  ।  विचक्रमे त्रिर्देवः  ।  आवेधसं नीलपृष्ठं बृहन्तम्  ।  बृहस्पतिँ  सदने सादयध्वम्  ।  सादद्योनिं दम आदीदिवाँ सम्  ।  हिरण्यवर्णमरुषँ  सपेम  ।  स हि शुचिः शतपत्रः स शुन्ध्यूः  २१

हिरण्यवाशीरिषिरः सुवर्षाः  ।  बृहस्पतिः स स्वावेश ऋष्वाः  ।  पूरू सखिभ्य आसुतिं करिष्ठः  ।  पूषँ स्तव व्रते वयम्  ।  न रिष्येम कदा चन  ।  स्तोतारस्त इह स्मसि  ।  यास्ते पूषन्नावो अन्तः समुद्रे   ।  हिरण्ययीरन्तरिक्षे चरन्ति  ।  याभिर्यासि दूत्याँ  सूर्यस्य  ।  कामेन कृतः श्रव इच्छमानः  २२

अरण्यान्यरण्यान्यसौ  ।  या प्रेव नश्यसि  ।  कथा ग्रामं न पृच्छसि  ।  न त्वा भीरिव विन्दती३ ।वृषारवाय वदते  ।  यदुपावति चिच्चिकः  ।  आघाटी-भिरिव धावयन्  ।  अरण्यानिर्महीयते  ।  उत गाव इवादन्  ।  उतो वेश्मेव दृश्यते  २३

उतो अरण्यानिः सायम्  ।  शकटीरिव सर्जति  ।  गामङ्गैष आह्वयति  ।  दार्वङ्गैष उपावर्धीत्  ।  वसन्नरण्यान्याँ  सायम्  ।  अक्रुक्षदिति मन्यते  ।  न वा अरण्यानिर्हन्ति  ।  अन्यश्चेन्नाभिगच्छति  ।  स्वादोः फलस्य जग्ध्वा  ।  यत्र कामं निपद्यते  ।  आञ्जनगन्धीँ  सुरभीम्  ।  बह्वन्नामकृषीवलाम्  ।  प्राहं मृगाणां मातरम्  ।  अरण्यानीमशँ सिषम्  २४

वार्त्रहत्याय शवसे  ।  पृतनासाह्याय च  ।  इन्द्र  त्वावर्तयामसि  ।  सुब्रह्माणं वीरवन्तं बृहन्तम्  ।  उरुं गभीरं पृथुबुध्नमिन्द्र   ।  श्रुतर्षिमुग्रमभिमातिषाहम्  ।  अस्मभ्यं चित्रं वृषणँ  रयिं दाः  ।  क्षेत्रियै त्वा निरृत्यै त्वा  ।  द्रुहो मुञ्चामि वरुणस्य पाशात्  ।  अनागसं ब्रह्मणे त्वा करोमि  २५

शिवे ते द्यावापृथिवी उभे इमे  ।  शं ते अग्निः सहाद्भिरस्तु  ।  शं ते चतस्रः प्रदिशो भवन्तु  ।  या दैवीश्चतस्रः प्रदिशः  ।  वातपत्नीरभि सूर्यो विचष्टे  ।  तासां त्वा जरस आदधामि  ।  प्र यक्ष्म एतु निरृतिं पराचैः  ।  अमोचि यक्ष्माद्दुरितादवर्त्यै  २६

द्रुहः पाशान्निरृत्यै चोदमोचि  ।  अहा अवर्तिमविदत्स्योनम्  ।  अप्यभूद्भद्रे  सुकृतस्य लोके  ।  सूर्यमृतं तमसो ग्राह्या यत्  ।  देवा अमुञ्चन्नसृजन्व्येनसः  ।  एवमहमिमं क्षेत्रियाज्जामिशँ सात्  ।  द्रुहो मुञ्चामि वरुणस्य पाशात्  ।  बृहस्पते युवमिन्द्र श्च वस्वः  ।  दिव्यस्येशाथे उत पार्थिवस्य  ।  धत्तँ  रयिँ  स्तुवते कीरये चित्  २७

यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ।  देवायुधमिन्द्र माजोहुवानाः  ।  विश्वावृधमभि ये रक्षमाणाः  ।  येन हता दीर्घमध्वानमायन्  ।  अनन्तमर्थम्निवर्त्स्यमानाः  ।  यत्ते सुजाते हिमवत्सु भेषजम्  ।  मयोभूः शंतमा यद्धृदोऽसि  ।  ततो नो देहि सीबले  ।  अदो गिरिभ्यो अधि यत्प्रधावसि  ।  सँ शोभमाना कन्येव शुभ्रे  २८

तां त्वा मुद्गला हविषा वर्धयन्ति  ।  सा नः सीबले रयिमाभाजयेह  ।  पूर्वं देवा अपरेणानुपश्यञ्जन्मभिः  ।  जन्मान्यवरैः पराणि  ।  वेदानि देवा अयमस्मीति माम्  ।  अहँ  हित्वा शरीरं जरसः परस्तात्  ।  प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रम्  ।  वाचं मनसि संभृताम्  ।  हित्वा शरीरं जरसः परस्तात्  ।  आ भूतिं भूतिं वयमश्नवामहै  ।  इमा एव ता उषसो याः प्रथमा व्यौच्छन्  ।  ता देव्यः कुर्वते पञ्च रूपा  ।  शश्वतीर्नावपृज्यन्ति  ।  न गमन्त्यन्तम्  २९

वसूनां त्वाधीतेन  ।  रुद्रा णामूर्म्या  ।  आदित्यानां तेजसा  ।  विश्वेषां देवानां क्रतुना  ।  मरुतामेम्ना जुहोमि स्वाहा  ।  अभिभूतिरहमागमम्  ।  इन्द्र सखा स्वायुधः  ।  आस्स्वाशासु दुष्षहः  ।  इदं वर्चो अग्निना दत्तमागात्  ।  यशो भर्गः सह ओजो बलं च  ३०

दीर्घायुत्वाय शतशारदाय  ।  प्रतिगृभ्णामि महते वीर्याय  ।  आयुरसि विश्वायुरसि  ।  सर्वायुरसि सर्वमायुरसि  ।  सर्वं म आयुर्भूयात्  ।  सर्वमायुर्गेषम्  ।  भूर्भुवः सुवः  ।  अग्निर्धर्मेणान्नादः  ।  मृत्युर्धर्मेणान्नपतिः  ।  ब्रह्म क्षत्रँ  स्वाहा  ३१

प्रजापतिः प्रणेता  ।  बृहस्पतिः पुरएता  ।  यमः पन्थाः  ।  चन्द्र माः पुनरसुः स्वाहा  ।  अग्निरन्नादोऽन्नपतिः  ।  अन्नाद्यमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  सोमो राजा राजपतिः  ।  राज्यमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  वरुणः सम्राट्सम्राट्पतिः  ।  साम्राज्यमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ३२

मित्रः क्षत्रं क्षत्रपतिः  ।  क्षत्रमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  इन्द्रो  बलं बलपतिः  ।  बलमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  बृहस्पतिर्ब्रह्म ब्रह्म-पतिः  ।  ब्रह्मास्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  सविता राष्ट्रँ  राष्ट्रपतिः  ।  राष्ट्रमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  पूषा विशां विट्पतिः विशम-स्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  सरस्वती पुष्टिः पुष्टिपत्नी ।पुष्टिमस्मिन्यज्ञे यजमानाय ददातु स्वाहा  ।  त्वष्टा पशूनां मिथुनानाँ  रूपकृद्रुपपतिः  ।  रूपेणास्मिन्यज्ञे यजमानाय पशून्ददातु स्वाहा  ३३
स ईं पाहि य ऋजीषी तरुत्रः  ।  यश्शिप्रवान्वृषभो यो मतीनाम्  ।  यो गोत्रभिद्वज्रभृद्यो हरिष्ठाः  ।  स इन्द्र  चित्राँ  अभितृन्धि वाजान्  ।  आ ते शुष्मो वृषभ एतु पश्चात्  ।  ओत्तरादधरागा पुरस्तात्  ।  आ विश्वतो अभि समेत्व-र्वाङ्।इन्द्र  द्युम्नँ  सुवर्वद्धेह्यस्मे  ।  प्रोष्वस्मै पुरोरथम्  ।  इन्द्रा य शूषमर्चत  ३४

अभीके चिदु लोककृत्  ।  सङ्गे समत्सु वृत्रहा  ।  अस्माकं बोधि चोदिता  ।  नभन्तामन्यकेषाम्  ।  ज्याका अधि धन्वसु  ।  इन्द्रं  वयँ  शुनासीरम्  ।  अस्मि-न्यज्ञे हवामहे  ।  आ वाजैरुप नो गमत्  ।  इन्द्रा य शुनासीराय  ।  स्रुचा जुहुत नो हविः  ३५

जुषतां प्रति मेधिरः  ।  प्र हव्यानि घृतवन्त्यस्मै  ।  हर्यश्वाय भर्ता सजोषाः  ।  इन्द्र र्तुभिर्ब्रह्मणा वावृधानः  ।  शुनासीरी हविरिदं जुषस्व  ।  वयः सुपर्णा उपसेदुरिन्द्र म्  ।  प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः  ।  अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुः  ।  मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान्  ।  बृहदिन्द्रा य गायत  ३६

मरुतो वृत्रहन्तमम्  ।  येन ज्योतिरजनयन्नृतावृधः  ।  देवं देवाय जागृवि  ।  का मिहैकाः क इमे पतङ्गाः  ।  मान्थालाः कुलि परि मा पतन्ति  ।  अनावृतैनान्प्रधमन्तु देवाः  ।  सौपर्णं चक्षुस्तनुवा विदेय  ।  एवावन्दस्व वरुणं बृहन्तम्  ।  नमस्या धीरममृतस्य गोपाम्  ।  स नः शर्म त्रिवरूथं वियँ सत्  ३७

यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ।  नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तम्  ।  हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा  ।  हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतम्  ।  यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युम्  ।  शं नो देवीरभिष्टये  ।  आपो भवन्तु पीतये  ।  शं योरभिस्रवन्तु नः  ।  ईशाना वार्याणाम्  ।  क्षयन्तीश्चर्षणीनाम्  ३८

अपो याचामि भेषजम्  ।  अप्सु मे सोमो अब्रवीत्  ।  अन्तर्विश्वानि भेषजा  ।  अग्निं च विश्वशंभुवम्  ।  आपश्च विश्वभेषजीः  ।  यदप्सु ते सरस्वति  ।  गोष्वश्वेषु यन्मधु  ।  तेन मे वाजिनीवति  ।  मुखमङ्ग्धि सरस्वति  ।  या सरस्वती वैशम्भल्या  ३९
तस्यां मे रास्व  ।  तस्यास्ते भक्षीय  ।  तस्यास्ते भूयिष्ठभाजो भूयास्म  ।  अहं त्वदस्मि मदसि त्वमेतत्  ।  ममासि योनिस्तव योनिरस्मि  ।  ममेव सन्वह हव्यान्यग्ने  ।  पुत्रः पित्रे लोककृज्जातवेदः  ।  इहैव सन्तत्र सन्तं त्वाग्ने  ।  प्राणेन वाचा मनसा बिभर्मि  ।  तिरो मा सन्तमायुर्मा प्रहासीत्  ४०

ज्योतिषा त्वा वैश्वानरेणोपतिष्ठे  ।  अयं ते योनिरृत्वियः  ।  यतो जातो अरोचथाः  ।  तं जानन्नग्न आरोह  ।  अथा नो वर्धया रयिम्  ।  या ते अग्ने यज्ञिया तनूस्तयेह्यारोहात्मानम्  ।  अच्छा वसूनि कृण्वन्नस्मे नर्या पुरूणि  ।  यज्ञो भूत्वा यज्ञमासीद स्वां योनिम्  ।  जातवेदो भुव आजायमानः सक्षय एहि  ।  उपावरोह जातवेदः पुनस्त्वम्  ४१

देवेभ्यो हव्यं वह नः प्रजानन्  ।  आयुः प्रजाँ  रयिमस्मासु धेहि  ।  अजस्रो दीदिहि नो दुरोणे  ।  तमिन्द्रं  जोहवीमि  ।  मघवानमुग्रम्  ।  सत्रादधानमप्रतिष्कुतँ  शवाँ सि  ।  मँ हिष्ठो गीर्भिरा च यज्ञियोऽववर्तत्  ।  राये नो विश्वा सुपथा कृणोतु वज्री ।त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरं तुविशुष्मस्तृपत्  ।  सोममपिबद्विष्णुना सुतं यथावशत्  ।  स ईं ममाद महि कर्म कर्तवे महामुरुम्  ४२

सैनँ  सश्चद्देवं देवः सत्यमिन्दुँ  सत्य इन्द्र ः!  ।  विदद्यती सरमा रुग्णमद्रे ः!  ।  महि पाथः पूर्व्यँ  सध्रियक्कः  ।  अग्रं नयत्सुपद्यक्षराणाम्  ।  अच्छा रवं प्रथमा जानती गात्  ।  विदद्गव्यँ  सरमा दृढमूर्वम्  ।  येना नुकं मानुसी भोजते विट्  ।  आ ये विश्वा स्वपत्यानि चक्रुः  ।  कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम्  ।  त्वं नृभिर्नृपते देवहूतौ  ४३

भूरीणि वृत्वा हर्यश्व हँ सि  ।  त्वं निदस्युं चुमुरिम्  ।  धुनिं चास्वापयो दभीतये सुहन्तु  ।  एवा पाहि प्रत्नथा मन्दतु त्वा  ।  श्रुधि ब्रह्म वावृधस्वोत गीर्भिः  ।  आविः सूर्यं कृणुहि पीपिहीषः  ।  जहि शत्रूँ रभि गा इन्द्र  तृन्धि  ।  अग्ने बाधस्व वि मृधो नुदस्व  ।  अपामीवा अप रक्षाँ सि सेध  ।  अस्मात्समुद्रा द्बृहतो दिवो नः  ४४

अपां भूमानमुप नः सृजेह  ।  यज्ञ प्रतितिष्ठ सुमतौ सुशेवा आ त्वा  ।  वसूनि पुरुधा विशन्तु  ।  दीर्घमायुर्यजमानाय कृण्वन्  ।  अधामृतेन जरितारमङ्ग्धि  ।  इन्द्र ः! शुनावद्वितनोति सीरम्  ।  संवत्सरस्य प्रतिमाणमेतत्  ।  अर्कस्य ज्योतिस्तदिदास ज्येष्ठम्  ।  संवत्सरँ  शुनवत्सीरमेतत्  ।  इन्द्र स्य राधः प्रयतं पुरु त्मना  ।  तदर्करूपं विमिमानमेति  ।  द्वादशारे प्रतितिष्ठतीद्वृषा  ।  अश्वायन्तो गव्यन्तो वाजयन्तः  ।  हवामहे त्वोपगन्त वा उ  ।  आभूषन्तस्त्वा सुमतौ नवायाम्  ।  वयमिन्द्र  त्वा शुनँ  हुवेम  ४५   ५  

स्वाद्वीं त्वा स्वादुना  ।  तीव्रां तीव्रेण  ।  अमृताममृतेन  ।  मधुमतीं मधुमता  ।  सृजामि सँ  सोमेन  ।  सोमोऽस्यश्विभ्यां पच्यस्व  ।  सरस्वत्यै पच्यस्व  ।  इन्द्रा य सुत्राम्णे पच्यस्व  ।  परीतो षिञ्चता सुतम्  ।  सोमो य उत्तमँ  हविः  १

दधन्वा दधन्वान्यो नर्यो अप्स्वन्तरा  ।  सुषव सोममद्रि भिः  ।  पुनातु ते परिस्रुतम्  ।  सोमँ  सूर्यस्य दुहिता  ।  वारेण शश्वता तना  ।  वायुः पूतः पवित्रेण  ।  प्राङ्सोमो अतिद्रुतः  २

इन्द्र स्य युज्यः सखा  ।  ब्रह्म क्षत्रं पवते तेज इन्द्रि यम्  ।  सुरया सोमः सुत आसुतो मदाय  ।  शुक्रेण देव देवताः पिपृग्धि  ।  रसेनान्नं यजमानाय धेहि  ।  कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चित्  ।  यथा दान्त्यनुपूर्वं वियूय  ।  इहेहैषां कृणुत भोजनानि  ।  ये बर्हिषो नमोवृक्तिं न जग्मुः  ।  उपयामगृहीतोऽस्यश्विभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामि  ३

सरस्वत्या इन्द्रा य सुत्राम्णे  ।  एष ते योनिस्तेजसे त्वा  ।  वीर्याय त्वा बलाय त्वा  ।  तेजोऽसि तेजो मयि धेहि  ।  वीर्यमसि वीर्यं मयि धेहि  ।  बलमसि बलं मयि धेहि  ।  नाना हि वां देवहितँ  सदः कृतम्  ।  मा सँ सृक्षाथां परमे व्योमन्  ।  सुरा त्वमसि शुष्मिणी सोम एषः  ।  मा मा हिँ सीः स्वां योनिमाविशन्  ४

उपयामगृहीतोऽस्याश्विनं तेजः  ।  सारस्वतं वीर्यम्  ।  ऐन्द्रं  बलम्  ।  एष ते योनिर्मोदाय त्वा  ।  आनन्दाय त्वा महसे त्वा  ।  ओजोऽस्योजो मयि धेहि  ।  मन्युरसि मन्युं मयि धेहि  ।  महोऽसि महो मयि धेहि  ।  सहोऽसि सहो मयि धेहि  ।  या व्याघ्रं विषूचिका  ।  उभौ वृकं च रक्षति  ।  श्येनं पतत्रिणँ  सिँ हम्  ।  सेमं पात्वँ हसः  ।  संपृचः स्थ सं मा भद्रे ण पृङ्क्त  ।  विपृचः स्थ वि मा पाप्मना पृङ्क्त  ५

सोमो राजामृतँ  सुतः  ।  ऋजीषेणाजहान्मृत्युम्  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  विपानँ  शुक्रमन्धसः  ।  इन्द्र स्येन्द्रि यम्  ।  इदं पयोऽमृतं मधु  ।  सोममद्भ्यो व्यपिबत्  ।  छन्दसा हँ सः शुचिषत्  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  अद्भ्यः क्षीरं व्यपिबत्  ६

क्रुङ्ङाङ्गिरसो धिया  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  अन्नात्परिस्रुतो रसम्  ।  ब्रह्मणा व्यपिबत्क्षत्रम्  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  रेतो मूत्रं विजहाति  ।  योनिं प्रविशदिन्द्रि यम्  ।  गर्भो जरायुणावृतः  ।  उल्बं जहाति जन्मना  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ७

वेदेन रूपे व्यकरोत्  ।  सतासती प्रजापतिः  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  सोमेन सोमौ व्यपिबत्  ।  सुतासुतौ प्रजापतिः  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत्  ।  सत्यानृते प्रजापतिः  ।  अश्रद्धामनृतेऽदधात्  ।  श्रद्धाँ  सत्ये प्रजापतिः  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  दृष्ट्वा परिस्रुतो रसम्  ।  शुक्रेण शुक्रं व्यपिबत्  ।  पयः सोमं प्रजापतिः  ।  ऋतेन सत्यमिन्द्रि यम्  ।  विपानँ  शुक्रमन्धसः  ।  इन्द्र स्येन्द्रि यम्  ।  इदं पयोऽमृतं मधु  ८

सुरावन्तं बर्हिषदँ  सुवीरम्  ।  यज्ञँ  हिन्वन्ति महिषा नमोभिः  ।  दधानाः सोमं दिवि देवतासु  ।  मदेमेन्द्रं  यजमानाः स्वर्काः  ।  यस्ते रसः संभृत ओषधीषु  ।  सोमस्य शुष्मः सुरया सुतस्य  ।  तेन जिन्व यजमानं मदेन  ।  सरस्वती-मश्विनाविन्द्र मग्निम्  ।  यमश्विना नमुचेरासुरादधि  ।  सरस्वत्यसनोदिन्द्रि याय  ९

इमं तँ  शुक्रं मधुमन्तमिन्दुम्  ।  सोमँ  राजानमिह भक्षयामि  ।  यदत्र रिप्तँ  रसिनः सुतस्य  ।  यदिन्द्रो  अपिबच्छचीभिः  ।  अहं तदस्य मनसा शिवेन  ।  सोमँ  राजानमिह भक्षयामि  ।  पितृभ्यः स्वधाविभ्यः स्वधा नमः  ।  पितामहेभ्यः स्वधाविभ्यः स्वधा नमः  ।  प्रपितामहेभ्यः स्वधाविभ्यः स्वधा नमः  ।  अक्षन्पितरः  १०

अमीमदन्त पितरः  ।  अतीतृपन्त पितरः  ।  अमीमृजन्त पितरः  ।  पितरः शुन्धध्वम्  ।  पुनन्तु मा पितरः सोम्यासः  ।  पुनन्तु मा पितामहाः  ।  पुनन्तु प्रपितामहाः  ।  पवित्रेण शतायुषा  ।  पुनन्तु मा पितामहाः  ।  पुनन्तु प्रपितामहाः  ११

पवित्रेण शतायुषा  ।  विश्वमायुर्व्यश्नवै  ।  अग्न आयूँ षि पवसे  ।  ऽग्ने पवस्व  ।  पवमानः सुवर्जनः  ।   पुनन्तु मा देवजनाः  ।  जातवेदः पवित्रवद्  ।   यत्ते पवित्रमर्चिषि  ।  उभाभ्यां देव सवितर्  ।   वैश्वदेवी पुनती ।ये समानाः समनसः  ।  पितरो यमराज्ये  ।  तेषां लोकः स्वधा नमः  ।  यज्ञो देवेषु कल्पताम्  १२

ये सजाताः समनसः  ।  जीवा जीवेषु मामकाः  ।  तेषाँ  श्रीर्मयि कल्पताम्  ।  अस्मिँ ल्लोके शतँ  समाः  ।  द्वे स्रुती अशृणवं पितृणाम्  ।  अहं देवानामुत मर्त्यानाम्  ।  याभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति  ।  यदन्तरा पितरं मातरं च  ।  इदँ  हविः प्रजननं मे अस्तु  ।  दशवीरँ  सर्वगणँ  स्वस्तये  ।  आत्मसनि प्रजासनि  ।  पशुसन्यभयसनि लोकसनि  ।  अग्निः प्रजां बहुलां मे करोतु  ।  अन्नं पयो रेतो अस्मासु धत्त  ।  रायस्पोषमिषमूर्जमस्मासु दीधरत्स्वाहा  १३

सीसेन तन्त्रं मनसा मनीषिणः  ।  ऊर्णासूत्रेण कवयो वयन्ति  ।  अश्विना यज्ञँ  सविता सरस्वती ।इन्द्र स्य रूपं वरुणो भिषज्यन्  ।  तदस्य रूपममृतँ  शचीभिः  ।  तिस्रो दधुर्देवताः सँ रराणाः  ।  लोमानि शष्पैर्बहुधा न तोक्मभिः  ।  त्वगस्य माँ समभवन्न लाजाः  ।  तदश्विना भिषजा रुद्र वर्तनी ।सरस्वती वयति पेशो अन्तरः  १४

अस्थि मज्जानं मासरैः  ।  कारोतरेण दधतो गवां त्वचि  ।  सरस्वती मनसा पेशलं वसु  ।  नासत्याभ्यां वयति दर्शतं वपुः  ।  रसं परिस्रुता न रोहितम्  ।  नग्नहुर्धीरस्तसरं न वेम  ।  पयसा शुक्रममृतं जनित्रम्  ।  सुरया मूत्राज्जनयन्ति रेतः  ।  अपामतिं दुर्मतिं बाधमानाः  ।  ऊवध्यं वातँ  सबुवं तदारात्  १५

इन्द्र ः! सुत्रामा हृदयेन सत्यम्  ।  पुरोडाशेन सविता जजान  ।  यकृत्क्लोमानं वरुणो भिषज्यन्  ।  मतस्ने वायव्यैर्न मिनाति पित्तम्  ।  आन्त्राणि स्थाली मधु पिन्वमाना  ।  गुदा पात्राणि सुदुघा न धेनुः  ।  श्येनस्य पत्रं न प्लीहा शचीभिः  ।  आसन्दी नाभिरुदरं न माता  ।  कुम्भो वनिष्ठुर्जनिता शचीभिः  ।  यस्मिन्नग्रे योन्यां गर्भो अन्तः  १६

प्लाशीर्व्यक्तः शतधार उत्सः  ।  दुहे न कुम्भीँ  स्वधां पितृभ्यः  ।  मुखँ  सदस्य शिर इत्सदेन  ।  जिह्वा पवित्रमश्विना सँ  सरस्वती ।चप्यं न पायुर्भिषगस्य वालः  ।  वस्तिर्न शेपो हरसा तरस्वी ।अश्विभ्यां चक्षुरमृतं ग्रहाभ्याम्  ।  छागेन तेजो हविषा शृतेन  ।  पक्ष्माणि गोधूमैः क्वलैरुतानि  ।  पेशो न शुक्लमसितं वसाते  १७

अविर्न मेषो नसि वीर्याय  ।  प्राणस्य पन्था अमृतो ग्रहाभ्याम्  ।  सरस्वत्युप वाकैर्व्यानम्  ।  नस्यानि बर्हिर्बदरैर्जजान  ।  इन्द्र स्य रूपमृषभो बलाय  ।  कर्णभ्याँ  श्रोत्रममृतं ग्रहाभ्याम्  ।  यवा न बर्हिर्भ्रुवि केसराणि  ।  कर्कन्धु जज्ञे मधु सारघं मुखात्  ।  आत्मन्नुपस्थे न वृकस्य लोम  ।  मुखे श्मश्रूणि न व्याघ्रलोमम्  १८

केशा न शीर्षन्यशसे श्रियै शिखा  ।  सिँ हस्य लोम त्विषिरिन्द्रि याणि  ।  अङ्गान्यात्मन्भिषजा तदश्विना  ।  आत्मानमङ्गैः समधात्सरस्वती ।इन्द्र स्य रूपँ  शतमानमायुः  ।  चन्द्रे ण ज्योतिरमृतं दधाना  ।  सरस्वती योन्यां गर्भमन्तः  ।  अश्विभ्यां पत्नी सुकृतं बिभर्ति  ।  अपाँ  रसेन वरुणो न साम्ना  ।  इन्द्र ँ!  श्रियै जनयन्नप्सु राजा  ।  तेजः पशूनाँ  हविरिन्द्रि यावत्  ।  परिस्रुता पयसा सारघं मधु  ।  अश्विभ्यां दुग्धं भिषजा सरस्वत्या  ।   सुतासुताभ्याममृतः सोम इन्दुः  १९

मित्रोऽसि वरुणोऽसि  ।  समहं विश्वैर्देवैः  ।  क्षत्रस्य नाभिरसि  ।  क्षत्रस्य योनिरसि  ।  स्योनामासीद  ।  सुषदामासीद  ।  मा त्वा हिँ सीत्  ।  मा मा हिँ सीत्  ।  निषसाद धृतव्रतो वरुणः  ।  पस्त्यास्वा  २०

साम्राज्याय सुक्रतुः  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे  ।  अश्विनोर्बाहुभ्याम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्याम्  ।  अश्विनोर्भैषज्येन  ।  तेजसे ब्रह्मवर्चसायाभिषिञ्चामि  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे  ।  अश्विनोर्बाहुभ्याम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्याम्  ।  सरस्वत्यै भैषज्येन  २१

वीर्यायान्नाद्यायाभिषिञ्चामि  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे  ।  अश्विनोर्बहुभ्याम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्याम्  ।  इन्द्र स्येन्द्रि येण  ।  श्रियै यशसे बलायाभिषिञ्चामि  ।  कोऽसि कतमोऽसि  ।  कस्मै त्वा काय त्वा  ।  सुश्लोका३ँ!  सुमङ्गला३ँ!  सत्यराजा३न्  ।  शिरो मे श्रीः  २२

यशो मुखम्  ।  त्विषिः केशाश्च श्मश्रूणि  ।  राजा मे प्राणोऽमृतम्  ।  सम्राट्चक्षुः  ।  विराट्श्रोत्रम्  ।  जिह्वा मे भद्र म्  ।  वाङ्महः  ।  मनो मन्युः  ।  स्वराड्भामः  ।  मोदाः प्रमोदा अङ्गुलीरङ्गानि  २३

चित्तं मे सहः  ।  बाहू मे बलमिन्द्रि यम्  ।  हस्तौ मे कर्म वीर्यम्  ।  आत्मा क्षत्रमुरो मम  ।  पृष्टीर्मे राष्ट्रमुदरम्  ।   अँ सौ ग्रीवाश्च श्रोण्यौ  ।  ऊरू अरत्नी जानुनी ।विशो मेऽङ्गानि सर्वतः  ।  नाभिर्मे चित्तं विज्ञानम्  ।  पायुर्मेऽपचितिर्भसत्  २४

आनन्दनन्दावाण्डौ मे  ।  भगः सौभाग्यं पसः  ।  जङ्घाभ्यां पद्भ्यां धर्मोऽस्मि  ।  विशि राजा प्रतिष्ठितः  ।  प्रति क्ष्त्रे प्रतितिष्ठति राष्ट्रे  ।  प्रत्यश्वेषु प्रतितिष्ठामि गोषु  ।  प्रत्यङ्गेषु प्रतितिष्ठाम्यात्मन्  ।  प्रति प्राणेषु प्रतितिष्ठामि पुष्टे  ।  प्रति द्यावापृथिव्योः  ।  प्रतितिष्ठामि यज्ञे  २५

त्रया देवा एकादश  ।  त्रयस्त्रिँ शाः सुराधसः  ।  बृहस्पतिपुरोहिताः  ।  देवस्य सवितुः सवे  ।  देवा देवैरवन्तु मा  ।  प्रथमा द्वितीयैः  ।  द्वितीयास्तृतीयैः  ।  तृतीयाः सत्येन  ।  सत्यं यज्ञेन  ।  यज्ञो यजुर्भिः  २६
यजूँ षि सामभिः  ।  सामान्यृग्भिः  ।  ऋचो याज्याभिः  ।  याज्या वषट्कारैः  ।  वषट्कारा आहुतिभिः  ।  आहुतयो मे कामान्त्समर्धयन्तु  ।  भूः स्वाहा  ।  लोमानि प्रयतिर्मम  ।  त्वङ्म आनतिरागतिः  ।  माँ सं म उपनतिः वस्वस्थि  ।  मज्जा म आनतिः  २७

यद्देवा देवहेडनम्  ।  देवासश्चकृमा वयम्  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  ।  विश्वान्मुञ्चत्वँ हसः  ।  यदि दिवा यदि नक्तम्  ।  एनाँ सि चकृमा वयम्  ।  वायुर्मा तस्मादेनसः  ।  विश्वान्मुञ्चत्वँ हसः  ।  यदि जाग्रद्यदि स्वप्ने  ।  एनाँ सि चकृमा वयम्  २८

सूर्यो मा तस्मादेनसः  ।  विश्वान्मुञ्चत्वँ हसः  ।  यद्ग्रामे यदरण्ये  ।  यत्सभायां यदिन्द्रि ये  ।  यच्छूद्रे  यदर्ये  ।  एनश्चकृमा वयम्  ।  यदेकस्याधि धर्मणि  ।  तस्यावयजनमसि  ।  यदापो अघ्निया वरुणेति शपामहे  ।  ततो वरुण नो मुञ्च  २९

अवभृथ निचङ्कुण निचेरुरसि निचङ्कुण  ।  अव देवैर्देवकृतमेनोऽयाट्  ।  अव मर्त्यैर्मर्त्यकृतम्  ।  उरोरा नो देव रिषस्पाहि  ।  सुमित्रा न आप ओषधयः सन्तु  ।  दुर्मित्रास्तस्मै भुयासुः  ।  योऽस्मान्द्वेष्टि  ।  यं च वयं द्विष्मः  ।  द्रुपदादिवेन्मुमुचानः  ।  स्विन्नः स्रात्वी मलादिव  ३०

पूतं पवित्रेणेवाज्यम्  ।  आपः शुन्धन्तु मैनसः  ।  उद्वयं तमसस्परि  ।  पश्यन्तो ज्योतिरुत्तरम्  ।  देवं देवत्रा सूर्यम्  ।  अगन्म ज्योतिरुत्तमम्  ।  प्रतियुतो वरुणस्य पाशः  ।  प्रत्यस्तो वरुणस्य पाशः  ।  एधोऽस्येधिषीमहि  ।  समिदसि  ३१

तेजोऽसि तेजो मयि धेहि  ।  अपो अन्वचारिषम्  ।  रसेन समसृक्ष्महि  ।  पयस्वाँ  अग्न आगमम्  ।  तं मा सँ सृज वर्चसा  ।  प्रजया च धनेन च  ।  समाववर्ति पृथिवी ।समुषाः  ।  समु सूर्यः  ।  समु विश्वामिदं जगत्  ।  वैश्वानरज्योतिर्भूयासम्  ।  विभुं कामं व्यश्नवै  ।  भूः स्वाहा  ३२

होता यक्षत्समिधेन्द्र मिडस्पदे  ।  नाभा पृथिव्या अधि  ।  दिवो वर्ष्मन्त्समिध्यते  ।  ओजिष्ठश्चर्षणीसहान्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्तनूनपातम्  ।  ऊतिभिर्  ।   जेतारमपराजितम्  ।  इन्द्रं  देवँ  सुवर्विदम्  ।  पथिभिर्मधुमत्तमैः  ।  नराशँ सेन तेजसा  ३३

वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदिडाभिरिन्द्र मीडितम्  ।  आजुह्वानममर्त्यम्  ।  देवो देवैः सवीर्यः  ।  वज्रहस्तः पुरंदरः  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्बर्हिषीन्द्रं  निषद्वरम्  ।  वृषभं नर्यापसम्  ।  वसुभी रुद्रै रादित्यैः  ।  सयुग्भिर्बर्हिरासदत्  ३४

वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदोजो न वीर्यम्  ।  सहो  ।   द्वार इन्द्र मवर्धयन्  ।  सुप्रायणा विश्रयन्तामृतावृधः  ।  द्वार इन्द्रा य मीढुषे  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदुषे इन्द्र स्य धेनू ।सुदुघे मातरौ मही ।सवातरौ न तेजसी ।वत्समिन्द्र मवर्धताम्  ३५

वीतामाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्दैवया होतारा  ।  भिषजा सखाया  ।  हविषेन्द्रं  भिषज्यतः  ।   कवी देवौ प्रचेतसौ  ।  इन्द्रा य धत्त इन्द्रि यम्  ।  वीतामाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्तिस्रो देवीः  ।  त्रयस्त्रिधातवोऽपसः  ।  इडा सरस्वती भारती  ३६

महीन्द्र पत्नीर्हविष्मतीः  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्त्वष्टारमिन्द्रं  देवम्  ।  भिषजँ  सुयजं घृतश्रियम्  ।  पुरुरूपँ  सुरेतसं मघोनिम्  ।  इन्द्रा य त्वष्टा दधदिन्द्रि याणि  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्वनस्पतिम्शमितारँ  शतक्रतुम्  ।  धियो जोष्टारमिन्द्रि यम्  ३७

मध्वा समञ्जन्पथिभिः सुगेभिः  ।  स्वदाति हव्यं मधुना घृतेन  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदिन्द्र ँ!  स्वाहाज्यस्य  ।  स्वाहा मेदसः  ।  स्वाहा स्तोकानाम्  ।  स्वाहा स्वाहाकृतीनाम्  ।  स्वाहा हव्यसूक्तीनाम्  ।  स्वाहा देवाँ  आज्यपान्  ।  स्वाहेन्द्र ँ!  होत्राज्जुषाणाः  ।  इन्द्रा ज्यस्य वियन्तु  ।  होतर्यज  ३८
समिद्ध इन्द्र  उषसामनीके  ।  पुरोरुचा पूर्वकृद्वावृधानः  ।  त्रिभिर्देवैस्त्रिँ शता वज्रबाहुः  ।  जघान वृत्रं वि दुरो ववार  ।  नराशँ सः प्रति शूरो मिमानः  ।  तनूनपात्प्रति यज्ञस्य धाम  ।  गोभिर्वपावान्मधुना समञ्जन्  ।  हिरण्यैश्चन्द्री  यजति प्रचेताः  ।  ईडितो देवैर्हरिवाँ  अभिष्टिः  ।  आजुह्वानो हविषा शर्धमानः  ३९

पुरंदरो मघवान्वज्रबाहुः  ।  आयातु यज्ञमुप नो जुषाणः  ।  जुषाणो बर्हिर्हरिवान्न इन्द्र ः!  ।  प्राचीनँ  सीदत्प्रदिशा पृथिव्याः  ।  उरुव्यचाः प्रथमानँ  स्योनम्  ।  आदित्यैरक्तं वसुभिः सजोषाः  ।  इन्द्रं  दुरः कवष्यो धावमानाः  ।  वृषाणं यन्तु जनयः सुपत्नीः  ।  द्वारो देवीरभितो विश्रयन्ताम्  ।  सुवीरा वीरं प्रथमाना महोभिः  ४०

उषासानक्ता बृहती बृहन्तम्  ।  पयस्वती सुदुघे शूरमिन्द्र म्  ।  पेशस्वती तन्तुना संव्ययन्ती ।देवानां देवं यजतः सुरुक्मे  ।  दैव्या मिमाना मनसा पुरुत्रा  ।  होताराविन्द्रं  प्रथमा सुवाचा  ।  मूर्धन्यज्ञस्य मधुना दधाना  ।  प्राचीनं ज्योतिर्हविषा वृधातः  ।  तिस्रो देवीर्हविषा वर्धमानाः  ।  इन्द्रं जुषाणा वृषणं न पत्नीः  ४१

अच्छिन्नं तन्तुं पयसा सरस्वती ।इडा देवी भारती ।विश्वतूर्तिः  ।  त्वष्टा दधदिन्द्रा य शुष्मम्  ।  अपाकोऽर्चिष्टुर्यशसे पुरूणि  ।  वृषा यजन्वृषणं भूरिरेताः  ।  मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान्  ।  वनस्पतिरवसृष्टो न पाशैः  ।  त्मन्या समञ्जञ्शमिता न देवः  ।  इन्द्र स्य हव्यैर्जठरं पृणानः  ।  स्वदाति हव्यं मधुना घृतेन  ।  स्तोकानामिन्दुं प्रति शूर इन्द्र ः!  ।  वृषायमाणो वृषभस्तुराषाट्  ।  घृतप्रुषा मधुना हव्यमुन्दन्  ।  मूर्धन्यज्ञस्य जुषताँ  स्वाहा  ४२

आ चर्षणिप्रा  ।   विवेष यन्मा  ।  तँ  सध्रीचीः  ।  सत्यमित्तन्न त्वावाँ  अन्यो अस्ति  ।  इन्द्र  देवो न मर्त्यो ज्यायान्  ।  अहन्नहिं परिशयानमर्णः  ।  अवासृजोऽपो अच्छा समुद्र म्  ।  प्रससाहिषे पुरुहूत शत्रून्  ।  ज्येष्ठस्ते शुष्म इह रातिरस्तु  ।  इन्द्रा भर दक्षिणेना वसूनि  ।  पतिः सिन्धूनामसि रेवतीनाम्  ।  स शेवृधमधिधा द्युम्नमस्मे  ।  महि क्षत्रं जनाषाडिन्द्र  तव्यम्  ।  रक्षा च नो मघोनः पाहि सूरीन्  ।  राये च नः स्वपत्या इषे धाः  ४३

देवं बर्हिरिन्द्र ँ!  सुदेवं देवैः  ।  वीरवत्स्तीर्णं वेद्यामवर्धयत्  ।  वस्तोर्वृतं प्राक्तोर्भृतम्  ।  राया बर्हिष्मतोऽत्यगात्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवीर्द्वार इन्द्र ँ!  संघाते  ।  विड्वीर्यामन्नवर्धयन्  ।  आ वत्सेन तरुणेन कुमारेण च मीविता अपार्वाणम्  ।  रेणुककाटं नुदन्ताम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ४४

देवी उषासानक्ता  ।  इन्द्रं  यज्ञे प्रयत्यह्वेताम्  ।  दैवीर्विशः प्रायासिष्टाम्  ।  सुप्रीते सुधिते अभूताम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवी जोष्ट्री वसुधिती ।देवमिन्द्र मवर्धताम्  ।  अयाव्यन्याघा द्वेषाँ सि  ।  आन्यावाक्षीद्वसु वार्याणि  ।  यजमानाय शिक्षिते  ४५

वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवी ऊर्जाहुती दुघे सुदुघे  ।  पयसेन्द्र मवर्धताम्  ।  इषमूर्जमन्यावाक्षीत्  ।  सग्धिँ  सपीतिमन्या  ।  नवेन पूर्वं दयमाने  ।  पुराणेन नवम्  ।  अधातामूर्जमूर्जाहुती वसु वार्याणि  ।  यजमानाय शिक्षिते  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ४६

देवा दैव्या होतारा  ।  देवमिन्द्र मवर्धताम्  ।  हताघशँ सावाभार्ष्टां वसु वार्याणि  ।  यजमानाय शिक्षितौ  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीः  ।  पतिमिन्द्र मवर्धयन्  ।  ।

अस्पृक्षद्भारती दिवम्  ।  रुद्रै र्यज्ञँ  सरस्वती ।इडा वसुमती गृहान्  ४७

वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देव इन्द्रो  नराशँ सः  ।  त्रिवरूथस्त्रिवन्धुरः  ।  देवमिन्द्र मवर्धयत्  ।  शतेन शितिपृष्ठानामाहितः  ।  सहस्रेण प्रवर्तते  ।  मित्रावरुणेदस्य होत्रमर्हतः  ।  बृहस्पतिः स्तोत्रम्  ।  अश्विनाध्वर्यवम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ४८

देव इन्द्रो  वनस्पतिः  ।  हिरण्यपर्णो मधुशाखः सुपिप्पलः  ।  देवमिन्द्र मवर्धयत्  ।  दिवमग्रेणाप्रात्  ।  आन्तरिक्षं पृथिवीमदृँ हीत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवं बर्हिर्वारितीनाम्  ।  देवमिन्द्र मवर्धयत्  ।  स्वासस्थमिन्द्रे णासन्नम्  ।  अन्या बर्हीँ ष्यभ्यभूत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवो अग्निः स्विष्टकृत्  ।  देवमिन्द्र मवर्धयत्  ।  स्विष्टं कुर्वन्त्स्विष्टकृत्  ।  स्विष्टमद्य करोतु नः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ४९

होता यक्षत्समिधाग्निमिडस्पदे  ।  अश्विनेन्द्र ँ!  सरस्वतीम्  ।  अजो धूमो न गोधूमैः क्वलैर्भेषजम्  ।  मधु शष्पैर्न तेज इन्द्रि यम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्तनूनपात्सरस्वती ।अविर्मेषो न भेषजम्  ।  पथा मधुमताभरन्  ।  अश्विनेन्द्रा य वीर्यम्  ५०

बदरैरुपवाकाभिर्भेषजं तोक्मभिः  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षन्नराशँ सं न नग्नहुम्  ।  पतिँ  सुरायै भेषजम्  ।  मेषः सरस्वती भिषक्  ।  रथो न चन्द्र य्!श्विनोर्वपा इन्द्र स्य वीर्यम्  ।  बदरैरुपवाकाभिर्भेषजं तोक्मभिः  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ५१

होता यक्षदिडेडित आजुह्वानः सरस्वतीम्  ।  इन्द्रं  बलेन वर्धयन्  ।  ऋसभेण गवेन्द्रि यम्  ।  अश्विनेन्द्रा य वीर्यम्  ।  यवैः कर्कन्धुभिः  ।  मधु लाजैर्न मासरम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्बर्हिः  ।   सुष्टरीमोऽर्णम्रदाः  ।  भिषङ्। नासत्या  ५२

भिषजाश्विनाश्वा शिशुमती ।भिषग्  ।   धेनुः सरस्वती ।भिषग्  ।   दुह इन्द्रा य भेषजम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्दुरो दिशः  ।  कवष्यो न व्यचस्वतीः  ।  अश्विभ्यां न दुरो दिशः  ।  इन्द्रो  न रोदसी दुघे  ।  दुहे कामान्त्सरस्वती  ५३

अश्विनेन्द्रा य भेषजम्  ।  शुक्रं न ज्योतिरिन्द्रि यम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्सुपेशसोषे नक्तं दिवा  ।  अश्विना संजानाने  ।  समञ्जाते सरस्वत्या  ।  त्विषिमिन्द्रे  न भेषजम्  ।  श्येनो न रजसा हृदा  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ५४

वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्दैव्या होतारा भिषजाश्विना  ।  इन्द्रं  न जागृवी दिवा नक्तं न भेषजैः  ।  शूषँ  सरस्वती भिषक्  ।  सीसेन दुह इन्द्रि यम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्तिस्रो देवीर्न भेषजम्  ।  त्रयस्त्रिधातवोऽपसः  ।  रूपमिन्द्रे  हिरण्ययम्  ५५

अश्विनेडा न भारती ।वाचा सरस्वती ।मह  ।   इन्द्रा य दधुरिन्द्रि यम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्त्वष्टार-मिन्द्र मश्विना  ।  भीषजं न सरस्वतीम्  ।  ओजो न जूतिरिन्द्रि यम्  ।  वृको न रभसो भिषक्  ।  यशः सुरया भेषजम्  ५६

श्रिया न मासरम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्वनस्पतिम्  ।  शमितारँ  शतक्रतुम्  ।  भीमं न मन्युँ  राजानं व्याघ्रं नमसाश्विना  ।   भामम्सरस्वती भिषक्  ।  इन्द्रा य दुह इन्द्रि यम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ५७

होता यक्षदग्निँ  स्वाहाज्यस्य स्तोकानाम्  ।  स्वाहा मेदसां पृथक्  ।  स्वाहा छागमश्विभ्याम्  ।  स्वाहा मेषँ  सरस्वत्यै  ।  स्वाहर्षभमिन्द्रा य सिँ हाय सहसेन्द्रि यम्  ।  स्वाहाग्निं न भेषजम्  ।  स्वाहा सोममिन्द्रि यम्  ।  स्वाहेन्द्र ँ!  सुत्रामानँ  सवितारं वरुणं भिषजां पतिम्  ।  स्वाहा वनस्पतिं प्रियं पाथो न भेषजम्  ।  स्वहा देवाँ  आज्यपान्  ५८

स्वाहाग्निँ  होत्राज्जुषाणो अग्निर्भेषजम्  ।  पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु  ।  वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदश्विना सरस्वतीमिन्द्र ँ!  सुत्रामाणम्  ।  इमे सोमाः सुरामाणः  ।  छागैर्न मेषैरृषभैः सुताः  ।  शष्पैर्न तोक्मभिः  ।  लाजैर्महस्वन्तः  ।  मदा मासरेण परिष्कृताः  ।  शुक्राः पयस्वन्तोऽमृताः  ।  प्रस्थिता वो मधुश्चुतः तानश्विना सरस्वतीन्द्र ः! सुत्रामा वृत्रहा  ।  जुषन्ताँ  सौम्यं मधु  ।  पिबन्तु मदन्तु वियन्तु सोमम्  ।  होतर्यज  ५९
समिद्धो अग्निरश्विना  ।  तप्तो घर्मो विराट्सुतः  ।  दुहे धेनुः सरस्वती ।सोमँ  शुक्रमिहेन्द्रि यम्  ।  तनूपा भिषजा सुते  ।  अश्विनोभा सरस्वती ।मध्वा रजाँ सी-न्द्रि यम्  ।  इन्द्रा य पथिभिर्वहान्  ।  इन्द्रा येन्दुँ  सरस्वती ।नराशँ सेन नग्नहुः  ६०

अधातामश्विना मधु  ।  भेषजं भिषजा सुते  ।  आजुह्वाना सरस्वती  ।  इन्द्रा येन्द्रि याणि वीर्यम्  ।  इडाभिरश्विनाविषम्  ।  समूर्जँ  सँ  रयिं दधुः  ।  अश्विना नमुचेः सुतम्  ।  सोमँ  शुक्रं परिस्रुता  ।  सरस्वती तमाभरत्  ।  बर्हिषेन्द्रा य पातवे  ६१

कवष्यो न व्यचस्वतीः  ।  अश्विभ्यां न दुरो दिशः  ।  इन्द्रो  न रोदसी दुघे  ।  दुहे कामान्त्सरस्वती ।उषासा नक्तमश्विना  ।  दिवेन्द्र ँ!  सायमिन्द्रि यैः  ।  संजानाने सुपेशसा  ।  समञ्जाते सरस्वत्या पातं नो अश्विना दिवा  ।  पाहि नक्तँ  सरस्वति  ६२

दैव्या होतारा भिषजा  ।  पातमिन्द्र ँ!  सचा सुते  ।  तिस्रस्त्रेधा सरस्वती ।अश्विना भारतीडा  ।  तीव्रं परिस्रुता सोमम्  ।  इन्द्रा य सुषवुर्मदम्  ।  अश्विना भेषजं मधु  ।  भेषजं नः सरस्वती ।इन्द्रे  त्वष्टा यशः श्रियम्  ।  रूपँ रूपमधुः सुते  ।  ऋतुथेन्द्रो  वनस्पतिः  ।  शशमानः परिस्रुता  ।  कीलालमश्विभ्यां मधु  ।  दुहे धेनुः सरस्वती ।गोभिर्न सोममश्विना  ।  मासरेण परिष्कृता  ।  समधाताँ  सरस्वत्या  ।  स्वाहेन्द्रे  सुतं मधु  ६३

अश्विना हविरिन्द्रि यम्  ।  नमुचेर्धिया सरस्वती ।आ शुक्रमासुराद्वसु  ।  मघमिन्द्रा य जभ्रिरे  ।  यमश्विना सरस्वती ।हविषेन्द्र मवर्धयन्  ।  स बिभेद बलं मघम्  ।  नमुचावासुरे सचा  ।  तमिन्द्रं  पशवः सचा  ।  अश्विनोभा सरस्वती  ६४

दधाना अभ्यनूषत  ।  हविषा यज्ञमिन्द्रि यम्  ।  य इन्द्र  इन्द्रि यं दधुः  ।  सविता वरुणो भगः  ।  स सुत्रामा हविष्पतिः  ।  यजमानाय सश्चत  ।  सविता वरुणो दधत्  ।  यजमानाय दाशुषे  ।  आदत्त नमुचेर्वसु  ।  सुत्रामा बलमिन्द्रि यम्  ६५

वरुणः क्षत्रमिन्द्रि यम्  ।  भगेन सविता श्रियम्  ।  सुत्रामा यशसा बलम्  ।  दधाना यज्ञमाशत  ।  अश्विना गोभिरिन्द्रि यम्  ।  अश्वेभिर्वीर्यं बलम्  ।  हविषेन्द्र ँ!  सरस्वती ।यजमानमवर्धयन्  ।  ता नासत्या सुपेशसा  ।  हिरण्यवर्तनी नरा  ।  सरस्वती हविष्मती ।इन्द्र  कर्मसु नोऽवत  ।  ता भिषजा सुकर्मणा  ।  सा सुदुघा सरस्वती ।स वृत्रहा शतक्रतुः  ।  इन्द्रा य दधुरिन्द्रि यम्  ६६

देवं बर्हिः सरस्वती ।सुदेवमिन्द्रे  अश्विना  ।  तेजो न चक्ष्रक्ष्योः  ।  बर्हिषा दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवीर्द्वारो अश्विना  ।  भिषजेन्द्रे  सरस्वती ।प्राणं न वीर्यं नसि  ।  द्वारो दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ६७

देवी उषासावश्विना  ।  भिषजेन्द्रे  सरस्वती ।बलं न वाचमास्ये  ।  उषाभ्यां दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुमने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवी जोष्ट्री अश्विना सुत्रामेन्द्रे  सरस्वती  ।  श्रोत्रं न कर्णयोर्यशः  ।  जोष्ट्रीभ्यां दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ६८

देवी ऊर्जाहुती दुघे सुदुघे  ।  पयसेन्द्र ँ!  सरस्वत्यश्विना भिषजावत  ।  शुक्रं न ज्योतिः स्तनयोराहुती धत्त इन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवा देवानां भिषजा  ।  होताराविन्द्र मश्विना  ।  वषट्कारैः सरस्वती  ।  त्विषिं न हृदये मतिम्  ।  होतृभ्यां दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ६९

देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीः  ।  सरस्वत्यश्विना भारतीडा  ।  शूषं न मध्ये नाभ्याम्  ।  इन्द्रा य दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देव इन्द्रो  नराशँ सः  ।  त्रिवरूथः सरस्वत्याश्विभ्यामीयते रथः  ।  रेतो न रूपममृतं जनित्रम्  ।  इन्द्रा य त्वष्टा दधदिन्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ७०

देव इन्द्रो  वनस्पतिः  ।  हिरण्यपर्णो अश्विभ्याम्  ।  सरस्वत्याः सुपिप्पलः  ।  इन्द्रा य पच्यते मधु  ।  ओजो न जूतिमृषभो न भामम्  ।  वनसपतिर्नो दधदिन्द्रि याणि  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवं बर्हिर्वारितीनाम्  ।  अध्वरे स्तीर्णमश्विभ्याम्  ।  ऊर्णम्रदाः सरस्वत्याः  ७१

स्योनमिन्द्र  ते सदः  ।  ईशायै मन्युँ  राजानं बर्हिषा दधुरिन्द्रि यम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवो अग्निः स्विष्टकृत्  ।  देवान्यक्षद्यथायथम्  ।  होताराविन्द्र मश्विना  ।  वाचा वाचँ  सरस्वतीम्  ।  अग्निँ  सोमँ  स्विष्टकृत्  ।  स्विष्ट इन्द्र ः! सुत्रामा सविता वरुणो भिषक्  ।  इष्टो देवो वनसपतिः  ।  स्विष्टा देवा आज्यपाः  ।  इष्टो अग्निरग्निना  ।  होता होत्रे स्विष्टकृत्  ।  यशो न दधदिन्द्रि यम्  ।  ऊर्जमपचितिँ  स्वधाम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ७२

अग्निमद्य होतारमवृणीत  ।  अयँ  सुतासुती यजमानः  ।  पचन्पक्तीः  ।  पचन्पुरोडाशान्  ।  गृह्णन्ग्रहान्  ।  बध्नन्नश्विभ्यां छागँ  सरस्वत्या इन्द्रा य  ।  बध्नन्त्सरस्वत्यै मेषमिन्द्रा याश्विभ्याम्  ।  बध्नन्निन्द्रा यर्षभमश्विभ्याँ  सरस्वत्यै  ।  सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवत्  ।  अश्विभ्यां छागेन सरस्वत्या इन्द्रा य  ७३

सर्स्वत्यै मेषेणेन्द्रा याश्विभ्याम्  ।  इन्द्रा यर्षभेणाश्विभ्याँ  सरस्वत्यै  ।  अक्षँ स्ता-न्मेदस्तः प्रति पचताग्रभीसुः  ।  अवीवृधन्त ग्रहैः  ।  अपातामश्विना सरस्वतीन्द्र ः! सुत्रामा वृत्रहा  ।  सोमान्त्सुराम्णः  ।  उपो उक्थामदाः श्रौद्विमदा अदन्  ।  अवीवृधन्ताङ्गूषैः  ।  त्वामद्यर्ष आर्षेयर्षीणां नपादवृणीत  ।  अयँ  सुतासुती यजमानः  ।  बहुभ्य आ संगतेभ्यः  ।  एष मे देवेषु वसु वार्या यक्ष्यत इति  ।  ता या देवा देवदानान्यदुः  ।  तान्यस्मा आ च शास्स्व  ।  आ च गुरस्व  ।  इषितश्च होतरसि भद्र वाच्याय प्रेषितो मानुषः  ।  सूक्तवाकाय सूक्ता ब्रूहि  ७४

उशन्तस्त्वा हवामह  ।   आ नो अग्ने सुकेतुना  ।  त्वँ  सोम महे भगं। त्वँ  सोम प्र चिकितो मनीषा  ।  त्वया हि नः पितरः सोम पूर्वे  ।   त्वँ  सोम पितृभिः संविदानः  ।  बर्हिषदः पितर  ।   आहं पितॄन्  ।  उपहूताः पितरो  ।  ऽग्निष्वात्ताः पितरः  ।  अग्निष्वात्तानृतुमतो हवामहे  ।  नराशँ से सोमपीथं य आशुः  ।  ते नो अर्वन्तः सुहवा भवन्तु  ।  शं नो भवन्तु द्विपदे शं चतुष्पदे  ।  ये अग्निष्वात्ता येऽनग्निष्वात्ताः  ७५

अँ होमुचः पितरः सोम्यासः  ।  परेऽवरेऽमृतासो भवन्तः  ।  अधिब्रुवन्तु ते अवन्त्वस्मान्  ।  वान्यायै दुग्धे जुषमानाः करम्भम्  ।  उदीराणा अवरे परे च  ।  अग्निष्वात्ता ऋतुभिः संविदानाः  ।  इन्द्र वन्तो हविरिदं जुषन्ताम्  ।  यदग्ने कव्यवाहन  ।   त्वमग्न ईडितो जातवेदः  ।  मातली कव्यैः  ।  ये तातृपुर्देवत्रा जेहमानाः  ।  होत्रावृधः स्तोमतष्टासो अर्कैः  ।  आग्ने याहि सुविदत्रेभिरर्वाङ्।सत्यैः कव्यैः पितृभिर्घर्मसद्भिः  ।  हव्यवाहमजरं पुरुप्रियम्  ।  अग्निं घृतेन हविषा सपर्यन्  ।  उपासदं कव्यवाहं पितृणाम्  ।  स नः प्रजां वीरवतीँ  समृण्वतु  ७६

होता यक्षदिडस्पदे  ।  समिधानं महद्यशः  ।  सुषमिद्धं वरेण्यम्  ।  अग्निमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  गायत्रीं छन्द इन्द्रि यम्  ।  त्र्! यविं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षच्छुचिव्रतम्  ।  तनूनपातमुद्भिदम्  ।  यं गर्भमदितिर्दधे  ७७

शुचिमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  उष्णिहं छन्द इन्द्रि यम्  ।  दित्यवाहं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदीडेन्यम्  ।  ईडितं वृत्रहन्तमम्  ।  इडाभिरीड्यँ  सहः  ।  सोममिन्द्रं  वयोधसम्  ।  अनुष्टुभं छन्द इन्द्रि यम्  ।  त्रिवत्सं गां वयो दधत्  ७८

वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्सुबर्हिषदम्  ।  पूषण्वन्तममर्त्यम्  ।  सीदन्तं बर्हिषि प्रिये  ।  अमृतेन्द्रं  वयोधसम्  ।  बृहतीं छन्द इन्द्रि यम्  ।  पञ्चाविं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्य्वचस्वतीः  ।  सुप्रायणा ऋतावृधः  ७९

द्वारो देवीर्हिरण्ययीः  ।  ब्रह्माण इन्द्रं  वयोधसम्  ।  पङ्क्तिं छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  तुर्यवाहं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्सुपेशसे  ।  सुशिल्पे बृहती उभे  ।  नक्तोषासा न दर्शते  ।  विश्वमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  त्रिष्टुभं छन्द इन्द्रि यम्  ८०

षष्ठवाहं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्प्रचेतसा  ।  देवानामुत्तमं यशः  ।  होतारा दैव्या कवी ।सयुजेन्द्रं  वयोधसम्  ।  जगतीं छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  अनड्वाहं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्पेशस्वतीः  ८१

तिस्रो देवीर्हिरण्ययीः  ।  भारतीर्बृहतीर्महीः  ।  पतिमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  विराजं छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  धेनुं गां न वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्सुरेतसम्  ।  त्वष्टारं पुष्टिवर्धनम्  ।  रूपाणि बिभ्रतं पृथक्  ।  पुष्टिमिन्द्रं  वयोधसम्  ८२

द्विपदं छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  उक्षाणं गां न वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षच्छतक्रतुम्  ।  हिरण्यपर्णमुक्थिनम्  ।  रशनां बिभ्रतं वशिम्  ।  भगमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  ककुभं छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  वशां वेहतं गां न वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्स्वाहाकृतीः  ।  अग्निं गृहपतिं पृथक्  ।  वरुणं भेषजं कविम्  ।  क्षत्त्रमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  अतिच्छन्दसं छन्द इन्द्रि यम्  ।  बृहदृषभं गां वयो दधत्  ।  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ८३

समिद्धो अग्निः समिधा  ।  सुषमिद्धो वरेण्यः  ।  गायत्री छन्द इन्द्रि यम्  ।  त्र्! यविर्गौर्वयो दधुः  ।  तनूनपाच्छुचिव्रतः  ।  तनूनपाच्च सरस्वती ।उष्णिक्छन्द इन्द्रि यम्दित्यवाड्गौर्वयो दधुः  ।  इडाभिरग्निरीड्यः  ।  सोमो देवो अमर्त्यः  ८४

अनुष्टुप्छन्द इन्द्रि यम्  ।  त्रिवत्सो गौर्वयो दधुः  ।  सुबर्हिरग्निः पूषण्वान्  ।  स्तीर्णबर्हिरमर्त्यः  ।  बृहती छन्द इन्द्रि यम्  ।  पञ्चाविर्गौर्वयो दधुः  ।  दुरो देवीर्दिशो महीः  ।  ब्रह्मा देवो बृहस्पतिः  ।  पङ्क्तिश्छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  तुर्यवाड्गौर्वयो दधुः  ८५

उषे यह्वी सुपेशसा  ।  विश्वे देवा अमर्त्याः  ।  त्रिष्टुप्छन्द इन्द्रि यम्  ।  पष्ठवा-ड्गौर्वयो दधुः  ।  दैव्या होतारा भिषजा  ।  इन्द्रे ण सयुजा युजा  ।  जगती छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  अनड्वान्गौर्वयो दधुः  ।  तिस्र इडा सरस्वती ।भारती मरुतो विशः  ८६

विराट्छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  धेनुर्गौर्न वयो दधुः  ।  त्वष्टा तुरीपो अद्भुतः  ।  इन्द्रा ग्नी पुष्टिवर्धना  ।  द्विपाच्छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  उक्षा गौर्न वयो दधुः  ।  शमिता नो वनस्पतिः  ।  सविता प्रसुवन्भगम्  ।  ककुच्छन्द इहेन्द्रि यम्  ।  वशा वेहद्गौर्न वयो दधुः  ।  स्वाहा यज्ञं वरुणः  ।  सुक्षत्रो भेषजं करत्  ।  अतिच्छन्दाश्छन्द इन्द्रि यम्  ।  बृहदृषभो गौर्वयो दधुः  ८७

वसन्तेनर्तुना देवाः  ।  वसवस्त्रिवृता स्तुतम्  ।  रथन्तरेण तेजसा  ।  हविरिन्द्रे  वयो दधुः  ।  ग्रीष्मेण देवा ऋतुना  ।  रुद्रा ः! पञ्चदशे स्तुतम्  ।  बृहता यशसा बलम्  ।  हविरिन्द्रे  वयो दधुः  ।  वर्षाभिरृतुनादित्याः  ।  स्तोमे सप्तदशे स्तुतम्  ८८

वैरूपेण विशौजसा  ।  हविरिन्द्रे  वयो दधुः  ।  शारदेनर्तुना देवाः  ।  एकविँ श ऋभवः स्तुतम्  ।  वैराजेन श्रिया श्रियम्  ।  हविरिन्द्रे  वयो दधुः  ।  हेमन्तेनर्तुना देवाः  ।  मरुतस्त्रिणवे स्तुतम्  ।  बलेन शक्वरीः सहः  ।  हविरिन्द्रे  वयो दधुः  ।  शैशिरेणर्तुना देवाः  ।  त्रयस्त्रिँ शेऽमृतँ  स्तुतम्  ।  सत्येन रेवतीः क्षत्त्रम्  ।  हविरिन्द्रे  वयो दधुः  ८९

देवं बर्हिरिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवं देवमवर्धयत्  ।  गायत्रिया छन्दसेन्द्रि यम्  ।  तेज इन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवीर्द्वारो देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवीर्देवमवर्धयन्  ।  उष्णिहा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  प्राणमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ९०

देवी देवं वयोधसम्  ।  उषे इन्द्र मवर्धताम्  ।  अनुष्टुभा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  वाचमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवी जोष्ट्री देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवी देवमवर्धताम्  ।  बृहत्या छन्दसेन्द्रि यम्  ।  श्रोत्रमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ९१

देवी ऊर्जाहुती देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवी देवमवर्धताम्  ।  पङ्क्त्या छन्दसेन्द्रि यम्  ।  शुक्रमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवा दैव्या होतारा देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवा देवमवर्धताम्  ।  त्रिष्टुभा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  त्विषिमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ९२

देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीर्वयोधसम्  ।  पतिमिन्द्र मवर्धयन्  ।  जगत्या छन्दसेन्द्रि यम्  ।  बलमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवो नराशँ सो देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवो देवमवर्धयत्  ।  विराजा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  रेत इन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ९३

देवो वनस्पतिर्देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवो देवमवर्धयत्  ।  द्विपदा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  भगमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवं बर्हिर्वारितीनां देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवो देवमवर्धयत्  ।  ककुभा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  यश इन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवो अग्निः स्विष्टकृद्देवमिन्द्रं  वयोधसम्  ।  देवो देवमवर्धयत्  ।  अतिच्छन्दसा छन्दसेन्द्रि यम्  ।  क्षत्त्रमिन्द्रे  वयो दधत्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ९४   ६

त्रिवृत्स्तोमो भवति  ।  ब्रह्मवर्चसं वै त्रिवृत्  ।  ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्धे  ।  अग्निष्टोमः सोमो भवति  ।  ब्रह्मवर्चसं वा अग्निष्टोमः  ।  ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्धे  ।  रथंतरँ  साम भवति  ।  ब्रह्मवर्चसं वै रथंतरम्  ।  ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्धे  ।  परिस्रजी होता भवति  १

अरुणो मिर्मिरस्त्रिशुक्रः  ।  एतद्वै ब्रह्मवर्चसस्य रूपम्  ।  रूपेणैव ब्रह्मवर्चसमवरुन्धे  ।  बृहस्पतिरकामयत देवानां पुरोधां गच्छेयमिति  ।  स एतं बृहस्पतिसवमपश्यत्  ।  तमाहरत्  ।  तेनायजत  ।  ततो वै स देवानां पुरोधामगच्छत्  ।  यः पुरोधाकामः स्यात्  ।  स बृहस्पतिसवेन यजेत  २
पुरोधामेव गच्छति  ।  तस्य प्रातःसवने सन्नेषु नाराशँ सेषु  ।  एकादश दक्षिणा नीयन्ते  ।  एकादश माध्यंदिने सवने सन्नेषु नाराशँ सेषु  ।  एकादश तृतीयसवने सन्नेषु नाराशँ सेषु  ।  त्रयस्त्रिँ शत्संपद्यन्ते  ।  त्रयस्त्रिँ शद्वै देवताः  ।  देवता एवावरुन्धे  ।  अश्वश्चतुस्त्रिँ शः  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ३

प्रजापतिश्चतुस्त्रिँ शो देवतानां ।यावतीरेव देवताः  ।  ता एवावरुन्धे  ।  कृष्णाजिनेऽभिषिञ्चति  ।  ब्रह्मणो वा एतद्रू पम्  ।  यत्कृष्णाजिनम्  ।  ब्रह्मवर्चसेनैवैनँ  समर्धयति  ।  आज्येनाभिषिञ्चति  ।  तेजो वा आज्यम्  ।  तेज एवास्मिन्दधाति  ४

यदाग्नेयो भवति  ।  अग्निमुखा ह्यृद्धिः  ।  अथ यत्पौष्णः  ।  पुष्टिर्वै पूषा  ।  पुष्टिर्वैश्यस्य  ।  पुष्टिमेवावरुन्धे  ।  प्रसवाय सावित्रः  ।  अथ यत्त्वाष्ट्रः  ।  त्वष्टा हि रूपाणि विकरोति  ।  निर्वरुणत्वाय वारुणः  ५

अथो य एव कश्च सन्त्सूयते  ।  स हि वारुणः  ।  अथ यद्वैश्वदेवः  ।  वैश्वदेवो हि वैश्यः  ।  अथ यन्मारुतः  ।  मारुतो हि वैश्यः  ।  सप्तैतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  सप्तगणा वै मरुतः  ।  पृश्निः पष्ठौही मारुत्यालभ्यते  ।  विड्वै मरुतः  ।  विश एवैतन्मध्यतोऽभिषिच्यते  ।  तस्माद्वा एष विशः प्रियः  ।  विशो हि मध्यतोऽभिषिच्यते  ।  ऋषभचर्मेऽध्यभिषिञ्चति  ।  स हि प्रजनयिता  ।  दध्नाभिषिञ्चति  ।  ऊर्ग्वा अन्नाद्यं दधि  ।  ऊर्जैवैनमन्नाद्येन समर्धयति  ६

यदाग्नेयो भवति  ।  आग्नेयो वै ब्राह्मणः  ।  अथ यत्सौम्यः  ।  सौम्यो हि ब्राह्मणः  ।  प्रसवायैव सावित्रः  ।  अथ यद्बार्हस्पत्यः  ।  एतद्वै ब्राह्मणस्य वाक्पतीयम्  ।  अथ यदग्नीषोमीयः  ।  आग्नेयो वै ब्राह्मणः  ।  तौ यदा संगच्छेते  ७

अथ वीर्यावत्तरो भवति  ।  अथ यत्सारस्वतः  ।  एतद्धि प्रत्यक्षं ब्राह्मणस्य वाक्पतीयम्  ।  निर्वरुणत्वायैव वारुणः  ।  अथो य एव कश्च सन्त्सूयते  ।  स हि वारुणः  ।  अथ यद्द्यावापृथिव्यः  ।  इन्द्रो  वृत्राय वज्रमुदयच्छत्  ।  तं द्यावापृथिवी नान्वमन्येताम्  ।  तमेतेनैव भागधेयेनान्वमन्येताम्  ८
वज्रस्य वा एषोऽनुमानाय  ।  अनुमतवज्रः सूयाता इति  ।  अष्टावेतानि हवीँ षि भवन्ति  ।  अष्टाक्षरा गायत्री ।गायत्री ब्रह्मवर्चसम्  ।  गायत्रियैव ब्रह्मवर्चसमवरुन्धे  ।  हिरण्येन घृतमुत्पुनाति  ।  तेजस एव रुचे  ।  कृष्णाजिनेऽभिषिञ्चति  ।  ब्रह्मणो वा एतदृक्सामयो रूपम्  ।  यत्कृष्णाजिनम्  ।  ब्रह्मन्नेवैनमृक्सामयोरध्यभिषिञ्चति  ।  घृतेनाभिषिञ्चति  ।  तथा वीर्यावत्तरो भवति  ९

न वै सोमेन सोमस्य सवोऽस्ति  ।  हतो ह्येषः  ।  अभिषुतो ह्येषः  ।  न हि हतः सूयते  ।  सौमीँ  सूतवशामालभते  ।  सोमो वै रेतोधाः  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  सौम्यर्चाभिषिञ्चति  ।  रेतोधा ह्येषा  ।  रेतः सोमः  ।  रेत एवास्मिन्दधाति  ।  यत्किं च राजसूयमृते सोमम्  ।  तत्सर्वं भवति  ।  अषाढं युत्सु पृतनासु पप्रिम्  ।  सुवर्षामप्स्वां वृजनस्य गोपाम्  ।  भरेषुजाँ  सुक्षितिं सुश्रवसम्  ।  जयन्तं त्वामनु मदेम सोम  १०

यो वै सोमेन सूयते  ।  स देवसवः  ।  यः पशुना सूयते  ।  स देवसवः  ।  य इष्ट्या सूयते  ।  स मनुष्यसवः  ।  एतं वै पृथये देवाः प्रायच्छन्  ।  ततो वै सोऽप्यारण्यानां पशूनामसूयत  ।  यावतीः कियतीश्च प्रजा वाचं वदन्ति  ।  तासाँ  सर्वासाँ  सूयते  ११

य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  नाराशँ स्यर्चाभिषिञ्चति  ।  मनुष्या वै नराशँ सः  ।  निह्नुत्य वावैतत्  ।  अथाभिषिञ्चति  ।  यत्किं च राजसूयमनुत्तरवेदीकम्  ।  तत्सर्वं भवति  ।  ये मे पञ्चाशतं ददुः  ।  अश्वानाँ  सधस्तुतिः  ।  द्युमदग्ने महि श्रवः  ।  बृहत्कृधि मघोनाम्  ।  नृवदमृत नृणाम्  १२

एष गोसवः  ।  षट्त्रिँ श उक्थ्यो बृहत्सामा  ।  पवमाने कण्वरथंतरं भवति  ।  यो वै वाजपेयः  ।  स सम्राट्त्सवः  ।  यो राजसूयः  ।  स वरुणसवः  ।  प्रजापतिः स्वाराज्यं परमेष्ठी  ।  स्वाराज्यं गौरेव  ।  गौरिव भवति  १३

य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  उभे बृहद्र थंतरे भवतः  ।  तद्धि स्वाराज्यम्  ।  अयुतं दक्षिणाः  ।  तद्धि स्वाराज्यम्  ।  प्रतिधुषाभिषिञ्चति  ।  तद्धि स्वाराज्यम्  ।  अनुद्धते वेद्यै दक्षिणत आहवनीयस्य बृहतस्तोत्रं प्रत्यभिषिञ्चति  ।  इयं वाव रथंतरम्  १४

असौ बृहत्  ।  अनयोरेवैनमनन्तर्हितमभिषिञ्चति  ।  पशुस्तोमो वा एषः  ।  तेन गोसवः  ।  षट्त्रिँ शः सर्वः  ।  रेवज्जातः सहसा वृद्धः  ।  क्षत्राणां क्षत्रभृत्तमो वयोधाः  ।  महान्महित्वे तस्तभानः  ।  क्षत्रे राष्ट्रे च जागृहि  ।  प्रजापतेस्त्वा परमेष्ठिनः स्वाराज्येनाभिषिञ्चामीत्याह  ।  स्वाराज्यमेवैनं गमयति  १५

सिँ हे व्याघ्र उत या पृदाकौ  ।  त्विषिरग्नौ ब्राह्मणे सूर्ये या  ।  इन्द्रं  या देवी सुभगा जजान  ।  सा न आगन्वर्चसा संविदाना  ।  या राजन्ये दुन्दुभा-वायतायाम्  ।  अश्वस्य क्रन्द्ये पुरुषस्य मायौ  ।  इन्द्रं  या देवी सुभगा जजान  ।  सा न आगन्वर्चसा संविदाना  ।  या हस्तिनि द्विपिनि या हिरण्ये  ।  त्विषिरश्वेषु पुरुषेषु गोषु  १६

इन्द्रं  या देवी सुभगा जजान  ।  सा न आगन्वर्चसा संविदाना  ।  रथे अक्षेषु वृषभस्य वाजे  ।  वाते पर्जन्ये वरुणस्य शुष्मे  ।  इन्द्रं  या देवी सुभगा जजान  ।  सा न आगन्वर्चसा संविदाना  ।  राडसि विराडसि  ।  सम्राडसि स्वराडसि  ।  इन्द्रा य त्वा तेजस्वते तेजस्वन्तँ  श्रीणामि  ।  इन्द्रा य त्वौजस्वत ओजसवन्तँ  श्रीणामि  १७

इन्द्रा य त्वा पयस्वते पयस्वन्तँ  श्रीणामि  ।  इन्द्रा य त्वायुष्मत आयुष्मन्तँ  श्रीणामि  ।  तेजोऽसि  ।  तत्ते प्रयच्छामि  ।  तेजस्वदस्तु मे मुखम्  ।  तेजस्वच्छिरो अस्तु मे  ।  तेजस्वान्विश्वतः प्रत्यङ्।तेजसा संपिपृग्धि मा  ।  ओजोऽसि  ।  तत्ते प्रयच्छामि  १८

ओजस्वदस्तु मे मुखम्  ।  ओजस्वच्छिरो अस्तु मे  ।  ओजस्वान्विश्वतः प्रत्यङ्।ओजसा संपिपृग्धि मा  ।  पयोऽसि  ।  तत्ते प्रयच्छामि  ।  पयस्वदस्तु मे मुखम्  ।  पयस्वच्छिरो अस्तु मे  ।  पयस्वान्विश्वतः प्रत्यङ्।पयसा संपिपृग्धि मा  १९
आयुरसि  ।  तत्ते प्रयच्छामि  ।  आयुष्मदस्तु मे मुखम्  ।  आयुष्मच्छिरो अस्तु मे आयुष्मान्विश्वतः प्रत्यङ्।आयुषा संपिपृग्धि मा  ।  इममग्न आयुषे वर्चसे कृधि  ।  प्रियँ  रेतो वरुण सोम राजन्  ।  मातेवास्मा अदिते शर्म यच्छ  ।  विश्वे देवा जरदष्टिर्यथा सत्  २०

आयुरसि विश्वायुरसि  ।  सर्वायुरसि सर्वमायुरसि  ।  यतो वातो मनोजवाः  ।  यतः क्षरन्ति सिन्धवः  ।  तासां त्वा सर्वासाँ  रुचा  ।  अभिषिञ्चामि वर्चसा  ।  समुद्र  इवासि गह्मना  ।  सोम इवास्यदाभ्यः  ।  अग्निरिव विश्वतः प्रत्यङ्।सूर्य इव ज्योतिषा विभूः  २१

अपां यो द्र वणे रसः  ।  तमहमस्मा आमुष्यायणाय  ।  तेजसे ब्रह्मवर्चसाय गृह्णामि  ।  अपां य ऊर्मौ रसः  ।  तमहमस्मा आमुष्यायणाय  ।  ओजसे वीर्याय गृह्णामि  ।  अपां यो मध्यतो रसः  ।  तमहमस्मा आमुष्यायणाय  ।  पुष्ट्यै प्रजननाय गृह्णामि  ।  अपां यो यज्ञियो रसः  ।  तमहमस्मा आमुष्यायणाय  ।  आयुषे दीर्घायुत्वाय गृह्णामि  २२

अभिप्रेहि वीरयस्व  ।  उग्रश्चेत्ता सपत्नहा  ।  आतिष्ठ मित्रवर्धनः  ।  तुभ्यं देवा अधिब्रुवन्  ।  अङ्कौ न्यङ्कावभित आतिष्ठ वृत्रहन्रथम्  ।  आतिष्ठन्तं परि विश्वे अभूषन्  ।  श्रियं वसानश्चरति स्वरोचाः  ।  महत्तदस्यासुरस्य नाम  ।  आ विश्वरूपो अमृतानि तस्थौ  ।  अनु त्वेन्द्रो  मदत्वनु बृहस्पतिः  २३

अनु सोमो अन्वग्निरावीत्  ।  अनु त्वा विश्वे देवा अवन्तु  ।  अनु सप्त राजानो य उताभिषिक्ताः  ।  अनु त्वा मित्रावरुणाविहावतम्  ।  अनु द्यावापृथिवी विश्वशंभू ।सूर्यो अहोभिरनु त्वावतु  ।  चन्द्र मा नक्षत्रैरनु त्वावतु  ।  द्यौश्च त्वा पृथिवी च प्रचेतसा  ।  शुक्रो बृहद्दक्षिना त्वा पिपर्तु  ।  अनु स्वधा चिकिताँ  सोमो अग्निः  ।  आयं पृणक्तु रजसी उपस्थम्  २४

प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  ता अस्मात्सृष्टाः पराचीरायन्  ।  स एतं प्रजापतिरोदनमपश्यत्  ।  सोऽन्नं भूतोऽतिष्ठत्  ।  ता अन्यत्रान्नाद्यमवित्त्वा  ।  प्रजापतिं प्रजा उपावर्तन्त  ।  अन्नमेवैनं भूतं पश्यन्तीः प्रजा उपावर्तन्ते  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  सर्वाण्यन्नानि भवन्ति  २५

सर्वे पुरुषाः  ।  सर्वाण्येवान्नान्यवरुन्धे  ।  सर्वान्पुरुषान्  ।  राडसि विराडसीत्याह  ।  स्वाराज्यमेवैनं गमयति  ।  यद्धिरण्यं ददाति  ।  तेजस्तेनावरुन्धे  ।  यत्तिसृधन्वम्  ।  वीर्यं तेन  ।  यदष्ट्राम्  २६

पुष्टिं तेन  ।  यत्कमण्डलुम्  ।  आयुष्टेन  ।  यद्धिरण्यमाबध्नाति  ।  ज्योतिर्वै हिरण्यम्  ।  ज्योतिरेवास्मिन्दधाति  ।  अथो तेजो वै हिरण्यम्  ।  तेज एवात्मन्धत्ते  ।  यदोदनं प्राश्नाति  ।  एतदेव सर्वमवरुध्य  २७

तदस्मिन्नेकधाधात्  ।  रोहिण्यां कार्यः  ।  यद्ब्राह्मण एव रोहिणी ।तस्मादेव  ।  अथो वर्ष्मैवैनँ  समानानां करोति  ।  उद्यता सूर्येण कार्यः  ।  उद्यन्तं वा एतँ  सर्वाः प्रजाः प्रतिनन्दन्ति  ।  दिदृक्षेण्यो दर्शनीयो भवति  ।  य एवं वेद  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  २८

अवेत्योऽवभृथा३ ना३ इति  ।  यद्दर्भपुञ्जीलैः पवयति  ।  तत्स्विदेवावैति  ।  तन्नावैति  ।  त्रिभिः पवयति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एभिरेवैनं लोकैः पवयति  ।  अथो अपां वा एतत्तेजो वर्चः  ।  यद्दर्भाः  ।  यद्दर्भपुञ्जीलैः पवयति  ।  अपामेवैनं तेजसा वर्चसाभिषिञ्चति  २९

प्रजापतिरकामयत बहोर्भूयान्त्स्यामिति  ।  स एतं पञ्चशारदीयमपश्यत्  ।  तमाहरत्  ।  तेनायजत  ।  ततो वै स बहोर्भूयानभवत्  ।  यः कामयेत बहोर्भूयान्त्स्यामिति  ।  स पञ्चशारदीयेन यजेत  ।  बहोरेव भूयान्भवति  ।  मरुत्स्तोमो वा एषः  ।  मरुतो हि देवानां भूयिष्ठाः  ३०

बहुर्भवति  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  पञ्चशारदीयो भवति  ।  पञ्च वा ऋतवः संवत्सरः  ।  ऋतुष्वेव संवत्सरे प्रतितिष्ठति  ।  अथो पञ्चाक्षरा पङ्क्तिः  ।  पाङ्क्तो यज्ञः  ।  यज्ञमेवावरुन्धे  ।  सप्तदशँ  स्तोमा नातियन्ति  ।  सप्तदशः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ३१

अगस्त्यो मरुद्भ्य उक्ष्णः प्रौक्षत्  ।  तानिन्द्र  आदत्त  ।  त एनं वज्रमुद्यत्याभ्यायन्त  ।  तानगस्त्यश्चैवेन्द्र श्च कयाशुभीयेनाशमयताम्  ।  ताण्शान्तानुपाह्वयत  ।  यत्कयाशुभीयं भवति शान्त्यै  ।  तस्मादेत ऐन्द्रा  मारुता उक्षाणः सवनीया भवन्ति  ।  त्रयः प्रथमेऽहन्नालभ्यन्ते  ।  एवं द्वितीये  ।  एवं तृतीये  ३२

एवं चतुर्थे  ।  पञ्चोत्तमेऽहन्नालभ्यन्ते  ।  वर्षिष्ठमिव ह्येतदहः  ।  वर्षिष्ठः समानानां भवति  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  स्वाराज्यं वा एष यज्ञः  ।  एतेन वा एकयावा कान्दमः स्वाराज्यमगच्छत्  ।  स्वाराज्यं गच्छति  ।  य एतेन यजते  ३३

य उ चैनमेवं वेद  ।  मारुतो वा एष स्तोमः  ।  एतेन वै मरुतो देवानां भूयिष्ठा अभवन्  ।  भूयिष्ठः समानानां भवति  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  पञ्चशारदीयो वा एष यज्ञः  ।  आ पञ्चमात्पुरुषादन्नमत्ति  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  सप्तदशँ  स्तोमा नातियन्ति  ।  सप्तदशः प्रजापतिः  ।  प्रजापतेरेव नैति  ३४

अस्याजरासो दमा मरित्राः  ।  अर्चद्धूमासो अग्नयः पावकाः  ।  श्विचीचयः श्वात्रासो भुरण्यवः  ।  वनर्षदो वायवो न सोमाः  ।  यजा नो मित्रावरुणा  ।  यजा देवाँ  ऋतं बृहत्  ।  अग्ने यक्षि स्वं दमम्  ।  अश्विना पिबतँ  सुतम्  ।  दीद्यग्नी शुचिव्रता  ।  ऋतुना यज्ञवाहसा  ३५

द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे  ।  अन्यान्या वत्समुपधापयेते  ।  हरिरन्यस्यां भवति स्वधावान्  ।  शुक्रो अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः  ।  पूर्वापरं चरतो माययैतौ  ।  शिशू क्रीडन्तौ परियातो अध्वरम्  ।  विश्वान्यन्यो भुवनाभिचष्टे  ।  ऋतूनन्यो विदधज्जायते पुनः  ।  त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निम्  ।  त्रिँ शच्च देवा नव चासपर्यन्  ३६

औक्षन्घृतैरास्तृणन्बर्हिरस्मै  ।  आदिद्धोतारं न्यषादयन्त  ।  अग्निनाग्निः समिध्यते  ।  कविर्गृहपतिर्युवा  ।  हव्यवाड्जुह्वास्यः  ।  अग्निर्देवानां जठरम्  ।  पूतदक्षः कविक्रतुः  ।  देवो देवेभिरागमत्  ।  अग्निश्रियो मरुतो विश्वकृष्टयः  ।  आ त्वेषमुग्रमव ईमहे वयम्  ३७

ते स्वामिनो रुद्रि या वर्षनिर्णिजः  ।  सिँ हा न हेषक्रतवः सुदानवः  ।  यदुत्तमे मरुतो मध्यमे वा  ।  यद्वावमे सुभगासो दिविष्ठ  ।  ततो नो रुद्रा  उत वान्वस्य  ।  अग्ने वित्ताद्धविषो यद्यजामः  ।  ईडे अग्निँ  स्ववसं नमोभिः  ।  इह प्रसप्तो विचयत्कृतं नः  ।  रथैरिव प्रभरे वाजपद्भिः  ।  प्रदक्षिणिन्मरुताँ  स्तोममृध्याम्  ३८

श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिः  ।  देवैरग्ने सयावभिः  ।  आसीदन्तु बर्हिषि  ।  मित्रो वरुणो अर्यमा  ।  प्रातर्यावाणो अध्वरम्  ।  विश्वेषामदितिर्यज्ञियानाम्  ।  विश्वेषामतिथिर्मानुषाणाम्  ।  अग्निर्देवानामव आवृणानः  ।  सुमृडीको भवतु विश्ववेदाः  ।  त्वे अग्ने सुमतिं भिक्षमानाः  ३९

दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः  ।  नक्ता च चक्रुरुषसा विरूपे  ।  कृष्णं च वर्णमरुणं च संधुः  ।  त्वामग्न आदित्यास आस्यम्  ।  त्वां जिह्वाँ  शुचयश्चक्रिरे कवे  ।  त्वाँ  रातिषाचो अध्वरेषु सश्चिरे  ।  त्वे देवा हविरदन्त्याहुतम्  ।  नि त्वा यज्ञस्य साधनम्  ।  अग्ने होतारमृत्विजम्  ।  वनुष्वद्देव धीमहि प्रचेतसम्  ।  जीरं दूतममर्त्यम्  ४०

तिष्ठा हरी रथ आ युज्यमाना याहि  ।  वायुर्न नियुतो नो अच्छ  ।  पिबास्यन्धो अभिसृष्टो अस्मे  ।  इन्द्र  स्वाहा ररिमा ते मदाय  ।  कस्य वृषा सुते सचा  ।  नियुत्वान्वृषभो रणत्  ।  वृत्रहा सोमपीतये  ।  इन्द्रं  वयं महाधने  ।  इन्द्र मर्भे हवामहे  ।  युजं वृत्रेषु वज्रिणम्  ४१

द्विता यो वृत्रहन्तमः  ।  विद इन्द्र ः! शतक्रतुः  ।  उप नो हरिभिः सुतम्  ।  स सूर आ जनयञ्ज्योतिरिन्द्र म्  ।  अया धिया तरणिरद्रि बर्हाः  ।  ऋतेन शुष्मीनवमानो अर्कैः  ।  व्युस्रिधो अस्रो अद्रि र्बिभेद  ।  उत त्यदाश्वश्वियम्  ।  यदिन्द्र  नाहुषीष्वा  ।  अग्रे विक्षु प्रतीदयत्  ४२

भरेष्विन्द्र ँ!  सुहवँ  हवामहे  ।  अँ होमुचँ  सुकृतं दैव्यं जनम्  ।  अग्निं मित्रं वरुणँ  सातये भगम्  ।  द्यावापृथिवी मरुतः स्वस्तये  ।  महि क्षेत्रं पुरुश्चन्द्रं  विविद्वान्  ।  आदित्सखिभ्यश्च रथँ  समैरत्  ।  इन्द्रो  नृभिरजनद्दीद्यानः साकम्  ।  सूर्यमुषसं गातुमग्निम्  ।  उरुं नो लोकमनुनेषि विद्वान्  ।  सुवर्वज्ज्योतिरभयँ  स्वस्ति  ४३

ऋष्वा त इन्द्र  स्थविरस्य बाहू ।उपस्थेयाम शरणा बृहन्ता  ।  आ नो विश्वाहिरूतिभिः सजोषाः  ।  ब्रह्म जुषाणो हर्यश्व याहि  ।  वरीवृजत्स्थविरेभिः सुशिप्र  ।  अस्मे दधद्वृषणँ  शुष्ममिन्द्र   ।  इन्द्रा य गाव आशिरम्  ।  दुदुह्रे वज्रिणे मधु  ।  यत्सीमुपह्वरेऽविदत्  ।  तास्ते वज्रिन्धेनवो जोजयुर्नः  ४४

गभस्तयो नियुतो विश्ववाराः  ।  अहरहर्भूय इज्जोगुवानाः  ।  पूर्णा इन्द्र  क्षुमतो भोजनस्य  ।  इमां ते धियं प्रभरे महो महीम्  ।  अस्य स्तोत्रे धिषणा यत्त आनजे  ।  तमुत्सवे च प्रसवे च सासहिम्  ।  इन्द्रं  देवासः शवसा मदन्ननु  ४५

प्रजापतिः पशूनसृजत  ।  तेऽस्मात्सृष्टाः पराञ्च आयन्  ।  तानग्निष्टोमेन नाप्नोत्  ।  तानुक्थ्येन नाप्नोत्  ।  तान्षोडशिना नाप्नोत्  ।  तान्रात्रिया नाप्नोत्  ।  तान्त्संधिना नाप्नोत्  ।  सोऽग्निमब्रवीत्  ।  इमान्म ईप्सेति  ।  तानग्निस्त्रिवृता स्तोमेन नाप्नोत्  ४६

स इन्द्र मब्रवीत्  ।  इमान्म ईप्सेति  ।  तानिन्द्र ः! पञ्चदशेन स्तोमेन नाप्नोत्  ।  स विश्वान्देवानब्रवीत्  ।  इमान्म ईप्सतेति  ।  तान्विश्वे देवाः सप्तदशेन स्तोमेन नाप्नुवन्  ।  स विष्णुमब्रवीत्  ।  इमान्म ईप्सेति  ।  तान्विष्णुरेकविँ शेन स्तोमेनाप्नोत्  ।  वारवन्तीयेनावारयत  ४७

इदं विष्णुर्विचक्रम इति व्यक्रमत  ।  यस्मात्पशवः प्र प्रेव भ्रँ शेरन्  ।  स एतेन यजेत  ।  यदाप्नोत्  ।  तदप्तोर्यामस्याप्तोर्यामत्वम्  ।  एतेन वै देवा जैत्वानि जित्वा  ।  यं काममकामयन्त तमाप्नुवन्  ।  यं कामं कामयते  ।  तमेतेनाप्नोति  ४८

व्याघ्रोऽयमग्नौ चरति प्रविष्टः  ।  ऋषीणां पुत्रो अभिशस्तिपा अयम्  ।  नमस्कारेण  ।  नमसा ते जुहोमि  ।  मा देवानां मिथुया कर्म भागम्  ।  सावीर्हि देव प्रसवाय पित्रे  ।  वर्ष्माणमस्मै वरिमाणमस्मै  ।  अथास्मभ्यँ  सवितः सर्वताता  ।  दिवे दिव आसुवा भूरिपश्वः  ।  भूतो भुतेषु चरति प्रविष्टः  ।  स भूतानामधिपतिर्बभूव  ४९

तस्य मृत्यौ चरति राजसूयम्  ।  स राजा राज्यमनुमन्यतामिदम्  ।  येभिश्शिल्पैः पप्रथानामदृँ हत्  ।  योभिर्द्यामभ्यपिँ शत्प्रजापतिः  ।  येभिर्वाचं विश्वरूपाँ  समव्ययत्  ।  तेनेममग्न इह वर्चसा समङ्ग्धि  ।  येभिरादित्यस्तपति प्रकेतुभिः  ।  येभिः सूर्यो ददृशे चित्रभानुः  ।  येभिर्वाचं पुष्कलेभिरव्ययत्  ।  तेनेममग्न इह वर्चसा समङ्ग्धि  ५०

आयं भातु शवसा पञ्च कृष्टीः  ।  इन्द्र  इव ज्वेष्ठो भवतु प्रजावान्  ।  अस्मा अस्तु पुष्कलं चित्रभानु  ।  आयं पृणक्तु रजसी उपस्थम्  ।  यत्ते शिल्पं कश्यप रोचनावत्  ।  इन्द्रि यावत्पुष्कलं चित्रभानु  ।  यस्मिन्त्सूर्या अर्पिताः सप्त साकम्  ।  तस्मिन्राजानमधिविश्रयेमम्  ।  द्यौरसि पृथिव्यसि  ।  व्याघ्रो वैयाघ्रेऽधि  ५१

विश्रयस्व दिशो महीः  ।  विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्तु  ।  मा त्वद्रा ष्ट्रमधिभ्रशत्  ।  या दिव्या आपः पयसा संबभूवुः  ।  या अन्तरिक्ष उत पार्थिवीर्याः  ।  तासां त्वा सर्वासाँ  रुचा  ।  अभिषिञ्चाइ वर्चसा  ।  अभि त्वा वर्चसा सिचं दिव्येन  ।  पयसा सह  ।  यथासा राष्ट्रवर्धनः  ५२

तथा त्वा सविता करत्  ।  इन्द्रं  विश्वा अवीवृधन्  ।  समुद्र व्यचसं गिरः  ।  रथीतमँ  रथीनाम्  ।  वाजानाँ  सत्पतिं पतिम्  ।  वसवस्त्वा पुरस्तादभिषिञ्चन्तु गायत्रेण छन्दसा  ।  रुद्रा स्त्वा दक्षिणतोऽभिषिञ्चन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसा  ।  आदि-त्यास्त्वा पश्चादभिषिञ्चन्तु जागतेन छन्दसा  ।  विश्वे त्वा देवा उत्तरतो-ऽभिषिञ्चन्त्वानुष्टुभेन छन्दसा  ।  बृहस्पतिस्त्वोपरिष्टादभिषिञ्चतु पाङ्क्तेन छन्दसा  ५३

अरुणं त्वा वृकमुग्रं खजंकरम्  ।  रोचमानं मरुतामग्रे अर्चिषः  ।  सूर्यवन्तं मघवानं विषासहिम्  ।  इन्द्र मुक्थ्येषु नामहूतमँ  हुवेम  ।  प्र बाहवा सिसृतं जीवसे नः  ।  आ नो गव्यूतिमुक्षतं घृतेन  ।  आ नो जने श्रवयतं युवाना  ।  श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमा  ।  इन्द्र स्य ते वीर्यकृतः  ।  बाहू उपावहरामि  ५४

अभि प्रेहि वीरयस्व  ।  उग्रश्चेत्ता सपत्नहा  ।  आतिष्ठ वृत्रहन्तमः  ।  तुभ्यं देवा अधिब्रुवन्  ।  अङ्कौ न्यङ्कावभितो रथं यौ  ।  ध्वान्तं वाताग्रमनुसंचरन्तौ  ।  दूरेहेतिरिन्द्रि यावान्पतत्री ।ते नोऽग्नयः पप्रयः पारयन्तु  ।  नमस्त ऋषे गद  ।  अव्यथायै त्वा स्वधायै त्वा  ५५

मा न इन्द्रा भितस्त्वदृष्वारिष्टासः  ।  एवा ब्रह्मन्तवेदस्तु  ।  तिष्ठा रथे अधि यद्वज्रहस्तः  ।  आ रश्मीन्देव युवसे स्वश्वः  ।  आतिष्ठ वृत्रहन्नातिष्ठन्तं परि  ।  अनु त्वेन्द्रो  मदत्वनु त्वा मित्रावरुणौ  ।  द्यौश्च त्वा पृथिवी च प्रचेतसा  ।  शुक्रो बृहद्दक्षिणा त्वा पिपर्तु  ।  अनु स्वधा चिकिताँ  सोमो अग्निः  ।  अनु त्वावतु सविता सवेन  ५६

इन्द्रं  विश्वा अवीवृधन्  ।  समुद्र व्याचसं गिरः  ।  रथीतमँ  रथीनाम्  ।  वाजानाँ  सत्पतिं पतिम्  ।  परि मा सेन्या घोषाः  ।  ज्यानां वृञ्जन्तु गृध्नवः मेथिष्ठाः पिन्वमाना इह  ।  मां गोपतिमभिसंविशन्तु  ।  तन्मेऽनुमतिरनुमन्यताम्  ।  तन्माता पृथिवी तत्पिता द्यौः  ५७

तद्ग्रावाणः सोमसुतो मयोभुवः  ।  तदश्विना शृणुतँ  सौभगा युवम्  ।  अवते हेड उदुत्तमम्  ।  एना व्याघ्रं परिषस्वजानाः  ।  सिँ हँ  हिन्वन्ति महते सौभगाय  ।  समुद्रं  न सुहवं तस्थिवाँ सम्  ।  मर्मृज्यन्ते द्वीपिनमप्स्वन्तः  ।  उदसावेतु सूर्यः  ।  उदिदं मामकं वचः  ।  उदिहि देव सूर्य  ।  सह वग्नुना मम  ।  अहं वाचो विवाचनम्  ।  मयि वागस्तु धर्णसिः  ।  यन्तु नदयो वर्षन्तु पर्जन्याः  ।  सुपिप्पला ओषधयो भवन्तु  ।  अन्नवतामोदनवतामामिक्षवताम्  ।  एषाँ  राजा भूयासम्  ५८

ये केशिनः प्रथमाः सत्त्रमासत  ।  येभिराभृतं यदिदं विरोचते  ।  तेभ्यो जुहोमि बहुधा घृतेन  ।  रायस्पोषेणेमं वर्चसा सँ सृजाथ  ।  नर्ते ब्रह्मणस्तपसो विमोकः  ।  द्विनाम्नी दीक्षा वशिनी ह्युग्रा  ।  प्र केशाः सुवते काण्डिनो भवन्ति  ।  तेषां ब्रह्मेदीशे वपनस्य नान्यः  ।  आरोह प्रोष्ठं विषहस्व शत्रून्  ।  अवास्राग्दीक्षा वशिनी ह्युग्रा  ५९

देहि दक्षिणां प्रतिरस्वायुः  ।  अथा मुच्यस्व वरुणस्य पाशात्  ।  येनावपत्सविता क्षुरेण  ।  सोमस्य राज्ञो वरुणस्य विद्वान्  ।  तेन ब्रह्माणो वपतेदमस्योर्जेमम्  ।  रय्या वर्चसा सँ सृजाथ  ।  मा ते केशाननु गाद्वर्च एतत्  ।  तथा धाता करोतु ते  ।  तुभ्यमिन्द्रो  बृहस्पतिः  ।  सविता वर्च आदधात्  ६०

तेभ्यो निधानं बहुधा व्यैच्छन्  ।  अन्तरा द्यावापृथिवी अपः सुवः  ।  दर्भस्तम्बे वीर्यकृते निधाय  ।  पौँ स्येनेमं वर्चसा सँ सृजाथ  ।  बलं ते बाहुवोः सविता दधातु  ।  सोमस्त्वानक्तु पयसा घृतेन  ।  स्त्रीषु रूपमश्विनैतन्निधत्तम्  ।  पौँ स्येनेमं वर्चसा सँ सृजाथ  ।  यत्सीमन्तं कङ्कतस्ते लिलेख  ।  यद्वा क्षुरः परिववर्ज वपँ स्ते  ।  स्त्रीषु रूपमश्विनैतन्निधत्तम्  ।  पौँ स्येनेमँ  सँ सृजाथो वीर्येण  ६१

इन्द्रं  वै स्वा विशो मरुतो नापाचायन्  ।  सोऽनपचाय्यमान एतं विघनमपश्यत्  ।  तमाहरत्  ।  तेनायजत  ।  तेनैवासां तँ  सँ स्तम्भं व्यहन्  ।  यद्व्यहन्  ।  तद्विघनस्य विघनत्वम्  ।  वि पाप्मानं भ्रातृव्यँ  हते  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ६२

यँ  राजानं विशो नापचायेयुः  ।  यो वा ब्राह्मणस्तमसा पाप्मना प्रावृतः स्यात्  ।  स एतेन यजेत  ।  विघनेनैवैनद्विहत्य  ।  विशामाधिपत्यं गच्छति  ।  तस्य द्वे द्वादशे स्तोत्रे भवतः  ।  द्वे चतुर्विँ शे  ।  औद्भिद्यमेव तत्  ।  एतद्वै क्षत्रस्याउद्भिद्यम्  ।  यदस्मै स्वा विशो बलिँ  हरन्ति  ६३

हरन्त्यस्मै विशो बलिम्  ।  ऐनमप्रतिख्यातं गच्छति  ।  य एवं वेद  ।  प्रबा-हुग्वा अग्रे क्षत्राण्यातेपुः  ।  तेषामिन्द्र ः! क्षत्राण्यादत्त  ।  न वा इमानि क्षत्रा-ण्यभूवन्निति  ।  तन्नक्षत्राणां नक्षत्रत्वम्  ।  आ श्रेयसो भ्रातृव्यस्य तेज इन्द्रि यं दत्ते  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ६४

तद्यथा ह वै सचाक्रिणौ कप्लकावुपावहितौ स्याताम्  ।  एवमेतौ युग्मन्तौ स्तोमौ  ।  अयुक्षु स्तोमेषु क्रियेते  ।  पाप्मनोऽपहत्यै  ।  अप पाप्मानं भ्रातृव्यँ  हते  ।  य एतेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  तद्यथा ह वै सूतग्रामण्यः  ।  एवं छन्दाँ सि  ।  तेष्वसावादित्यो बृहतीरभ्यूढः  ६५

सतोबृहतीषु स्तुवते सतो बृहन्  ।  प्रजया पशुभिरसानीत्येव  ।  व्यतिषक्ताभिः स्तुवते  ।  व्यतिषक्तं वै क्षत्रं विशा  ।  विशैवैनं क्षत्रेण व्यतिषजति  ।  व्यतिषक्ताभिः स्तुवते  ।  व्यतिषक्तो वै ग्रामणीः सजातैः  ।  सजातैरेवैनं व्यतिषजति  ।  व्यतिषक्ताभिः स्तुवते  ।  व्यतिषक्तो वै पुरुषः पाप्मभिः  ।  व्यतिषक्ताभिरेवास्य पाप्मनो नुदते  ६६   ७

पीवोन्नाँ  रयिवृधः सुमेधाः  ।  श्वेतः सिषक्ति नियुतामभिश्रीः  ।  ते वायवे समनसो वितस्थुः  ।  विश्वेन्नरः स्वपत्यानि चक्रुः  ।  रायेऽनु यं जज्ञतू रोदसी उभे  ।  राये देवी धिषणा धाति देवम्  ।  अधा वायुं नियुतः सश्चत स्वाः  ।  उत श्वेतं वसुधितिं निरेके  ।  आ वायो  ।   प्र याभिः  ।  प्र वायुमच्छा बृहती मनीषा  १

बृहद्र यिं विश्ववाराँ  रथप्राम्  ।  द्युतद्यामा नियुतः पत्यमानः  ।  कविः कविमियक्षसि प्रयज्यो  ।  आ नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वरम्  ।  सहस्रिणी-भिरुप याहि यज्ञम्  ।  वायो अस्मिन्हविषि मादयस्व  ।  यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ।  प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः  ।  विश्वा जातानि परि ता बभूव  ।  यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु  २

वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ।  रयीणां पतिं यजतं बृहन्तम्  ।  अस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । प्रजापतिं प्रथमजामृतस्य । यजाम देवमधि नो ब्रवीतु । प्रजापते त्वं निधिपाः पुराणः । देवानां पिता जनिता प्रजानाम् । पतिर्विश्वस्य जगतः परस्पाः । हविर्नो देव विहवे जुषस्व । तवेमे लोकाः प्रदिशो दिशश्च  ३
परावतो निवत उद्वतश्च  ।  प्रजापते विश्वसृज्जीवधन्य इदं नो देव  ।  प्रतिहर्य हव्यम्  ।  प्रजापतिं प्रथमं यज्ञियानाम्  ।  देवानामग्रे यजतं यजध्वम्  ।  स नो ददातु द्र विणँ  सुवीर्यम्  ।  रायस्पोषं विष्यतु नाभिमस्मे  ।  यो राय ईशे शतदाय उक्थ्यः  ।  यः पशूनाँ  रक्षिता विष्ठितानाम्  ।  प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्य  ४

सहस्रधामा जुषताँ  हविर्नः  ।  सोमापूषणेमौ देवौ  ।  सोमापूषणा रजसो विमानम्  ।  सप्तचक्रँ  रथमविश्वमिन्वम्  ।  विषूवृतं मनसा युज्यमानम्  ।  तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम्  ।  दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा  ।  पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे  ।  तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुम्  ।  रायस्पोषं विष्यतां नाभिमस्मे  ५

धियं पूषा जिन्वतु विश्वमिन्वः  ।  रयिँ  सोमो रयिपतिर्दधातु  ।  अवतु देव्यदितिरनर्वा  ।  बृहद्वदेम विदथे सुवीराः  ।  विश्वान्यन्यो भुवना जजान  ।  विश्वमन्यो अभिचक्षाण एति  ।  सोमापूषणाववतं धियं मे  ।  युवभ्यां विश्वाः पृतना जयेम  ।  उदुत्तमं वरुणास्तभ्नाद्द्याम्  ।  यत्किं चेदं कितवासः  ।  अव ते हेडस्तत्त्वा यामि  ।  आदित्यानामवसा न दक्षिणा  ।  धारयन्त आदित्यासस्तिस्रो भूमीर्धारयन्  ।  यज्ञो देवानाँ  शुचिरपः  ६

ते शुक्रासः शुचयो रश्मिवन्तः  ।  सीदन्नादित्या अधि बर्हिषि प्रिये  ।  कामेन देवाः सरथं दिवो नः  ।  आयान्तु यज्ञमुप नो जुषाणाः  ।  ते सूनवो अदितेः पीवसामिषम्  ।  घृतं पिन्वत्प्रतिहर्यन्नृतेजाः  ।  प्र यज्ञिया यजमानाय येमुरे  ।  आदित्याः कामं पितुमन्तमस्मे  ।  आ नः पुत्रा अदितेर्यान्तु यज्ञम्  ।  आदित्यासः पथिभिर्देवयानैः  ७

अस्मे कामं दाशुषे सन्नमन्तः  ।  पुरोडाशं घृतवन्तं जुषन्ताम्  ।  स्कभायत निरृतिँ  सेधतामतिम्  ।  प्र रशिभिर्यतमाना अमृध्राः  ।  आदित्याः काम प्रयतां वषट्कृतिम्  ।  जुषध्वं नो हव्यदातिं यजत्राः  ।  आदित्यान्काममवसे हुवेम  ।  ये भूतानि जनयन्तो विचिख्युः  ।  सीदन्तु पुत्रा अदितेरुपस्थम्  ।  स्तीर्णं बर्हिर्हविरद्याय देवाः  ८
स्तीर्णं बर्हिः सीदता यज्ञे अस्मिन्  ।  ध्राजाः सेधन्तो अमतिं दुरेवाम्  ।  अस्मभ्यं पुत्रा अदितेः प्रयँ सत  ।  आदित्याः काम हविषो जुषाणाः  ।  अग्ने नय सुपथा राये अस्मान्  ।  विश्वानि देव वयुनानि विद्वान्  ।  युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनः  ।  भूयिष्ठां ते नमौक्तिं विधेम  ।  प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वम्  ।  हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम्  ९

यो दैव्यानि मानुषा जनूँ षि  ।  अन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति  ।  अच्छा गिरो मतयो देवयन्तीः  ।  अग्निं यन्ति द्र विणं भिक्षमाणाः  ।  सुसंदृशँ  सुप्रतीकँ  स्वञ्चम्  ।  हव्यवाहमरतिं मानुषाणाम्  ।  अग्ने त्वमस्मद्युयोध्यमीवाः  ।  अनग्नित्रा अभ्यमन्त कृष्टीः  ।  पुनरस्मभ्यँ  सुविताय देव  ।  क्षां विश्वेभिरजरेभिर्यजत्र  १०

अग्ने त्वं पारया नव्यो अस्मान्  ।  स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा  ।  पूश्च पृथ्वी बहुला न उर्वी ।भवा तोकाय तनयाय शं योः  ।  प्र कारवो मनना वच्यमानाः  ।  देवद्री चीं नयथ देवयन्तः  ।  दक्षिणावाड्वाजिनी प्राच्येति  ।  हविर्भरन्त्यग्नये घृताची ।इन्द्रं  नरो  ।   युजे रथम्  ।   ।जगृभ्णा ते दक्षिणामिन्द्र  हस्तम्  ११

वसूयवो वसुपते वसूनाम्  ।  विद्मा हि त्वा गोपतिँ  शूर गोनाम्  ।  अस्मभ्यं चित्रं वृषणँ  रयिं दाः  ।  तवेदं विश्वमभितः पशव्यम्  ।  यत्पश्यसि चक्षसा सूर्यस्य  ।  गवामसि गोपतिरेक इन्द्र   ।  भक्षीमहि ते प्रयतस्य वस्वः  ।  समिन्द्र  णो मनसा नेषि गोभिः  ।  सँ  सूरिभिर्मघवन्त्सँ  स्वस्त्या  ।  सं ब्रह्मणा देवकृतं यदस्ति  १२

सं देवानाँ  सुमत्या यज्ञियानाम्  ।  आराच्छत्रुमप बाधस्व दूरम्  ।  उग्रो यः शम्बः पुरुहूत तेन  ।  अस्मे धेहि यवमद्गोमदिन्द्र   ।  कृधी धियं जरित्रे वाजरत्नाम्  ।  आ वेधसँ । स हि शुचिः  ।  बृहस्पतिः प्रथमं जायमानः  ।  महो ज्योतिषः परमे व्योमन्  ।  सप्तास्यस्तुविजातो रवेण  ।  वि सप्तरश्मिरधमत्तमाँ सि  १३

बृहस्पतिः समजयद्वसूनि  ।  महो व्रजान्गोमतो देव एषः  ।  अपः सिषासन्त्सुवरप्रतीत्तः  ।  बृहस्पतिर्हन्त्यमित्रमर्कैः  ।  बृहस्पते परि  ।   एवा पित्रे  ।  आ नो दिवः  ।  पावीरवी  ।  इमा जुह्वाना  ।  यस्ते स्तनः  ।  सरस्वत्यभि नो नेषि  ।  इयँ  शुष्मेभिर्बिसखा इवारुजत्  ।  सानु गिरीणां तविषेभिरूर्मिभिः  ।  पारावदघ्नीमवसे सुवृक्तिभिः  ।  सरस्वतीमाविवासेम धीतिभिः  १४

सोमो धेनुँ  सोमो अर्वन्तमाशुम्  ।  सोमो वीरं कर्मण्यं ददातु  ।  सादन्यं विदथ्यँ  सभेयम्  ।  पितुःश्रवणं यो ददाशदस्मै  ।  अषाढं युत्सु  ।   त्वँ  सोम क्रतुभिः  ।   ।या ते धामानि हविषा यजन्ति  ।   ।त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वाः  ।  त्वमपो अजनयस्त्वं गाः  ।  त्वमाततन्थोर्वन्तरिक्षम्  ।  त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ  १५

या ते धामानि दिवि या पृथिव्याम्  ।  या पर्वतेष्वोषधीष्वप्सु  ।  तेभिर्नो विश्वैः सुमना अहेडन्  ।  राजन्त्सोम प्रति हव्या गृभाय  ।  विष्णोर्नु कं। तदस्य प्रियम्  ।  प्र तद्विणुः  ।   ।परो मात्रया तनुवा वृधान  ।  न ते महित्वमन्व-श्नुवन्ति  ।  उभे ते विद्म रजसी पृथिव्या विष्णो देव त्वम्  ।  परमस्य वित्से  १६

विचक्रमे  ।   त्रिर्देवः  ।  आ ते महो  ।   यो जात एव  ।  अभि गोत्राणि  ।  आभिः स्पृधो मिथतीररिषण्यन्  ।  अमित्रस्य व्यथया मन्युमिन्द्र  आभिर्विश्वा अभियुजो विषूचीः  ।  आर्याय विशोऽवतरीर्दासीः  ।  अयँ  शृण्वे अध जयन्नुत घ्नन्  ।  अयमुत प्रकृणुते युधा गाः  ।  यदा सत्यं कृणुते मन्युमिन्द्र ः!  १७

विश्वं दृढं भयत एजदस्मात्  ।  अनु स्वधामक्षरन्नापो अस्य  ।  अवर्धत मध्य आ नाव्यानाम्  ।  सध्रीचीनेन मनसा तमिन्द्र  ओजिष्ठेन  ।  हन्मनाहन्नभि द्यून्  ।  मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानम्  ।  अकवारिं दिव्यँ  शासमिन्द्र म्  ।  विश्वा-साहमवसे नूतनाय  ।  उग्रँ  सहोदामिह तँ  हुवेम  ।  जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय  १८

मन्द्र  ओजिष्ठो बहुलाभिमानः  ।  अवर्धन्निन्द्रं  मरुतश्चिदत्र  ।  माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा  ।  क्व स्या वो मरुतः स्वधासीत्  ।  यन्मामेकँ  समधत्ताहिहत्ये  ।  अहँ  ह्युग्रस्तविषस्तुविष्मान्  ।  विश्वस्य शत्रोरनमं वधस्नैः  ।  वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणाः  ।  विश्वे देवा अजहुर्ये सखायः  ।  मरुद्भिरिन्द्र  सख्यं ते अस्तु  १९

अथेमा विश्वाः पृतना जयासि  ।  वधीं वृत्रं मरुत इन्द्रि येण  ।  स्वेन भामेन तविषो बभूवान्  ।  अहमेता मनवे विश्वश्चन्द्रा ः!  ।  सुगा अपश्चकर वज्रबाहुः  ।  स यो वृषा वृष्णियेभिः समोकाः  ।  महो दिवः पृथिव्याश्च सम्राट्  ।  सतीनसत्त्वा हव्यो भरेषु  ।  मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र  ऊती  ।  इन्द्रो  वृत्रमतरद्वृत्रतूर्ये  २०

अनाधृष्यो मघवा शूर इन्द्र ः!  ।  अन्वेनं विशो अमदन्त पूर्विः  ।  अयँ  राजा जगतश्चर्षणीनाम्  ।  स एव वीरः स उ वीर्यावान्  ।  स एकराजो जगतः परस्पाः  ।  यदा वृत्रमतरच्छूर इन्द्र ः!  ।  अथाभवद्दमिताभिक्रतूनाम्  ।  इन्द्रो  यज्ञं वर्धयन्विश्ववेदाः  ।  पुरोडाशस्य जुषताँ  हविर्नः  ।  वृत्रं तीर्त्वा दानवं वज्रबाहुः  २१

दिशोऽदृँ हद्दृँ हिता दृँ हणेन  ।  इमं यज्ञं वर्धयन्विश्ववेदाः  ।  पुरोडाशं प्रतिगृभ्णात्विन्द्र ः!  ।  यदा वृत्रमतर्च्छूर इन्द्र ः!  ।  अथैकराजो अभवज्जनानाम्  ।  इन्द्रो  देवाञ्शम्बरहत्य आवत्  ।  इन्द्रो  देवानामभवत्पुरोगाः  ।  इन्द्रो  यज्ञे हविषा वावृधानः  ।  वृत्रतूर्णो अभयँ  शर्म यँ सत्  ।  यः सप्त सिन्धूँ रदधा-त्पृथिव्याम्  ।  यः सप्त लोकानकृणोद्दिशश  ।  इन्द्रो  हविष्मान्त्सगणो मरुद्भिः  ।  वृत्रतूर्णो यज्ञमिहोपयासत्  २२

इन्द्र स्तरस्वानभिमातिहोग्रः  ।  हिरण्यवाशीरिषिरः सुवर्षाः  ।  तस्य वयँ  सुमतौ यज्ञियस्य  ।  अपि भद्रे  सौमनसे स्याम  ।  हिरण्यवर्णो अभयं कृणोतु  ।  अभिमातिहेन्द्र ः! पृतनासु जिष्णुः  ।  स नः शर्म त्रिवरूथं वियँ सत्  ।  यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ।  इन्द्र ँ!  स्तुहि वज्रिणँ  स्तोमपृष्ठम्  ।  पुरोडाशस्य जुषताँ  हविर्नः  २३

हत्वाभिमातीः पृतनाः सहस्वान्  ।  अथाभयं कृणुहि विश्वतो नः  ।  स्तुहि शूरं वज्रिणमप्रतीतम्  ।  अभिमातिहनं पुरुहूतमिन्द्र म्  ।  य एक इच्छतपतिर्जनेषु  ।  तस्मा इन्द्रा य हविराजुहोत  ।  इन्द्रो  देवानामधिपाः पुरोहितः  ।  दिशां पतिरभवद्वाजिनीवान्  ।  अभिमातिहा तविषस्तुविष्मान्  ।  अस्मभ्यं चित्रं वृषणँ  रयिं दात्  २४

य इमे द्यावापृथिवी महित्वा  ।  बलेनादृँ हदभिमातिहेन्द्र ः!  ।  स नो हविः प्रतिगृभ्णातु रातये  ।  देवानां देवो निधिपा नो अव्यात्  ।  अनवस्ते रथं। वृष्णे यत्ते  ।  इन्द्र स्य नु वीर्याण्य्  ।   अहन्नहिम्  ।   ।इन्द्रो  यातोऽवसितस्य राजा  ।  शमस्य च शृङ्गिणो वज्रबाहुः  ।  सेदु राजा क्षेति चर्षणीनाम्  ।  अरान्न नेमिः परि ता बभूव  २५

अभि सिध्मो अजिगादस्य शत्रून्  ।  वि तिग्मेन वृषभेणा पुरोऽभेत्  ।  सं वज्रेणासृजद्वृत्रमिन्द्र ः!  ।  प्र स्वां मतिमतिरच्छाशदानः  ।  विष्णुं देवं वरुणमूतये भगम्  ।  मेदसा देवा वपया यजध्वम्  ।  ता नो यज्ञमागतं विश्वधेना  ।  प्रजावदस्मे द्र विणेह धत्तम्  ।  मेदसा देवा वपया यजध्वम्  ।  विष्णुं च देवं वरुणं च रातिम्  २६

ता नो अमीवा अपबाधमानौ  ।  इमं यज्ञं जुषमाणावुपेतम्  ।  विष्णूवरुणा युवमध्वराय नः  ।  विशे जनाय महि शर्म यच्छतम्  ।  दीर्घप्रयज्यू हविषा वृधाना  ।  ज्योतिषारातीर्दहतं तमाँ सि  ।  ययोरोजसा स्कभिता रजाँ सि  ।  वीर्येभिर्वीरतमा शविष्ठा  ।  या पत्येते अप्रतीता शहोभिः  ।  विष्णू अगन्वरुणा पूर्वहूतौ  २७

विष्णूवरुणावभिशस्तिपा वाम्  ।  देवा यजन्त हविषा घृतेन  ।  अपामीवाँ  सेधतँ  रक्षसश्च  ।  अथा धत्तं यजमानाय शं योः  ।  अँ होमुचा वृषभा सुप्रतूर्ती  ।  देवानां देवतमा शविष्ठा  ।  विष्णूवरुणा प्रतिहर्यतं नः  ।  इदं नरा प्रयतमूतये हविः  ।  मही नु द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे  ।  रुचा भवताँ  शुचयद्भिरर्कैः  २८

यत्सीं वरिष्ठे बृहती विमिन्वन्  ।  नृवद्भ्योऽक्षा पप्रथानेभिरेवैः  ।  प्र पूर्वजे पितरा नव्यसीभिः  ।  गीर्भिः कृणुध्वँ  सदने ऋतस्य  ।  आ नो द्यावापृथिवी दैव्येन  ।  जनेन यातं महि वां वरूथम्  ।  स इत्स्वपा भुवनेष्वास  ।  य इमे द्यावापृथिवी जजान  ।  उर्वी गभीरे रजसी सुमेके  ।  अवँ शे धीरः शच्या समैरत्  २९

भूरिं द्वे अचरन्ती चरन्तम्  ।  पद्वन्तं गर्भमपदी दधाते  ।  नित्यं न सूनुं पित्रोरुपस्थे  ।  तं पिपृतँ  रोदसी सत्यवाचम्  ।  इदं द्यावापृथिवी सत्यमस्तु  ।  पितर्मातर्यदिहोपब्रुवे वाम्  ।  भूतं देवानामवमे अवोभिः  ।  विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम्  ।  उर्वी पृथ्वी बहुले दूरेऽन्ते  ।  उपब्रुवे नमसा यज्ञे अस्मिन्  ।  दधाते ये सुभगे सुप्रतूर्ती ।द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात्  ।  या जाता ओषधयो  ।  ऽति विश्वाः परिष्ठाः  ।   ।या ओषधयः सोमराज्ञीर्  ।   अश्वावतीँ  सोमवतीम्  ।  ओषधीरिति मातरो  ।  अन्या वो अन्यामवतु  ३०

शुचिं नु स्तोमँ । श्नथद्वृत्रम्  ।   ।उभा वामिन्द्रा ग्नी। प्र चर्षणिभ्यः  ।   ।आ वृत्रहणा  ।   गीर्भिर्विप्रः  ।   ।ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता  ।  सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व  ।  विश्वं तद्भद्रं  यदवन्ति देवाः  ।  बृहद्वदेम विदथे सुवीराः  ।  स ईँ  सत्येभिः सखिभिः शुचद्भिः  ।  गोधायसं वि धनसैरतर्दत्  ।  ब्रह्मणस्पतिर्वृषभिर्वराहैः  ३१

घर्मस्वेदोभिर्द्र विणं व्यानट्  ।  ब्रह्मणस्पतेरभवद्यथावशम्  ।  सत्यो मन्युर्महि कर्मा करिष्यतः  ।  यो गा उदाजत्स दिवे वि चाभजत्  ।  महीव रीतिः शवसा सरत्पृथक्  ।  इन्धानो अग्निं वनवद्वनुष्यतः  ।  कृतब्रह्मा शूशुवद्रा तहव्य इत्  ।  जातेन जातमति सृत्प्रसृँ सते  ।  यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः  ।  ब्रह्मणस्पते सुयमस्य विश्वहा  ३२

रायः स्याम रथ्यो विवस्वतः  ।  वीरेषु वीराँ  उपपृङ्ग्धि नस्त्वम्  ।  यदीशानो ब्रह्मणा वेषि मे हवम्  ।  स इज्जनेन स विशा स जन्मना  ।  स पुत्रैर्वाजं भरते धना नृभिः  ।  देवानां यः पितरमाविवासति  ।  श्रद्धामना हविषा ब्रह्मणस्पतिम्  ।  यस्ते पूषन्नावो अन्तः  ।  शुक्रं ते अन्यत्  ।   पूषेमा आशाः  ।  प्रपथे पथामजनिष्ट पूषा  ३३
प्रपथे दिवः प्रपथे पृथिव्याः  ।  उभे अभि प्रियतमे सधस्थे  ।  आ च परा च चरति प्रजानन्  ।  पूषा सुबन्धुर्दिव आ पृथिव्याः  ।  इडस्पतिर्मघवा दस्मवर्चाः  ।  तं देवासो अददुः सूर्यायै  ।  कामेन कृतं तवसँ  स्वञ्चम्  ।  अजाश्वः पशुपा वाजवस्त्यः  ।  धियंजिन्वो विश्वे भुवने अर्पितः  ।  अष्ट्रां पूषा शिथि-रामुद्वरीवृजत्  ३४

संचक्षाणो भुवना देव ईयते  ।  शुची वो हव्या मरुतः शुचीनाम्  ।  शुचिँ  हिनोम्यध्वरँ  शुचिभ्यः  ।  ऋतेन सत्यमृतसाप आयन्  ।  शुचिजन्मानः शुचयः पावकाः  ।  प्र चित्रमर्कं गृणते तुराय  ।  मारुताय स्वतवसे भरध्वम्  ।  ये सहाँ सि सहसा सहन्ते  ।  रेजते अग्ने पृथिवी मखेभ्यः  ।  अँ सेष्वा मरुतः खादयो वः  ३५

वक्षःसु रुक्मा उपशिश्रियाणाः  ।  वि विद्युतो न व्यृष्टिभी रुचानाः  ।  अनु स्वधामायुधैर्यच्छमानाः  ।  या वः शर्म शशमानाय सन्ति  ।  त्रिधातूनि दाशुषे यच्छताधि  ।  अस्मभ्यं तानि मरुतो वियन्त  ।  रयिं नो धत्त वृषणः सुवीरम्  ।  इमे तुरं मरुतो रामयन्ति  ।  इमे सहः सहस आनमन्ति  ।  इमे शँ सं वनुष्यतो निपान्ति  ३६

गुरु द्वेषो अररुषे दधन्ति  ।  अरा इवेदचरमा अहेव  ।  प्र प्रजायन्ते अकवा महोभिः  ।  पृश्नेः पुत्रा उपमासो रभिष्ठाः  ।  स्वया मत्या मरुतः संमिमिक्षुः  ।  अनु ते दायि मह इन्द्रि याय  ।  सत्रा ते विश्वमनु वृत्रहत्ये  ।  अनु क्षत्त्रमनु सहो यजत्र  ।  इन्द्र  देवेभिरनु ते नृषह्ये  ।  य इन्द्र  शुष्मो मघवन्ते अस्ति  ३७

शिक्षा सखिभ्यः पुरुहूत नृभ्यः  ।  त्वँ  हि दृढा मघवन्विचेताः  ।  अपावृधि परिवृतिं न राधः  ।  इन्द्रो  राजा जगतश्चर्षणीनाम्  ।  अधि क्षमि विषुरूपं यदस्ति  ।  ततो ददातु दाशुषे वसूनि  ।  चोदद्रा ध उपस्तुतश्चिदर्वाक्  ।  तमु ष्टुहि यो अभिभूत्योजाः  ।  वन्वन्नवातः पुरुहूत इन्द्र ः!  ।  अषाढमुग्रँ  सहमान-माभिः  ३८गीर्भिर्वर्ध वृषभं चर्षणीनाम्  ।  स्थूरस्य रायो बृहतो य ईशे  ।  तमु ष्टवाम विदथेष्विन्द्र म्  ।  यो वायुना जयति गोमतीषु  ।  प्र धृष्णुया नयति वस्यो अच्छ  ।  आ ते शुष्मो वृषभ एतु पश्चात्  ।  ओत्तरादधरागा पुरस्तात्  ।  आ विश्वतो अभि समेत्वर्वाङ्।इन्द्र  द्युम्नँ  सुवर्वद्धेह्यस्मे  ३९

आ देवो यातु सविता सुरत्नः  ।  अन्तरिक्षप्रा वहमानो अश्वैः  ।  हस्ते दधानो नर्या पुरूणि  ।  निवेशयन्च प्रसुवन्च भूम  ।  अभीवृतं कृशनैर्विश्वरूपम्  ।  हिरण्यशम्यं यजतो बृहन्तम्  ।  आस्थाद्र थँ  सविता चित्रभानुः  ।  कृष्णा रजाँ सि तविषीं दधानः  ।  स घा नो देवः सविता सवाय  ।  आसाविषद्वसु-पतिर्वसूनि  ४०

विश्रयमाणो अमतिमुरूचीम्  ।  मर्तभोजनमध रासते न  ।  वि जनाञ्श्यावाः शितिपादो अख्यन्  ।  रथँ  हिरण्यप्रौगं वहन्तः  ।  शश्वद्दिशः सवितुर्दैव्यस्य  ।  उपस्थे विश्वा भुवनानि तस्थुः  ।  वि सुपर्णो अन्तरिक्षाण्यख्यत्  ।  गभीरवेपा असुरः सुनीथः  ।  क्वेदानीँ  सूर्यः कश्चिकेत  ।  कतमां द्याँ  रश्मिरस्याततान  ४१

भगं धियं वाजयन्तः पुरन्धिम्  ।  नराशँ सो ग्नास्पतिर्नो अव्यात्  ।  आऽये वामस्य संगथे रयीणाम्  ।  प्रिया देवस्य सवितुः स्याम  ।  आ नो विश्वे अस्क्रा गमन्तु देवाः  ।  मित्रो अर्यमा वरुणः सजोषाः  ।  भुवन्यथा नो विश्वे वृधासः  ।  करन्त्सुषहा विथुरं न शवः  ।  शं नो देवा विश्वदेवा भवन्तु  ।  शँ  सरस्वती सह धीभिरस्तु  ४२

शमभिषाचः शमु रातिषाचः  ।  शं नो दिव्याः पार्थिवाः शं नो अप्याः  ।  ये सवितुः सत्यसवस्य विश्वे  ।  मित्रस्य व्रते वरुणस्य देवाः  ।  ते सौभगं वीरवद्गोमदप्नः  ।  दधातन द्र विणं चित्रमस्मे  ।  अग्ने याहि दूत्यं वारिषेण्यः  ।  देवाँ  अच्छा ब्रह्मकृता गणेन  ।  सरस्वतीं मरुतो अश्विनापः  ।  यक्षि देवान्रत्नधेयाय विश्वान्  ४३

द्यौः पितः पृथिवि मातरध्रुक  ।  अग्ने भ्रातर्वसवो मृडता नः  ।  विश्व आदित्या आदिते सजोषाः  ।  अस्मभ्यँ  शर्म बहुलं वियन्त  ।  विश्वे देवाः शृणुतेमँ  हवं मे  ।  ये अन्तरिक्षे य उप द्यवि ष्ठ  ।  ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्राः  ।  आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वम्  ।  आ वां मित्रावरुणा हव्यजुष्टिम्  ।  नमसा देवावववसा ववृत्याम्  ४४

अस्माकं ब्रह्म पृतनासु सह्या अस्माकम्  ।  वृष्टिर्दिव्या सुपारा  ।  युवं वस्त्राणि पीवसा वसाथे  ।  युवोरच्छिद्रा  मन्तवो ह सर्गाः  ।  अवातिरतमनृतानि विश्वा  ।  ऋतेन मित्रावरुणा सचेथे  ।  तत्सु वां मित्रावरुणा महित्वम्  ।  ईर्मा तस्थु-षीरहभिर्दुदुह्रे  ।  विश्वाः पिन्वथ स्वसरस्य धेनाः अनु वामेकः पविराववर्ति  ४५

यद्बँ हिष्ठं नातिविदे सुदानू ।अच्छिद्र ँ!  शर्म भुवनस्य गोपा  ।  ततो नो मित्रा-वरुणाववीष्टम्  ।  सिषासन्तो जीगिवाँ सः स्याम  ।  आ नो मित्रावरुणा हव्यदातिम्  ।  घृतैर्गव्यूतिमुक्षतमिडाभिः  ।  प्रति वामत्र वरमा जनाय  ।  पृणीतमुद्गो दिव्यस्यं चारोः  ।  प्र बाहवा सिसृतं जीवसे नः  ।  आ नो गव्यूतिमुक्षतं घृतेन  ४६

आ नो जने श्रवयतं युवाना  ।  श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमा  ।  इमा रुद्रा य स्थिरधन्वने गिरः  ।  क्षिप्रेषवे देवाय स्वधाम्ने  ।  अषाढाय सहमानाय मीढुषे  ।  तिग्मायुधाय भरता शृणोतन  ।  त्वा दत्तेभी रुद्र  शंतमेभिः  ।  शतँ  हिमा अशीय भेषजेभिः  ।  व्यस्मद्द्वेषो वितरं व्यँ हः  ।  व्यमीवाँ श्चातयस्वा विषूचीः  ४७

अर्हन्बिभर्षि  ।   मा नस्तोके  ।   ।आ ते पितर्मरुताँ  सुम्नमेतु  ।  मा नः सूर्यस्य संदृशो युयोथाः  ।  अभि नो वीरो अर्वति क्षमेत  ।  प्रजायेमहि रुद्र  प्रजाभिः  ।  एवा बभ्रो वृषभ चेकितान  ।  यथा देव न हृणीषे न हँ सि  ।  हावनश्रूर्नो रुद्रे ह बोधि  ।  बृहद्वदेम विदथे सुवीराः  ।  परि णो रुद्रस्य हेतिः  ।   स्तुहि श्रुतम्  ।मीढुष्टमार्हन्बिभर्षि  ।  त्वमग्ने रुद्र   ।  आ वो राजानम्  ४८

सूर्यो देवीमुषसँ  रोचमाना मर्यः  ।   न योषामभ्येति पश्चात्  ।  यत्रा नरो देवयन्तो युगानि  ।  वितन्वते प्रति भद्रा य भद्र म्  ।  भद्रा  अश्वा हरितः सूर्यस्य  ।  चित्रा एदग्वा अनुमाद्यासः  ।  नमस्यन्तो दिव आ पृष्ठमस्थुः  ।  परि द्यावापृथिवी यन्ति सद्यः  ।  तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्महित्वम्  ।  मध्या कर्तोर्विततँ  संजभार  ४९

यदेदयुक्त हरितः सधस्थात्  ।  आद्रा त्री वासस्तनुते सिमस्मै  ।  तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे  ।  सूर्यो रूपं कृणुते द्योरुपस्थे  ।  अनन्तमन्यद्द्रुशदस्य पाजः  ।  कृष्णमन्यद्धरितः संभरन्ति  ।  अद्या देवा उदिता सूर्यस्य  ।  निरँ हसः पिपृतान्निरवद्यात्  ।  तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्ताम्  ।  अदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः  ५०

दिवो रुक्म उरुचक्षा उदेति  ।  दूर अर्थस्तरणिर्भ्राजमानः  ।  नूनं जनाः सूर्येण प्रसूताः  ।  आयन्नर्थानि कृणवन्नपाँ सि  ।  शं नो भव चक्षसा शं नो अह्ना  ।  शं भानुना शँ  हिमा शं घृणेन  ।  यथा शमस्मै शमसद्दुरोणे  ।  तत्सूर्य द्र विणं धेहि चित्रम्  ।  चित्रं देवानामुदगादनीकम्  ।  चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः  ५१

आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षम्  ।  सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च  ।  त्वष्टा दधत्  ।   तन्नस्तुरीपम्  ।   ।त्वष्टा वीरं। पिशङ्गरूपः  ।   ।दशेमं त्वष्टुर्जनयन्त गर्भम्  ।  अतन्द्रा सो युवतयो बिभर्त्रम्  ।  तिग्मानीकँ  स्वयशसं जनेषु  ।  विरोचमानं परि षीं नयन्ति  ।  आविष्ट्यो वर्धते चारुरासु  ।  जिह्मानामूर्ध्वः स्वयशा उपस्थे  ५२

उभे त्वष्टुर्बिभ्यतुर्जायमानात्  ।  प्रतीची सिँ हं प्रतिजोषयेते  ।  मित्रो जनान्  ।   प्र स मित्र  ।   ।अयं मित्रो नमस्यः सुशेवः  ।  राजा सुक्षत्रो अजनिष्ट वेधाः  ।  तस्य वयँ  सुमतौ यज्ञियस्य अपि भद्रे  सौमनसे स्याम  ।  अनमीवासं इडया मदन्तः  ।  मितज्मवो वरिमन्ना पृथिव्याः  ।  आदित्यस्य व्रतमुपक्ष्यन्तः  ५३

वयं मित्रस्य सुमतौ स्याम  ।  मित्रं न ईँ  शिम्या गोषु गव्यवत्  ।  स्वाधियो विदथे अप्स्वजीजनन्  ।  अरेजयताँ  रोदसी पाजसा गिरा  ।  प्रति प्रियं यजतं जनुषामवः  ।  महाँ  आदित्यो नमसोपसद्यः  ।  यातयज्जनो गृणते सुशेवः  ।  तस्मा एतत्पन्यतमाय जुष्टम्  ।  अग्नौ मित्राय हविराजुहोत  ।  आ वाँ  रथो रोदसी बद्बधानः  ५४
हिरण्ययो वृषभिर्यात्वश्वैः  ।  घृतवर्तनिः पविभी रुचानः  ।  इषां वोढा नृपतिर्वाजिनीवान्  ।  स पप्रथानो अभि पञ्च भूम  ।  त्रिवन्धुरो मनसायातु युक्तः  ।  विशो येन गच्छथो देवयन्तीः  ।  कुत्राचिद्याममश्विना दधाना  ।  स्वश्वा यशसायातमर्वाक्  ।  दस्रा निधिं मधुमन्तं पिबाथः  ।  वि वाँ  रथो वध्वा यादमानः  ५५

अन्तान्दिवो बाधते वर्तनिभ्याम्  ।  युवोः श्रियं परि योषा वृणीत  ।  सूरो दुहिता परितक्मियायाम्  ।  यद्देवयन्तमवथः शचीभिः  ।  परिघ्रँ स वां मना वां वयो गाम्  ।  यो ह स्य वाँ  रथिरा वस्त उस्राः  ।  रथो युजानः परियाति वर्तिः  ।  तेन नः शं योरुषसो व्युष्टौ  ।  न्यश्विना वहतं यज्ञे अस्मिन्  ।  युवं भुज्युमवविद्धँ  समुद्रे   ५६

उदूहथुरर्णसो अस्रिधानैः  ।  पतत्रिभिरश्रमैरव्यथिभिः  ।  दँ सनाभिरश्विना पारयन्ताम्  ।  अग्नीषोमा यो अद्य वाम्  ।  इदं वचः सपर्यति  ।  तस्मै धत्तँ  सुवीर्यम्  ।  गवां पोषँ  स्वश्वियं ।यो अग्नीषोमा हविषा सपर्यात्  ।  देवद्री चा मनसा यो घृतेन  ।  तस्य व्रतँ  रक्षतं पातमँ हसः  ५७

विशे जनाय महि शर्म यच्छतम्  ।  अग्नीषोमा य आहुतिम्  ।  यो वां दाशाद्धविष्कृतिम्  ।  स प्रजया सुवीर्यम्  ।  विश्वमायुर्व्यश्नवत्  ।  अग्नीषोमा चेति तद्वीर्यं वाम्  ।  यदमुष्णीतमवसं पणिं गोः  ।  अवातिरतं प्रथयस्य शेषः अविन्दतंज्योतिरेकं बहुभ्यः  ।  अग्नीषोमाविमँ  सु मे  ।  ऽग्नीषोमा हविषः प्रस्थितस्य  ५८

अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य  ।  पूर्वं देवेभ्यो अमृतस्य नाभिः  ।  यो मा ददाति स इदेव मावाः  ।  अहमन्नमन्नमदन्तमद्मि  ।  पूर्वमग्नेरपि दहत्यन्नम्  ।  यत्तौ हासाते अहमुत्तरेषु  ।  व्यात्तमस्य पशवः सुजम्भम्  ।  पश्यन्ति धीराः प्रचरन्ति पाकाः  ।  जहाम्यन्यं न जहाम्यन्यम्  ।  अहमन्नं वशमिच्चरामि  ५९

समानमर्थं पर्येमि भुञ्जत्  ।  को मामन्नं मनुष्यो दयेत  ।  पराके अन्नं निहितं लोक एतत्  ।  विश्वैर्देवैः पितृभिर्गुप्तमन्नम्  ।  यदद्यते लुप्यते यत्परोप्यते  ।  शततमी सा तनूर्मे बभूव  ।  महान्तौ चरू सकृद्दुग्धेन पप्रौ  ।  दिवं च पृश्नि पृथिवीं च साकम्  ।  तत्संपिबन्तो न मिनन्ति वेधसः  ।  नैतद्भूयो भवति नो कनीयः  ६०

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहुः  ।  अन्नं मृत्युं तमु जीवातुमाहुः  ।  अन्नं ब्रह्माणो जरसं वदन्ति  ।  अन्नमाहुः प्रजननं प्रजानाम्  ।  मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः  ।  सत्यं ब्रवीमि वध इत्स तस्य  ।  नार्यमणं पुष्यति नो सखायम्  ।  केवलाघो भवति केवलादी ।अहं मेघः स्तनयन्वर्षन्नस्मि  ।  मामदन्त्यहमद्म्यन्यान्  ६१

अहँ  सदमृतो भवामि  ।  मदादित्या अधि सर्वे तपन्ति  ।  देवीं वाचमजनयन्त  ।   यद्वाग्वदन्ति  ।  अनन्तामन्तादधि निर्मितां महीम्  ।  यस्यां देवा अद-धुर्भोजनानि  ।  एकाक्षरां द्विपदाँ  षट्पदां च  ।  वाचं देवा उपजीवन्ति विश्वे  ।  वाचं देवा उपजीवन्ति विश्वे  ।  वाचं गन्धर्वाः पशवो मनुष्याः  ।  वाचीमा विश्वा भुवनान्यर्पिता  ६२

सा नो हवं जुषतामिन्द्र पत्नी ।वागक्षरं प्रथमजा ऋतस्य  ।  वेदानां मातामृतस्य नाभिः  ।  सा नो जुषाणोऽपयज्ञमागात्  ।  अवन्ती देवी सुहवा मे अस्तु  ।  यामृषयो मन्त्रकृतो मनीषिणः  ।  अन्वैच्छन्देवास्तपसा श्रमेण  ।  तां देवीं वाचँ  हविषा यजामहे  ।  सा नो दधातु सुकृतस्य लोके  ।  चत्वारि वाक्परि-मिता पदानि  ६३

तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः  ।  गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति  ।  तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति  ।  श्रद्धयाग्निः समिध्यते  ।  श्रद्धया विन्दते हविः  ।  श्रद्धां भगस्य मूर्धनि  ।  वचसावेदयामसि  ।  प्रियँ  श्रद्धे ददतः  ।  प्रियँ  श्रद्धे दिदासतः  ।  प्रियं भोजेषु यज्वसु  ६४

इदं म उदितं कृधि  ।  यथा देवा असुरेषु  ।  श्रद्धामुग्रेषु चक्रिरे  ।  एवं भोजेषु यज्वसु  ।  अस्माकमुदितं कृधि  ।  श्रद्धां देवा यजमानाः  ।  वायुगोपा उपासते  ।  श्रद्धाँ  हृदय्ययाकूत्या  ।  श्रद्धया हूयते हविः  ।  श्रद्धां प्रातर्हवामहे  ६५
श्रद्धां मध्यंदिनं परि  ।  श्रद्धाँ  सूर्यस्य निम्रुचि  ।  श्रद्धे श्रद्धापयेह मा  ।  श्रद्धा देवानधिवस्ते  ।  श्रद्धा विश्वमिदं जगत्  ।  श्रद्धां कामस्य मातरम्  ।  हविषा वर्धयामसि  ।  ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्तात्  ।  वि सीमतः सुरुचो वेन आवः  ।  स बुध्निया उपमा अस्य विष्ठाः  ६६

सतश्च योनिमसतश्च विवः  ।  पिता विराजामृषभो रयीणाम्  ।  अन्तरिक्षं विश्वरूप आविवेश  ।  तमर्कैरभ्यर्चन्ति वह्सम्  ।  ब्रह्म सन्तं ब्रह्मणा वर्धयन्तः  ।  ब्रह्म देवानजनयत्  ।  ब्रह्म विश्वमिदं जगत्  ।  ब्रह्मणः क्षत्रं निर्मितम्  ।  ब्रह्म ब्राह्मण आत्मना  ।  अन्तरस्मिन्निमे लोकाः  ६७

अन्तर्विश्वमिदं जगत्  ।  ब्रह्मैव भूतानां ज्येष्ठम्  ।  तेन कोऽर्हति स्पर्धितुम्  ।  ब्रह्मन्देवास्त्रयस्त्रिँ शत्  ।  ब्रह्मन्निन्द्र प्रजापती ।ब्रह्मन्ह विश्वा भूतानि  ।  नावीवान्तः समाहिता  ।  चतस्र आशाः प्रचरन्त्वग्नयः  ।  इमं नो यज्ञं नयतु प्रजानन्  ।  घृतं पिन्वन्नजरं सुवीरम्  ६८

ब्रह्म समिद्भवत्याहुतीनाम्  ।  आ गावो अग्मन्नुत भद्र मक्रन्  ।  सीदन्तु गोष्ठे रणयन्त्वस्मे  ।  प्रजावतीः पुरुरूपा इह स्युः  ।  इन्द्रा य पूर्वीरुषसो दुहानाः  ।  इन्द्रो  यज्वने पृणते च शिक्षति  ।  उपेद्ददाति न स्वं मुषायति  ।  भूयोभूयो रयिमिदस्य वर्धयन्  ।  अभिन्ने खिल्ले निदधाति देवयुम्  ।  न ता नशन्ति  ।   न ता अर्वा  ६९

गावो भगो गाव इन्द्रो  मे अच्छात्  ।  गावः सोमस्य प्रथमस्य भक्षः  ।  इमा या गावः स जनास इन्द्र ः!  ।  इच्छामीद्धृदा मनसा चिदिन्द्र म्  ।  यूयं गावो मेदयथा कृशं चित्  ।  अश्लीलं चित्कृणुथा सुप्रतीकम्  ।  भद्रं  गृहं कृणुथ भद्र वाचः  ।  बृहद्वो वय उच्यते सभासु  ।  प्रजावतीः सूयवसँ  रिशन्तीः  ।  शुद्धा अप सुप्रपाणे पिबन्तीः  ।  मा वः स्तेन ईशत माघशँ सः  ।  परि वो हेती रुद्र स्य वृञ्ज्यात्  ।  उपेदमुपपर्चनम्  ।  आसु गोषूपपृच्यताम्  ।  उपर्षभस्य रेतसि  ।  उपेन्द्र  तव वीर्ये  ७०

ता सूर्याचन्द्र मसा विश्वभृत्तमा महत्  ।   तेजो वसुमद्रा जतो दिवि  ।  सामात्माना चरतः सामचारिणा  ।  ययोर्व्रतं न ममे जातु देवयोः  ।  उभावन्तौ परियात अर्म्या  ।  दिवो न रश्मीँ स्तनुतो व्यर्णवे  ।  उभा भुवन्ती भुवना कविक्रतू ।सूर्या न चन्द्रा  चरतो हतामती ।पती द्युमद्विश्वविदा उभा दिवः  ।  सूर्या उभा चन्द्र मसा विचक्षणा  ७१

विश्ववारा विरिवोभा वरेण्या  ।  ता नोऽवतं मतिमन्ता महिव्रता  ।  विश्ववपरी प्रतरणा तरन्ता  ।  सुवर्विदा दृशये भूरिरश्मी ।सूर्या हि चन्द्रा  वसु त्वेष दर्शता  ।  मनस्विनोभानुचरतो नु सं दिवम्  ।  अस्य श्रवो नद्यः सप्त बिभ्रति  ।  द्यावाक्षामा पृथिवी दर्शतं वपुः  ।  अस्मे सूर्याचन्द्र मसाभिचक्षे  ।  श्रद्धे कमिन्द्र  चरतो विचर्तुरम्  ७२

पूर्वापरं चरतो माययैतौ  ।  शिशू क्रीडन्तौ परियातो अध्वरम्  ।  विश्वान्यन्यो भुवनाभिचष्टे  ।  ऋतूनन्यो विदधज्जायते पुनः  ।  हिरण्यवर्णाः शुचयः पावका  ।   यासाँ  राजा  ।   ।यासां देवाः  ।   शिवेन मा चक्षुषा पश्यत  ।   ।आपो भद्रा   ।   आदित्पश्यामि  ।   ।नासदासीन्नो सदासीत्तदानीम्  ।  नासीद्र जो नो व्योमापरो यत्  ।  किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्  ७३

अम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्  ।  न मृत्युरमृतं तर्हि  न रात्रिया अह्न आसीत्प्रकेतः  ।  आनीदवातँ  स्वधया तदेकम्  ।  तस्माद्धान्यं न परः किं चनास  ।  तम आसीत्तमसा गूढमग्रे प्रकेतम्  ।   सलिलँ  सर्वमा इदम्  ।  तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्  ।  तमसस्तन्महिनाजायतैकम्  ।  कामस्तदग्रे समवर्तताधि  ७४

मनसो रेतः प्रथमं यदासीत्  ।  सतो बन्धुमसति निरविन्दन्  ।  हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा  ।  तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषाम्  ।  अधः स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त्  ।  रेतोधा आसन्महिमान आसन्  ।  स्वधा अवस्तात्प्रयतिः परस्तात्  ।  को अद्धा वेद क इह प्रवोचत्  ।  कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः  ।  अर्वाग्देवा अस्य विसर्जनाय  ७५

अथा को वेद यत आबभूव  ।  इयं विसृष्टिर्यत आबभूव  ।  यदि वा दधे यदि वा न  ।  यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन्  ।  सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद  ।  किँ  स्विद्वनं क उ स वृक्ष आसीत्  ।  यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः  ।  मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तत्  ।  यदध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन्  ।  ब्रह्म वनं ब्रह्म स वृक्ष आसीत्  ७६

यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः  ।  मनीषिणो मनसा विब्रवीमि वः  ।  ब्रह्माध्य-तिष्ठद्भुवनानि धारयन्  ।  प्रातरग्निं प्रातरिन्द्र ँ!  हवामहे  ।  प्रातर्मित्रावरुणा प्रातरश्विना  ।  प्रातर्भगं पूषणं ब्रह्मणस्पतिम्  ।  प्रातः सोममुत रुद्र ँ!  हुवेम  ।  प्रातर्जितं भगमुग्रँ  हुवेम  ।  वयं पुत्रमदितेर्यो विधर्ता  ।  आध्रश्चिद्यं मन्यमानस्तुरश्चित्  ७७

राजा चिद्यं भगं भक्षीत्याह  ।  भग प्रणेतर्भग सत्यराधः  ।  भगेमां धियमुदव ददन्नः  ।  भग प्र णो जनय गोभिरश्वैः  ।  भग प्र नृभिर्नृवन्तः स्याम  ।  उतेदानीं भगवन्तः स्याम  ।  उत प्रपित्व उत मध्ये अह्नाम्  ।  उतोदिता मघवन्त्सूर्यस्य  ।  वयं देवानाँ  सुमतौ स्याम  ।  भग एव भगवाँ  अस्तु देवाः  ७८

तेन वयं भगवन्तः स्याम  ।  तं त्वा भग सर्व इज्जोहवीमि  ।  स नो भग पुर एता भवेह  ।  समध्वरायोषसो नमन्त  ।  दधिक्रावेव शुचये पदाय  ।  अर्वाचीनं वसुविदं भगं नः  ।  रथमिवाश्वा वाजिन आवहन्तु  ।  अश्वावतीर्गोमतीर्न उषासः  ।  वीरवतीः सदमुच्छन्तु भद्रा ः!  ।  घृतं दुहाना विश्वतः प्रपीनाः  ।  यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ७९   ८

अग्निर्नः पातु कृत्तिकाः  ।  नक्षत्रं देवमिन्द्रि यम्  ।  इदमासां विचक्षणम्  ।  हविरासं जुहोतन  ।  यस्य भान्ति रश्मयो यस्य केतवः  ।  यस्येमा विश्वा भुवनानि सर्वा  ।  स कृत्तिकाभिरभि संवसानः  ।  अग्निर्नो देवः सुविते दधातु  ।  प्रजापते रोहिणी वेतु पत्नी ।विश्वरूपा बृहती चित्रभानुः  १

सा नो यज्ञस्य सुविते दधातु  ।  यथा जीवेम शरदः सवीराः  ।  रोहिणी देव्युदगात्पुरस्तात्  ।  विश्वा रूपाणि प्रतिमोदमाना  ।  प्रजापतिँ  हविषा वर्धयन्ती ।प्रिया देवानामुपयातु यज्ञम्  ।  सोमो राजा मृगशीर्षेण आगन्न्  ।  शिवं नक्षत्रं प्रियमस्य धाम  ।  आप्यायमानो बहुधा जनेषु  ।  रेतः प्रजां यजमाने दधातु  २

यत्ते नक्षत्रं मृगशीर्षमस्ति  ।  प्रियँ  राजन्प्रियतमं प्रियाणाम्  ।  तस्मै ते सोम हविषा विधेम  ।  शं न एधि द्विपदे शं चतुष्पदे  ।  आर्द्र या रुद्र ः! प्रथमान एति  ।  श्रेष्ठो देवानां पतिरघ्नियानाम्  ।  नक्षत्रमस्य हविषा विधेम  ।  मा नः प्रजाँ  रीरिषन्मोत वीरान्  ।  हेती रुद्र स्य परि णो वृणक्तु  ।  आद्रा र्! नक्षत्रं जुषताँ  हविर्नः  ३

प्रमुञ्चमानौ दुरितानि विश्वा  ।  अपाघशँ सं नुदतामरातिम्  ।  पुनर्नो देव्यदितिः स्पृणोतु  ।  पुनर्वसू नः पुनरेतां यज्ञम्  ।  पुनर्नो देवा अभियन्तु सर्वे  ।  पुनःपुनर्वो हविषा यजामः  ।  एवा न देव्यदितिरनर्वा  ।  विश्वस्य भर्त्री जगतः प्रतिष्ठा  ।  पुनर्वसू हविषा वर्धयन्ती ।प्रियं देवानामप्येतु पाथः  ४

बृहस्पतिः प्रथमं जायमानः  ।  तिष्यं नक्षत्रमभि संबभूव  ।  श्रेष्ठो देवानां पृतनासु जिष्णुः  ।  दिशोऽनु सर्वा अभयं नो अस्तु  ।  तिष्यः पुरस्तादुत मध्यतो नः  ।  बृहस्पतिर्नः परिपातु पश्चात्  ।  बाधेतां द्वेषो अभयं कृणुताम्  ।  सुवीर्यस्य पतयः स्याम  ।  इदँ  सर्पेभ्यो हविरस्तु जुष्टम्  ।  आश्रेषा येषामनुयन्ति चेतः  ५

ये अन्तरिक्षं पृथिवीं क्षियन्ति  ।  ते नः सर्पासो हवमागमिष्ठाः  ।  ये रोचने सूर्यस्यापि सर्पाः  ।  ये दिवं देवीमनु संचरन्ति  ।  येषामाश्रेषा अनुयन्ति कामम्  ।  तेभ्यः सर्पेभ्यो मधुमज्जुहोमि  ।  उपहूताः पितरो ये मघासु  ।  मनोजवसः सुकृतः सुकृत्याः  ।  ते नो नक्षत्रे हवमागमिष्ठाः  ।  स्वधाभिर्यज्ञं प्रयतं जुषन्ताम्  ६

ये अग्निदग्धा येऽनाग्निदग्धाः  ।  येऽमुं लोकं पितरः क्षियन्ति  ।  याँ श्च विद्म याँ  उ च न प्रविद्म  ।  मघासु यज्ञँ  सुकृतं जुषन्ताम्  ।  गवां पतिः फल्गुनीनामसि त्वम्  ।  तदर्यमन्वरुण मित्र चारु  ।  तं त्वा वयँ  सनितारँ  सनीनाम्  ।  जीवा जीवन्तमुप संविशेम  ।  येनेमा विश्वा भुवनानि संजिता  ।  यस्य देवा अनुसंयन्ति चेतः  ७

अर्यमा राजाजरस्तुविष्मान्  ।  फल्गुनीनामृषभो रोरवीति  ।  श्रेष्ठो देवानां भगवो भगासि  ।  तत्त्वा विदुः फलुगुनीस्तस्य वित्तात्  ।  अस्मभ्यं क्षत्रमजरँ  सुवीर्यम्  ।  गोमदश्ववदुप संनुदेह  ।  भगो ह दाता भग इत्प्रदाता  ।  भगो देवीः फल्गुनीराविवेश  ।  भगस्येत्तं प्रसवं गमेम  ।  यत्र देवैः सधमादं मदेम  ८

आयातु देवः सवितोपयातु  ।  हिरण्ययेन सुवृता रथेन  ।  वहन्हस्तँ  सुभगं विद्मनापसम्  ।  प्रयच्छन्तं पपुरिं पुण्यमच्छ  ।  हस्तः प्रयच्छत्वमृतं वसीयः  ।  दक्षिणेन प्रतिगृभ्णीम एनत्  ।  दातारमद्य सविता विदेय  ।  यो नो हस्ताय प्रसुवाति यज्ञम्  ।  त्वष्टा नक्षत्रमभ्येति चित्राम्  ।  सुभँ ससं युवतिँ रोचमानाम्  ९

निवेशयन्नमृतान्मर्त्याँ श्च  ।  रूपाणि पिँ शन्भुवनानि विश्वा  ।  तन्नस्त्वष्टा तदु चित्रा विचष्टाम्  ।  तन्नक्षत्रं भूरिदा अस्तु मह्यम्  ।  तन्नः प्रजां वीरवतीँ  सनोतु  ।  गोभिर्नो अश्वैः समनक्तु यज्ञम्  ।  वायुर्नक्षत्रमभ्येति निष्ट्याम्  ।  तिग्मशृङ्गो वृषभो रोरुवाणः  ।  समीरयन्भुवना मातरिश्वा  ।  अप द्वेषाँ सि नुदतामरातीः  १०

तन्नो वायुस्तदु निष्ट्या शृणोतु  ।  तन्नक्षत्त्रं भूरिदा अस्तु मह्यम्  ।  तन्नो देवासो अनुजानन्तु कामम्  ।  यथा तरेम दुरितानि विश्वा  ।  दूरमस्मच्छत्रवो यन्तु भीताः  ।  तदिन्द्रा ग्नी कृणुतां तद्विशाखे  ।  तन्नो देवा अनुमदन्तु यज्ञम्  ।  पश्चात्पुरस्तादभयं नो अस्तु  ।  नक्षत्राणामधिपत्नी विशाखे  ।  श्रेष्ठाविन्द्राग्नी भुवनस्य गोपौ  ११

विषूचः शत्रूनपबाधमानौ  ।  अप क्षुधं नुदतामरातिम्  ।  पूर्णा पश्चादुत पूर्णा पुरस्तात्  ।  उन्मध्यतः पौर्णमासी जिगाय  ।  तस्यां देवा अधि संवसन्तः  ।  उत्तमे नाक इह मादयन्ताम्  ।  पृथ्वी सुवर्चा युवतिः सजोषाः  ।  पौर्णमास्युदगाच्छोभमाना  ।  आप्याययन्ती दुरितानि विश्वा  ।  उरुं दुहां यजमानाय यज्ञम्  १२

ऋध्यास्म हव्यैर्नमसोपसद्य  ।  मित्रं देवं मित्रधेयं नो अस्तु  ।  अनूराधान्हविषा वर्धयन्तः  ।  शतं जीवेम शरदः सवीराः  ।  चित्रं नक्षत्रमुदगात्पुरस्तात्  ।  अनूराधास इति यद्वदन्ति  ।  तन्मित्र एति पथिभिर्देवयानैः  ।  हिरण्ययैर्विततैरन्तरिक्षे  ।  इन्द्रो  ज्येष्ठामनु नक्षत्रमेति  ।  यस्मिन्वृत्रं वृत्रतूर्ये ततार  १३

तस्मिन्वयममृतं दुहानाः  ।  क्षुधं तरेम दुरितिं दुरिष्टिम्  ।  पुरन्दराय वृषभाय धृष्णवे  ।  अषाढाय सहमानाय मीढुषे  ।  इन्द्रा य ज्येष्ठा मधुमद्दुहाना  ।  उरुं कृणोतु यजमानाय लोकम्  ।  मूलं प्रजां वीरवतीं विदेय  ।  पराच्येतु निरृतिः पराचा  ।  गोभिर्नक्षत्रं पशुभिः समक्तम्  ।  अहर्भूयाद्यजमानाय मह्यम्  १४

अहर्नो अद्य सुविते दधातु  ।  मूलं नक्षत्रमिति यद्वदन्ति  ।  पराचीं वाचा निरृतिं नुदामि  ।  शिवं प्रजायै शिवमस्तु मह्यम्  ।  या दिव्या आपः पयसा संबभूवुः  ।  या अन्तरिक्ष उत पार्थिवीर्याः  ।  यासामषाढा अनुयन्ति कामम्  ।  ता न आपः शँ  स्योना भवन्तु  ।  याश्च कूप्या याश्च नाद्याः समुद्रि याः  ।  याश्च वैशन्तीरुत प्रासचीर्याः  १५

यासामषाढा मधु भक्षयन्ति  ।  ता न आपः शँ  स्योना भवन्तु  ।  तन्नो विश्वे उपशृण्वन्तु देवाः  ।  तदषाढा अभि संयन्तु यज्ञम्  ।  तन्नक्षत्रं प्रथतां पशुभ्यः  ।  कृषिर्वृष्टिर्यजमानाय कल्पताम्  ।  शुभ्राः कन्या युवतयः सुपेशसः  ।  कर्मकृतः सुकृतो वीर्यावतीः  ।  विश्वान्देवान्हविषा वर्धयन्तीः  ।  अषाढाः काममुपयान्तु यज्ञम्  १६

यस्मिन्ब्रह्माभ्यजयत्सर्वमेतत्  ।  अमुं च लोकमिदमू च सर्वम्  ।  तन्नो नक्षत्रमभिजिद्विजित्य  ।  श्रियं दधात्वहृणीयमानम्  ।  उभौ लोकौ ब्रह्मणा संजितेमौ  ।  तन्नो नक्षत्रमभिजिद्विचष्टाम्  ।  तस्मिन्वयं पृतनाः संजयेम  ।  तं नो देवासो अनुजानन्तु कामम्  ।  शृण्वन्ति श्रोणाममृतस्य गोपाम्  ।  पुण्यामस्या उपशृणोमि वाचम्  १७
महीं देवीं विष्णुपत्नीमजूर्याम्  ।  प्रतीचीमेनाँ  हविषा यजामः  ।  त्रेधा विष्णुरुरुगायो विचक्रमे  ।  महीं दिवं पृथिवीमन्तरिक्षम्  ।  तच्छ्रोणैति श्रव इच्छमाना  ।  पुण्यँ  श्लोकं यजमानाय कृण्वती ।अष्टौ देवा वसवः सोम्यासः  ।  चतस्रो देवीरजराः श्रविष्ठाः  ।  ते यज्ञं पान्तु रजसः परस्तात्  ।  संवत्सरीणममृतँ  स्वस्ति  १८

यज्ञं नः पान्तु वसवः पुरस्तात्  ।  दक्षिणतोऽभियन्तु श्रविष्ठाः  ।  पुण्यं नक्षत्रमभि संविशाम  ।  मा नो अरातिरघशँ सागन्न्  ।  क्षत्रस्य राजा वरुणोऽधिराजः  ।  नक्षत्राणाँ  शतभिषग्वसिष्ठः  ।  तौ देवेभ्यः कृणुतो दीर्घमायुः  ।  शतँ  सहस्रा भेषजानि धत्तः  ।  यज्ञं नो राजा वरुण उपयातु  ।  तन्नो विश्वे अभि संयन्तु देवाः  १९

तन्नो नक्षत्रँ  शतभिषग्जुषाणम्  ।  दीर्घमायुः प्रतिरद्भेषजानि  ।  अज एकपादुदगात्पुरस्तात्  ।  विश्वा भूतानि प्रतिमोदमानः  ।  तस्य देवाः प्रसवं यन्ति सर्वे  ।  प्रोष्ठपदासो अमृतस्य गोपाः  ।  विभ्राजमानः समिधान उग्रः  ।  आन्तरिक्षमरुहदगं द्याम्  ।  तँ  सूर्यं देवमजमेकपादम्  ।  प्रोष्ठपदासो अनुयन्ति सर्वे  २०

अहिर्बुध्नियः प्रथमान एति  ।  श्रेष्ठो देवानामुत मानुषाणाम्  ।  तं ब्राह्मणाः सोमपाः सोम्यासः  ।  प्रोष्ठपदासो अभिरक्षन्ति सर्वे  ।  चत्वार एकमभि कर्म देवाः  ।  प्रोष्ठपदास इति यान्वदन्ति  ।  ते बुध्नियं परिषद्यँ  स्तुवन्तः  ।  अहिँ  रक्षन्ति नमसापसद्य  ।  पूषा रेवत्यन्वेति पन्थाम्  ।  पुष्टिपती पशुपा वाजबस्त्यौ  २१

इमानि हव्या प्रयता जुषाणा  ।  सुगैर्नो यानैरुपयातां यज्ञम्  ।  क्षुद्रा न्पशून्रक्षतु रेवती नः  ।  गावो नो अश्वाँ  अन्वेतु पूषा  ।  अन्नँ  रक्षन्तौ बहुधा विरूपम्  ।  वाजँ  सनुतां यजमानाय यज्ञम्  ।  तदश्विनावश्वयुजोपयाताम्  ।  शुभं गमिष्ठौ सुयमेभिरश्वैः  ।  स्वं नक्षत्रँ  हविषा यजन्तौ  ।  मध्वा संपृक्तौ यजुषा समक्तौ  २२

यौ देवानां भिषजौ हव्यवाहौ  ।  विश्वस्य दूतावमृतस्य गोपौ  ।  तौ नक्षत्रं जुजुषाणोपयाताम्  ।  नमोऽश्विभ्यां कृणुमोऽश्वयुग्भ्याम्  ।  अप पाप्मानं भरणीर्भरन्तु  ।  तद्यमो राजा भगवान्विचष्टाम्  ।  लोकस्य राजा महतो महान्हि  ।  सुगं नः पन्थामभयं कृणोतु  ।  यस्मिन्नक्षत्रे यम एति राजा  ।  यस्मि-न्नेनमभ्यषिञ्चन्त देवाः  ।  तदस्य चित्रँ  हविषा यजाम  ।  अप पाप्मानं भरणीर्भरन्तु  ।  निवेशनी यत्ते देवा अदधुः  २३

नवोनवो भवति जायमानो यमादित्या अँ शुमाप्याययन्ति  ।  ये विरूपे समनसा संव्ययन्ती ।समानं तन्तुं परि तातनाते  ।  विभू प्रभू अनुभू विश्वतो हुवे  ।  ते नो नक्षत्रे हवमागमेतम्  ।  वयं देवी ब्रह्मणा संविदानाः  ।  सुरत्नासो देववीतिं दधानाः  ।  अहोरात्रे हविषा वर्धयन्तः  ।  अति पाप्मानमतिमुक्त्या गमेम  ।  प्रत्युवदृश्यायती  २४

व्युच्छन्ती दुहिता दिवः  ।  अपो मही वृणुते चक्षुषा  ।  तमो ज्योतिष्कृणोति सूनरी ।उदुस्रियाः सचते सूर्यः  ।  सचा उद्यन्नक्षत्रमर्चिमत्  ।  तवेदुषो व्युषि सूर्यस्य च  ।  सं भक्तेन गमेमहि  ।  तन्नो नक्षत्रमर्चिमत्  ।  भानुमत्तेज उच्चरत्  ।  उप यज्ञमिहागमत्  २५

प्र नक्षत्राय देवाय  ।  इन्द्रा येन्दुँ  हवामहे  ।  स नः सविता सुवत्सनिम्  ।  पुष्टिदां वीरवत्तमम्  ।  उदु त्यं चित्रम्  ।  अदितिर्न उरुष्यतु महीमू षु मातरम्  ।  इदं विष्णुः प्र तद्विष्णुः  ।  अग्निर्मूर्धा  ।   भुवः  ।  अनु नोऽद्यानुमतिरन्विदनुमते त्वम्  ।  हव्यवाहँ  स्विष्टम्  २६

अग्निर्वा अकामयत  ।  अन्नादो देवानाँ  स्यामिति  ।  स एतमग्नये कृत्तिकाभ्यः पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  ततो वै सोऽन्नादो देवानामभवत्  ।  अग्निर्वै देवानामन्नादः  ।  यथा ह वा अग्निर्देवनामन्नादः  ।  एवँ  ह वा एष मनुष्याणां भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये स्वाहा कृत्तिकाभ्यः स्वाहा  ।  अम्बायै स्वाहा दुलायै स्वाहा  ।  नितत्न्यै स्वाहाभ्रयन्त्यै स्वाहा  ।  मेघयन्त्यै स्वाहा वर्षयन्त्यै स्वाहा  ।  चुपुणीकायै स्वाहेति  २७
प्रजापतिः प्रजा असृजत  ।  ता अस्मात्सृष्टाः पराचीरायन्न्  ।  तासाँ  रोहिणीमभ्यध्यायत्  ।  सोऽकामयत  ।  उप मावर्तेत  ।समेनया गच्छेयेति  ।  स एतं प्रजापतये रोहिण्यै चरुं निरवपत्  ।  ततो वै सा तमुपावर्तत  ।  समेनयागच्छत  ।  उप ह वा एनं प्रियमावर्तते  ।  सं प्रियेण गच्छते  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  प्रजापतये स्वाहा रोहिण्यै स्वाहा रोचमानायै स्वाहा प्रजाभ्यः स्वाहेति  २८

सोमो वा अकामयत  ।  ओषधीनाँ  राज्यमभिजयेयमिति  ।  स एतँ  सोमाय मृगशीर्षाय श्यामाकं चरुं पयसि निरवपत्  ।  ततो वै स ओषधीनाँ  राज्यमभ्यजयत्  ।  समानानाँ  ह वै राज्यमभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  सोमाय स्वाहा मृगशीर्षाय स्वाहा  ।  इन्वकाभ्यः स्वाहौषधीभ्यः स्वाहा  ।  राज्याय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  २९

रुद्रो  वा अकामयत  ।  पशुमान्त्स्यामिति  ।  स एतँ  रुद्रा याद्रा र्यै! प्रैयंगवं चरुं पयसि निरवपत्  ।  ततो वै स पशुमानभवत्  ।  पशुमान्ह वै भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  रुद्रा य स्वाहाद्रा र्यै! स्वाहा  ।  पिन्वमानायै स्वाहा पशुभ्यः स्वाहेति  ३०

ऋक्षा वा इयमलोमकासीत्  ।  साकामयत  ।  ओषधीभिर्वनस्पतिभिः प्रजायेयेति  ।  सैतमदित्यै पुनर्वसुभ्यां चरुं निरवपत्  ।  ततो वा इयमोषधीभिर्वनस्पतिभिः प्राजायत  ।  प्रजायते ह वै प्रजया पशुभिः  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति अदित्यै स्वाहा पुनर्वसुभ्याम्स्वाहाभूत्यै स्वाहा प्रजात्यै स्वाहेति  ३१

बृहस्पतिर्वा अकामयत  ।  ब्रह्मवर्चसी स्यामिति  ।  स एतं बृहस्पतये तिष्याय नैवारं चरुं पयसि निरवपत्  ।  ततो वै स ब्रह्मवर्चस्यभवत्  ।  ब्रह्मवर्चसी ह वै भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  बृहस्पतये स्वाहा तिष्याय स्वहा  ।  ब्रह्मवर्चसाय स्वाहेति  ३२

देवासुराः संयत्ता आसन्न्  ।  ते देवाः सर्पेभ्य आश्रेषाभ्य आज्ये करम्भं निरवपन्न्  ।  तनेताभिरेव देवताभिरुपानयन्  ।  एताभिर्ह वै देवताभिर्द्विषन्तं भ्रा-तृव्यमुपनयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  सर्पेभ्यः स्वाहा श्रेषाभ्यः स्वाहा  ।  दन्दशूकेभ्यः स्वाहेति  ३३

पितरो वा अकामयन्त  ।  पितृलोक ऋध्नुयामेति  ।  त एतं पितृभ्यो मघाभ्यः पुरोडाशँ  षट्कपालं निरवपन्न्  ।  ततो वै ते पितृलोक आर्ध्नुवन्  ।  पितृलोके ह वा ऋध्नोति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  पितृभ्यः स्वाहा मघाभ्यः स्वाहानघाभ्यः स्वाहागदाभ्यः स्वाहा-रुन्धतीभ्यः स्वाहेति  ३४

अर्यमा वा अकामयत  ।  पशुमान्त्स्यामिति  ।  स एतमर्यम्णे फल्गुनीभ्यां चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स पशुमानभवत्  ।  पशुमान्ह वै भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अर्यम्णे स्वाहा फल्गुनीभ्याँ  स्वाहा  ।  पशुभ्यः स्वाहेति  ३५

भगो वा अकामयत  ।  भगी श्रेष्ठी देवानाँ  स्यामिति  ।  स एतं भगाय फल्गुनीभ्यां चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स भगी श्रेष्ठी देवानामभवत्  ।  भगी ह वै श्रेष्ठी समानानां भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  भगाय स्वाहा फल्गुनीभ्याँ  स्वाहा  ।  श्रैष्ठ्याय स्वाहेति  ३६

सविता वा अकामयत श्रन्मे देवा दधीरन्न्  ।  सविता स्यामिति  ।  स एतँ  सवित्रे हस्ताय पुरोडाशं द्वादशकपालं निरवपदाशूनां व्रीहीणाम्  ।  ततो वै तस्मै श्रद्देवा अदधत  ।  सविताभवत्  ।  श्रद्ध वा अस्मै मनुष्या दधते  ।  सविता समानानां भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  सवित्रे स्वाहा हस्ताय स्वाहा ददते स्वाहा पृणते स्वाहा प्रयच्छते स्वाहा प्रतिगृभ्णते स्वाहेति  ३७

त्वष्टा वा अकामयत  ।  चित्रं प्रजां विन्देयेति  ।  स एतं त्वष्ट्रे चित्रायै पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  ततो वै स चित्रं प्रजामविन्दत  ।  चित्रँ  ह वै प्रजां विन्दते  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  त्वष्ट्रे स्वाहा चित्रायै स्वाहा  ।  चैत्राय स्वाहा प्रजायै स्वाहेति  ३८

वायुर्वा अकामयत  ।  कामचारमेषु लोकेष्वभिजयेयमिति  ।  स एतद्वायवे निष्ट्यायै गृष्ट्यै दुग्धं पयो निरवपत्  ।  ततो वै स कामचारमेषु लोकेष्व-भ्यजयत्  ।  कामचारँ  ह वा एषु लोकेष्वभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  वायवे स्वाहा निष्ट्यायै स्वाहा  ।  कामचाराय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  ३९

इन्द्रा ग्नी वा अकामयेताम्  ।  श्रैष्ठ्यं देवानामभिजयेवेति  ।  तावेतमिन्द्रा ग्निभ्यां विशाखाभ्यां पुरोडाशमेकादशकपालं निरवपताम्ततो वै तौ श्रैष्ठ्यं देवानामभ्यजयताम्  ।  श्रैष्ठ्यँ  ह वै समानानामभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  इन्द्रा ग्निभ्याँ  स्वाहा विशाखाभ्याँ  स्वाहा  ।  श्रैष्ठ्याय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  ४०

अथैतत्पौर्णमास्या आज्यं निर्वपति  ।  कामो वै पौर्नमासी ।काम आज्यम्  ।  कामेनैव कामँ  समर्धयति  ।  क्षिप्रमेनँ  स काम उपनमति  ।  येन कामेन यजते  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  पौर्णमास्यै स्वाहा कामाय स्वाहागत्यै स्वाहेति  ४१

मित्रो वा अकामयत  ।  मित्रधेयमेषु लोकेष्वभिजयेयमिति  ।  स एतं मित्रायानूराधेभ्यश्चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स मित्रधेयमेषु लोकेष्वभ्यजयत्  ।  मित्रधेयँ  ह वा एषु लोकेष्वभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  मित्राय स्वाहानूराधेभ्यः स्वाहा  ।  मित्रधेयाय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  ४२

इन्द्रो  वा अकामयत  ।  ज्यैष्ठ्यं देवानामभिजयेयमिति  ।  स एतमिन्द्रा य ज्येष्ठायै पुरोडाशमेकादशकपालं निरवपन्महाव्रीहीणाम्  ।  ततो वै स ज्यैष्ठ्यं देवानामभ्यजयत्  ।  ज्यैष्ठ्यँ  ह वै समानानामभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  इन्द्रा य स्वाहा ज्येष्ठायै स्वाहा ज्यैष्ठ्याय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  ४३

प्रजापतिर्वा अकामयत  ।  मूलं प्रजां विन्देयेति  ।  स एतं प्रजापतये मूलाय चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स मूलं प्रजामविन्दत  ।  मूलँ  ह वै प्रजां विन्दते  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  प्रजापतये स्वाहा मूलाय स्वाहा  ।  प्रजायै स्वाहेति  ४४

आपो वा अकामयन्त  ।  समुद्रं  काममभिजयेमेति  ।  ता एतमद्भ्योऽषाढाभ्यश्चरुं निरवपन्न्  ।  ततो वै ताः समुद्रं  काममभ्यजयन्  ।  समुद्र ँ!  ह वै काममभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अद्भ्यः स्वाआषाढाभ्यः स्वाहा  ।  समुद्रा य स्वाहा कामाय स्वाहा  ।  अभिजित्यै स्वाहेति  ४५

विश्वे वै देवा अकामयन्त  ।  अनपजय्यं जयेमेति  ।  त एतं विश्वेभ्यो देवेभ्योऽषाढाभ्यश्चरुं निरवपन्  ।  ततो वै तेऽनपजय्यमजयन्न्  ।  अनपजय्यँ  ह वै जयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहाषाढाभ्यः स्वाहा  ।  अनपजय्याय स्वाहा जित्यै स्वाहेति  ४६

ब्रह्म वा अकामयत  ।  ब्रह्मलोकमभिजयेयमिति  ।  तदेतं ब्रह्मणेऽभिजिते चरुं निरवपत्  ।  ततो वै तद्ब्रह्मलोकमभ्यजयत्  ।  ब्रह्मलोकँ  ह वा अभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  ब्रह्मणे स्वाहाभिजिते स्वाहा  ।  ब्रह्मलोकाय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  ४७

विष्णुर्वा अकामयत  ।  पुण्यँ  श्लोकँ  शृण्वीय  ।  न मा पापी कीर्तिरागच्छेदिति  ।  स एतं विष्णवे श्रोणायै पुरोडाशं त्रिकपालं निरवपत्  ।  ततो वै स पुण्यँ  श्लोकमशृणुत  ।  नैनं पापी कीर्तिरागच्छत्  ।  पुण्यँ  ह वै श्लोकँ  शृणुते  ।  नैनं पापी कीर्तिरागच्छति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  विष्णवे स्वाहा श्रोणायै स्वाहा  ।  श्लोकाय स्वाहा श्रुताय स्वाहेति  ४८

वसवो वा अकामयन्त  ।  अग्रं देवतानां परीयामेति  ।  त एतं वसुभ्यः श्रविष्ठाभ्यः पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपन्  ।  ततो वै तेऽग्रं देवतानां पर्यायन्न्  ।  अग्रँ  ह वै समानानां पर्येति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  वसुभ्यः स्वाहा श्रविष्ठाभ्यः स्वाहा  ।  अग्राय स्वाहा परीत्यै स्वाहेति  ४९

इन्द्रो  वा अकामयत  ।  दृढोऽशिथिलः स्यामिति  ।  स एतं वरुणाय शतभिषजे भेषजेभ्यः पुरोडाशं दशकपालं निरवपत्कृष्णानां व्रीहीणाम्  ।  ततो वै स दृढोऽशिथिलोऽभवत्  ।  दृढो ह वा अशिथिलो भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  वरुणाय स्वाहा शतभिषजे स्वाहा  ।  भेषजेभ्यः स्वाहेति  ५०

अजो वा एकपादकामयत  ।  तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी स्यामिति  ।  स एतमजायैकपदे प्रोष्ठपदेभ्यश्चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स तेजस्वी ब्रह्मवर्चस्यभवत्  ।  तेजस्वी ह वै ब्रह्मवर्चसी भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अजायैकपदे स्वाहा प्रोष्ठपदेभ्यः स्वाहा  ।  तेजसे स्वाहा ब्रह्मवर्चसाय स्वाहेति  ५१

अहिर्वै बुध्नियोऽकामयत  ।  इमां प्रतिष्ठां विन्देयेति  ।  स एतमहये बुध्नियाय प्रोष्ठपदेभ्यः पुरोडाशं भूमिकपालं निरवपत्  ।  ततो वै स इमां प्रतिष्ठामविन्दत  ।  इमाँ  ह वै प्रतिष्ठां विन्दते  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अहये बुध्नियाय स्वाहा प्रोष्ठपदेभ्यः स्वाहा  ।  प्रतिष्ठायै स्वाहेति  ५२

पूषा वा अकामयत  ।  पशुमान्त्स्यामिति  ।  स एतं पूष्णे रेवत्यै चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स पशुमानभवत्  ।  पशुमान्ह वै भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  पूष्णे स्वाहा रेवत्यै स्वाहा  ।  पशुभ्यः स्वाहेति  ५३

अश्विनौ वा अकामयेताम्  ।  श्रोत्रस्विनावबधिरौ स्यावेति  ।  तवेतमश्विभ्यामश्वयुग्भ्यां पुरोडाशं द्विकपालं निरवपताम्  ।  ततो वै तौ श्रोत्रस्विनावबधिरावभवताम्  ।  श्रोत्रस्वी ह वा अबधिरो भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अश्विभ्याँ  स्वाहाश्वयुग्भ्याँ  स्वाहा  ।  श्रोत्राय स्वाहा श्रुत्यै स्वाहेति  ५४

यमो वा अकामयत  ।  पितृणाँ  राज्यमभिजयेयमिति  ।  स एतं यमा-यापभरणीभ्यश्चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स पितृणाँ  राज्यमभ्यजयत्  ।  समानानाँ  ह वै राज्यमभिजयति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  यमाय स्वाहापभरणीभ्यः स्वाहा  ।  राज्याय स्वाहाभिजित्यै स्वाहेति  ५५

अथैतदमावास्याया आज्यं निर्वपति  ।  कामो वा अमावास्या  ।  काम आज्यम्  ।  कामेनैव कामँ  समर्धयति  ।  क्षिप्रमेनँ  स काम उपनमति  ।  येन कामेन यजते  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अमावास्यायै स्वाहा कामाय स्वाहागत्यै स्वाहेति  ५६

चन्द्र मा वा अकामयत  ।  अहोरात्रानर्धमासान्मासानृतून्त्संवत्सरमाप्त्वा  ।  चन्द्र मसः सायुज्यँ  सलोकतामाप्नुयामिति  ।  स एतं चन्द्र मसे प्रतीदृश्यायै पुरोडाशं पञ्चदशकपालं निरवपत्  ।  ततो वै सोऽहोरात्रानर्धमासान्मासानृतून्त्संवत्सरमाप्त्वा  ।  चन्द्र मसः सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोत्  ।  अहोरात्रान्ह वा अर्धमासान्मासानृतून्त्संवत्सरमाप्त्वा  ।  चन्द्र मसः सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  चन्द्र मसे स्वाहा प्रतीदृश्यायै स्वाहा  ।  अहोरात्रेभ्यः स्वाहार्धमासेभ्यः स्वाहा  ।  मासेभ्यः स्वाहर्तुभ्यः स्वाहा  ।  संवत्सराय स्वाहेति  ५७

अहोरात्रे वा अकामयेताम्  ।  अत्यहोरात्रे मुच्येवहि  ।  न नावहोरात्रे आप्नुयातामिति  ।  ते एतमहोरात्राभ्यां चरुं निरवपताम्  ।  द्वयानां व्रीहीणाम्  ।  शुक्लानां च कृष्णानां च  ।  सवात्योर्दुग्धे  ।  श्वेतायै च कृष्णायै च  ।  ततो वै ते अत्यहोरात्रे अमुच्येते  ।  नैने अहोरात्रे आप्नुताम्  ।  अति ह वा अहोरात्रे मुच्यते  ।  नैनमहोरात्रे आप्नुतः  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अह्ने स्वाहा रात्रियै स्वाहा  ।  अतिमुक्त्यै स्वाहेति  ५८

उषा वा अकामयत  ।  प्रियादित्यस्य सुभगा स्यामिति  ।  सैतमुषसे चरुं निरवपत्  ।  ततो वै सा प्रियादित्यस्य सुभगाभवत्  ।  प्रियो ह वै समानानाँ  सुभगो भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  उषसे स्वाहा व्युष्ट्यै स्वाहा  ।  व्यूषुष्यै स्वाहा व्युच्छन्त्यै स्वाहा  ।  व्युष्टायै स्वाहेति  ५९

अथैतस्मै नक्षत्राय चरुं निर्वपति  ।  यथा त्वं देवानामसि  ।  एवमहं मनुष्याणां भूयासमिति  ।  यथा ह वा एतद्देवानाम्  ।  एवँ  ह वा एष मनुष्याणां भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  नक्षत्राय स्वाहोदेष्यते स्वाहा  ।  उद्यते स्वाहोदिताय स्वाहा  ।  हरसे स्वाहा भरसे स्वाहा  ।  भ्राजसे स्वाहा तेजसे स्वाहा  ।  तपसे स्वाहा ब्रह्मवर्चसाय स्वाहेति  ६०

सूर्यो वा अकामयत  ।  नक्षत्राणां प्रतिष्ठा स्यामिति  ।  स एतँ  सूर्याय नक्षत्रेभ्यश्चरुं निरवपत्  ।  ततो वै स नक्षत्राणां प्रतिष्ठाभवत्  ।  प्रतिष्ठा ह वै समानानां भवति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  सूर्याय स्वाहा नक्षत्रेभ्यः स्वाहा  ।  प्रतिष्ठायै स्वाहेति  ६१

अथैतमदित्यै चरुं निर्वपति  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्यामेव प्रतितिष्ठति  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अदित्यै स्वाहा प्रतिष्ठायै स्वाहेति  ६२

अथैतं विष्णवे चरुं निर्वपति  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञ एवान्ततः प्रतितिष्ठति  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  विष्णवे स्वाहा यज्ञाय स्वाहा  ।  प्रतिष्ठायै स्वाहेति  ६३   १

तृतीयस्यामितो दिवि सोम आसीत्  ।  तं गायत्र्! याहरत्  ।  तस्य पर्णमच्छिद्यत  ।  तत्पर्णोऽभवत्  ।  तत्पर्णस्य पर्णत्वम्  ।  ब्रह्म वै पर्णः  ।  यत्पर्णशाखया वत्सानपाकरोति  ।  ब्रह्मणैवैनानपाकरोति  ।  गायत्रो वै पर्णः  ।  गायत्राः पशवः  १

तस्मात्त्रीणित्रीणि पर्णस्य पलाशानि  ।  त्रिपदा गायत्री ।यत्पर्णशखया गाः प्रार्पयति  ।  स्वयैवैना देवतया प्रार्पयति  ।  यं कामयेतापशुः स्यादिति  ।  अपर्णां तस्मै शुष्काग्रामाहरेत्  ।  अपशुरेव भवति  ।  यं कामयेत पशुमान्त्स्यादिति  ।  बहुपर्णां तस्मै बहुशाखामाहरेत्  ।  पशुमन्तमेवैनं करोति  २

यत्प्राचीमाहरेत्  ।  देवलोकमभिजयेत्  ।  यदुदीचीं मनुष्यलोकम्  ।  प्राचीमुदीचीमाहरति  ।  उभयोर्लोकयोरभिजित्यै  ।  इषे त्वोर्जे त्वेत्याह  ।  इषमेवोर्जं यजमाने दधाति  ।  वायवः स्थेत्याह  ।  वायुर्वा अन्तरिक्षस्याध्यक्षाः  ।  अन्तरिक्षदेवत्याः खलु वै पशवः  ३

वायव एवैनान्परिददाति  ।  प्र वा एनानेतदाकरोति  ।  यदाह  ।  वायवः स्थेत्युपायवः स्थेत्याह  ।  यजमानायैव पशूनुपह्वयते  ।  देवो वः सविता प्रार्पयत्वित्याह प्रसूत्यै  ।  श्रेष्ठतमाय कर्मण इत्याह  ।  यज्ञो हि श्रेष्ठतमं कर्म  ।  तस्मादेवमाह  ।  आप्यायध्वमघ्निया देवभागमित्याह  ४

वत्सेभ्यश्च वा एताः पुरा मौष्येभ्यश्चाप्यायन्त  ।  देवेभ्य एवैना इन्द्रा याप्यायति  ।  ऊर्जस्वतीः पयस्वतीरित्याह  ।  ऊर्जँ  हि पयः संभरन्ति  ।  प्रजावतीरनमीवा अयक्ष्मा इत्याह प्रजात्यै  ।  मा वः स्तेन ईशत माघशँ स इत्याह गुप्त्यै  ।  रुद्र स्य हेतिः परि वो वृणक्त्वित्याह  ।  रुद्रा देवैनास्त्रायते  ।  ध्रुवा अस्मिन्गोपतौ स्यात बह्वीरित्याह  ।  ध्रुवा एवास्मिन्बह्वीः करोति  ५

यजमानस्य पशून्पाहीत्याह  ।  पशुनां गोपीथाय  ।  तस्मात्सायं पशव उप समावर्तन्ते  ।  अनधः सादयति  ।  गर्भाणां धृत्या अप्रपादाय  ।  तस्माद्गर्भाः प्रजानामप्रपादुकाः  ।  उपरीव निदधाति  ।  उपरीव हि सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ६

देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्यश्वपर्शुमादत्ते प्रसूत्यै  ।  अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह  ।  अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै  ।  यो वा ओषधीः पर्वशो वेद  ।  नैनाः स हिनस्ति  ।  प्रजापतिर्वा ओषधीः पर्वशो वेद  ।  स एना न हिनस्ति अश्वपर्श्वा बर्हिरच्छैति  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः सयोनित्वाय  ७

ओषधीनामहिँ सायै  ।  यज्ञस्य घोषदसीत्याह  ।  यजमान एव रयिं दधाति  ।  प्रत्युष्टँ  रक्षः प्रत्युष्टा अरातय इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  प्रेयमगाद्धिषणा बर्हिरच्छेत्याह  ।  विद्या वै धिषणा  ।  विद्ययैवैनदच्छैति  ।  मनुना कृता स्वधया वितष्टेत्याह  ।  मानवी हि पर्शुः स्वधाकृता  ८

त आवहन्ति कवयः पुरस्तादित्याह  ।  शुश्रुवाँ सो वै कवयः  ।  यज्ञः पुरस्तात्  ।  मुखत एव यज्ञमारभते  ।  अथो यदेतदुक्त्वा यतः कुतश्चाहरति  ।  तत्प्राच्या एव दिशो भवति  ।  देवेभ्यो जुष्टमिह बर्हिरासद इत्याह  ।  बर्हिषः समृद्ध्यै  ।  कर्मणोऽनपराधाय  ।  देवानां परिषूतमसीत्याह  ९

यद्वा इदं किं च  ।  तद्देवानां परिषूतम्  ।  अथो यथा वस्यसे प्रतिप्रोच्याहेदं करिष्यामीति  ।  एवमेव तदध्वर्युर्देवेभ्यः प्रतिप्रोच्य बर्हिर्दाति  ।  आत्म-नोऽहिँ सायै  ।  यावतः स्तम्बान्परिदिशेत्  ।  यत्तेषामुच्छिँ ष्यात्  ।  अति तद्य-ज्ञस्य रेचयेत्  ।  एकँ  ँ!  स्तम्बं परिदिशेत्  ।  तँ  सर्वं दायात्  १०

यज्ञस्यानतिरेकाय  ।  वर्षवृद्धमसीत्याह  ।  वर्षवृद्धा वा ओषधयः  ।  देवबर्हिरित्याह  ।  देवेभ्य एवैनत्करोति  ।  मा त्वान्वङ्मा तिर्यगित्याहाहिँ सायै  ।  पर्व ते राध्यासमित्याहर्ध्यै  ।  आच्छेत्ता ते मा रिषमित्याह  ।  नास्यात्मनो मीयते  ।  य एवं वेद  ११

देव बर्हिश्शतवल्शं विरोहेत्याह  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  प्रजानां प्रजननाय  ।  सहस्रवल्शा वि वयँ  रुहेमेत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  पृथिव्याः संपृचः पाहीत्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  अयुं गायुं गान्मुष्टीँ ल्लुनोति  ।  मिथुनत्वाय प्रजात्यै  ।  सुसंभृता त्वा संभरामीत्याह  ।  ब्रह्मणैवैनत्संभरति  १२

अदित्यै रास्नासीत्याह  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्या एवैनद्रा स्नां करोति  ।  इन्द्रा ण्यै संनहनमित्याह  ।  इन्द्रा णी वा अग्रे देवतानाँ  समनह्यत  ।  सार्ध्नोत्  ।  ऋद्ध्यै संनह्यति  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  प्रजानामपरावापाय  ।  तस्मात्स्नावसंतताः प्रजा जायन्ते  १३

पूषा ते ग्रन्थिं ग्रथ्नात्वित्याह  ।  पुष्टिमेव यजमाने दधाति  ।  स ते मा स्थादित्याहाहिँ सायै  ।  पश्चात्प्राञ्चमुपगूहति  ।  पश्चाद्वै प्राचीनँ  रेतो धीयते  ।  पश्चादेवास्मै प्राचीनँ  रेतो दधाति  ।  इन्द्र स्य त्वा बाहुभ्यामुद्यच्छ इत्याह  ।  इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ।  बृहस्पतेर्मूर्ध्ना हरामीत्याह  ।  ब्रह्म वै देवानां बृहस्पतिः  १४

ब्रह्मणैवैनद्धरति  ।  उर्वन्तरिक्षमन्विहीत्याह गत्यै  ।  देवंगममसीत्याह  ।  देवानेवैनद्गमयति  ।  अनधः सादयति  ।  गर्भाणां धृत्या अप्रपादाय  ।  तस्माद्गर्भाः प्रजानामप्रपादुकाः  ।  उपरीव निदधाति  ।  उपरीव हि सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  १५

पूर्वेद्युरिध्माबर्हिः करोति  ।  यज्ञमेवारभ्य गृहीत्वोपवसति  ।  प्रजापतिर्यज्ञमसृजत  ।  तस्योखे अस्रँ सेताम्  ।  यज्ञो वै प्रजापतिः  ।  यत्सांनाय्योखे भवतः  ।  यज्ञस्यैव तदुखे उपदधात्यप्रस्रँ साय  ।  शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे देवयज्याया इत्याह  ।  देवयज्याया एवैनानि शुन्धति  ।  मातरिश्वनो घर्मोऽसीत्याह  १६

अन्तरिक्षं वै मातरिश्वनो घर्मः  ।  एषां लोकानं विधृत्यै  ।  द्यौरसि पृथिव्यसीत्याह  ।  दिवश्च ह्येषा पृथिव्याश्च संभृता  ।  यदुखा  ।  तस्मादेवमाह  ।  विश्वधाया असि परमेण धाम्नेत्याह  ।  वृष्टिर्वै विश्वधायाः  ।  वृष्टिमेवावरुन्धे  ।  दृँ हस्व मा ह्वारित्याह धृत्यै  १७

वसूनां पवित्रमसीत्याह  ।  प्राणा वै वसवः  ।  तेषां वा एतद्भागधेयम्  ।  यत्पवित्रम्  ।  तेभ्य एवैनत्करोति  ।  शतधारँ  सहस्रधारमित्याह  ।  प्राणेष्वेवायुर्दधाति सर्वत्वाय  ।  त्रिवृत्पलाशशाखायां दर्भमयं भवति  ।  त्रिवृद्वै प्राणः  ।  त्रिवृतमेव प्राणं मध्यतो यजमाने दधाति  १८

सौम्यः पर्णः सयोनित्वाय  ।  साक्षात्पवित्रं दर्भाः  ।  प्राक्सायमधिनिदधाति  ।  तत्प्राणापानयो रूपम्  ।  तिर्यक्प्रातः  ।  तद्दर्शस्य रूपम्  ।  दार्श्यँ  ह्येतदहः  ।  अन्नं वै चन्द्र माः  ।  अन्नं प्राणाः  ।  उभयमेवोपैत्यजामित्वाय  १९

तस्मादयँ  सर्वतः पवते  ।  हुतः स्तोको हुतो द्र प्स इत्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  हविशोऽस्कन्दाय  ।  न हि हुतँ  स्वाहाकृतँ  स्कन्दति  ।  दिवि नाको नामाग्निः  ।  तस्य विप्रुषो भागधेयम्  ।  अग्नये बृहते नाकायेत्याह  ।  नाकमेवाग्निं भागधेयेन समर्धयति  ।  स्वाहा द्यावापृथिवीभ्यामित्याह  ।  द्यावापृथि-व्योरेवैनत्प्रतिष्ठापयति  २०

पवित्रवत्यानयति  ।  अपां चैवौषधीनां च रसँ  सँ सृजति  ।  अथो ओषधीष्वेव पशून्प्रतिष्ठापयति  ।  अन्वारभ्य वाचं यच्छति  ।  यज्ञस्य धृत्यै  ।  धारयन्नास्ते  ।  धारयन्त इव हि दुहन्ति  ।  कामधुक्ष इत्याहा तृतीयस्यै  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  इमानेव लोकान्यजमानो दुहे  २१

अमूमिति नाम गृह्णाति  ।  भद्र मेवासां कर्माविष्करोति  ।  सा विश्वायुः सा विश्वव्यचाः सा विश्वकर्मेत्याह  ।  इयं वै विश्वायुः  ।  अन्तरिक्षं विश्वव्यचाः  ।  असौ विश्वकर्मा  ।  इमानेवैताभिर्लोकान्यथापूर्वं दुहे  ।  अथो यथा प्रदात्रे पुण्यमाशास्ते  ।  एवमेवैना एतदुपस्तौति  ।  तस्मात्प्रादादित्युन्नीय वन्दमाना उपस्तुवन्तः पशून्दुहन्ति  २२

बहु दुग्धीन्द्रा य देवेभ्यो हविरिति वाचं विसृजते  ।  यथादेवतमेव प्रसौति  ।  दैव्यस्य च मानुषस्य च व्यावृत्त्यै  ।  त्रिराह  ।  त्रिषत्या हि देवाः  ।  अवाचंयमोऽनन्वारभ्योत्तराः  ।  अपरिमितमेवावरुन्धे  ।  न दारुपात्रेण दुह्यात्  ।  अग्निवद्वै दारुपात्रम्  ।  यद्दारुपात्रेण दुह्यात्  २३

यातयाम्ना हविषा यजेत  ।  अथो खल्वाहुः  ।  पुरोडाशमुखानि वै हवीँ षि  ।  नेतैतः पुरोडाशँ  हविषो यामोऽस्तीति  ।  काममेव दारुपात्रेण दुह्यात्  ।  शूद्र  एव न दुह्यात्  ।  असतो वा एष संभूतः  ।  यच्छूद्र ः!  ।  अहविरेव तदित्याहुः  ।  यच्छूद्रो  दोग्धीति  २४

अग्निहोत्रमेव न दुह्याच्छूद्र ः!  ।  तद्धि नोत्पुनन्ति  ।  यदा खलु वै पवित्रमत्येति  ।  अथ तद्धविरिति  ।  संपृच्यध्वमृतावरीरित्याह  ।  अपां चैवौषधीनां च रसँ  सँ सृजति  ।  तस्मादपां चौषधीनां च रसमुपजीवामः  ।  मन्द्रा  धनस्य सातय इत्याह  ।  पुष्टिमेव यजमाने दधाति  ।  सोमेन त्वातनच्मीन्द्रा य दधीत्याह  २५

सोममेवैनत्करोति  ।  यो वै सोमं भक्षयित्वा  ।  संवत्सरँ  सोमं न पिबति  ।  पुनर्भक्ष्योऽस्य सोमपीथो भवति  ।  सोमः खलु वै सांनाय्यम्  ।  य एवं विद्वान्त्सांनाय्यं पिबति  ।  अपुनर्भक्ष्योऽस्य सोमपीथो भवति  ।  न मृन्मयेनापिदध्यात्  ।  यन्मृन्मयेनापिदध्यात्  ।  पितृदेवत्यँ  स्यात्  २६

अयस्पात्रेण वा दारुपात्रेण वापिदधाति  ।  तद्धि सदेवम्  ।  उदन्वद्भवति  ।  आपो वै रक्षोघ्नीः  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अदस्तमसि विष्णवे त्वेत्याह  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञायैवैनददस्तं करोति  ।  विष्णो हव्यँ  रक्षस्वेत्याह गुप्त्यै  ।  अनधः सादयति  ।  गर्भाणां धृत्या अप्रपादाय  ।  तस्माद्गर्भाः प्रजानामप्रपादुकाः  ।  उपरीव निदधाति  ।  उपरीव हि सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  २७

कर्मणे वां देवेभ्यश्शकेयमित्याह शक्त्यै  ।  यज्ञस्य वै संततिमनु प्रजाः पशवो यजमानस्य संतायन्ते  ।  यज्ञस्य विच्छित्तिमनु प्रजाः पशवो यजमानस्य विच्छिद्यन्ते  ।  यज्ञस्य संततिरसि यज्ञस्य त्वा संतत्यै स्तृणामि संतत्यै त्वा यज्ञस्येत्याहवनीयात्संतनोति  ।  यजमानस्य प्रजायै पशूनाँ  संतत्यै  ।  अपः प्रणयति  ।  श्रद्धा वा आपः श्रद्धामेवारब्य प्रणीय प्रचरति  ।  अपः प्रणयति  ।  यज्ञो वा आपः  २८

यज्ञमेवारभ्य प्रणीय प्रचरति  ।  अपः प्रणयति  ।  वज्रो वा आपः  ।  वज्रमेव भ्रातृव्येभ्यः प्रहृत्य प्रणीय प्रचरति  ।  अपः प्रणयति  ।  आपो वै रक्षोघ्नीः  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अपः प्रणयति  ।  आपो वै देवानां प्रियं धाम  ।  देवानामेव प्रियं धाम प्रणीय प्रचरति  २९

अपः प्रणयति  ।  आपो वै सर्वा देवताः  ।  देवता एवारभ्य प्रणीय प्रचरति  ।  वेषाय त्वेत्याह  ।  वेषाय ह्येनदादत्ते  ।  प्रत्युष्टँ  रक्षः प्रत्युष्टा अरातय इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  धूरसीत्याह  ।  एष वै धुर्योऽग्निः  ।  तं यदनुपस्पृश्यातीयात्  ३०

अध्वर्युं च यजमानं च प्रदहेत्  ।  उपस्पृश्यात्येति  ।  अध्वर्योश्च यजमानस्य चाप्रदाहाय  ।  धूर्व तं योऽस्मान्धूर्वति तं धूर्व यं वयं दूर्वाम इत्याह  ।  द्वौ वाव पुरुषौ  ।  यं चैव धूर्वति  ।  यश्चैनं धूर्वति  ।  तावुभौ शुचार्पयति  ।  त्वं देवानामसि सस्नितमं पप्रितमं जुष्टतमं वह्नितमं देवहूतममित्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ३१

अह्रुतमसि हविर्धानमित्याहानार्त्यै  ।  दृँ हस्व मा ह्वारित्याह धृत्यै  ।  मित्रस्य त्वा चक्षुषा प्रेक्ष इत्याह मित्रत्वाय  ।  मा भेर्मा संविक्था मा त्वा हिँ सिषमि-त्याहाहिँ सायै  ।  यद्वै किं च वातो नाभिवाति  ।  तत्सर्वं वरुणदेवत्यम्  ।  उरु वातायेत्याह  ।  अवारुणमेवैनत्करोति  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्याह प्रसूत्यै  ।  अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह  ३२

अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह  ।  यत्यै  ।  अग्नये जुष्टं निर्वपामीत्याह  ।  अग्नय एवैनाञ्जुष्टं निर्वपति  ।  त्रिर्यजुषा  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एषां लोकानामाप्त्यै  ।  तूष्णीं चतुर्थम्  ।  अपरिमितमेवावरुन्धे  ।  स एवमेवानुपूर्वँ  हवीँ षि निर्वपति  ३३

इदं देवानामिदमु नः सहेत्याह व्यावृत्त्यै  ।  स्फात्यै त्वा नारात्या इत्याह गुप्त्यै  ।  तमसीव वा एषोऽन्तश्चरति  ।  यः परीणहि  ।  सुवरभि विख्येषं वैश्वानरं ज्योतिरित्याह  ।  सुवरेवाभि विपश्यति वैश्वानरं ज्योतिः  ।  द्यावापृथिवी हविषि गृहीत उदवेपेताम्  ।  दृँ हन्तां दुर्या द्यावापृथिव्योरित्याह  ।  गृहाणां द्यावापृथिव्योर्धृत्यै  ।  उर्वन्तरिक्षमन्विहीत्याह गत्यै  ।  अदित्यास्त्वोपस्थे सादयामीत्याह  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्या एवैनदुपस्थे सादयति  ।  अग्ने हव्यँ  रक्षस्वेत्याह गुप्त्यै  ३४

इन्द्रो  वृत्रमहन्न्  ।  सोऽपः  ।   अभ्यम्रियत  ।  तासां यन्मेध्यं यज्ञियँ  सदेवमासीत्  ।  तदपोदक्रामत्  ।  ते दर्भा अभवन्न्  ।  यद्दर्भैरप उत्पुनाति  ।  या एव मेध्या यज्ञियाः सदेवा आपः  ।  ताभिरेवैना उत्पुनाति  ।  द्वाभ्यामुत्पुनाति  ३५

द्विपाद्यजमानः प्रतिष्ठित्यै  ।  देवो वः सवितोत्पुनात्वित्याह  ।  सवितृप्रसूत एवैना उत्पुनाति  ।  अच्छिद्रे ण पवित्रेणेत्याह  ।  असौ वा अदित्योऽच्छिद्रं  पवित्रम्  ।  तेनैवैना उत्पुनाति  ।  वसोः सूर्यस्य रश्मिभिरित्याह  ।  प्राणा वा आपः प्राणा वसवः  ।  प्राणा रश्मयः  ३६

प्राणैरेव प्राणान्त्संपृणक्ति  ।  सावित्रियर्चा  ।  सवितृप्रसूतं मे कर्मासदिति  ।  सवितृप्रसूतमेवास्य कर्म भवति  ।  पच्छो गायत्रिया त्रिष्षमृद्धत्वाय  ।  आपो देवीरग्रेपुवो अग्रेगुव इत्याह  ।  रूपमेवासामेतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  अग्र इमं यज्ञं नयताग्रे यज्ञपतिमित्याह  ।  अग्रे एव यज्ञं नयन्ति  ।  अग्रे यज्ञपतिम्  ३७

युष्मानिन्द्रो ऽवृणीत वृत्रतूर्ये यूयमिन्द्र मवृणीध्वं वृत्रतूर्य इत्याह  ।  वृत्रँ  ह हनिष्यन्निन्द्र  आपो वव्रे  ।  आपो हेन्द्रं  वव्रिरे  ।  संज्ञामेवासामेतत्सामानं व्याचष्टे  ।  प्रोक्षिताः स्थेत्याह  ।  तेनापः प्रोक्षिताः  ।  अग्नये वो जुष्टं प्रोक्षाम्यग्नीषोमाभ्यामित्याह  ।  यथादेवतमेवैनान्प्रोक्षति  ।  त्रिः प्रोक्षति  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ३८

अथो रक्षसामपहत्यै  ।  शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे देवयज्याया इत्याह  ।  देवयज्याया एवैनानि शुन्धति  ।  त्रिः प्रोक्षति  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ।  अथो मेध्यत्वाय  ।  अवधूतँ  रक्षोऽवधूता अरातय इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अदित्यास्त्वगसीत्याह  ।  इयं वा अदितिः  ३९

अस्या एवैनत्त्वचं करोति  ।  प्रति त्वा पृथिवी वेत्त्वित्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  पुरस्तात्प्रतीचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति मेध्यत्वाय  ।  तस्मात्पुरस्तात्प्रत्यञ्चः पशावो मेधमुपतिष्ठन्ते  ।  तस्मात्प्रजा मृगं ग्राहुकाः  ।  यज्ञो देवेभ्यो निलायत  ।  कृष्णो रूपं कृत्वा  ।  यत्कृष्णाजिने हविरध्यवहन्ति  ।  यज्ञादेव तद्यज्ञं प्रयुङ्क्ते  ।  हविषोऽस्कन्दाय  ४०

अधिषवणमसि वानस्पत्यमित्याह  ।  अधिषवणमेवैनत्करोति  ।  प्रति त्वादित्यास्त्वग्वेत्त्वित्याह सयत्वाय  ।  अग्नेस्तनूरसीत्याह  ।  अग्नेर्वा एषा तनूः  ।  यदोषधयः  ।  वाचो विसर्जनमित्याह  ।  यदा हि प्रजा ओषधीनामश्नन्ति  ।  अथ वाचं विसृजन्ते  ।  देववीतये त्वा गृह्णामीत्याह  ४१

देवताभिरेवैनत्समर्धयति  ।  अद्रि रसि वानस्पत्य इत्याह  ।  ग्रावाणमे-वैनत्करोति  ।  स इदं देवेभ्यो हव्यँ  सुशमि शमिष्वेत्याह शान्त्यै  ।  हवि-ष्कृदेहीत्याह  ।  य एव देवानाँ  हविष्कृतः  ।  तान्ह्व्यति  ।  त्रिर्ह्वयति  ।  त्रिषत्या हि देवाः  ।  इषमावदोर्जमावदेत्याह  ४२

इषमेवोर्जं यजमाने दधाति  ।  द्युमद्वदत वयँ  संघातं जेष्मेत्याह भ्रातृव्याभिभूत्यै  ।  मनोः श्रद्धादेवस्य यजमानस्यासुरघ्नी वाक्  ।  यज्ञायुधेषु प्रविष्टासीत्  ।  तेऽसुरा यावन्तो यज्ञायुधानामुद्वदतामुपाशृण्वन्न्  ।  ते पराभवन्  ।  तस्मात्स्वा-नां मध्येऽवसाय यजेत  ।  यावन्तोऽस्य भ्रातृव्या यज्ञायुधा-नामुद्वदतामुपशृण्वन्ति  ।  ते पराभवन्ति  ।  उच्चैः समाहन्तवा आह विजित्यै  ४३

वृङ्क्त एषामिन्द्रि यं वीर्यम्  ।  श्रेष्ठ एषां भवति  ।  वर्षवृद्धमसि प्रति त्वा वर्षवृद्धं वेत्त्वित्याह  ।  वर्षवृद्धा वा ओषधयः  ।  वर्षवृद्धा इषीकाः समृद्ध्यै  ।  यज्ञँ  रक्षाँ स्यनु प्राविशन्  ।  तान्यस्ना पशुभ्यो निरवादयन्त  ।  तुषैरोषधीभ्यः  ।  परापूतँ  रक्षः परापूता अरातय इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ४४

रक्षसां भागोऽसीत्याह  ।  तुषैरेव रक्षाँ सि निरवदयते  ।  अप उपस्पृशति मेध्यत्वाय  ।  वायुर्वो विविनक्त्वित्याह  ।  पवित्रं वै वायुः  ।  पुनात्येवैनान्  ।  अन्तरिक्षादिव वा एते प्रस्कन्दन्ति  ।  ये शूर्पात्  ।  देवो वः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृह्णात्वित्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  हविषोऽस्कन्दाय  ।  त्रिष्फलीकर्तवा आह  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ।  अथो मेध्यत्वाय  ४५

अवधूतँ  रक्षोऽवधूता अरातय इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अदित्या-स्त्वगसीत्याह  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्या एवैनत्त्वचं करोति  ।  प्रति त्वा पृथिवी वेत्त्वित्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  पुरस्तात्प्रतीचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति मेध्यत्वाय  ।  तस्मात्पुरस्तात्प्रत्यञ्चः पशवो मेधमुपतिष्ठन्ते  ।  तस्मा-त्प्रजा मृगं ग्राहुकाः  ।  यज्ञो देवेभ्यो निलायत  ४६

कृष्णो रूपं कृत्वा  ।  यत्कृष्णाजिने हविरधिपिनष्टि  ।  यज्ञादेव तद्यज्ञं प्रयुङ्क्ते  ।  हविषोऽस्कन्दाय  ।  द्यावापृथिवी सहास्ताम्  ।  ते शम्यामात्रमेकमहर्व्यैताँ  शम्यामात्रमेकमहः  ।  दिवः स्कम्भनिरसि प्रति त्वादित्यास्त्वग्वेत्त्वित्याह  ।  द्यावापृथिव्योर्वीत्यै  ।  धिषणासि पर्वत्या प्रति त्वा दिवः स्कम्भनिर्वेत्त्वित्याह  ।  द्यावापृथिव्योर्विधृत्यै  ४७

धिषणासि पार्वतेयी प्रति त्वा पर्वतिर्वेत्त्वित्याह  ।  द्यावापृथिव्योर्धृत्यै  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्याह प्रसूत्यै  ।  अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह  ।  अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै  ।  अधिवपामीत्याह  ।  यथादेवतमेवैनानधिवपति  ।  धान्यमसि धिनुहि देवानित्याह  ।  एतस्य यजुषो वीर्येण  ४८

यावदेका देवता कामयते यावदेका  ।  तावदाहुतिः प्रथते  ।  न हि तदस्ति  ।  यत्तावदेव स्यात्  ।  यावज्जुहोति  ।  प्राणाय त्वापानाय त्वेत्याह  ।  प्राणानेव यजमाने दधाति  ।  दीर्घामनु प्रसितिमायुषे धामित्याह  ।  आयुरेवास्मिन्दधाति  ।  अन्तरिक्षादिव वा एतानि प्रस्कन्दन्ति  ।  यानि दृषदः  ।  देवो वः सविता हिरण्यपानिः प्रति गृह्णात्वित्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  हविषोऽस्कन्दाय  ।  असंवपन्ती पिँ षाणूनि कुरुतादित्याह मेध्यत्वाय  ४९

धृष्टिरसि ब्रह्म यच्छेत्याह धृत्यै  ।  अपाग्नेऽग्निमामादं जहि निष्क्रव्यादँ  सेधा देवयजं वहेत्याह  ।  य एवामात्क्रव्यात्  ।  तमपहत्य  ।  मेध्येऽग्नौ कपालमुपदधाति  ।  निर्दग्धँ  रक्षो निर्दग्धा अरातय इत्याह  ।  रक्षाँ स्येव निर्दहति  ।  अग्निवत्युपदधाति  ।  अस्मिन्नेव लोके ज्योतिर्धत्ते  ।  अङ्गारमधिवर्तयति  ५०

अन्तरिक्ष एव ज्योतिर्धत्ते  ।  आदित्यमेवामुष्मिन्लोके ज्योतिर्धत्ते  ।  ज्योतिष्मन्तोऽस्मा इमे लोका भवन्ति  ।  य एवं वेद  ।  ध्रुवमसि पृथिवीं दृँ हेत्याह  ।  पृथिवीमेवैतेन दृँ हति  ।  धर्त्रमस्यन्तरिक्षं दृँ हेत्याह  ।  अन्तरि-क्षमेवैतेन दृँ हति  ।  धरुणमसि दिवं दृँ हेत्याह  ।  दिवमेवैतेन दृँ हति  ५१

धर्मासि दिशो दृँ हेत्याह  ।  दिश एवैतेन दृँ हति  ।  इमानेवैतैर्लोकान्दृँ हति  ।  दृँ हन्तेऽस्मा इमे लोकाः प्रजया पशुभिः  ।  य एवं वेद  ।  त्रीण्यग्रे कपा-लान्युपदधाति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एषां लोकानामाप्त्यै  ।  एकमग्रे कपालमुपदधाति  ।  एकं वा अग्रे कपालं पुरुषस्य संभवति  ५२

अथ द्वे  ।  अथ त्रीणि  ।  अथ चत्वारि  ।  अथाष्टौ  ।  तस्मादष्टाकपालं पुरुषस्य शिरः  ।  यदेवं कपालान्युपदधाति  ।  यज्ञो वै प्रजापतिः  ।  यज्ञमेव प्रजापतिँ  सँ स्करोति  ।  आत्मानमेव तत्सँ स्करोति  ।  तँ  सँ स्कृतमात्मानम्  ५३

अमुष्मिँ ल्लोकेऽनु परैति  ।  यदष्टावुपदधाति  ।  गायत्रिया तत्संमितम्  ।  यन्नव  ।  त्रिवृता तत्  ।  यद्दश  ।  विराजा तत्  ।  यदेकादश  ।  त्रिष्टुभा तत्  ।  यद्द्वादश  ५४

जगत्या तत्  ।  छन्दःसंमितानि स उपदधत्कपालानि  ।  इमान्लोकाननुपूर्वं दिशो विधृत्यै दृँ हति  ।  अथायुः प्राणान्प्रजां पशून्यजमाने दधाति  ।  सजातानस्मा अभितो बहुलान्करोति  ।  चितः स्थेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  भृगूणामङ्गिरसां तपसा तप्यध्वमित्याह  ।  देवतानामेवैनानि तपसा तपति  ।  तानि ततः सँ स्थिते  ।  यानि घर्मे कपालान्युपचिन्वन्ति वेधस इति चतुष्पदयर्चा विमुञ्चति  ।  चतुष्पादः पशवः  ।  पशुष्वेवोपरिष्टात्प्रतितिष्ठति  ५५

देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्याह प्रसूत्यै  ।  अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह  ।  अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै  ।  संवपामीत्याह  ।  यथादेवतमेवैनानि संवपति  ।  समापो अद्भिरग्मत समोषधयो रसेनेत्याह  ।  आपो वा ओषधीर्जिन्वन्ति  ।  ओषधयोऽपो जिन्वन्ति  ।  अन्या वा एतासामन्या जिन्वन्ति  ५६

तस्मादेवमाह  ।  सँ  रेवतीर्जगतीभिर्मधुमतीर्मधुमतीभिः सृज्यध्वमित्याह  ।  आपो वै रेवतीः  ।  पशवो जगतीः  ।  ओषधयो मधुमतीः  ।  आप ओषधीः पशून्  ।  तानेवास्मा एकधा सँ सृज्य  ।  मधुमतः करोति  ।  अद्भ्यः परि प्रजाताः स्थ समद्भिः पृच्यध्वमिति पर्याप्लावयति  ।  यथा सुवृष्ट इमामनुविसृत्य  ५७

आप ओषधीर्महयन्ति  ।  तादृगेव तत्  ।  जनयत्यै त्वा संयौमीत्याह  ।  प्रजा एवैतेन दाधार  ।  अग्नये त्वाग्नीषोमाभ्यामित्याह व्यावृत्त्यै  ।  मखस्य शिरो-ऽसीत्याह  ।  यज्ञो वै मखः  ।  तस्यैतच्छिरः  ।  यत्पुरोडाशः  ।  तस्मादेवमाह  ५८

घर्मोऽसि विश्वायुरित्याह  ।  विश्वमेवायुर्यजमाने दधाति  ।  उरु प्रथस्वोरु ते यज्ञपतिः प्रथतामित्याह  ।  यजमानमेव प्रजया पशुभिः प्रथयति  ।  त्वचं गृह्णीष्वेत्याह  ।  सर्वमेवैनँ  सतनुं करोति  ।  अथाप आनीय परि मार्ष्टि  ।  माँ स एव तत्त्वचं दधाति  ।  तस्मात्त्वचा माँ सं छन्नम्  ।  घर्मो वा एषोऽशान्तः  ५९

अर्धमासेऽर्धमासे प्रवृज्यते  ।  यत्पुरोडाशः  ।  स ईश्वरो यजमानँ  शुचा प्रदहः  ।  पर्यग्नि करोति  ।  पशुमेवैनमकः  ।  शान्त्या अप्रदाहाय  ।  त्रिः पर्यग्नि करोति  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ।  अथो रक्षसामपहत्यै  ।  अन्तरितँ  रक्षोऽन्तरिता अरातय इत्याह  ६०

रक्षसामन्तर्हित्यै  ।  पुरोडाशं वा अधिश्रितँ  रक्षाँ स्यजिघाँ सन्  ।  दिवि नाको नामाग्नी रक्षोहा  ।  स एवास्माद्र क्षाँ स्यपाहन्न्  ।  देवस्त्वा सविता श्रपयत्वित्याह  ।  सवितृप्रसूत एवैनँ  श्रपयति  ।  वर्षिष्ठे अधि नाक इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अग्निस्ते तनुवं मातिधागित्याहानतिदाहाय  ।  अग्ने हव्यँ  रक्षस्वेत्याह गुप्त्यै  ६१

अविदहन्तश्श्रपयतेति वाचं विसृजते  ।  यज्ञमेव हवीँ श्यभिव्याहृत्य प्रतनुते  ।  पुरोरुचमविदाहाय शृत्यै करोति  ।  मस्तिष्को वै पुरोडाशः  ।  तं यन्नाभिवासयेत्  ।  आविर्मस्तिष्कः स्यात्  ।  अभिवासयति  ।  तस्माद्गुहा मस्तिष्कः  ।  भस्मनाभिवासयति  ।  तस्मान्माँ सेनास्थि छन्नम्  ६२

वेदेनाभिवासयति  ।  तस्मात्केशैः शिरश्छन्नम्  ।  अखलतिभावुको भवति  ।  य एवं वेद  ।  पशोर्वै प्रतिमा पुरोडाशः  ।  स नायजुष्कमभिवास्यः  ।  वृथेव स्यात्  ।  ईश्वरा यजमानस्य पशवः प्रमेतोः  ।  सं ब्रह्मणा पृच्यस्वेत्याह  ।  प्राणा वै ब्रह्म  ६३

प्राणाः पशवः  ।  प्राणैरेव पशून्त्संपृणक्ति  ।  न प्रमायुका भवन्ति  ।  यजमानो वै पुरोडाशः  ।  प्रजा पशवः पुरीषम्  ।  यदेवमभिवासयति  ।  यजमानमेव प्रजया पशुभिः समर्धयति  ।  देवा वै हविर्भृत्वाब्रुवन्न्  ।  कस्मिन्निदं म्रक्ष्यामह इति  ।  सोऽग्निरब्रवीत्  ६४

मयि तनूः सं निधद्ध्वम्  ।  अहं वस्तं जनयिष्यामि  ।  यस्मिन्म्रक्ष्यध्व इति  ।  ते देवा अग्नौ तनूः सं न्यदधत  ।  तस्मादाहुः  ।  अग्निः सर्वा देवता इति  ।  सोऽङ्गारेणापः  ।   अभ्यपातयत्  ।  तत एकतोऽजायत  ।  स द्वितीय-मभ्यपातयत्  ६५

ततो द्वितोऽजायत  ।  स तृतीयमभ्यपातयत्  ।  ततस्त्रितोऽजायत  ।  यद-द्भ्योऽजायन्त  ।  तदाप्यानामाप्यत्वम्  ।  यदात्मभ्योऽजायन्त  ।  तदात्म्या-नामात्म्यत्वम्  ।  ते देवा आप्येष्वमृजत  ।  आप्या अमृजत सूर्याभ्युदिते  ।  सूर्याभ्युदितः सूर्याभिनिम्रुक्ते  ६६

सूर्याभिनिम्रुक्तः कुनखिनि  ।  कुनखी श्यावदति  ।  श्यावदन्नग्रदिधिषौ  ।  अग्रदिधिषुः परिवित्ते  ।  परिवित्तो वीरहणि  ।  वीरहा ब्रह्महणि तद्ब्रह्महणं नात्यच्यवत  ।  अन्तर्वेदि निनयत्यवरुध्यै  ।  उल्मुकेनाभिगृह्णाति शृतत्वाय  ।  शृतकामा इव हि देवाः  ६७

देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति स्फ्यमादत्ते प्रसूत्यै  ।  अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह  ।  अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै  ।  आदद इन्द्र स्य बाहुरसि दक्षिण इत्याह  ।  इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ।  सहस्रभृष्टिः शततेजा इत्याह  ।  रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  वायुरसि तिग्मतेजा इत्याह  ।  तेजो वै वायुः  ६८

तेज एवास्मिन्दधाति  ।  विषाद्वै नामासुर आसीत्  ।  सोऽबिभेत्  ।  यज्ञेन मा देवा अभिभविष्यन्तीति  ।  स पृथिवीमभ्यवमीत्  ।  सामेध्याभवत्  ।  अथो यदिन्द्रो  वृत्रमहन्  ।  तस्य लोहितं पृथिवीमनु व्यधावत्  ।  सामेध्याभवत्  ।  पृथिवि देवयजनीत्याह  ६९

मेध्यामेवैनां देवयजनीं करोति  ।  ओषध्यास्ते मूलं मा हिँ सिषमित्याह  ।  ओषधीनामहिँ सायै  ।  व्रजं गच्छ गोस्थानमित्याह  ।  छन्दाँ सि वै व्रजो गोस्थानः  ।  छन्दाँ स्येवास्मै व्रजं गोस्थानं करोति  ।  वर्षतु ते द्यौरित्याह  ।  वृष्टिर्वै द्यौः  ।  वृष्टिमेवावरुन्धे  ।  बधान देव सवितः परमस्यां परावतीत्याह  ७०

द्वौ वाव पुरुषौ  ।  यं चैव द्वेष्टि  ।  यश्चैनं द्वेष्टि  ।  तावुभौ बध्नाति परमस्यां परावति शतेन पाशैः  ।  योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तमतो मा मौगित्याहा-निम्रुक्त्यै  ।  अररुर्वै नामासुर आसीत्  ।  स पृथिव्यामुपम्लुप्तोऽशयत्  ।  तं देवा अपहतोऽररुः पृथिव्या इति पृथिव्या अपाघ्नन्न्  ।  भ्रातृव्यो वा अररुः  ।  अपहतोऽररुः पृथिव्या इति यदाह  ७१

भ्रातृव्यमेव पृथिव्या अपहन्ति  ।  तेऽमन्यन्त  ।  दिवं वा अयमितः पतिष्यतीति  ।  तमररुस्ते दिवं मा स्कानिति दिवः पर्यबाधन्त  ।  भ्रातृव्यो वा अररुः  ।  अररुस्ते दिवं मा स्कानिति यदाह  ।  भ्रातृव्यमेव दिवः परिबाधते  ।  स्तम्बयजुर्हरति  ।  पृथिव्या एव भ्रातृव्यमपहन्ति  ।  द्वितीयँ  हरति  ७२

अन्तरिक्षादेवैनमपहन्ति  ।  तृतीयँ  हरति  ।  दिव एवैनमपहन्ति  ।  तूष्णीं चतुर्थँ  हरति  ।  अपरिमितादेवैनमपहन्ति  ।  असुराणां वा इयमग्र आसीत्  ।  यावदासीनः परापश्यति  ।  तावद्देवानाम्  ।  ते देवा अब्रुवन्  ।  अस्त्वेव नोऽस्यामपीति  ७३

क्यन्नो दास्यथेति  ।  यावत्स्वयं परिगृह्णीथेति  ।  ते वसवस्त्वेति दक्षिणतः पर्यगृह्णन्न्  ।  रुद्रा स्त्वेति पश्चात्  ।  आदित्यास्त्वेत्युत्तरतः  ।  तेऽग्निना प्राञ्चोऽजयन्न्  ।  वसुभिर्दक्षिणा  ।  रुद्रै ः! प्रत्यञ्चः  ।  आदित्यैरुदञ्चः  ।  यस्यैवं विदुषो वेदिं परिगृह्णन्ति  ७४

भवत्यात्मना  ।  परास्य भ्रातृव्यो भवति  ।  देवस्य सवितुः सव इत्याह प्रसूत्यै  ।  कर्म कृण्वन्ति वेधस इत्याह  ।  इषितँ  हि कर्म क्रियते  ।  पृथिव्यै मेध्यं चामेध्यं च व्युदक्रामताम्  ।  प्राचीनमुदीचीनं मेध्यम्  ।  प्रतीचीनं दक्षिणामेध्यम्  ।  प्राचीमुदीचीं प्रवणां करोति  ।  मेध्यामेवैनां देवयजनीं करोति  ७५

प्राञ्चौ वेद्याँ वुन्नयति  ।  आहवनियस्य परिगृहीत्यै  ।  प्रतिची श्रोणी ।गार्हपत्यस्य परिगृहीत्यै  ।  अथो मिथुनत्वाय  ।  उद्धन्ति  ।  यदेवास्या अमेध्यम्  ।  तदपहन्ति  ।  उद्धन्ति तस्मादोषधयः पराभवन्ति  ७६

मूलं छिनत्ति  ।  भ्रातृव्यस्यैव मूलं छिनत्ति  ।  मूलं वा अतितिष्ठद्र क्षाँ स्यनूत्पिपते  ।  यद्धस्तेन छिन्द्यात्  ।  कुनखिनीः प्रजाः स्युः  ।  स्फ्येन छिनत्ति  ।  वज्रो वै स्फ्यः  ।  वज्रेणैव यज्ञाद्र क्षाँ स्यपहन्ति  ।  पितृदेवत्यातिखाता  ।  इयतीं खनति  ७७

प्रजापतिना यज्ञमुखेन संमिताम्  ।  वेदिर्देवेभ्यो निलायत  ।  तां चतुरङ्गुलेऽन्वविन्दन्न्  ।  तस्माच्चतुरङ्गुलं खेया  ।  चतुरङ्गुलं खनति  ।  चतुरङ्गुले ह्योषधयः प्रतितिष्ठन्ति  ।  आ प्रतिष्ठायै खनति  ।  यजमानमेव प्रतिष्ठां गमयति  ।  दक्षिणतो वर्षीयसीं करोति  ।  देवयजनस्यैव रूपमकः  ७८

पुरीषवतीं करोति  ।  प्रजा वै पशवः पुरीषम्  ।  प्र्जयैवैनं पशुभिः पुरीषवन्तं करोति  ।  उत्तरं परिग्राहं परिगृह्णाति  ।  एतावती वै पृथिवी ।यावती वेदिः  ।  तस्या एतावत एव भ्रातृव्यं निर्भज्य  ।  आत्मन उत्तरं परिग्राहं परिगृह्णाति  ।  ऋतमस्यृतसदनमस्यृतश्रीरसीत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ७९

क्रूरमिव वा एतत्करोति  ।  यद्वेदिं करोति  ।  धा असि स्वधा असीति योयुप्यते शान्त्यै  ।  उर्वी चासि वस्वी चासीत्याह  ।  उर्वीमेवैनां वस्वीं करोति  ।  पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन्नित्याह मेध्यत्वाय  ।  उदादाय पृथिवीं जीरदा-नुर्यामैरयन्चन्द्र मसि स्वधाभिरित्याह  ।  यदेवास्या अमेध्यम्  ।  तदपहत्य  ।  मेध्यां देवयजनीं कृत्वा  ८०

यददश्चन्द्र मसि मेध्यम्  ।  तदस्यामेरयति  ।  तां धीरासो अनुदृश्य यजन्त इत्याहानुख्यात्यै  ।  प्रोक्षणीरासादय  ।  इध्माबर्हिरुपसादय  ।  स्रुवं च स्रुचश्च संमृड्ढि  ।  पत्नीँ  संनह्य  ।  आज्येनोदेहीत्याहानुपूर्वतायै  ।  प्रोक्षणी-रासादयति  ।  आपो वै रक्षोघ्नीः  ८१

रक्षसामपहत्यै  ।  स्फ्यस्य वर्त्मन्त्सादयति  ।  यज्ञस्य संतत्यै  ।  उवाच हासितो दैवलः  ।  एतावतीर्वा अमुष्मिँ ल्लोक आप आसन्न्  ।  यावतीः प्रोक्षणीरिति  ।  तस्माद्बह्वीरासाद्याः  ।  स्फ्यमुदस्यन्  ।  यं द्विष्यात्तं ध्यायेत्  ।  शुचैवैनमर्पयति  ८२

वज्रो वै स्फ्यः  ।  यदन्वञ्चं धारयेत्  ।  वज्रेऽध्वर्युः क्षण्वीत  ।  पुरस्तात्तिर्यञ्चं धारयति  ।  वर्जो वै स्फ्यः  ।  वज्रेणैव यज्ञस्य दक्षिणतो रक्षाँ स्यपहन्ति  ।  अग्निभ्यां प्राचश्च प्रतीचश्च  ।  स्फ्येनोदीचश्चाध्राचश्च  ।  स्फ्येन वा एष वज्रेणास्यै पाप्मानं भ्रातृव्यमपहत्य  ।  उत्करेऽधि प्रवृश्चति  ८३

यथोपधाय वृश्चन्त्येवम्  ।  हस्ताववनेनिक्ते  ।  आत्मानमेव पवयते  ।  स्फ्यं प्रक्षालयति मेध्यत्वाय  ।  अथो पाप्मन एव भ्रातृव्यस्य न्यङ्गं छिनत्ति  ।  इध्माबर्हिरुपसादयति युक्त्यै  ।  यज्ञस्य मिथुनत्वाय  ।  अथो पुरोरुचमेवैतां दधाति  ।  उत्तरस्य कर्मणोऽनुख्यात्यै  ।  न पुरस्तात्प्रत्यगुपसादयेत्  ८४

यत्पुरस्तात्प्रत्यगुपसादयेत्  ।  अन्यत्राहुतिपथादिध्मं प्रतिपादयेत्  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  अपराध्नुयाद्बर्हिषा प्रजानां प्रजननम्  ।  पश्चात्प्रागुपसादयति  ।  आहुतिपथेनेध्मं प्रतिपादयति  ।  संप्रत्येव बर्हिषा प्रजानां प्रजननमुपैति  ।  दक्षिणमिध्मम्  ।  उत्तरं बर्हिः  ।  आत्मा वा इध्मः  ।  प्रजा बर्हिः  ।  प्रजा ह्यात्मन उत्तरतरा तीर्थे  ।  ततो मेधमुपनीय  ।  यथादेवतमेवैनत्प्रतिष्ठापयति  ।  प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर्यजमानः  ८५   २

प्रत्युष्टँ  रक्षः प्रत्युष्टा अरातय इत्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  अग्नेर्वस्तेजिष्ठेन तेजसा निष्टपामीत्याह मेध्यत्वाय  ।  स्रुचः संमार्ष्टि  ।  स्रुवमग्रे  ।  पुमाँ समेवाभ्यः सँ श्यति मिथुनत्वाय  ।  अथ जुहूम्  ।  अथोपभृतम्  ।  अथ ध्रुवाम्  ।  असौ वै जुहूः  १

अन्तरिक्षमुपभृत्  ।  पृथिवी ध्रुवा  ।  इमे वै लोकाः स्रुचः  ।  वृष्टिः संमार्जनानि  ।  वृष्टिर्वा इमाँ ल्लोकाननुपूर्वं कल्पयति  ।  ते ततः क्ळ्प्ताः समेधन्ते  ।  समेधन्तेऽस्मा इमे लोकाः प्रजया पशुभिः  ।  य एवं वेद  ।  यदि कामयेत वर्षुकः पर्जन्यः स्यादिति  ।  अग्रतः संमृज्यात्  २

वृष्टिमेव नियच्छति  ।  अर्वाचीनाग्रा हि वृष्टिः  ।  यदि कामयेतावर्षुकः स्यादिति  ।  मूलतः संमृज्यात्  ।  वृष्टिमेवोद्यच्छति  ।  तदु वा आहुः  ।  अग्रत एवोपरिष्टात्संमृज्यात्  ।  मूलतोऽधस्तात्  ।  तदनुपूर्वं कल्पते  ।  वर्षुको भवतीति  ३
प्राचीमभ्याकारम्  ।  अग्रैरन्तरतः  ।  एवमिव ह्यन्नमद्यते  ।  अथो अग्राद्वा ओषधीनामूर्जं प्रजा उपजीवन्ति  ।  ऊर्ज एवान्नाद्यस्यावरुध्यै  ।  अधस्ता-त्प्रतीचीम्  ।  दण्डमुत्तमतः  ।  मूलेन मूलं प्रतिष्ठित्यै  ।  तस्मादरत्नौ प्राञ्च्युप-रिष्टाल्लोमानि  ।  प्रत्यञ्च्यधस्तात्  ४

स्रुग्घ्येषा  ।  प्राणो वै स्रुवः  ।  जुहूर्दक्षिणो हस्तः  ।  उपभृत्सव्यः  ।  आत्मा ध्रुवा  ।  अन्नँ  संमार्जनानि  ।  मुखतो वै प्राणोऽपानो भूत्वा  ।  आत्मानमन्नं प्रविश्य  ।  बाह्यतस्तनुवँ  शुभयति  ।  तस्मात्स्रुवमेवाग्रे संमार्ष्टि  ।  मुखतो हि प्राणोऽपानो भूत्वा  ।  आत्मानमन्नमाविशति  ।  तौ प्राणापाणौ  ।  अव्यर्धुकः प्राणापानाभ्यां भवति  ।  य एवं वेद  ५

दिवः शिल्पमवततम्  ।  पृथिव्याः ककुभि श्रितम्  ।  तेन वयँ  सहस्रवल्शेन  ।  सपत्नं नाशयामसि स्वाहेति स्रुक्संमार्जनान्यग्नौ प्रहरति  ।  आपो वै दर्भाः  ।  रूपमेवैषामेतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  अनुष्टुभर्चा  ।  आनुष्टुभः प्रजापतिः  ।  प्राजापत्यो वेदः  ।  वेदस्याग्रँ  स्रुक्संमार्जनानि  ६

स्वेनैवैनानि छन्दसा  ।  स्वया देवतया समर्धयति  ।  अथो ऋग्वाव योषा  ।  दर्भो वृषा  ।  तन्मिथुनम्  ।  मिथुनमेवास्य तद्यज्ञे करोति प्रजननाय  ।  प्रजायते प्रजया पशुभिर्यजमानः  ।  तान्येके वृथैवापास्यन्ति  ।  तत्तथा न कार्यम्  ।  आरब्धस्य यज्ञियस्य कर्मणः स विदोहः  ७

यद्येनानि पशवोऽभितिष्ठेयुः  ।  न तत्पशुभ्यः कम्  ।  अद्भिर्मार्जयित्वोत्करे न्यस्येत्  ।  यद्वै यज्ञियस्य कर्मणोऽन्यत्राहुतीभ्यः संतिष्ठते  ।  उत्करो वाव तस्य प्रतिष्ठा  ।  एताँ  हि तस्मै प्रतिष्ठां देवाः समभरन्  ।  यदद्भिर्मार्जयति  ।  तेन शान्तम्  ।  यदुत्करे न्यस्यति  ।  प्रतिष्ठामेवैनानि तद्गमयति  ८

प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर्यजमानः  ।  अथो स्तम्बस्य वा एतद्रू पम्  ।  यत्स्रुक्संमार्जनानि  ।  स्तम्बशो वा ओषधयः  ।  तासां जरत्कक्षे पशवो न रमन्ते  ।  अप्रियो ह्येषां जरत्कक्षः  ।  यावदप्रियो ह वै जरत्कक्षः पशूनाम्  ।  तावदप्रियः पशूनां भवति  ।  यस्यैतान्यन्यत्राग्नेर्दधति  ।  नवदाव्यासु वा ओषधीषु पशवो रमन्ते  ९

नवदावो ह्येषां प्रियः  ।  यावत्प्रियो ह वै नवदावः पशूनाम्  ।  तावत्प्रियः पशूनां भवति  ।  यस्यैतान्यग्नौ प्रहरन्ति  ।  तस्मादेतान्यग्नावेव प्रहरेत्  ।  यतरस्मिन्त्संमृज्यात्  ।  पशूनां धृत्यै  ।  यो भूतानामधिपतिः  ।  रुद्र स्तन्तिचरो वृषा  ।  पशूनस्माकं मा हिँ सीः  ।  एतदस्तु हुतं तव स्वाहेत्यग्निसंमार्जनान्यग्नौ प्रहरति  ।  एषा वा एतेषां योनिः  ।  एषा प्रतिष्ठा  ।  स्वामेवैनानि योनिम्  ।  स्वां प्रतिष्ठां गमयति  ।  प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर्यजमानः  १०

अयज्ञो वा एषः  ।  योऽपत्नीकः  ।  न प्रजाः प्रजायेरन्  ।  पत्न्यन्वास्ते  ।  यज्ञमेवाकः  ।  प्रजानां प्रजननाय  ।  यत्तिष्ठन्ती संनह्येत  ।  प्रियं ज्ञातिँ  रुन्ध्यात्  ।  आसीना संनह्यते  ।  आसीना ह्येषा वीर्यं करोति  ११

यत्पश्चात्प्राच्यन्वासीत  ।  अनया समदं दधीत  ।  देवानां पत्निया समदं दधीत  ।  देशाद्दक्षिणत उदीच्यन्वास्ते  ।  आत्मनो गोपीथाय  ।  आशासाना सौमनसमित्याह  ।  मेध्यामेवैनां केवलीं कृत्वा  ।  आशिषा समर्धयति  ।  अग्नेरनुव्रता भूत्वा संनह्ये सुकृताय कमित्याह  ।  एतद्वै पत्नियै व्रतोपनयनम्  १२

तेनैवैनां व्रतमुपनयति  ।  तस्मादाहुः  ।  यश्चैवं वेद यश्चन  ।  योक्त्रमेव युते  ।  यमन्वास्ते  ।  तस्यामुष्मिँ ल्लोके भवतीति योक्त्रेण  ।  यद्योक्त्रम्  ।  स योगः  ।  यदास्ते  ।  स क्षेमः  १३

योगक्षेमस्य क्ळ्प्त्यै  ।  युक्तं क्रियाता आशीः कामे युज्याता इति  ।  आशिषः समृद्ध्यै  ।  ग्रन्थिं ग्रथ्नाति  ।  आशिष एवास्यां परिगृह्णाति  ।  पुमान्वै ग्रन्थिः  ।  स्त्री पत्नी ।तन्मिथुनम्  ।  मिथुनमेवास्य तद्यज्ञे करोति प्रजननाय  ।  प्रजायते प्रजया पशुभिर्यजमानः  १४

अथो अर्धो वा एष आत्मनः  ।  यत्पत्नी ।यज्ञस्य धृत्या अशिथिलंभावाय  ।  सुप्रजसस्त्वा वयँ  सुपत्नीरुपसेदिमेत्याह  ।  यज्ञमेव तन्मिथुनी करोति  ।  ऊनेऽतिरिक्तं धीयाता इति प्रजात्यै  ।  महीनां पयोऽस्योषधीनाँ  रस इत्याह  ।  रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  तस्य तेऽक्षीयमाणस्य निर्वपामि देवय-ज्याया इत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  १५

घृतं च वै मधु च प्रजापतिरासीत्  ।  यतो मध्वासीत्  ।  ततः प्रजा असृजत  ।  तस्मान्मधुषि प्रजननमिवास्ति  ।  तस्मान्मधुषा न प्रचरन्ति  ।  यातयाम हि  ।  आज्येन प्रचरन्ति  ।  यज्ञो वा आज्यम्  ।  यज्ञेनैव यज्ञं प्रचरन्त्ययातयामत्वाय  ।  पत्न्यवेक्षते  १६

मिथुनत्वाय प्रजात्यै  ।  यद्वै पत्नी यज्ञस्य करोति  ।  मिथुनं तत्  ।  अथो पत्निया एवैष यज्ञस्यान्वारम्भोऽनवच्छित्त्यै  ।  अमेध्यं वा एतत्करोति  ।  यत्पत्न्यवेक्षते  ।  गार्हपत्येऽधिश्रयति मेध्यत्वाय  ।  आहवनीयमभ्युद्द्रवति  ।  यज्ञस्य संतत्यै  ।  तेजोऽसि तेजोऽनु प्रेहीत्याह  १७

तेजो वा अग्निः  ।  तेज आज्यम्  ।  तेजसैव तेजः समर्धयति  ।  अग्निस्ते तेजो मा विनैदित्याहाहिँ सायै  ।  स्फ्यस्य वर्त्मन्त्सादयति  ।  यज्ञस्य संतत्यै  ।  अग्नेर्जिह्वासि सुभूर्देवानामित्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  धाम्नेधाम्ने देवेभ्यो यजुषेयजुषे भवेत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  १८

तद्वा अतः पवित्राभ्यामेवोत्पुनाति  ।  यजमानो वा आज्यम्  ।  प्राणापानौ पवित्रे  ।  यजमान एव प्राणापानौ दधाति  ।  पुनराहारम्  ।  एवमिव हि प्राणापानौ संचरतः  ।  शुक्रमसि ज्योतिरसि तेजोऽसीत्याह  ।  रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  त्रिर्यजुषा  ।  त्रय इमे लोकाः  १९

एषां लोकानामाप्त्यै  ।  त्रिः  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ।  अथो मेध्यत्वाय  ।  अथाज्यवतीभ्यामपः  ।  रूपमेवासामेतद्वर्णं दधाति  ।  अपि वा उताहुः  ।  यथा ह वै योषा सुवर्णँ  हिरण्यं पेशलं बिभ्रती रूपाण्यास्ते  ।  एवमेता एतर्हीति  ।  आपो वै सर्वा देवताः  २०

एषा हि विश्वेषां देवानां तनूः  ।  यदाज्यम्  ।  तत्रोभयोर्मीमाँ सा  ।  जामिः स्यात्  ।  यद्यजुषाज्यं यजुषाप उत्पुनीयात्  ।  छन्दसाप उत्पुनात्यजामित्वाय  ।  अथो मिथुनत्वाय  ।  सावित्रियर्चा  ।  सवितृप्रसूतं मे कर्मासदिति  ।  सवितृप्रसूतमेवास्य कर्म भवति  ।  पच्छो गायत्रिया त्रिःषमृद्धत्वाय  ।  अद्भिरेवौषधीः संनयति  ।  ओषधीभिः पशून्  ।  पशुभिर्यजमानम्  ।  शुक्रं त्वा शुक्रायां ज्योतिस्त्वा ज्योतिष्यर्चिस्त्वार्चिषीत्याह सर्वत्वाय  ।  पर्यान्प्त्या अनन्तरायाय  २१

देवासुराः संयात्ता आसन्  ।  स एतमिन्द्र  आज्यस्यावकाशमपश्यत्  ।  तेनावैक्षत  ।  ततो देवा अभवन्  ।  परासुराः  ।  य एवं विद्वानाज्यमवेक्षते  ।  भवत्यात्मना  ।  परास्य भ्रातृव्यो भवति  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  यदाज्येनान्यानि हवीँ ष्यभिघारयति  २२

अथ केनाज्यमिति  ।  सत्येनेति ब्रूयात्  ।  चक्षुर्वै सत्यम्  ।  सत्येनैवैनदभिघारयति  ।  ईश्वरो वा एषोऽन्धो भवितोः  ।  यश्चक्षुषाज्यमवेक्षते  ।  निमील्यावेक्षेत  ।  दाधारात्मन्चक्षुः  ।  अभ्याज्यं घारयति  ।  आज्यं गृह्णाति  २३

छन्दाँ सि वा आज्यम्  ।  छन्दाँ स्येव प्रीणाति  ।  चतुर्जुह्वां गृह्णाति  ।  चतुष्पादः पशवः  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  अष्टावुपभृति  ।  अष्टाक्षरा गायत्री ।गायत्रः प्राणः  ।  प्राणमेव पशुषु दधाति  ।  चतुर्ध्रुवायाम्  २४

चतुष्पादः पशवः  ।  पशुष्वेवोपरिष्टात्प्रतितिष्ठति  ।  यजमानदेवत्या वै जुहूः  ।  भ्रातृव्यदेवत्योपभृत्  ।  चतुर्जुह्वां गृह्णन्भूयो गृह्णीयात्  ।  अष्टावुपभृति गृह्णन्कनीयः  ।  यजमानायैव भ्रातृव्यमुपस्तिं करोति  ।  गौर्वै स्रुवः  ।  चतुर्जुह्वां गृह्णाति  ।  तस्माच्चतुष्पदी  २५

अष्टावुपभृति  ।  तस्मादष्टाशफा  ।  चतुर्ध्रुवायाम्  ।  तस्माच्चतुस्तना  ।  गामेव तत्सँ स्करोति  ।  सास्मै सँ स्कृतेषमूर्जं दुहे  ।  यज्जुह्वां गृह्णाति  ।  प्रयाजेभ्यस्तत्  ।  यदुपभृति  ।  प्रयाजानूयाजेभ्यस्तत्  ।  सर्वस्मै वा एतद्यज्ञाय गृह्यते  ।  यद्ध्रुवायामाज्यम्  २६
आपो देवीरग्रेपुवो अग्रेगुव इत्याह  ।  रूपमेवासामेतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  अग्र इमं यज्ञं नयताग्रे यज्ञपतिमित्याह  ।  अग्र एव यज्ञं नयन्ति  ।  अग्रे यज्ञपतिम्  ।  युष्मानिन्द्रो ऽवृणीत वृत्रतूर्ये यूयमिन्द्र मवृणीध्वं वृत्रतूर्य इत्याह  ।  वृत्रँ  ह हनिष्यन्निन्द्र  आपो वव्रे  ।  आपो हेन्द्रं  वव्रिरे  ।  संज्ञामेवासामेतत्सामानं व्याचष्टे  ।  प्रोक्षिताः स्थेत्याह  २७

तेनापः प्रोक्षिताः  ।  अग्निर्देवेभ्यो निलायत  ।  कृष्णो रूपं कृत्वा  ।  स वनस्पतीन्प्राविशत्  ।  कृष्णोऽस्याखरेष्ठोऽग्नये त्वा स्वाहेत्याह  ।  अग्नय एवैनं जुष्टं करोति  ।  अथो अग्नेरेव मेधमवरुन्धे  ।  वेदिरसि बर्हिषे त्वा स्वहेत्याह  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  प्र्थिवी वेदिः  २८

प्रजा एव पृथिव्यां प्रतिष्ठापयति  ।  बर्हिरसि स्रुग्भ्यस्त्वा स्वाहेत्याह  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  यजमानः स्रुचः  ।  यजमानमेव प्रजासु प्रतिष्ठापयति  ।  दिवे त्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वेति बर्हिरासाद्य प्रोक्षति  ।  एभ्य एवैनंलोकेभ्यः प्रोक्षति  ।  अथ ततः सह स्रुचा पुरस्तात्प्रत्यञ्चं ग्रन्थिं प्रत्युक्षति  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  यथा सूत्यै काल आपः पुरस्ताद्यन्ति  २९

तादृगेव तत्  ।  स्वधा पितृभ्य इत्याह  ।  स्वधाकारो हि पितृणाम्  ।  ऊर्ग्भव बर्हिषद्भ्य इति दक्षिणायै श्रोणेरोत्तरस्यै निनयति संतत्यै  ।  मासा वै पितरो बर्हिषदः  ।  मासानेव प्रीणाति  ।  मासा वा ओषधीर्वर्धयन्ति  ।  मासाः पचन्ति समृद्ध्यै  ।  अनतिस्कन्दन्ह पर्जन्यो वर्षति  ।  यत्रैतदेवं क्रियते  ।

ऊर्जा पृथिवीं गच्छतेत्याह  ।  पृथिव्यामेवोर्जं दधाति  ।  तस्मात्पृथिव्या ऊर्जा भुञ्जते  ।  ग्रन्थिं विस्रँ सयति  ।  प्रजनयत्येव तत्  ।  ऊर्ध्वं प्राञ्चमुद्गूढं प्रत्यञ्चमायच्छति  ।  तस्मात्प्राचीनँ  रेतो धीयते  ।  प्रतीचीः प्रजा जायन्ते  ।  विष्णोः स्तूपोऽसीत्याह  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ३१

यज्ञस्य धृत्यै  ।  पुरस्तात्प्रस्तरं गृह्णाति  ।  मुख्यमेवैनं करोति  ।  इयन्तं गृह्णाति  ।  प्रजापतिना यज्ञमुखेन संमितम्  ।  इयन्तं गृह्णाति  ।  यज्ञपरुषा संमितम्  ।  इयन्तं गृह्णाति  ।  एतावद्वै पुरुषे वीर्यम्  ।  वीर्यसंमितम्  ३२
अपरिमितं गृह्णाति  ।  अपरिमितस्यावरुद्ध्यै  ।  तस्मिन्पवित्रे अपिसृजति  ।  यजमानो वै प्रस्तरः  ।  प्राणापानौ पवित्रे  ।  यजमान एव प्राणापानौ दधाति  ।  ऊर्णाम्रदसं त्वा स्तृणामीत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  स्वासस्थं देवेभ्य इत्याह  ।  देवेभ्य एवैनत्स्वासस्थं करोति  ३३

बर्हिः स्तृणाति  ।  प्रजा वै बर्हिः  ।  पृथिवी वेदिः  ।  प्रजा एव पृथिव्यां प्रतिष्ठापयति  ।  अनतिदृश्नँ  स्तृणाति  ।  प्रजयैवैनं पशुभिरनतिदृश्नं करोति  ।  धारयन्प्रस्तरं परिधीन्परिदधाति  ।  यजमानो वै प्रस्तरः  ।  यजमान एव तत्स्वयं परिधीन्परिदधाति  ।  गन्धर्वोऽसि विश्वावसुरित्याह  ३४

विश्वमेवायुर्यजमाने दधाति  ।  इन्द्र स्य बाहुरसि दक्षिण इत्याह  ।  इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ।  मित्रावरुणौ त्वोत्तरतः परिधत्तामित्याह  ।  प्राणापानौ मित्रावरुणौ  ।  प्राणापानावेवास्मिन्दधाति  ।  सूर्यस्त्वा पुरस्तात्पात्वित्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  कस्याश्चिदभिशस्त्या इत्याह  ।  अपरिमितादेवैनं पाति  ३५

वीतिहोत्रं त्वा कव इत्याह  ।  अग्निमेव होत्रेण समर्धयति  ।  द्युमन्तँ  समिधीमहीत्याह समिद्ध्यै  ।  अग्ने बृहन्तमध्वर इत्याह वृद्ध्यै  ।  विशो यन्त्रे स्थ इत्याह  ।  विशां यत्यै  ।  उदीचीनाग्रे निदधाति प्रतिष्ठित्यै  ।  वसूनाँ  रुद्रा णामादित्यानाँ  सदसि सीदेत्याह  ।  देवतानामेव सदने प्रस्तरँ  सादयति  ।  जुहूरसि घृताची नाम्नेत्याह  ३६

असौ वै जुहूः  ।  अन्तरिक्षमुपभृत्  ।  पृथिवी ध्रुवा  ।  तासामेतदेव प्रियं नाम  ।  यद्घृताचीति  ।  यद्घृताचीत्याह  ।  प्रियेणैवैना नाम्ना सादयति  ।  एता असदन्त्सुकृतस्य लोक इत्याह  ।  सत्यं वै सुकृतस्य लोकः  ।  सत्य एवैनाः सुकृतस्य लोके सादयति  ।  ता विष्णो पाहीत्याह  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञस्य धृत्यै  ।  पाहि यज्ञं पाहि यज्ञपतिं पाहि मां यज्ञनियमित्याह  ।  यज्ञाय यजमानायात्मने  ।  तेभ्य एवाशिषमाशास्तेऽनार्त्यै  ३७

अग्निना वै होत्रा  ।  देवा असुरानभ्यभवन्  ।  अग्नये समिध्यमानायानुब्रूहीत्याह भ्रातृव्याभिभूत्यै  ।  एकविँ शतिमिध्मदारूणि भवन्ति  ।  एकविँ शो वै पुरुषः  ।  पुरुषस्याप्त्यै  ।  पञ्चदशेध्मदारूण्यभ्यादधाति  ।  पञ्चदश वा अर्धमासस्य रात्रयः  ।  अर्धमासशः संवत्सर आप्यते  ।  त्रीन्परिधीन्परिदधाति  ३८

ऊर्ध्वे समिधावादधाति  ।  अनूयाजेभ्यः समिधमतिशिनष्टि  ।  षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ।  ऋतूनेव प्रीणाति  ।  वेदेनोपवाजयति  ।  प्राजापत्यो वै वेदः  ।  प्राजापत्यः प्राणः  ।  यजमान आहवनीयः  ।  यजमान एव प्राणं दधाति  ३९

त्रिरुपवाजयति  ।  त्रयो वै प्राणाः  ।  प्राणानेवास्मिन्दधाति  ।  वेदेनोपयत्य स्रुवेण प्राजापत्यमाघारमाघारयति  ।  यज्ञो वै प्रजापतिः  ।  यज्ञमेव प्रजाप्तिं मुखत आरभते  ।  अथो प्रजापतिः सर्वा देवताः  ।  सर्वा एव देवताः प्रीणाति  ।  अग्निमग्नीत्त्रिस्त्रिः संमृड्ढीत्याह  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ४०

अथो रक्षसामपहत्यै  ।  परिधीन्त्संमार्ष्टि  ।  पुनात्येवैनान्  ।  त्रिस्त्रिः संमार्ष्टि  ।  त्र्! यावृद्धि यज्ञः  ।  अथो मेध्यत्वाय  ।  अथो एते वै देवाश्वाः  ।  देवाश्वानेव तत्संमार्ष्टि  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  आसीनोऽन्यमाघारमाघारयति  ४१

तिष्ठन्नन्यम्  ।  यथानो वा रथं वा युञ्ज्यात्  ।  एवमेव तदध्वर्युर्यज्ञं युनक्ति  ।  सुवर्गस्य लोकस्याभ्यूढ्यै  ।  वहन्त्येनं ग्राम्याः पशवः  ।  य एवं वेद  ।  भुवनमसि विप्रथस्वेत्याह  ।  यज्ञो वै भुवनम्  ।  यज्ञ एव यजमानं प्रजया पशुभिः प्रथयति  ।  अग्ने यष्टरिदं नम इत्याह  ४२

अग्निर्वै देवानां यष्टा  ।  य एव देवानां यष्टा  ।  तस्मा एव नमस्करोति  ।  जुह्वेह्यग्निस्त्वा ह्वयति देवयज्याया उपभृदेहि देवस्त्वा सविता ह्वयति देवयज्याया इत्याह  ।  आग्नेयी वै जुहूः  ।  सावित्र्! युपभृत्  ।  ताभ्यामेवैने प्रसूत आदत्ते  ।  अग्नाविष्णू मावामवक्रमिषमित्याह  ।  अग्निः पुरस्तात्  ।  विष्णुर्यज्ञः पश्चात्  ४३

ताभ्यामेव प्रतिप्रोच्यात्याक्रामति  ।  विजिहाथां मा मा संताप्तमित्याहाहिँ सायै  ।  लोकं मे लोककृतौ कृणुतमित्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  विष्णोः स्थानमसीत्याह  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  एतत्खलु वै देवानामपराजितमायतनम्  ।  यद्यज्ञः  ।  देवानामेवापराजित आयतने तिष्ठति  ।  इत इन्द्रो  अकृणो-द्वीर्याणीत्याह  ४४

इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ।  समारभ्योर्ध्वो अध्वरो दिविस्पृशमित्याह वृद्ध्यै  ।  आघारमाघार्यमाणमनु समारभ्य  ।  एतस्मिन्काले देवाः सुवर्गं लोकमायन्  ।  साक्षादेव यजमानः सुवर्गं लोकमेति  ।  अथो समृद्धेनैव यज्ञेन यजमानः सुवर्गं लोकमेति  ।  अह्रुतो यज्ञो यज्ञपतेरित्याहानार्त्यै  ।  इन्द्रा वान्त्स्वाहेत्याह  ।  इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ।  बृहद्भा इत्याह  ४५

सुवर्गो वै लोको बृहद्भाः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै यजमानदेवत्या वै जुहूः  ।  भ्रातृव्यदेवत्योपभृत्  ।  प्राण आघारः  ।  यत्सँ स्पर्शयेत्  ।  भ्रातृव्येऽस्य प्राणं दध्यात्  ।  असँ स्पर्शयन्नत्याक्रामति  ।  यजमान एव प्राणं दधाति  ।  पाहि माग्ने दुश्चरितादा मा सुचरिते भजेत्याह  ४६

अग्निर्वाव पवित्रम्  ।  वृजिनमनृतं दुश्चरितम्  ।  ऋजुकर्मँ  सत्यँ  सुचरितम्  ।  अग्निरेवैनं वृजिनादनृताद्दुश्चरितात्पाति  ।  ऋजुकर्मे सत्ये सुचरिते भजति तस्मादेवमाशास्ते  ।  आत्मनो गोपीथाय  ।  शिरो वा एतद्यज्ञस्य  ।  यदाघारः  ।  आत्मा ध्रुवा  ४७

आघारमाघार्य ध्रुवाँ  समनक्ति  ।  आत्मन्नेव यज्ञस्य शिरः प्रतिदधाति  ।  द्विः समनक्ति  ।  द्वौ हि प्राणापानौ  ।  तदाहुः  ।  त्रिरेव समञ्ज्यात्  ।  त्रिधातु हि शिर इति  ।  शिर इवैतद्यज्ञस्य  ।  अथो त्रयो वै प्राणाः  ।  प्राणानेवा-स्मिन्दधाति  ।  मखस्य शिरोऽसि सं ज्योतिषा ज्योतिरङ्क्तामित्याह  ।  ज्योतिरे-वास्मा उपरिष्टाद्दधाति  ।  सुवर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै  ४८

धिष्णिया वा एते न्युप्यन्ते  ।  यद्ब्रह्मा  ।  यद्धोता  ।  यदध्वर्युः  ।  यदग्नीत्  ।  यद्यजमानः  ।  तान्यदन्तरेयात्  ।  यजमानस्य प्राणान्त्संकर्षेत्  ।  प्रमायुकः स्यात्  ।  पुरोडाशमपगृह्य संचरत्यध्वर्युः  ४९

यजमानायैव तल्लोकँ  शिँ षति  ।  नास्य प्राणान्त्संकर्षति  ।  न प्रमायुको भवति  ।  पुरस्तात्प्रत्यङ्ङासीनः  ।  इडाया इडामादधाति  ।  हस्त्याँ  होत्रे  ।  पशवो वा इडा  ।  पशवः पुरुषः  ।  पशुष्वेव पशून्प्रतिष्ठापयति  ।  इडायै वा एषा प्रजातिः  ५०

तां प्रजातिं यजमानोऽनु प्रजायते  ।  द्विरङ्गुलावनक्ति पर्वणोः  ।  द्विपाद्यजमानः प्रतिष्ठित्यै  ।  सकृदुपस्तृणाति  ।  द्विरादधाति  ।  सकृदभिघारयति  ।  चतुः संपद्यते  ।  चत्वारि वै पशोः प्रतिष्ठानानि  ।  यावानेव पशुः  ।  तमुपह्वयते  ५१

मुखमिव प्रत्युपह्वयेत  ।  संमुखानेव पशूनुपह्वयते  ।  पशवो वा इडा  ।  तस्मात्सान्वारभ्या  ।  अध्वर्युणा च यजमानेन च  ।  उपहूतः पशुमानसानीत्याह  ।  उप ह्येनौ ह्वयते होता  ।  इडायै देवतानामुपहवे  ।  उपहूतः पशुमान्भवति  ।  य एवं वेद  ५२

यां वै हस्त्यामिडामादधाति  ।  वाचः सा भागधेयम्  ।  यामुपह्वयते  ।  प्राणानाँ  सा  ।  वाचं चैव प्राणाँ श्चावरुन्धे  ।  अथ वा एतर्ह्युपहूतायामिडायाम्  ।  पुरोडाशस्यैव बर्हिषदो मीमाँ सा  ।  यजमानं देवा अब्रुवन्  ।  हविर्नो निर्वपेति  ।  नाहमभागो निर्वप्स्यामीत्यब्रवीत्  ५३

न मयाभागयानुवक्ष्यथेति वागब्रवीत्  ।  नाहमभागा पुरोऽनुवाक्या भविष्यामीति पुरोऽनुवाक्या  ।  नाहमभागा याज्या भविष्यामीति याज्या  ।  न मयाभागेन वषट्करिष्यथेति वषट्कारः  ।  यद्यजमानभागं निधाय पुरोडाशं बर्हिषदं करोति  ।  तानेव तद्भागिनः करोति  ।  चतुर्धा करोति  ।  चतस्रो दिशः  ।  दिक्ष्वेव प्रतितिष्ठति  ।  बर्हिषदं करोति  ५४

यजमानो वै पुरोडाशः  ।  प्रजा बर्हिः  ।  यजमानमेव प्रजासु प्रतिष्ठापयति  ।  तस्मादस्थ्नान्याः प्रजाः प्रतितिष्ठन्ति  ।  माँ सेनान्याः  ।  अथो खल्वाहुः  ।  दक्षिणा वा एता हविर्यज्ञस्यान्तर्वेद्यवरुध्यन्ते  ।  यत्पुरोडाशं बर्हिषदं करोतीति  ।  चतुर्धा करोति  ।  चत्वारो ह्येते हविर्यज्ञस्यर्त्विजः  ५५

ब्रह्मा होताध्वर्युरग्नीत्  ।  तमभिमृशेत्  ।  इदं ब्रह्मणः  ।  इदँ  होतुः  ।  इदमध्वर्योः  ।  इदमग्नीध इति  ।  यथैवादः सौम्येऽध्वरे  ।  आदेशमृत्विग्भ्यो दक्षिणा नीयन्ते  ।  तादृगेव तत्  ।  अग्नीधे प्रथमायादधाति  ५६

अग्निमुखा ह्यृद्धिः  ।  अग्निमुखामेवर्द्धिं यजमान ऋध्नोति  ।  सकृदुपस्तीर्य द्विरादधत्  ।  उपस्तीर्य द्विरभिघारयति  ।  षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ।  ऋतूनेव प्रीणाति  ।  वेदेन ब्रह्मणे ब्रह्मभागं परिहरति  ।  प्राजापत्यो वै वेदः  ।  प्राजापत्यो ब्रह्मा  ५७

सविता यज्ञस्य प्रसृत्यै  ।  अथ काममन्येन  ।  ततो होत्रे  ।  मध्यं वा एतद्यज्ञस्य  ।  यद्धोता  ।  मध्यत एव यज्ञं प्रीणाति  ।  अथाध्वर्यवे  ।  प्रतिष्ठा वा एषा यज्ञस्य  ।  यदध्वर्युः  ।  तस्माद्धविर्यज्ञस्यैतामेवावृतमनु  ५८

अन्या दक्षिणा नीयन्ते  ।  यज्ञस्य प्रतिष्ठित्यै  ।  अग्निमग्नीत्सकृत्सकृत्संमृड्ढीत्याह  ।  पराङिव ह्येतर्हि यज्ञः  ।  इषिता दैव्या होतार इत्याह  ।  इषितँ  हि कर्म क्रियते  ।  भद्र वाच्याय प्रेषितो मानुषः सूक्तवाकाय सूक्ता ब्रूहीत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  स्वगा दैव्या होतृभ्य इत्याह  ।  यज्ञमेव तत्स्वगा करोति  ।  स्वस्तिर्मानुषेभ्य इत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  शंयोर्ब्रूहीत्याह  ।  शंयुमेव बार्हस्पत्यं भागधेयेन समर्धयति  ५९

अथ स्रुचावनुष्टुग्भ्यां वाजवतीभ्यां व्यूहति  ।  प्रतिष्ठा वा अनुष्टुक्  ।  अन्नं वाजः प्रतिष्ठित्यै  ।  अन्नाद्यस्यावरुध्यै  ।  प्राचीं जुहूमूहति  ।  जातानेव भ्रातृव्यान्प्रणुदते  ।  प्रतीचीमुपभृतम्  ।  जनिष्यमाणानेव प्रतिनुदते  ।  स विषूच एवापोह्य सपत्नान्यजमानः  ।  अस्मिन्लोके प्रतितिष्ठति  ६०

द्वाभ्याम्  ।  द्विप्रतिष्ठो हि  ।  वसुभ्यस्त्वा रुद्रे भ्यस्त्वादित्येभ्यस्त्वेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  स्रुक्षु प्रस्तरमनक्ति  ।  इमे वै लोकाः स्रुचः  ।  यजमानः प्रस्तरः  ।  यजमानमेव तेजसानक्ति  ।  त्रेधानक्ति  ।  त्रय इमे लोकाः  ६१

एभ्य एवैनं लोकेभ्योऽनक्ति  ।  अभिपूर्वमनक्ति  ।  अभिपूर्वमेव यजमानं तेजसानक्ति  ।  अक्तँ  रिहाणा इत्याह  ।  तेजो वा आज्यम्  ।  यजमानः प्रस्तरः  ।  यजमानमेव तेजसानक्ति  ।  वियन्तु वय इत्याह  ।  वय एवैनं कृत्वा  ।  सुवर्गं लोकं गमयति  ६२

प्रजां योनिं मा निर्मृक्षमित्याह  ।  प्रजायै गोपीथाय  ।  आप्यायन्तामाप ओषधय इत्याह  ।  आप एवौषधीराप्याययति  ।  मरुतां पृषतयः स्थेत्याह  ।  मरुतो वै वृष्ट्या ईशते  ।  वृष्टिमेवावरुन्धे  ।  दिवं गच्छ ततो नो वृष्टिमेरयेत्याह  ।  वृष्टिर्वै द्यौः  ।  वृष्टिमेवावरुन्धे  ६३

यावद्वा अध्वर्युः प्रस्तरं प्रहरति  ।  तावदस्यायुर्मीयते  ।  आयुष्पा अग्नेऽस्यायुर्मे पाहीत्याह  ।  आयुरेवात्मन्धत्ते  ।  यावद्वा अध्वर्युः प्रस्तरं प्रहरति  ।  तावदस्य चक्षुर्मीयते  ।  चक्षुष्पा अग्नेऽसि चक्षुर्मे पाहीत्याह  ।  चक्षुरेवात्मन्धत्ते  ।  ध्रुवासीत्याह प्रतिष्ठित्यै  ।  यं परिधिं पर्यधत्था इत्याह  ६४

यथायजुरेवैतत्  ।  अग्ने देव पणिभिर्वीर्यमाण इत्याह  ।  अग्नय एवैनं जुष्टं करोति  ।  तं त एतमनु जोषं भरामीत्याह  ।  सजातानेवास्मा अनुकान्करोति  ।  नेदेष त्वदपचेतयाता इत्याहानुख्यात्यै  ।  यज्ञस्य पाथ उप समितमित्याह  ।  भूमानमेवोपैति  ।  परिधीन्प्रहरति  ।  यज्ञस्य समिष्ट्यै  ६५

स्रुचौ संप्रस्रावयति  ।  यदेव तत्र क्रूरम्  ।  तत्तेन शमयति  ।  जुह्वामुपभृतम्  ।  यजमानदेवत्या वै जुहूः  ।  भ्रातृव्यदेवत्योपभृत्  ।  यजमानायैव भ्रातृव्यमुपस्तिं करोति  ।  सँ स्रावभागाः स्थेत्याह  ।  वसवो वै रुद्रा  आदित्याः सँ स्रावभागाः  ।  तेषां तद्भागधेयम्  ६६

तानेव तेन प्रीणाति  ।  वैश्वदेव्यर्चा  ।  एते हि विश्वे देवाः  ।  त्रिष्टुग्भवति  ।  इन्द्रि यं वै त्रिष्टुक्  ।  इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति  ।  अग्नेर्वामपन्नगृहस्य सदसि सादयामीत्याह  ।  इयं वा अग्निरपन्नगृहः  ।  अस्या एवैने सदने सादयति  ।  सुम्नाय सुम्निनी सुम्ने मा धत्तमित्याह  ६७

प्रजा वै पशवः सुम्नम्  ।  प्रजामेव पशूनात्मन्धत्ते  ।  धुरि धुर्यौ पातमित्याह  ।  जायापत्योर्गोपीथाय  ।  अग्नेऽदब्धायोऽशीततनो इत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  पाहि माद्य दिवः पाहि प्रसित्यै पाहि दुरिष्ट्यै पाहि दुरद्मन्यै पाहि दुश्च-रितादित्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  अविषं नः पितुं कृणु सुषदा योनिँ  स्वाहेतीध्मसंवृश्चनान्यन्वाहार्यपचनेऽभ्याधाय फलीकरणहोमं जुहोति  ।  अतिरिक्तानि वा इध्मसंवृश्चनानि  ६८

अतिरिक्ताः फलीकरणाः  ।  अतिरिक्तमाज्योच्छेषणम्  ।  अतिर्कित एवातिरिक्तं दधाति  ।  अथो अतिरिक्तेनैवातिरिक्तमाप्त्वावरुन्धे  ।  वेदिर्देवेभ्यो निलायत  ।  तां वेदेनान्वविन्दन्  ।  वेदेन वेदिं विविदुः पृथिवीम्  ।  सा पप्रथे पृथिवी पार्थिवानि  ।  गर्भं बिभर्ति भुवनेष्वन्तः  ।  ततो यज्ञो जायते विश्वदानिरिति पुरस्तात्स्तम्बयजुषो वेदेन वेदिँ  संमार्ष्ट्यनुवित्त्यै  ६९

अथो यद्वेदश्च वेदिश्च भवतः  ।  मिथुनत्वाय प्रजात्यै  ।  प्रजापतेर्वा एतानि श्मश्रूणि  ।  यद्वेदः  ।  पत्निया उपस्थ आस्यति  ।  मिथुनमेव करोति  ।  विन्दते प्रजाम्  ।  वेदँ  होताहवनीयात्स्तृणन्नेति  ।  यज्ञमेव तत्संतनोत्योत्तर-स्मादर्धमासात्  ।  तँ  संततमुत्तरेऽर्धमास आलभते  ७०

तं कालेकाल आगते यजते  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  स त्वा अध्वर्युः स्यात्  ।  यो यतो यज्ञं प्रयुङ्क्ते  ।  तदेनं प्रतिष्ठापयतीति  ।  वाताद्वा अध्वर्युर्यज्ञं प्रयुङ्क्ते  ।  देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमितेत्याह  ।  यत एव यज्ञं प्रयुङ्क्ते  ।  तदेनं प्रतिष्ठापयति  ।  प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर्यजमानः  ७१

यो वा अयथादेवतं यज्ञमुपचरति  ।  आ देवताभ्यो वृश्च्यते  ।  पापीयान्भवति  ।  यो यथादेवतम्  ।  न देवताभ्य आवृश्च्यते  ।  वसीयान्भवति  ।  वारुणो वै पाशः  ।  इमं विष्यामि वरुणस्य पाशमित्याह  ।  वरुणपाशादेवैनां मुञ्चति  ।  सवितृप्रसूतो यथादेवतम्  ७२

न देवताभ्य आवृश्च्यते  ।  वसीयान्भवति  ।  धातुश्च योनौ सुकृतस्य लोक इत्याह  ।  अग्निर्वै धाता  ।  पुण्यं कर्म सुकृतस्य लोकः  ।  अग्निरेवैनां धाता  ।  पुण्ये कर्मणि सुकृतस्य लोके दधाति  ।  स्योनं मे सह पत्या करोमीत्याह  ।  आत्मनश्च यजमानस्य चानात्यै संत्वाय  ।  समायुषा संप्रजयेत्याह  ७३

आशिषमेवैतामाशास्ते पूर्णपात्रे  ।  अन्ततोऽनुष्टुभा  ।  चतुष्पद्वा एतच्छन्दः प्रतिष्ठितं पत्नियै पूर्णपात्रे भवति  ।  अस्मिँ ल्लोके प्रतितिष्ठानीति  ।  अस्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठति  ।  अथो वाग्वा अनुष्टुक्  ।  वाङ्मिथुनम्  ।  आपो रेतः प्रजननम्  ।  एतस्माद्वै मिथुनाद्विद्योतमानः स्तनयन्वर्षति  ।  रेतः सिञ्चन्  ७४

प्रजाः प्रजनयन्  ।  यद्वै यज्ञस्य ब्रह्मणा युज्यते  ।  ब्रह्मणा वै तस्य विमोकः  ।  अद्भिः शान्तिः  ।  विमुक्तं वा एतर्हि योक्त्रं ब्रह्मणा  ।  आदायैनत्पत्नी सहाप उपगृह्णीते शान्त्यै  ।  अञ्जलौ पूर्णपात्रमानयति  ।  रेत एवास्यां प्रजां दधाति  ।  प्रजया हि मनुष्यः पूर्णः  ।  मुखं विमृष्टे  ।  अवभृथस्यैव रूपं कृत्वोत्तिष्ठति  ७६

परिवेषो वा एष वनस्पतीनाम्  ।  यदुपवेषः  ।  य एवं वेद  ।  विन्दते परि-वेष्टारम्  ।  तमुत्करे  ।  यं देवा मनुष्येषु  ।  उपवेषमधारयन्  ।  ये अस्म-दपचेतसः  ।  तानस्मभ्यमिहाकुरु  ।  उपवेषोपविड्ढि नः  ७७

प्रजां पुष्टिमथो धनम्  ।  द्विपदो नश्चतुष्पदः  ।  ध्रुवाननपगान्कुर्विति पुरस्तात्प्रत्यञ्चमुपगूहति  ।  तस्मात्पुरस्तात्प्रत्यञ्चः शूद्रा  अवस्यन्ति  ।  स्थविमत उपगूहति  ।  अप्रतिवादिन एवैनान्कुरुते  ।  धृष्टिर्वा उपवेषः  ।  शुचर्तो वज्रो ब्रह्मणा सँ शितः  ।  योपवेषे शुक्  ।  सामुमृच्छतु यं द्विष्म इति ७७

अथास्मै नामगृह्य प्रहरति  ।  निरमुं नुद ओकसः  ।  सपत्नो यः पृतन्यति  ।  निर्बाध्येन हविषा  ।  इन्द्र  एणं पराशरीत्  ।  इहि तिस्रः परावतः  ।  इहि पञ्च जनाँ  अति  ।  इहि तिस्रोऽति रोचना  ।   यावत्  ।  सूर्यो असद्दिवि  ।  परमां त्वा परावतम्  ७८

इन्द्रो  नयतु वृत्रहा  ।  यतो न पुनरायसि  ।  शश्वतीभ्यः समाभ्य इति  ।  त्रिवृद्वा एष वज्रो ब्रह्मणा सँ शितः  ।  शुचैवैनं विद्ध्वा  ।  एभ्यो लोकेभ्यो निर्णुद्य  ।  वज्रेण ब्रह्मणा स्तृणुते  ।  हतोऽसाववधिष्मामुमित्याह स्तृत्यै  ।  यं द्विष्यात्तं ध्यायेत्  ।  शुचैवैनमर्पयति  ७९   ३

ब्रह्मणे ब्राह्मणमालभते  ।  क्षत्राय राजन्यम्  ।  मरुद्भ्यो वैश्यम्  ।  तपसे शूद्र म्  ।  तमसे तस्करम्  ।  नारकाय वीरहणम्  ।  पाप्मने क्लीबम्  ।  आक्रया-यायोगूम्  ।  कामाय पुँ श्चलूम्  ।  अतिक्रुष्टाय मागधम्  १

गीताय सूतम्  ।  नृत्ताय शैलूषम्  ।  धर्माय सभाचरम्  ।  नर्मय रेभम्  ।  नरिष्ठायै भीमलम्  ।  हसाय कारिम्  ।  आनन्दाय स्त्रीषखम्  ।  प्रमुदे कुमा-रीपुत्रम्  ।  मेधायै रथकारम्  ।  धैर्याय तक्षाणम्  २

श्रमाय कौलालम्  ।  मायायै कार्मारम्  ।  रूपाय मणिकारम्  ।  शुभे वपम्  ।  शरव्याया इषुकारम्  ।  हेत्यै धन्वकारम्  ।  कर्मणे ज्याकारम्  ।  दिष्टाय रज्जुसर्गम्  ।  मृत्यवे मृगयुम्  ।  अन्तकाय श्वनितम्  ३

संधये जारम्  ।  गेहायोपपतिम्  ।  निरृत्यै परिवित्तम्  ।  आर्त्यै परिविविदानम्  ।  अराध्यै दिधिषूपतिम्  ।  पवित्राय भिषजम्  ।  प्रज्ञानाय नक्षत्रदर्शम्  ।  निष्कृत्यै पेशस्कारीम्  ।  बलायोपदाम्  ।  वर्णायानूरुधम्  ४

नदीभ्यः पौञ्जिष्टम्  ।  ऋक्षीकाभ्यो नैषादम्  ।  पुरुषव्याघ्राय दुर्मदम्  ।  प्रयुद्भ्य उन्मत्तम्  ।  गन्धर्वाप्सराभ्यो व्रात्यम्  ।  सर्पदेवजनेभ्योऽप्रतिपदम्  ।  अवेभ्यः कितवम्  ।  इर्यताया अकितवम्  ।  पिशाचेभ्यो बिदलकारम्  ।  यातुधानेभ्यः कण्टककारम्  ५

उत्सादेभ्यः कुब्जम्  ।  प्रमुदे वामनम्  ।  द्वार्भ्यः स्रामम्  ।  स्वप्नायान्धम्  ।  अधर्माय बधिरम्  ।  संज्ञानाय स्मरकारीम्  ।  प्रकामोद्यायोपसदम्  ।  आशिक्षायै प्रश्निनम्  ।  उपशिक्षाया अभिप्रश्निनम्  ।  मर्यादायै प्रश्न-विवाकम्  ६

ऋत्यै स्तेनहृदयम्  ।  वैरहत्याय पिशुनम्  ।  विवित्त्यै क्षत्तारम्  ।  औपद्र ष्टाय संग्रहीतारम्  ।  बलायानुचरम्  ।  भूम्ने परिष्कन्दम्  ।  प्रियाय प्रियवादिनम्  ।  अरिष्ट्या अश्वसादम्  ।  मेधाय वासःपल्पूलीम्  ।  प्रकामाय रजयित्रीम्  ७

भायै दार्वाहारम्  ।  प्रभाया आग्नेन्धम्  ।  नाकस्य पृष्ठायाभिषेक्तारम्  ।  ब्रध्नस्य विष्टपाय पात्रनिर्णेगम्  ।  देवलोकाय पेशितारम्  ।  मनुष्यलोकाय प्रकरितारम्  ।  सर्वेभ्यो लोकेभ्योपसेक्तारम्  ।  अवर्त्यै वधायोपमन्थितारम्  ।  सुवर्गाय लोकाय भागदुघम्  ।  वर्षिष्ठाय नाकाय परिवेष्टारम्  ८

अर्मेभ्यो हस्तिपम्  ।  जवायाश्वपम्  ।  पुष्ट्यै गोपालम्  ।  तेजसेऽजपालम्  ।  वीर्यायाविपालम्  ।  इरायै कीनाशम्  ।  किलालाय सुराकारम्  ।  भद्रा य गृहपम्  ।  श्रेयसे वित्तपम्  ।  अध्यक्षायानुक्षत्तारम्  ९

मन्यवेऽयस्तापम्  ।  क्रोधाय निसरम्  ।  शोकायाभिसरम्  ।  उत्कूलविकूला-भ्यां त्रिस्थिनम्  ।  योगाय योक्तारम्  ।  क्षेमाय विमोक्तारम्  ।  वपुषे मान-स्कृतम्  ।  शीलायाञ्जनीकारम्  ।  निरृत्यै कोशकारीम्  ।  यमायासूम्  १०

यम्यै यमसूम्  ।  अथर्वभ्योऽवतोकाम्  ।  संवत्सराय पर्यारिणीम्  ।  परिवत्सरायाविजाताम्  ।  इदावत्सरायापस्कद्वरीम्  ।  इद्वत्सरायातीत्वरीम्  ।  वत्सराय विजर्जराम्  ।  सर्वंत्सराय पलिक्नीम्  ।  वनाय वनपम्  ।  अन्यतोऽरण्याय दावपम्  ११

सरोभ्यो धैवरम्  ।  वेशन्ताभ्यो दाशम्  ।  उपस्थावरीभ्यो बैन्दम्  ।  नड्वलाभ्यः शौष्कलम्  ।  पार्याय कैवर्तम्  ।  अवार्याय मार्गारम्  ।  तीर्थेभ्य आन्दम्  ।  विषमेभ्यो मैनालम्  ।  स्वनेभ्यः पर्णकम्  ।  गुहाभ्यः किरातम्  ।  सानुभ्यो जम्भकम्  ।  पर्वतेभ्यः किंपूरुषम्  १२

प्रतिश्रुत्काया ऋतुलम्  ।  घोषाय भषम्  ।  अन्ताय बहुवादिनम्  ।  अनन्ताय मूकम्  ।  महसे वीणावादम्  ।  क्रोशाय तूणवध्मम्  ।  आक्रन्दाय दुन्दुभ्याघातम्  ।  अवरस्पराय शङ्खध्मम्  ।  ऋभुभ्योऽजिनसंधायम्  ।  सा-ध्येभ्यश्चर्मम्णम्  १३

बीभत्सायै पौल्कसम्  ।  भूत्यै जागरणम्  ।  अभूत्यै स्वपनम्  ।  तुलायै वाणिजम्  ।  वर्णाय हिरण्यकारम्  ।  विश्वेभ्यो देवेभ्यः सिध्मलम्  ।  पश्चाद्दोषाय ग्लावम्  ।  ऋत्यै जनवादिनम्  ।  व्यृद्ध्या अपगल्भम्  ।  सँ शराय प्रच्छिदम्  १४

हसाय पुँ श्चलूमालभते  ।  वीणावादं गणकं गीताय  ।  यादसे शाबुल्याम्  ।  नर्माय भद्र वतीम्  ।  तूणवध्मं ग्रामण्यं पाणिसंघातं नृत्ताय  ।  मोदाया-नुक्रोशकम्  ।  आनन्दाय तलवम्  १५

अक्षराजाय कितवम्  ।  कृताय सभाविनम्  ।  त्रेताया आदिनवदर्शम्  ।  द्वापराय बहिःसदम्  ।  कलये सभास्थाणुम्  ।  दुष्कृताय चरकाचार्यम्  ।  अध्वने ब्रह्मचारिणम्  ।  पिशाचेभ्यः सैलगम्  ।  पिपासायै गोव्यच्छम्  ।  निरृत्यै गोघातम्  ।  क्षुधे गोविकर्तम्  ।  क्षुत्तृष्णाभ्यां तम्  ।  यो गां विकृन्तन्तं माँ सं भिक्षमाण उपतिष्ठते  १६

भूम्यै पीठसर्पिणमालभते  ।  अग्नयेऽँ! सलम्  ।  वायवे चाण्डालम्  ।  अन्तरिक्षाय वँ शनर्तिनम्  ।  दिवे खलतिम्  ।  सूर्याय हर्यक्षम्  ।  चन्द्र मसे मिर्मिरम्  ।  नक्षत्त्रेभ्यः किलासम्  ।  अह्ने शुक्लं पिङ्गलम्  ।  रात्रियै कृष्णं पिङ्गाक्षम्  १७

वाचे पुरुषमालभते  ।  प्राणमपानम्व्यानमुदानँ  समानं तान्वायवे  ।  सूर्याय चक्षुरालभते  ।  मनश्चन्द्र मसे  ।  दिग्म्यः श्रोत्रम्  ।  प्रजापतये पुरुषम्  १८

अथैतानरूपेभ्य आलभते  ।  अतिह्रस्वमतिदीर्घम्  ।  अतिकृशमत्यँ सलम्  ।  अतिशुक्लमतिकृष्णम्  ।  अतिश्लक्ष्णमतिलोमशम्  ।  अतिकिरिटमतिदन्तुरम्  ।  अतिमिर्मिरमतिमेमिषम्  ।  आशायै जामिम्  ।  प्रतीक्षायै कुमारीम्  १९   ४

सत्यं प्रपद्ये  ।  ऋतं प्रपद्ये  ।  अमृतं प्रपद्ये  ।  प्रजापतेः प्रियां तनुवमनार्तां प्रपद्ये  ।  इदमहं पञ्चदशेन वज्रेण  ।  द्विषन्तं भ्रातृव्यमवक्रामामि  ।  योऽस्मान्द्वेष्टि  ।  यं च वयं द्विष्मः  ।  भूर्भुवः सुवः  ।  हिम्  १

प्र वो वाजा अभिद्यवः  ।  हविष्मन्तो घृताच्या  ।  देवाञ्जिगाति सुम्नयुः  ।  अग्न आयाहि वीतये  ।  गृणानो हव्यदातये  ।  नि होता सत्सि बर्हिषि  ।  तं त्वा समिद्भिरङ्गिरः  ।  घृतेन वर्धयामसि  ।  बृहच्छोचा यविष्ठ्य  ।  स नः पृथु श्रवाय्यम्  २

अच्छा देव विवाससि  ।  बृहदग्ने सुवीर्यम्  ।  ईडेन्यो नमस्यस्  ।   तिरः  ।  तमाँ सि दर्शतः  ।  समग्निरिध्यते वृषा  ।  वृषो अग्निः समिध्यते  ।  अश्वो न देववाहनः  ।  तँ  हविश्मन्त ईडते  ।  वृषणं त्वा वयं वृषन्  ।  वृषाणः समिधीमहि  ३

अग्ने दीद्यतं बृहत्  ।  अग्निं दूतं वृणीमहे  ।  होतारं विश्ववेदसम्  ।  अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम्  ।  समिध्यमानो अध्वरे  ।  अग्निः पावक ईड्यः  ।  शोचिष्केशस्तमीमहे  ।  समिद्धो अग्न आहुत  ।  देवान्यक्षि स्वध्वर  ।  त्वँ  हि हव्यवाडसि  ।  आजुहोत दुवस्यत  ।  अग्निं प्रयत्यध्वरे  ।  वृणीध्वँ  हव्यवाहनम्  ।  त्वं वरुण उत मित्रो अग्ने  ।  त्वां वर्धन्ति मतिभिर्वसिष्ठाः  ।  त्वे वसु सुषणनानि सन्तु  ।  यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ४

अग्ने महाँ  असि ब्राह्मण भारत  ।  असावसौ  ।  देवेद्धो मन्विद्धः  ।  ऋषिष्टुतो विप्रानुमदितः  ।  कविशस्तो ब्रह्मसँ शितो घृताहवनः  ।  प्रणीर्यज्ञानाम्  ।  रथीरध्वराणाम्  ।  अतूर्तो होता  ।  तूर्णिर्हव्यवाट्  ।  आस्पात्रं जुहूर्देवानाम्  ५

चमसो देवपानः  ।  अराँ  इवाग्ने नेमिर्देवाँ स्त्वं परिभूरसि  ।  आवह देवान्यजमानाय  ।  अग्निमग्न आवह  ।  सोममावह  ।  अग्निमावह  ।  प्रजापतिमावह  ।  अग्नीषोमावावह  ।  इन्द्रा ग्नी आवह  ।  इन्द्र मावह  ।  महेन्द्र मावह  ।  देवाँ  आज्यपाँ  आवह  ।  अग्निँ  होत्रायावह  ।  स्वं महिमानमावह  ।  आ चाग्ने देवान्वह  ।  सुयजा च यज जातवेदः  ६

अग्निर्होता  ।   वेत्वग्निः  ।  होत्रं वेत्वप्रावित्रम्  ।  स्मो वयम्  ।  साधु ते यजमान देवता  ।  घृतवतीमध्वर्यो स्रुचमास्यस्व  ।  देवायुवं विश्ववाराम्  ।  ईडामहै देवाँ  ईडेन्यान्  ।  नमस्याम नमस्यान्  ।  यजाम यज्ञियान्  ७

समिधो अग्न आज्यस्य वियन्तु  ।  तनूनपादग्न आज्यस्य वेतु  ।  इडो अग्न आज्यस्य वियन्तु  ।  बर्हिरग्न आज्यस्य वेतु  ।  स्वाहाग्निम्  ।  स्वाहा सोमम्  ।  स्वाहाग्निम्  ।  प्रजापतिम्  ।  स्वाहाग्नीषोमौ  ।  स्वाहेन्द्रा ग्नी ।स्वाहेन्द्र म्  ।  स्वाहा महेन्द्र म्  ।  स्वाहा देवाँ  आज्यपान्  ।  स्वाहाग्निँ  होत्राज्जुषाणाः  ।  अग्न आज्यस्य वियन्तु  ८

अग्निर्वृत्राणि जङ्घनत्  ।  द्र विणस्युर्विपन्यया  ।  समिद्धः शुक्र आहुतः  ।  जुषाणो अग्निराज्यस्य वेतु  ।  त्वँ  सोमासि सत्पतिः  ।  त्वँ  राजोत वृत्रहा  ।  त्वं भद्रो  असि क्रतुः  ।  जुषाणः सोम आज्यस्य हविषो वेतु  ।  अग्निः प्रत्नेन जन्मना  ।  शुम्भानस्तनुवँ  स्वाम्  ।  कविर्विप्रेण वावृधे  ।  जुषाणो अग्निराज्यस्य वेतु  ।  सोम गीर्भिष्ट्वा वयम्  ।  वर्धयामो वचोविदः  ।  सुमृडीको न आविश  ।  जुषाणः सोम आज्यस्य हविषो वेतु  ९

अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्  ।  पतिः पृथिव्या अयम्  ।  अपाँ  रेताँ सि जिन्वति  ।  भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेता  ।  यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः  ।  दिवि मूर्धानं दधिषे सुवर्षाम्  ।  जिह्वामग्ने चकृषे हव्यवाहम्  ।  प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः  ।  विश्वा जातानि परि ता बभूव  ।  यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु  १०

वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ।  स वेद पुत्रः पितरँ  स मातरम्  ।  स सूनुर्भुवत्स भुवत्पुनर्मघः  ।  स द्यामौर्णोदन्तरिक्षँ  स सुवः  ।  स विश्वा भुवो अभवत्स आभवत्  ।  अग्नीषोमा सवेदसा  ।  सहूती वनतं गिरः  ।  सं देवत्रा बभूवथुः  ।  युवमेतानि दिवि रोचनानि  ।  अग्निश्च सोम सक्रतू अधत्तम्  ११

युवँ  सिन्धूँ रभिशस्तेरवद्यात्  ।  अग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतान्  ।  इन्द्रा ग्नी रोचना दिवः  ।  परि वाजेषु भूषथः  ।  तद्वां चेति प्र वीर्यम्  ।  श्नथद्वृत्रमुत सनोति वाजम्  ।  इन्द्रा  यो अग्नी सहुरी सपर्यात्  ।  इरज्यन्ता वसव्यस्य भूरेः  ।  सहस्तमा सहसा वाजयन्ता  ।  एन्द्र  सानसिँ  रयिम्  १२

सजित्वानँ  सदासहम्  ।  वर्षिष्ठमूतये भर  ।  प्र ससाहिषे पुरुहूत शत्रून्  ।  ज्येष्ठस्ते शुष्म इह रातिरस्तु  ।  इन्द्रा भर दक्षिणेना वसूनि  ।  पतिः सिन्धूनामसि रेवतीनाम्  ।  महाँ  इन्द्रो  य ओजसा  ।  पर्जन्यो वृष्टिमाँ  इव  ।  स्तोमैर्वत्सस्य वावृधे  ।  महाँ  इन्द्रो  नृवदा चर्षणिप्राः  १३

उत द्विबर्हा अमिनः सहोभिः  ।  अस्मद्रि यग्वावृधे वीर्याय  ।  उरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर्भूत्  ।  पिप्रीहि देवाँ  उशतो यविष्ठ  ।  विद्वाँ  ऋतूँ रृतुपते यजेह  ।  ये दैव्या ऋत्विजस्तेभिरग्ने  ।  त्वँ  होतॄणामस्यायजिष्ठः  ।  अग्निँ  स्विष्टकृतम्  ।  अयाडग्निरग्नेः प्रियाधामानि  ।  अयाट्सोमस्य प्रिया धामानि  १४

अयाडग्नेः प्रिया धामानि  ।  अयाट्प्रजापतेः प्रिया धामानि  ।  अयाडग्नीषोमयोः प्रिया धामानि  ।  अयाडिन्द्रा ग्नियोः प्रिया धामानि  ।  अयाडिन्द्र स्य प्रिया धामानि  ।  अयाण्महेन्द्र स्य प्रिया धामानि  ।  अयाड्देवानामाज्यपानां प्रिया धामानि  ।  यक्षदग्नेर्होतुः प्रिया धामानि  ।  यक्षत्स्वं महिमानम्  ।  आयजतामेज्या इषः  ।  कृणोतु सो अध्वरा जातवेदाः  ।  जुषताँ  हविः  ।  अग्ने यदद्य विशो अध्वरस्य होतः  ।  पावकशोचे वेष्ट्वँ  हि यज्वा  ।  ऋता यजासि महिना वि यद्भूः  ।  हव्या वह यविष्ठ या ते अद्य  १५

उपहूतँ  रथंतरँ  सह पृथिव्या  ।  उप मा रथंतरँ  सह पृथिव्या ह्वयताम्  ।  उपहूतं वामदेव्यँ  सहान्तरिक्षेण  ।  उप मा वामदेव्यँ  सहान्तरिक्षेण ह्वयताम्  ।  उपहूतं बृहत्सह दिवा  ।  उप मा बृहत्सह दिवा ह्वयताम्  ।  उपहूताः सप्त होत्राः  ।  उप मा सप्त होत्रा ह्वयन्ताम्  ।  उपहूता धेनुः सहर्षभा  ।  उप मा धेनुः सहर्षभा ह्वयताम्  १६
उपहूतो भक्षः सखा  ।  उप मा भक्षः सखा ह्वयताम्  ।  उपहूता३ं! हो  ।  इडोपहूता  ।  उपहूतेडा  ।  उपो अस्माँ  इडा ह्वयताम्  ।  इडोपहूता  ।  उपहूतेडा मानवी घृतपदी मैत्रावरुणी  ।  ब्रह्म देवकृतमुपहूतम्  १७

दैव्या अध्वर्यव उपहूताः  ।  उपहूता मनुष्याः  ।  य इमं यज्ञमवान्  ।  ये यज्ञपतिं वर्धान्  ।  उपहूते द्यावापृथिवी ।पूर्वजे ऋतावरी ।देवी देवपुत्रे  ।  उपहूतोऽयं यजमानः  ।  उत्तरस्यां देवयज्यायामुपहूतः  ।  भूयसि हविष्करण उपहूतः  ।  दिव्ये धामन्नुपहूतः  ।  इदं मे देवा हविर्जुषन्तामिति तस्मिन्नुपहूतः  ।  विश्वमस्य प्रियमुपहूतम्  ।  विश्वस्य प्रियस्योपहूतस्योपहूतः  १८

देवं बर्हिः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु  ।  देवो नराशँ सः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु  ।  देवो अग्निः स्विष्टकृत्  ।  सुद्र विणा मन्द्र ः! कविः  ।  सत्यमन्मायजी होता  ।  होतुर्होतुरायजीयान्  ।  अग्ने यान्देवानयाट्  ।  याँ  अपिप्रेः  ।  ये ते होत्रे अमत्सत  ।  ताँ  ससनुषीँ  होत्रां देवंगमाम्  ।  दिवि देवेषु यज्ञमेरयेमम्  ।  स्विष्टकृच्चाग्ने होताभुः  ।  वसुवने वसुधेयस्य नमोवाके वीहि  १९

इदं द्यावापृथिवी भद्र मभूत्  ।  आर्ध्म सूक्तवाकम्  ।  उत नमोवाकम्  ।  ऋध्यास्म सूक्तोच्यमग्ने  ।  त्वँ  सूक्तवागसि  ।  उपश्रितो दिवःपृथिव्योः  ।  ओमन्वती तेऽस्मिन्यज्ञे यजमान द्यावापृथिवी स्ताम्  ।  शंगये जीरदानू ।अत्रस्नू अप्रवेदे  ।  उरुगव्यूती अभयंकृतौ  २०

वृष्टिद्यावा रीत्यापा  ।  शम्भुवौ मयोभुवौ  ।  ऊर्जस्वती च पयस्वती च  ।  सूपचरणा च स्वधिचरणा च  ।  तयोराविदि  ।  अग्निरिदँ  हविरजुषत  ।  अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  सोम इदँ  हविरजुषत  ।  अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  अग्निरिदँ  हविरजुषत  २१

अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  प्रजापतिरिदँ  हविरजुषत  ।  अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  अग्नीषोमाविदँ  हविरजुषेताम्  ।  अवीवृधेतां महो ज्यायो-ऽक्राताम्  ।  इन्द्रा ग्नी इदँ  हविरजुषेताम्  ।  अवीवृधेतां महो ज्यायोऽक्राताम्  ।  इन्द्र  इदँ  हविरजुषत  ।  अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  महेन्द्र  इदँ  हविरजुषत  २२

अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  देवा आज्यपा आज्यमजुषन्त  ।  अवीवृधन्त महो ज्यायोऽक्रत  ।  अग्निर्होत्रेणेदँ  हविरजुषत  ।  अवीवृधत महो ज्यायोऽकृत  ।  अस्यामृधद्धोत्रायां देवंगमायाम्  ।  आशास्तेऽयं यजमानोऽसौ  ।  आयुराशास्ते  ।  सुप्रजास्त्वमाशास्ते  ।  सजातवनस्यामाशास्ते  २३

उत्तरां देवयज्यामाशास्ते  ।  भूयो हविष्करणमाशास्ते  ।  दिव्यं धामाशास्ते  ।  विश्वं प्रियमाशास्ते  ।  यदनेन हविषाशास्ते  ।  तदश्यात्तदृध्यात्  ।  तदस्मै देवा रासन्ताम्  ।  तदग्निर्देवो देवेभ्यो वनते  ।  वयमग्नेर्मानुषाः  ।  इष्टं च वीतं च  ।  उभे च नो द्यावापृथिवी अँ हसः पाताम्  ।  इह गतिर्वामस्येदं च  ।  नमो देवेभ्यः  २४

तच्छंयोरावृणीमहे  ।  गातुं यज्ञाय  ।  गातुं यज्ञपतये  ।  दैवी स्वस्तिरस्तु नः  ।  स्वस्तिर्मानुषेभ्यः  ।  ऊर्ध्वं जिगातु भेषजम्  ।  शं नो अस्तु द्विपदे  ।  शं चतुष्पदे  २५

आप्यायस्व  ।   सं ते  ।   ।इह त्वष्टारमग्रियं। तन्नस्तुरीपम्  ।   ।देवानां पत्नीरुशतीरवन्तु नः  ।  प्रावन्तु नस्तुजये वाजसातये  ।  याः पार्थिवासो या अपामपि व्रते  ।  ता नो देवीः सुहवाः शर्म यच्छत  ।  उत ग्ना वियन्तु देवपत्नीः  ।  इन्द्रा ण्यग्नाय्यश्विनी राट्  ।  आ रोदसी वरुणानी शृणोतु  ।  वियन्तु देवीर्य ऋतुर्जनीनाम्  २६

अग्निर्होता गृहपतिः स राजा  ।  विश्वा वेद जनिमा जातवेदाः  ।  देवानामुत यो मर्त्यानाम्  ।  यजिष्ठः स प्रयजतामृतावा  ।  वयमु त्वा गृहपते जनानाम्  ।  अग्ने अकर्म समिधा बृहन्तम्  ।  अस्थूरिणो गार्हपत्यानि सन्तु  ।  तिग्मेन नस्तेजसा सँ शिशाधि  २७

उपहूतँ  रथंतरँ  सह पृथिव्या  ।  उप मा रथंतरँ  सह पृथिव्या ह्वयताम्  ।  उपहूतं वामदेव्यँ  सहान्तरिक्षेण  ।  उप मा वामदेव्यँ  सहान्तरिक्षेण ह्वयताम्  ।  उपहूतं बृहत्सह दिवा  ।  उप मा बृहत्सह दिवा ह्वयताम्  ।  उपहूताः सप्त होत्राः  ।  उप मा सप्त होत्रा ह्वयन्ताम्  ।  उपहूता धेनुः सहर्षभा  ।  उप मा धेनुः सहर्षभा ह्वयताम्  २८

उपहूतो भक्षः सखा  ।  उप मा भक्षः सखा ह्वयताम्  ।  उपहूता३ं! हो  ।  इडोपहूता  ।  उपहूतेडा  ।  उपो अस्माँ  इडा ह्वयताम्  ।  इडोपहूता  ।  उपहूतेडा  ।  मानवी घृतपदी मैत्रावरुणी ।ब्रह्म देवकृतमुपहूतम्  २९

दैव्या अध्वर्यव उपहूताः  ।  उपहूता मनुष्याः  ।  य इमं यज्ञमवान्  ।  ये यज्ञपत्नीं वर्धान्  ।  उपहूते द्यावापृथिवी ।पूर्वजे ऋतावरी ।देवी देवपुत्रे  ।  उपहूतेयं यजमाना  ।  इन्द्रा णीवाविधवा  ।  अदितिरिव सुपुत्रा  ।  उत्तरस्यां देवयज्यायामुपहूता  ।  भूयसि हविष्करण उपहूता  ।  दिव्ये धामन्नुपहूता  ।  इदं मे देवा हविर्जुषन्तामिति तस्मिन्नुपहूता  ।  विश्वमस्याः प्रियमुपहूतम्  ।  विश्वस्य प्रियस्योपहूतस्योपहूता  ३०   ५

अञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्तः  ।  वनस्पते मधुना दैव्येन  ।  यदूर्ध्वस्तिष्ठाद्द्रविणेह धत्तात्  ।  यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थे  ।  उच्छ्रयस्व वनस्पते  ।  वर्षमन्पृथिव्या अधि  ।  सुमिती मीयमानः  ।  वर्चो धा यज्ञवाहसे  ।  समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्तात्  ।  ब्रह्म वन्वानो अजरँ  सुवीरम्  १

आरे अस्मदमतिं बाधमानः  ।  उच्छ्रयस्व महते सौभगाय  ।  ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये  ।  तिष्ठा देवो न सविता  ।  ऊर्ध्वो वाजस्य सनिता यदञ्जिभिः  ।  वाघद्भिर्विह्वयामहे  ।  ऊर्ध्वो नः पाह्यँ हसो निकेतुना  ।  विश्वँ  समत्त्रिणं दह  ।  कृधी न ऊर्ध्वान्च रथाय जीवसे  ।  विदा देवेषु नो दुवः  २

जातो जायते सुदिनत्वे अह्नाम्  ।  स मर्य आ विदथे वर्धमानः  ।  पुनन्ति धीरा अपसो मनीषा  ।  देवया विप्र उदिर्यति वाचम्  ।  युवा सुवासाः परिवीत आगात्  ।  स उ श्रेयान्भवति जायमानः  ।  तं धीरासः कवय उन्नयन्ति  ।  स्वाधियो मनसा देवयन्तः  ।  पृथुपाजा अमर्त्यः  ।  घृतनिर्णिक्स्वाहुतः  ।  अग्निर्यज्ञस्य हव्यवाट्  ।  तँ  सबाधो यतस्रुचः  ।  इत्था धिया यज्ञवन्तः  ।  आचक्रुरग्निमूतये  ।  त्वं वरुण उत मित्रो अग्ने  ।  त्वां वर्धन्ति मतिभिर्वसिष्ठाः  ।  त्वे वसु सुषणनानि सन्तु  ।  यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः  ३

होता यक्षदग्निँ  समिधा सुषमिधा समिद्धं नाभा पृथिव्याः संगथे वामस्य  ।  वर्ष्मन्दिव इडस्पदे वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्तनूनपातमदितेर्गर्भं भुवनस्य गोपाम्  ।  मध्वाद्य देवो देवेभ्यो देवयानान्पथो अनक्तु वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षन्नराशँ सं नृशस्त्रं नॄँ क्त्रणेत्रम्  ।  गोभिर्वपावान्त्स्याद्वीरैः शक्तीवान्रथैः प्रथमयावा हिरण्यैश्चन्द्री  वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदग्निमिड ईडितो देवो देवाँ  आवक्षद्दूतो हव्यवाडमूरः  ।  उपेमं यज्ञमुपेमां देवो देवहूतिमवतु वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्बर्हिः सुष्टरीमोर्णम्रदा अस्मिन्यज्ञे वि च प्र च प्रथताँ  स्वासस्थं देवेभ्यः  ।  एमेनदद्य वसवो रुद्रा  आदित्याः सदन्तु प्रियमिन्द्र स्यास्तु वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ४

होता यक्षद्दुर ऋष्वाः कवष्योऽकोषधावनीरुदाताभिर्जिहतां वि पक्षोभिः श्रयन्ताम्  ।  सुप्रायणा अस्मिन्यज्ञे विश्रयन्तामृतावृधो वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदुषासानक्ता बृहती सुपेशसा नॄँ क्त्!अतिभ्यो योनिं कृण्वाने  ।  सँ स्मयमाने इन्द्रे ण देवैरेदं बर्हिः सीदतां वीतामाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्दैव्या होतारा मन्द्रा  पोतारा कवी प्रचेतसा  ।  स्विष्टमद्यान्यः करदिषा स्वभिगूर्तमन्य ऊर्जा सतवसेमं यज्ञं दिवि देवेषु धत्तां वीतामाज्यस्य होतर्यज  ५

होता यक्षत्तिस्रो देवीरपसामपस्तमा अच्छिद्र मद्येदमपस्तन्वताम्  ।  देवेभ्यो देवीर्देवमपो वियन्त्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षत्त्वष्टारमचिष्टुमपाकँ  रेतोधां विश्रवसं यशोधाम्  ।  पुरुरूपमकामकर्शनँ  सुपोषः पोषैः स्यात्सुवीरो वीरैर्वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षद्वनस्पतिमुपावस्रक्षद्धियो जोष्टारँ  शशमन्नरः  ।  स्वदात्स्वधितिरृतुथाद्य देवो देवेभ्यो हव्यावाड्वेत्वाज्यस्य होतर्यज  ।  होता यक्षदग्निँ  स्वाहाज्यस्य स्वाहा मेदसः स्वाहा स्तोकानाँ  स्वाहा स्वाहाकृतीनाँ  स्वाहा हव्यसूक्तीनाम्  ।  स्वाहा देवाँ  आज्यपान्त्स्वा-हाग्निँ  होत्राज्जुषाणा अग्न अज्यस्य वियन्तु होतर्यज  ६

समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे  ।  देवो देवान्यजसि जातवेदः  ।  आ च वह मित्रमहश्चिकित्वान्  ।  त्वं दूतः कविरसि प्रचेताः  ।  तनूनपात्पथ ऋतस्य यानान्  ।  मध्वा समञ्जन्त्स्वदया सुजिह्व  ।  मन्मानि धीभिरुत यज्ञमृन्धन्  ।  देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः  ।  नराशँ सस्य महिमानमेषाम्  ।  उपस्तोषाम यजतस्य यज्ञैः  ७

ते सुक्रतवः शुचयो धियंधाः  ।  स्वदन्तु देवा उभयानि हव्या  ।  आजुह्वान ईड्यो वन्द्यश्च  ।  आयाह्यग्ने वसुभिः सजोषाः  ।  त्वं देवानामसि यह्व होता  ।  स एनान्यक्षीषितो यजीयान्  ।  प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा पृथिव्याः  ।  वस्तोरस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम्  ।  व्यु प्रथते वितरं वरीयः  ।  देवेभ्यो अदितये स्योनम्  ८

व्यचस्वतीरुर्विया विश्रयन्ताम्  ।  पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः  ।  देवीर्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वाः  ।  देवेभ्यो भवथ सुप्रायणाः  ।  आ सुष्वयन्ती यजते उपाके  ।  उषासानक्ता सदतां नि योनौ  ।  दिव्ये योषणे बृहती सुरुक्मे  ।  अधि श्रियँ  शुक्रपिशं दधाने  ।  दैव्या होतारा प्रथमा सुवाचा  ।  मिमाना यज्ञं मनुषो यजध्यै  ९

प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू ।प्राचीनं ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता  ।  आ नो यज्ञं भारती तूयमेतु  ।  इडा मनुष्वदिह चेतयन्ती ।तिस्रो देवीर्बर्हिरेदँ  स्योनम्  ।  सरस्वतीः स्वपसः सदन्तु  ।  य इमे द्यावापृथिवी जनित्री ।रूपैरपिँ शद्भुवनानि विश्वा  ।  तमद्य होतरिषितो यजीयान्  ।  देवं त्वष्टारमिह यक्षि विद्वान् १०

उपावसृजत्त्मन्या समञ्जन्  ।  देवानां पाथ ऋतुथा हवीँ षि  ।  वनस्पतिः शमिता देवो अग्निः  ।  स्वदन्तु हव्यं मधुना घृतेन  ।  सद्यो जातो व्यमिमीत यज्ञम्  ।  अग्निर्देवानामभवत्पुरोगाः  ।  अस्य होतुः प्रदिश्यृतस्य वाचि  ।  स्वाहाकृतँ  हविरदन्तु देवाः  ११

अग्निर्होता नो अध्वरे  ।  वाजी सन्परिणीयते  ।  देवो देवेषु यज्ञियः  ।  परि त्रिविष्ट्यध्वरम्  ।  यात्यग्नी रथीरिव  ।  आ देवेषु प्रयो दधत्  ।  परि वाजपतिः कविः  ।  अग्निर्हव्यान्यक्रमीत्  ।  दधद्र त्नानि दाशुषे  १२

अजैदग्निः  ।  असनद्वाजं नि  ।   देवो देवेभ्यो हव्या वाट्  ।  प्राञ्जोभिर्हिन्वानः  ।  धेनाभिः कल्पमानः  ।  यज्ञस्यायुः प्रतिरन्  ।  उपप्रेष्य होतः  ।  हव्या देवेभ्यः  १३

दैव्याः शमितार उत मनुष्या आरभध्वम्  ।  उपनयत मेध्या दुरः  ।  आशासाना मेधपतिभ्यां मेधम्  ।  प्रास्मा अग्निं भरत  ।  स्तृणीत बर्हिः  ।  अन्वेनं माता मन्यताम्  ।  अनु पिता  ।  अनु भ्राता सगर्भ्यः  ।  अनु सखा सयूथ्यः  ।  उदीचीनाँ  अस्य पदो निधत्तात्  १४

सूर्यं चक्षुर्गमयतात्  ।  वातं प्राणमन्ववसृजतात्  ।  दिशः श्रोत्रम्  ।  अन्तरि-क्षमसुम्  ।  पृथिवीँ  शरीरम्  ।  एकधास्य त्वचमाच्छ्यतात्  ।  पुरा नाभ्या अपिशसो वपामुत्खिदतात्  ।  अन्तरेवोष्माणं वारयतात्  ।  श्येनमस्य वक्षः कृणुतात्  ।  प्रशसा बाहू  १५

शला दोषणी ।कश्यपेवाँ सा अच्छिद्रे  श्रोणी ।कवषोरू स्रेकपर्णाष्ठीवन्ता  ।  षड्विँ शतिरस्य वङ्क्रयः  ।  ता अनुष्ठ्योच्च्यावयतात्  ।  गात्रंगात्रमस्यानूनं कृणुतात्  ।  ऊवध्यगूहं पार्थिवं खनतात्  ।  अस्ना रक्षः सँ सृजतात्  ।  वनि-ष्ठुमस्य मा राविष्ट  १६

उरूकं मन्यमानाः  ।  नेद्वस्तोके तनये  ।  रविता रवच्छमितारः  ।  अध्रिगो शमीध्वम्  ।  सुशमि शमीध्वम्  ।  शमीध्वमध्रिगो  ।  अध्रिगुश्चापापश्च  ।  उभौ देवानाँ  शमितारौ  ।  ताविमं पशुँ  श्रपयतां प्रविद्वाँ सौ  ।  यथायथास्य श्रपणं तथातथा  १७

जुषस्व सप्रथस्तमम्  ।  वचो देवप्सरस्तमम्  ।  हव्या जुह्वान आसनि  ।  इमं नो यज्ञममृतेषु धेहि  ।  इमा हव्या जातवेदो जुषस्व  ।  स्तोकानामग्ने मेदसो घृतस्य  ।  होतः प्राशान प्रथमो निषद्य  ।  घृतवन्तः पावक ते  ।  स्तोकाः श्चोतन्ति मेदसः  ।  स्वधर्मं देववीतये  १८
श्रेष्ठं नो धेहि वार्यम्  ।  तुभ्यँ  स्तोका घृतश्चुतः  ।  अग्ने विप्राय सन्त्य  ।  ऋषिः श्रेष्ठः समिध्यसे  ।  यज्ञस्य प्राविता भव  ।  तुभ्यँ  श्चोतन्त्यध्रिगो शचीवः  ।  स्तोकासो अग्ने मेदसो घृतस्य  ।  कविशस्तो बृहता भानुनागाः  ।  हव्या जुषस्व मेधिर  ।  ओजिष्ठं ते मध्यतो मेद उद्भृतम्  ।  प्र ते वयं ददामहे  ।  श्चोतन्ति ते वसो स्तोका अधि त्वचि  ।  प्रति तान्देवशो विहि  १९

आ वृत्रहणा वृत्रहभिः शुष्मैः  ।  इन्द्र  यातं नमोभिरग्ने अर्वाक्  ।  युवँ  राधोभिरकवेभिरिन्द्र   ।  अग्ने अस्मे भवतमुत्तमेभिः  ।  होता यक्षदिन्द्रा ग्नी ।छागस्य वपाया मेदसः  ।   जुषेताँ  हविः  ।  होतर्यज  ।  वि ह्यख्यन्मनसा वस्य इच्छन्  ।  इन्द्रा ग्नी ज्ञास उत वा सजातान्  २०

नान्या युवत्प्रमतिरस्ति मह्यम्  ।  स वां धियं वाजयन्तीमतक्षम्  ।  होता यक्षदिन्द्रा ग्नी ।पुरोडाशस्य जुषेताँ  हविः  ।  होतर्यज  ।  त्वामीडते अजिरं दूत्याय  ।  हविष्मन्तः सदमिन्मानुषासः  ।  यस्य देवैरासदो बर्हिरग्ने  ।  अहान्यस्मै सुदिना भवन्तु  ।  होता यक्षदग्निम्  ।  पुरोडाशस्य जुषताँ  हविः  ।  होतर्यज  २१

गीर्भिर्विप्रः प्रमतिमिच्छमानः  ।  ईट्टे रयिं यशसं पूर्वभाजम्  ।  इन्द्रा ग्नी वृत्रहणा सुवज्रा  ।  प्र णो नव्येभिस्तिरतं देष्णैः  ।  मा च्छेद्म रश्मीँ रिति नाधमानाः  ।  पितृणाँ  शक्तीरनुयच्छमानाः  ।  इन्द्रा ग्निभ्यां कं वृषणो मदन्ति  ।  ता ह्यद्री  धिषणाया उपस्थे  ।  अग्निँ  सुदीतिँ  सुदृशं गृणन्तः  ।  नमस्यामस्त्वेड्यं जातवेदः  ।  त्वां दूतमरतिँ  हव्यवाहम्  ।  देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम्  २२

त्वँ  ह्यग्ने प्रथमो मनोता  ।  अस्या धियो अभवो दस्म होता  ।  त्वँ  सीं वृषन्नकृणोर्दुष्टरीतु  ।  सहो विश्वस्मै सहसे सहध्यै  ।  अधा होता न्यसीदो यजीयान्  ।  इडस्पद इषयन्नीड्यः सन्  ।  तं त्वा नरः प्रथमं देवयन्तः  ।  महो राये चितयन्तो अनुग्मन्  ।  वृतेव यन्तं बहुभिर्वसव्यैः  ।  त्वे रयिं जागृ-वाँ सो अनुग्मन्  २३

रुशन्तमग्निं दर्शतं बृहन्तम्  ।  वपावन्तं विश्वहा दीदिवाँ सम्  ।  पदं देवस्य नमसा वियन्तः  ।  श्रवस्यवः श्रव आपन्नमृक्तम्  ।  नामानि चिद्दधिरे यज्ञियानि  ।  भद्रा यां ते रणयन्त संदृष्टौ  ।  त्वां वर्धन्ति क्षितयः पृथिव्याम्  ।  त्वँ  राय उभयासो जनानाम्  ।  त्वं त्राता तरणे चेत्योऽभूः  ।  पिता माता सदमि-न्मानुषाणाम्  २४

स पर्येण्यः स प्रियो विक्ष्वग्निः  ।  होता मन्द्रो  निषसादा यजीयान्  ।  तं त्वा वयं दम आ दीदिवाँ सम्  ।  उप ज्ञुबाधो नमसा सदेम  ।  तं त्वा वयँ  सुधियो नव्यमग्ने  ।  सुम्नायव ईमहे देवयन्तः  ।  त्वं विशो अनयो दीद्यानः  ।  दिवो अग्ने बृहता रोचनेन  ।  विशां कविं विश्पतिँ  शश्वतीनाम्  ।  नितोशनं वृषभं चर्षणीनाम्  २५

प्रेतीषणिमिषयन्तं पावकम्  ।  राजन्तमग्निं यजतँ  रयीणाम्  ।  सो अग्न ईजे शशमे च मर्तः  ।  यस्त आनट्समिधा हव्यदातिम्  ।  य आहुतिं परि वेदा नमोभिः  ।  विश्वेत्स वामा दधते त्वोतः  ।  अस्मा उ ते महि महे विधेम  ।  नमोभिरग्ने समिधोत हव्यैः  ।  वेदी सूनो सहसो गीर्भिरुक्थैः  ।  आ ते भद्रा याँ  सुमतौ यतेम  २६

आ यस्ततन्थ रोदसी वि भासा  ।  श्रवोभिश्च श्रवस्यस्तरुत्रः  ।  बृहद्भिर्वाजैः स्थविरेभिरस्मे  ।  रेवद्भिरग्ने वितरं विभाहि  ।  नृवद्वसो सदमिद्धेह्यस्मे  ।  भूरि तोकाय तनयाय पश्वः  ।  पूर्वीरिषो बृहतीरारे अघाः  ।  अस्मे भद्रा  सौश्रवसानि सन्तु  ।  पुरूण्यग्ने पुरुधा त्वाया  ।  वसूनि राजन्वसुता ते अश्याम्  ।  पुरूणि हि त्वे पुरुवार सन्ति  ।  अग्ने वसु विधते राजनि त्वे  २७

आ भरतँ  शिक्षतं वज्रबाहू ।अस्माँ  इन्द्रा ग्नी अवतँ  शचीभिः  ।  इमे नु ते रश्मयः सूर्यस्य  ।  येभिः सपित्वं पितरो न आयन्  ।  होता यक्षदिन्द्रा ग्नी ।छागस्य हविष आत्तामद्य  ।  मध्यतो मेद उद्भृतम्  ।  पुरा द्वेषोभ्यः  ।  पुरा पौरुषेय्या गृभः  ।  घस्तां नूनम्  २८

घासेऽज्राणां यवसप्रथमानाम्  ।  सुमत्क्षराणाँ  शतरुद्रि याणाम्  ।  अग्निष्वात्तानां पीवोपवसनानाम्  ।  पार्श्वतः श्रोणितः शितामत उत्सादतः  ।  अङ्गाद-ङ्गादवत्तानाम्  ।  करत एवेन्द्र ग्नी ।जुषेताँ  हविः  ।  होतर्यज  ।  देवेभ्यो वनस्पते हवीँ षि  ।  हिरण्यपर्ण प्रदिवस्ते अर्थम्  २९

प्रदक्षिणिद्र शनया नियूय  ।  ऋतस्य वक्षि पथिभी रजिष्ठैः  ।  होता यक्षद्वन-स्पतिम्  ।   अभि हि  ।   पिष्टतमया रभिष्ठया रशनयाधित  ।  यत्रेन्द्रा ग्नियोश्छा-गस्य हविषः प्रिया धामानि  ।  यत्र वनस्पतेः प्रिया पाथाँ सि  ।  यत्र देवाना-माज्यपानां प्रिया धामानि  ।  यत्राग्नेर्होतुः प्रिया धामानि  ।  तत्रैतं प्रस्तुत्ये-वोपस्तुत्येवोपावस्रक्षत्  ।  रभीयाँ समिव कृत्वी  ३०

करदेवं देवो वनस्पतिः  ।  जुषताँ  हविः  ।  होतर्यज  ।  पिप्रीहि देवाँ  उशतो यविष्ठ  ।  विद्वाँ  ऋतूँ  ऋतुपते यजेह  ।  ये दैव्या ऋत्विजस्तेभिरग्ने  ।  त्वँ  होतॄणामस्यायजिष्ठाः  ।  होता यक्षदग्निँ  स्विष्टकृतम्  ।  अयाडग्निरिन्द्रा ग्नियो-श्छागस्य हविषः प्रिया धामानि  ।  अयाड्वनस्पतेः प्रिया पाथाँ सि  ।  अया-ड्देवानामाज्यपानां प्रिया धामानि  ।  यक्षदग्नेर्होतुः प्रिया धामानि  ।  यक्षत्स्वं महिमानम्  ।  आयजतामेज्या इषः  ।  कृणोतु सो अध्वरा जातवेदाः  ।  जुषताँ  हविः  ।  होतर्यज  ३१

उपो ह यद्विदथं वाजिनो गूः  ।  गीर्भिर्विप्राः प्रमतिमिच्छमानाः  ।  अर्वन्तो न काष्ठां नक्षमाणाः  ।  इन्द्रा ग्नी जोहुवतो नरस्ते  ।  वनसपते रशनयाभिधाय  ।  पिष्टतमया वयुनानि विद्वान्  ।  वह देवत्रा दिधिषो हवीँ षि  ।  प्र च दातारममृतेषु वोचः  ।  अग्निँ  स्विष्टकृतम्  ।  अयाडग्निरिन्द्रा ग्नियोश्छागस्य हविषः प्रिया धामानि  ३२

अयाड्वनस्पतेः प्रिया पाथाँ सि  ।  अयाड्देवानामाज्यपानां प्रिया धामानि  ।  यक्षदग्नेर्होतुः  ।  प्रिया धामानि  ।  यक्षत्स्वं महिमानम्  ।  आयजतामेज्या इषः  ।  कृणोतु सो अध्वरा जातवेदाः  ।  जुषताँ  हविः  ।  अग्ने यदद्य विशो अध्वरस्य होतः  ।  पावकशोचे वेष्ट्वँ  हि यज्वा  ।  ऋता यजासि महिना वि यद्भूः  ।  हव्या वह यविष्ठ या ते अद्य  ३३

देवं बर्हिः सुदेवं देवैः स्यात्सुवीरं वीरैर्वस्तोर्वृज्येताक्तोः प्रभ्रियेतात्यन्यान्राया बर्हिष्मतो मदेम वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवीर्द्वारः संघाते विड्वीर्यामञ्शिथिरा ध्रुवा देवहूतौ वत्स ईमेनास्तरुण आमिमीयात्कुमारो वा नवजातो मैना अर्वा रेणुककाटः पृणग्  ।   वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवी उषासानक्ताद्यास्मिन्यज्ञे प्रयत्यह्वेतामपि नूनं दैवीर्विशः प्रायासिष्टाँ  सुप्रीते सुधिते वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवी जोष्ट्री वसुधिती ययोरन्याघा द्वेषाँ सि युयवदान्या वक्षद्वसु वार्याणि यजमानाय वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवी ऊर्जाहुती इषमूर्जमन्यावक्षत्सग्धिँ  सपीतिमन्या नवेन पूर्वं दयमानाः स्याम पुराणेन नवं तामूर्जमूर्जाहुती ऊर्जयमाने अदःतां वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवा दैव्या होतारा नेष्टारा पोतारा हताघशँ सावाभरद्वसू वसुवने वसुधेयस्य वीतां यज  ।  देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीरिडा सरस्वती भारती द्यां भारत्यादित्यैरस्पृक्षत्सरस्वतीमँ  रुद्रै र्यज्ञमावीदिहैवेडया वसुमत्या सधमादं मदेम वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु यज  ।  देवो नराशँ सस्त्रिशीर्षा षडक्षः शतमिदेनँ  शितिपृष्ठा आदधति सहस्रमीं प्रवहन्ति मित्रावरुणेदस्य होत्रमर्हतो बृहस्पतिः स्तोत्रमश्विनाध्वर्यवं वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवो वनस्पतिर्वर्षप्रावा घृतनिर्णिग्द्यामग्रेणास्पृक्ष-दान्तरिक्षं मध्येनाप्राः पृथिवीमुपरेणादृँ हीद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवं बर्हिर्वारितीनां निधे धासि प्रच्युतीनामप्रच्युतं निकामधरणं पुरुस्पार्हं यशस्वदेना बर्हिषान्या बर्हीँ ष्यभिष्याम वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज  ।  देवो अग्निः स्विष्टकृत्सुद्र विणा मन्द्र ः! कविः सत्यमन्मायजी होता होतुर्होतुरा-यजीयानग्ने यान्देवानयाड्याँ  अपिप्रेर्ये ते होत्रे अमत्सत ताँ  ससनुषीँ  होत्रां देवंगमां दिवि देवेषु यज्ञमेरयेमँ  स्विष्टकृच्चाग्ने होताभूर्वसुवने वसुधेयस्य नमोवाके वीहि यज  ३४

देवं बर्हिः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु  ।  देवीर्द्वारः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु  ।  देवी उषासानक्ता  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीताम्  ।  देवी जोष्ट्री ।वसुवने वसुधेयस्य वीताम्  ।  देवी ऊर्जाहुती ।वसुवने वसुधेयस्य वीताम्  ३५

देवा दैव्या होतारा  ।  वसुवने वसुधेयस्य वीताम्  ।  देवीस्तिस्रस्तिस्रो देवीः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वियन्तु  ।  देवो नराशँ सः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु  ।  देवो वनस्पतिः  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु  ।  देवं बर्हिर्वारितीनाम्  ।  वसुवने वसुधेयस्य वेतु  ३६

देवो अग्निर्स्विष्टकृत्  ।  सुद्र विणा मन्द्र ः! कविः  ।  सत्यमन्मायजी होता  ।  होतुर्होतुरायजीयान्  ।  अग्ने यान्देवानयाट्  ।  याँ  अपिप्रेः  ।  ये ते होत्रे अमत्सत  ।  ताँ  ससनुषीँ  होत्रां देवंगमाम्  ।  दिवि देवेषु यज्ञमेरयेमम्  ।  स्विष्टकृच्चाग्ने होताभुः  ।  वसुवने वसुधेयस्य नमोवाके वीहि  ३७

अग्निमद्य होतारमवृणीतायं यजमानः पचन्पक्तीः पचन्पुरोडाशं बध्नन्निन्द्रा ग्निभ्यां छागँ । सूपस्था अद्य देवो वनस्पतिरभवदिन्द्रा ग्निभ्यां छागेनाघस्तां तं मेदस्तः प्रति पचताग्रभीष्टामवीवृधेतां पुरोडाशेन त्वामद्य ऋष आर्षेय ऋषीणां नपादवृणीतायं यजमानो बहुभ्य आ संगतेभ्य एष मे देवेषु वसु वार्यायक्ष्यत इति  ।   ता या देवा देवदानान्यदुस्तान्यस्मा आ च शास्स्वा च गुरस्वेषितश्च होतरसि भद्र वाच्याय प्रेषितो मानुषः सूक्तवाकाय सूक्ता ब्रूहि  ३८   ६

सर्वान्वा एषोऽग्नौ कामान्प्रवेशयति  ।  योऽग्नीनन्वाधाय व्रतमुपैति  ।  स यदनिष्ट्वा प्रयायात्  ।  अकामप्रीता एनं कामा नानु प्रयायुः  ।  अतेजा अवीर्यः स्यात्  ।  स जुहुयात्  ।  तुभ्यं ता अङ्गिरस्तम  ।  विश्वाः सुक्षितयः पृथक्  ।  अग्ने कामाय येमिर इति  ।  कामानेवास्मिन्दधाति  १

कामप्रीता एनं कामा अनु प्रयान्ति  ।  तेजस्वी वीर्यावान्भवति  ।  संततिर्वा एषा यज्ञस्य  ।  योऽग्नीनन्वाधाय व्रतमुपैति  ।  स यदुद्वायति  ।  विच्छि-त्तिरेवास्य सा  ।  तं प्राञ्चमुद्धृत्य  ।  मनसोपतिष्ठेत  ।  मनो वै प्रजापतिः  ।  प्राजापत्यो यज्ञः  २

मनसैव यज्ञँ  संतनोति  ।  भूरित्याह  ।  भूतो वै प्रजापतिः  ।  भूतिमेवोपैति  ।  वि वा एष इन्द्रि येण वीर्येणर्ध्यते  ।  यस्याहिताग्नेरग्निरपक्षायति  ।  यावच्छम्यया प्रविध्येत्  ।  यदि तावदपक्षायेत्  ।  तँ  संभरेत्  ।  इदं त एकं पर उत एकम्  ३
तृतीयेन ज्योतिषा संविशस्व  ।  संवेशनस्तनुवै चारुरेधि  ।  प्रिये देवानां परमे जनित्र इति  ।  ब्रह्मणैवैनँ  संभरति  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यदि परस्तरामपक्षायेत्  ।  अनुप्रयायावस्येत्  ।  सो एव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  ओषधीर्वा एतस्य पशून्पयः प्रविशति  ।  यस्य हविषे वत्सा अपाकृता धयन्ति  ४

तान्यद्दुह्यात्  ।  यातयाम्ना हविषा यजेत  ।  यन्न दुह्यात्  ।  यज्ञपरुरन्तरियात्  ।  वायव्यां यवागूं निर्वपेत्  ।  वायुर्वै पयसः प्रदापयिता  ।  स एवास्मै पयः प्रदापयति  ।  पयो वा ओषधयः  ।  पयः पयः  ।  पयसैवास्मै पयोऽवरुन्धे  ५

अथोत्तरस्मै हविषे वत्सानपाकुर्यात्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  अन्यतरान्वा एष देवान्भागधेयेन व्यर्धयति  ।  ये यजमानस्य सायं गृहमागच्छन्ति  ।  यस्य सायंदुग्धँ  हविरार्तिमार्च्छति  ।  इन्द्रा य व्रीहीन्निरुप्योपवसेत्  ।  पयो वा ओषधयः  ।  पय एवारभ्य गृहीत्वोपवसति  ।  यत्प्रातः स्यात्  ।  तच्छृतं कुर्यात्  ६

अथेतर ऐन्द्र ः! पुरोडाशः स्यात्  ।  इन्द्रि ये एवास्मै समीची दधाति  ।  पयो वा ओषधयः  ।  पयः पयः  ।  पयसैवास्मै पयोऽवरुन्धे  ।  अथोत्तरस्मै हविषे वत्सानपाकुर्यात्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  उभयान्वा एष देवान्भागधेयेन व्यर्धयति  ।  ये यजमानस्य सायं च प्रातश्च गृहमागच्छन्ति  ।  यस्योभयँ  हविरार्तिमार्छति  ७

न्द्रैं!  पञ्चशरावमोदनं निर्वपेत्  ।  अग्निं देवतानां प्रथमं यजेत्  ।  अग्निमुखा एव देवताः प्रीणाति  ।  अग्निं वा अन्वन्या देवताः  ।  इन्द्र मन्वन्याः  ।  ता एवोभयीः प्रीणाति  ।  पयो वा ओषधयः  ।  पयः पयः  ।  पयसैवास्मै पयोऽवरुन्धे  ।  अथोत्तरस्मै हविषे वत्सानपाकुर्यात्  ८

सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  अर्धो वा एतस्य यज्ञस्य मीयते  ।  यस्य व्रत्येऽहन्पत्न्यनालम्भुका भवति  ।  तामपरुध्य यजेत  ।  सर्वेणैव यज्ञेन यजते  ।  तामिष्ट्वोपह्वयेत  ।  अमू हमस्मि  ।  सा त्वम्  ।  द्यौरहम्  ।  पृथिवी त्वम्  ।  सामाहम्  ।  ऋक्त्वम्  ।  तावेहि संभवाव  ।  सह रेतो दधावहै  ।  पुँ से पुत्राय वेत्तवै  ।  रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्यायेति  ।  अर्ध एवैनामुपह्वयते  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ९

यद्विष्षण्णेन जुहुयात्  ।  अप्रजा अपशुर्यजमानः स्यात्  ।  यदनायतने निनयेत्  ।  अनायतनः स्यात्  ।  प्राजापत्ययर्चा वल्मीकवपायामवनयेत्  ।  प्राजापत्यो वै वल्मीकः  ।  यज्ञः प्रजापतिः  ।  प्रजापतावेव यज्ञं प्रतिष्ठापयति  ।  भूरित्याह  ।  भूतो वै प्रजापतिः  १०

भूतिमेवोपैति  ।  तत्कृत्वा  ।  अन्यां दुग्ध्वा पुनर्होतव्यम्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यत्कीटावपन्नेन जुहुयात्  ।  अप्रजा अपशुर्यजमानः स्यात्  ।  यदनायतने निनयेत्  ।  अनायतनः स्यात्  ।  मध्यमेन पर्णेन द्यावापृथिव्य-यर्चान्तःपरिधि निनयेत्  ।  द्यावापृथिव्योरेवैनत्प्रतिष्ठापयति  ११

तत्कृत्वा  ।  अन्यां दुग्ध्वा पुनर्होतव्यम्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यदववृष्टेन जुहुयात्  ।  अपरूपमस्यात्मन्जायेत  ।  किलासो वा स्यादर्शसो वा  ।  यत्प्रत्येयात्  ।  यज्ञं विच्छिन्द्यात्  ।  स जुहुयात्  ।  मित्रो जनान्कल्पयति प्रजानन्  १२

मित्रो दाधार पृथिवीमुत द्याम्  ।  मित्रः कृष्टीरनिमिषाभिचष्टे  ।  सत्याय हव्यं घृतवज्जुहोतेति  ।  मित्रेणैवैनत्कल्पयति  ।  तत्कृत्वा  ।  अन्यां दुग्ध्वा पुनर्होतव्यम्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यत्पूर्वस्यामाहुत्याँ  हुतायामुत्तराहुतिः स्कन्देत्  ।  द्विपाद्भिः पशुभिर्यजमानो व्यृध्येत  ।  यदुत्तरयाभिजुहुयात्  १३

चतुष्पाद्भिः पशुभिर्यजमानो व्यृध्येत  ।  यत्र वेत्थ वनस्पते देवानां गुह्या नामानि  ।  तत्र हव्यानि गामयेति वानस्पत्ययर्चा समिधमाधाय  ।  तूष्णीमेव पुनर्जुहुयात्  ।  वनस्पतिनैव यज्ञस्यार्तां चानार्तां चाहुती विदाधार  ।  तत्कृत्वा  ।  अन्यां दुग्ध्वा पुनर्होतव्यम्  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ।  यत्पुरा प्रयाजेभ्यः प्राङङ्गारः स्कन्देत्  ।  अध्वर्यवे च यजमानाय चाकँ  स्यात्  १४
यद्दक्षिणा  ।  ब्रह्मणे च यजमानाय चाकँ  स्यात्  ।  यत्प्रत्यक्  ।  होत्रे च पत्नियै च यजमानाय चाकँ  स्यात्  ।  यदुदङ्।अग्नीधे च पशुभ्यश्च यजमानाय चाकँ  स्यात्  ।  यदभि जुहुयात्  ।  रुद्रो ऽस्य पशून्घातुकः स्यात्  ।  यन्नाभिजुहुयात्  ।  अशान्तः प्रह्रियेत  १५

स्रुवस्य बुध्नेनाभिनिदध्यात्  ।  मा तमो मा यज्ञस्तमन्मा यजमानस्तमत्  ।  नमस्ते अस्त्वायते  ।  नमो रुद्र  परायते  ।  नमो यत्र निषीदसि  ।  अमुं मा हिँ सीरमुं मा हिँ सीरिति येन स्कन्देत्  ।  तं प्रहरेत्  ।  सहस्रशृङ्गो वृषभो जातवेदाः  ।  स्तोमपृष्ठो घृतवान्त्सुप्रतीकः  ।  मा नो हासीन्मेत्थितो नेत्त्वा जहाम  ।  गोपोषं नो वीरपोषं च यच्छेति  ।  ब्रह्मणैवैनं प्रहरति  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  १६

वि वा एष इन्द्रि येण वीर्येणर्ध्यते  ।  यस्याहिताग्नेरग्निर्मथ्यमानो न जायते  ।  यत्रान्यं पश्येत्  ।  तत आहृत्य होतव्यम्  ।  अग्नावेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  यद्यन्यं न विन्देत्  ।  अजायाँ  होतव्यम्  ।  आग्नेयी वा एषा  ।  यदजा  ।  अग्नावेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  १७

अजस्य तु नाश्नीयात्  ।  यदजस्याश्नीयात्  ।  यामेवाग्नावाहुतिं जुहुयात्  ।  तामद्यात्  ।  तस्मादजस्य नाश्यम्  ।  यद्यजां न विन्देत्  ।  ब्राह्मणस्य दक्षिणे हस्ते होतव्यम्  ।  एष वा अग्निर्वैश्वानरः  ।  यद्ब्राह्मणः  ।  अग्नावेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  १८

ब्राह्मणं तु वसत्यै नापरुन्ध्यात्  ।  यद्ब्राह्मणं वसत्या अपरुन्ध्यात्  ।  यस्मिन्नेवाग्नावाहुतिं जुहुयात्  ।  तं भागधेयेन व्यर्धयेत्  ।  तस्माद्ब्राह्मणो वसत्यै नापरुध्यः  ।  यदि ब्राह्मणं न विन्देत्  ।  दर्भस्तम्बे होतव्यम्  ।  अग्निवान्वै दर्भस्तम्बः  ।  अग्नावेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  दर्भाँ स्तु नाध्यासीत  १९

यद्दर्भानध्यासीत  ।  यामेवाग्नावाहुतिं जुहुयात्  ।  तामध्यासीत  ।  तस्माद्दर्भा नाध्यासितव्याः  ।  यदि दर्भान्न विन्देत्  ।  अप्सु होतव्यम्  ।  आपो वै सर्वा देवताः  ।  देवतास्वेवास्याग्निहोत्रँ  हुतं भवति  ।  आपस्तु न परिचक्षीत  ।  यदापः परिचक्षीत  २०

यामेवाप्स्वाहुतिं जुहुयात्  ।  तां परिचक्षीत  ।  तस्मादापो न परिचक्ष्याः  ।  मेध्या च वा एतस्यामेध्या च तनुवौ सँ सृज्येते  ।  यस्याहिताग्नेरन्यैरग्निभिरग्नयः सँ सृज्यन्ते  ।  अग्नये विविचये पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेत्  ।  मेध्यां चैवास्यामेध्यां च तनुवौ व्यावर्तयति  ।  अग्नये व्रतपतये पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेत्  ।  अग्निमेव व्रतपतिँ  स्वेन भागधेयेनोपधावति  ।  स एवैनं व्रतमालम्भयति  २१

गर्भँ  स्रवन्तमगदमकः  ।  अग्निरिन्द्र स्त्वष्टा बृहस्पतिः  ।  पृथिव्यामवचुश्चोतैतत्  ।  नाभि प्राप्नोति निरृतिं पराचैः  ।  रेतो वा एतद्वाजिनमाहिताग्नेः  ।  यदग्नि-होत्रम्  ।  तद्यत्स्रवेत्  ।  रेतोऽस्य वाजिनँ  स्रवेत्  ।  गर्भँ  स्रवन्तमगदमकरित्याह  ।  रेत एवास्मिन्वाजिनं दधाति  २२

अग्निरित्याह  ।  अग्निर्वै रेतोधाः  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  इन्द्र  इत्याह  ।  इन्द्रि यमेवास्मिन्दधाति  ।  त्वष्टेत्याह  ।  त्वष्टा वै पशूनाम्मिथुनानाँ  रूपकृत्  ।  रूपमेव पशुषु दधाति  ।  बृहस्पतिरित्याह  ।  ब्रह्म वै देवानां बृहस्पतिः  ।  ब्रह्मणैवास्मै प्रजाः प्रजनयति  ।  पृथिव्यामवचुश्चोतैतदित्याह  ।  अस्यामे-वैनत्प्रतिष्ठापयति नाभि प्राप्नोति निरृतिं पराचैरित्याह  ।  रक्षसामपहत्यै  २३

याः पुरस्तात्प्रस्रवन्ति  ।  उपरिष्टात्सर्वतश्च याः  ।  ताभी रश्मिपवित्राभिः  ।  श्रद्धां यज्ञमारभे  ।  देवा गातुविदः  ।  गातुं यज्ञाय विन्दत  ।  मनसस्पतिना देवेन  ।  वाताद्यज्ञः प्रयुज्यताम्  ।  तृतीयस्यै दिवः  ।  गायत्रिया सोम आभृतः  २४

सोमपीथाय संनयितुम्  ।  वकलमन्तरमाददे  ।  आपो देवीः शुद्धाः स्थ  ।  इमा पात्राणि शुन्धत  ।  उपातङ्क्याय देवानाम्  ।  पर्णवल्कमुत शुन्धत  ।  पयो गृहेषु पयो अघ्नियासु  ।  पयो वत्सेषु पय इन्द्रा य हविषे ध्रियस्व  ।  गायत्री पर्णवल्केन  ।  पयः सोमं करोत्विमम्  २५
अग्निं गृह्णामि सुरथं यो मयोभूः  ।  य उद्यन्तमारोहति सूर्यमह्ने  ।  आदित्यं ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम्  ।  श्वो यज्ञाय रमतां देवताभ्यः  ।  वसून्रुद्रा नादित्यान्  ।  इन्द्रे ण सह देवताः  ।  ताः पूर्वः परिगृह्णामि  ।  स्व आयतने मनीषया  ।  इमामूर्जं पञ्चदशीं ये प्रविष्टाः  ।  तान्देवान्परिगृह्णामि पूर्वाः  २६

अग्निर्हव्यवाडिह तानावहतु  ।  पौर्णमासँ  हविरिदमेषां मयि  ।  आमावास्यँ  हविरिदमेषां मयि  ।  अन्तराग्नी पशवः  ।  देवसँ सदमागमन्  ।  तान्पूर्वः परिगृह्णामि  ।  स्व आयतने मनीषया  ।  इह प्रजा विश्वरूपा रमन्ताम्  ।  अग्निं गृहपतिमभि संवसानाः  ।  ताः पूर्वः परिगृह्णामि  २७

स्व आयतने मनीषया  ।  इह पशवो विश्वरूपा रमन्ताम्  ।  अग्निं गृहपतिमभि संवसानाः  ।  तान्पूर्वः परिगृह्णामि  ।  स्व आयतने मनीषया  ।  अयं पितृणामग्निः  ।  अवाड्ढव्या पितृभ्य आ  ।  तं पूर्वः परिगृह्णामि  ।  अविषं नः पितुं करत्  ।  अजस्रं त्वाँ  सभापालाः  २८

विजयभागँ  समिन्धताम्  ।  अग्ने दीदाय मे सभ्य  ।  विजित्यै शरदः शतम्  ।  अन्नमावसथीयम्  ।  अभिहराणि शरदः शतम्  ।  आवसथे श्रियं मन्त्रम्  ।  अहिर्बुध्नियो नियच्छतु  ।  इदमहमग्निज्येष्ठेभ्यः  ।  वसुभ्यो यज्ञं प्रब्रवीमि  ।  इदमहमिन्द्र ज्येष्ठेभ्यः  २९

रुद्रे भ्यो यज्ञं प्रब्रवीमि  ।  इदमहं वरुणज्येष्ठेभ्यः  ।  आदित्येभ्यो यज्ञं प्रब्रवीमि  ।  पयस्वतीरोषधयः  ।  पयस्वद्वीरुधां पयः  ।  अपां पयसो यत्पयः  ।  तेन मामिन्द्र  सँ सृज  ।  अग्ने व्रतपते व्रतं चरिष्यामि  ।  तच्छकेयं तन्मे राध्यताम्  ।  वायो व्रतपत आदित्य व्रतपते  ३०

व्रतानां व्रतपते व्रतं चरिष्यामि  ।  तच्छकेयं तन्मे राध्यताम्  ।  इमां प्राचीमुदीचीम्  ।  इषमूर्जमभि सँ स्कृताम्  ।  बहुपर्णामशुष्काग्राम्  ।  हरामि पशुपामहम्  ।  यत्कृष्णो रूपं कृत्वा  ।  प्राविशस्त्वं वनस्पतीन्  ।  ततस्त्वामेकविँ शतिधा  ।  संभरामि सुसंभृता  ३१

त्रीन्परिधीँ स्तिस्रः समिधः  ।  यज्ञायुरनुसंचरान्  ।  उपवेषं मेक्षणं धृष्टिम्  ।  संभरामि सुसंभृता  ।  या जाता ओषधयः  ।  देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा  ।  तासां पर्व राध्यासम्  ।  परिस्तरमाहरन्  ।  अपां मेध्यं यज्ञियम्  ।  सदेवँ  शिवमस्तु मे  ३२

आच्छेत्ता वो मा रिषम्  ।  जीवानि शरदः शतम्  ।  अपरिमितानां परिमिताः  ।  संनह्ये सुकृताय कम्  ।  एनो मा निगां कतमच्चनाहम्  ।  पुनरुत्थाय बहुला भवन्तु  ।  सकृदाच्छिन्नं बर्हिरूर्णामृदु  ।  स्योनं पितृभ्यस्त्वा भराम्यहम्  ।  अस्मिन्त्सीदन्तु मे पितरः सोम्याः  ।  पितामहाः प्रपितामहाश्चानुगैः सह  ३३

त्रिवृत्पलाशे दर्भः  ।  इयान्प्रादेशसंमितः  ।  यज्ञे पवित्रं पोतृतमम्  ।  पयो हव्यं करोतु मे  ।   इमौ प्राणापानौ  ।  यज्ञस्याङ्गानि सर्वशः  ।  आप्याययन्तौ संचरताम्  ।  पवित्रे हव्यशोधने  ।  पवित्रे स्थो वैष्णवी ।वायुर्वां मनसा पुनातु  ३४

अयं प्राणश्चापानश्च  ।  यजमानमपिगच्छताम्  ।  यज्ञे ह्यभूतां पोतारौ  ।  पवित्रे हव्यशोधने  ।  त्वया वेदिं विविदुः पृथिवीम्  ।  त्वया यज्ञो जायते विश्वदानिः  ।  अच्छिद्रं  यज्ञमन्वेषि विद्वान्  ।  त्वया होता संतनोत्यर्धमसान्  ।  त्रयस्त्रिँ शोऽसि तन्तूनाम्  ।  पवित्रेण सहागहि  ३५

शिवेऽयँ  रज्जुरभिधानी ।अघ्नियामुपसेवताम्  ।  अप्रस्रँ साय यज्ञस्य  ।  उखे उपदधाम्यहम्  ।  पशुभिः संनीतं बिभृताम्  ।  इन्द्रा य शृतं दधि  ।  उपवेषोऽसि यज्ञाय  ।  त्वां परिवेषमधारयन्  ।  इन्द्रा य हविः कृण्वन्तः  ।  शिवः शग्मो भवासि नः  ३६

अमृन्मयं देवपात्रम्  ।  यज्ञस्यायुषि प्रयुज्यताम्  ।  तिरःपवित्रमतिनीताः  ।  आपो धारय मातिगुः  ।  देवेन सवित्रोत्पूताः  ।  वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः  ।  गां दोहपवित्रे रज्जुम्  ।  सर्वा पात्राणि शुन्धत  ।  एता आचरन्ति मधुमद्दुहानाः  ।  प्रजावतीर्यशसो विश्वरूपाः  ३७

बह्वीर्भवन्तीरुप जायमानाः  ।  इह व इन्द्रो  रमयतु गावः  ।  पूषा स्थ  ।  अयक्ष्मा वः प्रजया सँ सृजामि  ।  रायस्पोषेण बहुला भवन्तीः  ।  ऊर्जं पयः पिन्वमाना घृतं च  ।  जीवो जीवन्तीरुप वः सदेयम्  ।  द्यौश्चेमं यज्ञं पृथिवी च संदुहाताम्  ।  धाता सोमेन सह वातेन वायुः  ।  यजमानाय द्र विणं दधातु  ३८

उत्सं दुहन्ति कलशं चतुर्बिलम्  ।  इडां देवीं मधुमतीँ  सुवर्विदम्  ।  तदिन्द्रा ग्नी जिन्वतँ  सूनृतावत्  ।  तद्यजमानममृतत्वे दधातु  ।  कामधुक्षः प्र णो ब्रूहि  ।  इन्द्रा य हविरिन्द्रि यम्  ।  अमूं यस्यां देवानाम्  ।  मनुष्याणां पयो हितम्  ।  बहु दुग्धीन्द्रा य देवेभ्यः  ।  हव्यमाप्यायतां पुनः  ३९

वत्सेभ्यो मनुष्येभ्यः  ।  पुनर्दोहाय कल्पताम्  ।  यज्ञस्य संततिरसि  ।  यज्ञस्य त्वा संततिमनु संतनोमि  ।  अदस्तमसि विष्णवे त्वा  ।  यज्ञायापिदधाम्यहम्  ।  अद्भिररिक्तेन पात्रेण  ।  याः पूताः परिशेरते  ।  अयं पयः सोमं कृत्वा  ।  स्वां योनिमपिगच्छतु  ४०

पर्णवल्कः पवित्रम्  ।  सौम्यः सोमाद्धि निर्मितः  ।  इमौ पर्णं च दर्भं च  ।  देवानाँ  हव्यशोधनौ  ।  प्रातर्वेषाय गोपाय विष्णो हव्यँ  हि रक्षसि  ।  उभावग्नी उपस्तृणते  ।  देवता उपवसन्तु मे  ।  अहं ग्राम्यानुपवसामि  ।  मह्यं गोपतये पशून्  ४१

देवा देवेषु पराक्रमध्वम्  ।  प्रथमा द्वितीयेषु  ।  द्वितीयास्तृतीयेषु  ।  त्रिरेकादशा इह मावत  ।  इदँ  शकेयं यदिदं करोमि  ।  आत्मा करोत्वात्मने  ।  इदं करिष्ये भेषजम्  ।  इदं मे विश्वभेषजा  ।  अश्विना प्रावतं युवम्  ।  इदमहँ  सेनाया अभीत्वर्यै  ४२

मुखमपोहामि  ।  सूर्यज्योतिर्विभाहि  ।  महत इन्द्रि याय  ।  आप्यायतां घृतयोनिः  ।  अग्निर्हव्यानुमन्यताम्  ।  खमङ्क्ष्व त्वचमङ्क्ष्व  ।  सुरूपं त्वा वसुविदम्  ।  पशूनां तेजसा  ।  अग्नये जुष्टमभिघारयामि  ।  स्योनं ते सदनं करोमि  ४३
घृतस्य धारया सुशेवं कल्पयामि  ।  तस्मिन्त्सीदामृते प्रतितिष्ठ  ।  व्रीहीणां मेध सुमनस्यमानः  ।  आर्द्र ः! प्रथस्नुर्भुवनस्य गोपाः  ।  शृत उत्स्नाति जनिता मतीनाम्  ।  यस्त आत्मा पशुषु प्रविष्टः  ।  देवानां विष्ठामनु यो वितस्थे  ।  आत्मन्वान्त्सोम घृतवान्हि भूत्वा  ।  देवान्गच्छ सुवर्विद यजमानाय मह्यम्  ।  इरा भूतिः पृथिव्यै रसो मोत्क्रमीत्  ४४

देवाः पितरः पितरो देवाः  ।  योऽहमस्मि स सन्यजे  ।  यस्यास्मि न तमन्तरेमि  ।  स्वं म इष्टँ  स्वं दत्तम्  ।  स्वं पूर्तँ  स्वँ  श्रान्तम्  ।  स्वँ  हुतम्  ।  तस्य मेऽग्निरुपद्र ष्टा  ।  वायुरुपश्रोता  ।  आदित्योऽनुख्याता  ।  द्यौः पिता  ४५

पृथिवी माता  ।  प्रजापतिर्बन्धुः  ।  य एवास्मि स सन्यजे  ।  मा भेर्मा संविक्था मा त्वा हिँ सिषम्  ।  मा ते तेजोऽपक्रमीत्  ।  भरतमुद्धरेमनुसिञ्च  ।  अवदानानि ते प्रत्यवदास्यामि  ।  नमस्ते अस्तु मा मा हिँ सीः  ।  यदवदानानि तेऽवद्यन्  ।  विलोमाकार्षमात्मनः  ४६

आज्येन प्रत्यनज्म्येनत्  ।  तत्त आप्यायतां पुनः  ।  अज्यायो यवमात्रात्  ।  आव्याधात्कृत्यतामिदम्  ।  मा रूरुपाम यज्ञस्य  ।  शुद्धँ  स्विष्टमिदँ  हविः  ।  मनुना दृष्टां घृतपदीम्  ।  मित्रावरुणसमीरिताम्  ।  दक्षिणार्धादसंभिन्दन्  ।  अवद्याम्येकतोमुखाम्  ४७

इडे भागं जुषस्व नः  ।  जिन्व गा जिन्वार्वतः  ।  तस्यास्ते भक्षिवाणः स्याम  ।  सर्वात्मानः सर्वगणाः  ।  ब्रध्न पिन्वस्व  ।  ददतो मे मा क्षायि  ।  कुर्वतो मे मोपदसत्  ।  दिशां क्ळ्प्तिरसि  ।  दिशो मे कल्पन्ताम्  ।  कल्पन्तां मे दिशः  ४८

दैवीश्च मानुषीश्च  ।  अहोरात्रे मे कल्पेताम्  ।  अर्धमासा मे कल्पन्ताम्  ।  मासा मे कल्पन्ताम्  ।  ऋतवो मे कल्पन्ताम्  ।  संवत्सरो मे कल्पताम्  ।  क्ळ्प्तिरसि कल्पतां मे  ।  आशानां त्वाशापालेभ्यः  ।  चतुर्भ्यो अमृतेभ्यः  ।  इदं भूतस्याध्यक्षेभ्यः  ४९

विधेम हविषा वयम्  ।  भजतां भागी भागम्  ।  माभागो भक्त  ।  निरभागं भजामः  ।  अपस्पिन्व  ।  ओषधीर्जिन्व  ।  द्विपात्पाहि  ।  चतुष्पादव  ।  दिवो वृष्टिमेरय  ।  ब्राह्मणानामिदँ  हविः  ५०

सोम्यानाँ  सोमपीथिनाम्  ।  निर्भक्तोऽब्राह्मणः  ।  नेहाब्राह्मणस्यास्ति  ।  समङ्क्तां बर्हिर्हविषा घृतेन  ।  समादित्यैर्वसुभिः सं मरुद्भिः  ।  समिन्द्रे ण विश्वेभिर्देवेभिरङ्क्ताम्  ।  दिव्यं नभो गच्छतु यत्स्वाहा  ।  इन्द्रा णीवाविधवा भूयासम्  ।  अदितिरिव सुपुत्रा  ।  अस्थूरि त्वा गार्हपत्य  ५१

उप निषदे सुप्रजास्त्वाय  ।  सं पत्नी पत्या सुकृतेन गच्छताम्  ।  यज्ञस्य युक्तौ धुर्यावभूताम्  ।  संजानानौ विजहतामरातीः  ।  दिवि ज्योतिरजरमारभेताम्  ।  दश ते तनुवो यज्ञ यज्ञियाः  ।  ताः प्रीणातु यजमानो घृतेन  ।  नारिष्ठयोः प्रशिषमीडमानः  ।  देवानां दैव्येऽपि यजमानोऽमृतोऽभूत्  ।  यं वां देवा अकल्पयन्  ५२

ऊर्जो भागँ  शतक्रतू ।एतद्वां तेन प्रीणानि  ।  तेन तृप्यतमँ हहौ  ।  अहं देवानाँ  सुकृतामस्मि लोके  ।  ममेदमिष्टं न मिथुर्भवाति  ।  अहं नारिष्ठावनुयजामि विद्वान्  ।  यदाभ्यामिन्द्रो  अदधाद्भागधेयम्  ।  अदारसृद्भवत देव सोम  ।  अस्मिन्यज्ञे मरुतो मृडता नः  ।  मा नो विददभि भामो अशस्तिः  ५३

मा नो विदद्वृजना द्वेष्या या  ।  ऋषभं वाजिनं वयम्  ।  पूर्णमासं यजामहे  ।  स नो दोहताँ  सुवीर्यम्  ।  रायस्पोषँ  सहस्रिणम्  ।  प्राणाय सुराधसे  ।  पूर्णमासाय स्वाहा  ।  अमावास्या सुभगा सुशेवा  ।  धेनुरिव भूय आप्यायमाना  ।  सा नो दोहताँ  सुवीर्यम्  ।  रायस्पोषँ  सहस्रिणम्  ।  अपानाय सुराधसे  ।  अमावास्यायै स्वाहा  ।  अभिस्तृणीहि परिधेहि वेदिम्  ।  जामिं मा हिँ सीरमुया शयाना  ।  होतृषदना हरिताः सुवर्णाः  ।  निष्का इमे यजमानस्य ब्रध्ने  ५४

परिस्तृणीत परिधत्ताग्निम्  ।  परिहितोऽग्निर्यजमानं भुनक्तु  ।  अपाँ  रस ओषधीनाँ  सुवर्णः  ।  निष्का इमे यजमानस्य सन्तु कामदुघाः  ।  अमुत्रामुष्मिँ ल्लोके  ।  भूपते भुवनपते  ।  महतो भूतस्य पते  ।  ब्रह्माणं त्वा वृणीमहे  ।  अहं भूपतिरहं भुवनपतिः  ।  अहं महतो भूतस्य पतिः  ५५

देवेन सवित्रा प्रसूत आर्त्विज्यं करिष्यामि  ।  देव सवितरेतं त्वा वृणते  ।  बृहस्पतिं दैव्यं ब्रह्माणम्  ।  तदहं मनसे प्रब्रवीमि  ।  मनो गायत्रियै  ।  गायत्री त्रिष्टुभे  ।  त्रिष्टुब्जगत्यै  ।  जगत्यनुष्टुभे  ।  अनुष्टुक्पङ्क्त्यै  ।  पङ्क्तिः प्रजापतये  ५६

प्रजापतिर्विश्वेभ्यो देवेभ्यः  ।  विश्वे देवा बृहस्पतये  ।  बृहस्पतिर्ब्रह्मणे  ।  ब्रह्म भूर्भुवः सुवः  ।  बृहस्पतिर्देवानां ब्रह्मा  ।  अहं मनुष्याणाम्  ।  बृहस्पते यज्ञं गोपाय  ।  इदं तस्मै हर्म्यं करोमि  ।  यो वो देवाश्चरति ब्रह्मचर्यम्  ।  मेधावी दिक्षु मनसा तपस्वी  ५७

अन्तर्दूतश्चरति मानुषीषु  ।  चतुःशिखण्डा युवतिः सुपेशाः  ।  घृतप्रतीका भुवनस्य मध्ये  ।  मर्मृज्यमाना महते सौभगाय  ।  मह्यं धुक्ष्व यजमानाय कामान्  ।  भूमिर्भूत्वा महिमानं पुपोष  ।  ततो देवी वर्धयते पयाँ सि  ।  यज्ञिया यज्ञं वि च यन्ति सँ  च  ।  ओषधीराप इह शक्वरीश्च  ।  यो मा हृदा मनसा यश्च वाचा  ५८

यो ब्रह्मणा कर्मणा द्वेष्ति देवाः  ।  यः श्रुतेन हृदयेनेष्णता च  ।  तस्येन्द्र  वज्रेण शिरश्छिनद्मि  ।  ऊर्णामृदु प्रथमानँ  स्योनम्  ।  देवेभ्यो जुष्टँ  सदनाय बर्हिः  ।  सुवर्गे लोके यजमानँ  हि धेहि  ।  मां नाकस्य पृष्ठे परमे व्योमन्  ।  चतुःशिखण्डा युवतिः सुपेशाः  ।  घृतप्रतीका वयुनानि वस्ते  ।  सा स्तीर्यमाणा महते सौभगाय  ५९

सा मे धुक्ष्व यजमानाय कामान्  ।  शिवा च मे शग्मा चैधि  ।  स्योना च मे सुषदा चैधि  ।  ऊर्जस्वती च मे पयस्वती चैधि  ।  इषमूर्जं मे पिन्वस्व  ।  ब्रह्म तेजो मे पिन्वस्व  ।  क्षत्रमोजो मे पिन्वस्व  ।  विशं पुष्टिं मे पिन्वस्व  ।  आयुरन्नाद्यं मे पिन्वस्व  ।  प्रजां पशून्मे पिन्वस्व  ६०

अस्मिन्यज्ञ उप भूय इन्नु मे  ।  अविक्षोभाय परिधीन्दधामि  ।  धर्ता धरुणो धरीयान्  ।  अग्निर्द्वेषाँ सि निरितो नुदातै  ।  विच्छिनद्मि विधृतीभ्याँ  सपत्नान्  ।  जातान्भ्रातृब्यान्ये च जनिष्यमानाः  ।  विशो यन्त्राभ्यां विधमाम्येनान्  ।  अहँ  स्वानामुत्तमोऽसानि देवाः  ।  विशो यन्त्रे नुदमाने अरातिम्  ।  विश्वं पाप्मानममतिं दुर्मरायुम्  ६१

सीदन्ती देवी सुकृतस्य लोके  ।  धृती स्थो विधृती स्वधृती ।प्राणान्मयि धारयतम्  ।  प्रजां मयि धारयतम्  ।  पशून्मयि धारयतम्  ।  अयं प्रस्तर उभयस्य धर्ता  ।  धर्ता प्रयाजानामुतानूयाजानाम्  ।  स दाधार समिधो विश्वरूपाः  ।  तस्मिन्त्स्रुचो अध्यासादयामि  ।  आरोह पथो जुहु देवयानान्  ६२

यत्रर्षयः प्रथमजा ये पुराणाः  ।  हिरण्यपक्षाजिरा सम्भृताङ्गा  ।  वहासि मा सुकृतां यत्र लोकाः  ।  अवाहं बाध उपभृता सपत्नान्  ।  जातान्भ्रातृव्यान्ये च जनिष्यमाणाः  ।  दोहं यज्ञँ  सुदुघामिव धेनुम्  ।  अहमुत्तरो भूयासम्  ।  अधरे मत्सपत्नाः  ।  यो मा वाचा मनसा दुर्मरायुः  ।  हृदारातीयादभिदासदग्ने  ६३

इदमस्य चित्तमधरं ध्रुवायाः  ।  अहमुत्तरो भूयासम्  ।  अधरे मत्सपत्नाः  ।  ऋषभोऽसि शाक्वरः  ।  घृताचीनाँ  सूनुः  ।  प्रियेण नाम्ना प्रिये सदसि सीद  ।  स्योनो मे सीद सुषदः पृथिव्याम्  ।  प्रथयि प्रजया पशुभिः सुवर्गे लोके  ।  दिवि सीद पृथिव्यामन्तरिक्षे  ।  अहमुत्तरो भूयासम्  ६४

अधरे मत्सपत्नाः  ।  इयँ  स्थाली घृतस्य पूर्णा  ।  अच्छिन्नपयाः शतधार उत्सः  ।  मारुतेन शर्मणा दैव्येन  ।  यज्ञोऽसि सर्वतः श्रितः  ।  सर्वतो मां भूतं भवैष्यच्छ्रयताम्  ।  शतं मे सन्त्वाशिषः  ।  सहस्रं मे सन्तु सूनृताः  ।  इरावतीः पशुमतीः  ।  प्रजापतिरसि सर्वतः श्रितः  ६५

सर्वतो मां भूतं भविष्यच्छ्रयताम्  ।  शतं मे सन्त्वाशिषः  ।  सहस्रं मे सन्तु सूनृताः  ।  इरावतीः पशुमतीः  ।  इदमिन्द्रि यममृतं वीर्यम्  ।  अनेनेन्द्रा य पशवोऽचिकित्सन्  ।  तेन देवा अवतोऽप माम्  ।  इहेषमूर्जं यशः सह ओजः सनेयम्  ।  शृतं मयि श्रयताम्  ।  यत्पृथिवीमचरत्तत्प्रविष्टम्  ६६
येनासिञ्चद्बलमिन्द्रे  प्रजापतिः  ।  इदं तच्छुक्रं मधु वाजिनीवत्  ।  येनोपरिष्टा-दधिनोन्महेन्द्र म्  ।  दधि मां धिनोतु  ।  अयं वेदः पृथिवीमन्वविन्दत्  ।  गुहा सतीं गहने गह्वरेषु  ।  स विन्दतु यजमानाय लोकम्  ।  अच्छिद्रं  यज्ञं भूरिकर्मा करोतु  ।  अयं यज्ञः समसदद्धविष्मान्  ।  ऋचा साम्ना यजुषा देवताभिः  ६७

तेन लोकान्त्सूर्यवतो जयेम  ।  इन्द्र स्य सख्यममृतत्वमश्याम्  ।  यो नः कनीय इह कामयातै  ।  अस्मिन्यज्ञे यजमानाय मह्यम्  ।  अप तमिन्द्रा ग्नी भुवनान्नुदेताम्  ।  अहं प्रजां वीरवतीं विदेय  ।  अग्ने वाजजित्  ।  वाजं त्वा सरिष्यन्तं ।वाजं जेष्यन्तम्  ।  वाजिनं वाजजितम्  ६८

वाजजित्यायै संमार्ज्मि  ।  अग्निमन्नादमन्नाद्याय  ।  उपहूतो द्यौः पिता  ।  उप मां द्यौः पिता ह्वयताम्  ।  अग्निराग्नीध्रात्  ।  आयुषे वर्चसे जीवात्वै पुण्याय  ।  उपहूता पृथिवी माता  ।  उप मां माता पृथिवी ह्वयताम्  ।  अग्निराग्नीध्रात्  ६९

आयुषे वर्चसे  ।  जीवात्वै पुण्याय  ।  मनो ज्योतिर्जुषतामाज्यम्  ।  विच्छिन्नं यज्ञँ  समिमं दधातु  ।  बृहस्पतिस्तनुतामिमं नः  ।  विश्वे देवा इह मादयन्ताम्  ।  यं ते अग्न आवृश्चामि  ।  अहं वा क्षिपितश्चरन्  ।  प्रजां च तस्य मूलं च  ।  नीचैर्देवा निवृश्चत  ७०

अग्ने यो नोऽभिदासति  ।  समानो यश्च निष्ट्यः  ।  इध्मस्येव प्रक्षायतः  ।  मा तस्योच्छेषि किंचन  ।  यो मां द्वेष्टि जातवेदः  ।  यं चाहं द्वेष्मि यश्च माम्  ।  सर्वाँ स्तानग्ने संदह  ।  याँ श्चाहं द्वेष्मि ये च माम्  ।  अग्ने वाजजित्  ।  वाजं त्वा ससृवाँ सम्  ७१

वाजं जिगिवाँ सम्  ।  वाजिनं वाजजितम्  ।  वाजजित्यायै संमार्ज्मि  ।  अग्निमन्नादमन्नाद्याय  ।  वेदिर्बर्हिः शृतँ  हविः  ।  इध्मः परिधयः स्रुचः  ।  आज्यं यज्ञ ऋचो यजुः  ।  याज्याश्च वषट्काराः  ।  सं मे संनतयो नमन्ताम्  ।  इध्मसंनहने हुते  ७२

दिवः खीलोऽवततः  ।  पृथिव्या अध्युत्थितः  ।  तेना सहस्रकाण्डेन  ।  द्विषन्तँ  शोचयामसि  ।  द्विषन्मे बहु शोचतु  ।  ओषधे मो अहँ  शुचम्  ।  यज्ञ नमस्ते यज्ञ  ।  नमो नमश्च ते यज्ञ  ।  शिवेन मे संतिष्ठस्व  ।  स्योनेन मे संतिष्ठस्व  ७३

सुभूतेन मे संतिष्ठस्व  ।  ब्रह्मवर्चसेन मे संतिष्ठस्व  ।  यज्ञस्यर्द्धिमनु संतिष्ठस्व  ।  उप ते यज्ञ नमः  ।  उप ते नमः  ।  उप ते नमः  ।  त्रिष्फलीक्रियमाणानाम्  ।  यो न्यङ्गो अवशिष्यते  ।  रक्षसां भागधेयम्  ।  आपस्तत्प्रवहतादितः  ७४

उलूखले मुसले यच्च शूर्पे  ।  आशिश्लेष दृषदि यत्कपाले  ।  अवप्रुषो विप्रुषः संयजामि  ।  विश्वे देवा हविरिदं जुषन्ताम्  ।  यज्ञे या विप्रुषः सन्ति बह्वीः  ।  अग्नौ ताः सर्वाः स्विष्टाः सुहुता जुहोमि  ।  उद्यन्नद्य मित्रमहः  ।  सपत्नान्मे अनीनशः  ।  दिवैनान्विद्युता जहि  ।  निम्रोचन्नधरान्कृधि  ७५

उद्यन्नद्य वि नो भज  ।  पिता पुत्रेभ्यो यथा  ।  दीर्घायुत्वस्य हेशिषे  ।  तस्य नो देहि सूर्य  ।  उद्यन्नद्य मित्रमहः  ।  आरोहन्नुत्तरां दिवम्  ।  हृद्रो गं मम सूर्य  ।  हरिमाणं च नाशय  ।  शुकेषु मे हरिमाणम्  ।  रोपणाकासु दध्मसि  ७६

अथो हारिद्र वेषु मे  ।  हरिमाणं निदध्मसि  ।  उदगादयमादित्यः  ।  विश्वेन सहसा सह  ।  द्विषन्तं मम रन्धयन्  ।  मो अहं द्विषतो रधम्  ।  यो नः शपादशपतः  ।  यश्च नः शपतः शपात्  ।  उषाश्च तस्मै निम्रुक्च  ।  सर्वं पापँ  समूहताम्  ७७यो नः सपत्नो यो रणः  ।  मर्तोऽभिदासति देवाः  ।  इध्मस्येव प्रक्षायतः  ।  मा तस्योच्छेषि किं चन  ।  अवसृष्टः परापत  ।  शरो ब्रह्मसँ शितः  ।  गच्छामित्रान्प्रविश  ।  मैषां कं चनोच्छिषः  ७८

सक्षेदं पश्य  ।  विधर्तरिदं पश्य  ।  नाकेदं पश्य  ।  रमतिः पनिष्ठा  ।  ऋतं वर्षिष्ठम्  ।  अमृता यान्याहुः  ।  सूर्यो वरिष्ठो अक्षभिर्विभाति  ।  अनु द्यावा-पृथिवी देवपुत्रे  ।  दीक्षासि तपसो योनिः  ।  तपोऽसि ब्रह्मणो योनिः  ७९

ब्रह्मासि क्षत्रस्य योनिः  ।  क्षत्रमस्यृतस्य योनिः  ।  ऋतमसि भूर्  ।   आरभे  ।  श्रद्धां मनसा  ।  दीक्षां तपसा  ।  विश्वस्य भुवनस्याधिपत्नीम्  ।  सर्वे कामा यजमानस्य सन्तु  ।  वातं प्राणं मनसान्वारभामहे  ।  प्रजापतिं यो भुवनस्य गोपाः  ।  स नो मृत्योस्त्रायतां पात्वँ हसः  ८०

ज्योग्जीवा जरामशीमहि  ।  इन्द्र  शाक्वर गायत्रीं प्रपद्ये  ।  तां ते युनज्मि  ।  इन्द्र  शाक्वर त्रिष्टुभं प्रपद्ये  ।  तां ते युनज्मि  ।  इन्द्र  शाक्वर जगतीं प्रपद्ये  ।  तां ते युनज्मि  ।  इन्द्र  शाक्वरानुष्टुभं प्रपद्ये  ।  तां ते युनज्मि  ।  इन्द्र  शाक्वर पङ्क्तिं प्रपद्ये  ८१

तां ते युनज्मि  ।  आहं दीक्षामरुहमृतस्य पत्नीम्  ।  गायत्त्रेण छन्दसा ब्रह्मणा च  ।  ऋतँ  सत्येऽधायि  ।  सत्यमृतेऽधायि  ।  ऋतं च मे सत्यं चाभूताम्  ।  ज्योतिरभूवँ  सुवरगमम्  ।  सुवर्गं लोकं नाकस्य पृष्ठम्  ।  ब्रध्नस्य विष्टपमगमम्  ।  पृथिवी दीक्षा  ८२

तयाग्निर्दीक्षया दीक्षितः  ।  ययाग्निर्दीक्षया दीक्षितः  ।  तया त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  अन्तरिक्षं दीक्षा  ।  तया वायुर्दीक्षया दीक्षितः  ।  यया वायुर्दीक्षया दीक्षितः  ।  तया त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  द्यौर्दीक्षा  ।  तयादित्यो दीक्षया दीक्षितः  ।  ययादित्यो दीक्षया दीक्षितः  ८३

तया त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  दिशो दीक्षा  ।  तया चन्द्र मा दीक्षया दीक्षितः  ।  यया चन्द्र मा दीक्षया दीक्षितः  ।  तया त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  आपो दीक्षा  ।  तया वरुणो राजा दीक्षया दीक्षितः  ।  यया वरुणो राजा दीक्षया दीक्षितः  ।  आ त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  ओषधयो दीक्षा  ८४

तया सोमो राजा दीक्षया दीक्षितः  ।  यया सोमो राजा दीक्षया दीक्षितः  ।  तया त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  वाग्दीक्षा  ।  तया प्राणो दीक्षया दीक्षितः  ।  यया प्राणो दीक्षया दीक्षितः  ।  तया त्वा दीक्षया दीक्षयामि  ।  पृथिवी त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षताम्  ।  अन्तरिक्षं त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षताम्  ।  द्यौस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षताम्  ८५

दिशस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  आपस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  ओषधयस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  वाक्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षताम्  ।  ऋचस्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  सामानि त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  यजूँ षि त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  अहश्च रात्रिश्च  ।  कृषिश्च वृष्टिश्च  ।  त्विषिश्चापचितिश्च  ८६

आपश्चौषधयश्च  ।  ऊर्क्च सूनृता च  ।  तास्त्वा दीक्षमाणमनु दीक्षन्ताम्  ।  स्वे दक्षे दक्षपितेह सीद  ।  देवानाँ  सुम्नो महते रणाय  ।  स्वासस्थस्तनुवा संविशस्व  ।  पितेवैधि सूनव आसुशेवः  ।  शिवो मा शिवमाविश  ।  सत्यं म आत्मा  ।  श्रद्धा मेऽक्षितिः  ८७

तपो मे प्रतिष्ठा  ।  सवितृप्रसूता मा दिशो दीक्षयन्तु  ।  सत्यमस्मि  ।  अहं त्वदस्मि मदसि त्वमेतत्  ।  ममासि योनिस्तव योनिरस्मि  ।  ममैव सन्वह हव्यान्यग्ने  ।  पुत्त्रः पित्रे लोककृज्जातवेदः  ।  आजुह्वानः सुप्रतीकः पुरस्तात्  ।  अग्ने स्वां योनिमासीद साध्या  ।  अस्मिन्त्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन्  ८८

विश्वे देवा यजमानश्च सीदत  ।  एकमिषे विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  द्वे ऊर्जे विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  त्रीणि व्रताय विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  चत्वारि मायोभवाय विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  पञ्च पशुभ्यो विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  षड्रायस्पोषाय विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  सप्त सप्तभ्यो होत्राभ्यो विष्णुस्त्वान्वेतु  ।  सखायः सप्तपदा अभूम  ।  सख्यं ते गमेयम्  ८९

सख्यात्ते मा योषम्  ।  सख्यान्मे मा योष्ठाः  ।  सासि सुब्रह्मण्ये  ।  तस्यास्ते पृथिवी पादः  ।  सासि सुब्रह्मण्ये  ।  तस्यास्तेऽन्तरिक्षं पादः  ।  सासि सुब्रह्मण्ये  ।  तस्यास्ते द्यौः पादः  ।  सासि सुब्रह्मण्ये  ।  तस्यास्ते दिशः पादः  ९०

परोरजास्ते पञ्चमः पादः  ।  सा न इषमूर्जं धुक्ष्व  ।  तेज इन्द्रि यम्  ।  ब्रह्म-वर्चसमन्नाद्यम्  ।  विमिमे त्वा पयस्वतीम्  ।  देवानां धेनुँ  सुदुघामनपस्फु-रन्तीम्  ।  इन्द्र ः! सोमं पिबतु  ।  क्षेमो अस्तु नः  ।  इमां नराः कृणुत वेदिमेत्य  ।  वसुमतीँ  रुद्र वतीमादित्यवतीम्  ९१

वर्ष्मन्दिवः  ।  नाभा पृथिव्याः  ।  यथायं यजमानो न रिष्येत्  ।  देवस्य सवितुः सवे  ।  चतुःशिखण्डा युवतिः सुपेशाः  ।  घृतप्रतीका भुवनस्य मध्ये  ।  तस्याँ  सुपर्णावधि यौ निविष्टौ  ।  तयोर्देवानामधि भागधेयम्  ।  अप जन्यं भयं नुद  ।  अप चक्राणि वर्तय  ।  गृहँ  सोमस्य गच्छतम्  ।  न वा उवेतन्म्रियसे न रिष्यसि  ।  देवाँ  इदेषि पथिभिः सुगेभिः  ।  यत्र यन्ति सुकृतो नापि दुष्कृतः  ।  तत्र त्वा देवः सविता दधातु  ९२

यदस्य पारे रजसः  ।  शुक्रं ज्योतिरजायत  ।  तन्नः पर्षदति द्विषः  ।  अग्ने वैश्वानर स्वाहा  ।  यस्माद्भीषावाशिष्ठाः  ।  ततो नो अभयं कृधि  ।  प्रजाभ्यः सर्वाभ्यो मृड  ।  नमो रुद्रा य मीढुषे  ।  यस्माद्भीषा न्यषदः  ।  ततो नो अभयं कृधि  ९३

प्रजाभ्यः सर्वाभ्यो मृड  ।  नमो रुद्रा य मीढुषे  ।  उदुस्र तिष्ठ प्रतितिष्ठ मा रिषः  ।  मेमं यज्ञं यजमानं च रीरिषः  ।  सुवर्गे लोके यजमानँ  हि धेहि  ।  शं न एधि द्विपदे शं चतुष्पदे  ।  यस्माद्भीषावेपिष्ठाः पलायिष्ठाः समज्ञास्थाः  ।  ततो नो अभयं कृधि  ।  प्रजाभ्यः सर्वाभ्यो मृड  ।  नमो रुद्रा य मीढुषे  ९४

य इदमकः  ।  तस्मै नमः  ।  तस्मै स्वाहा  ।  न वा उवेतन्म्रियसे  ।   ।आशानां त्वा  ।   विश्वा आशाः  ।  यज्ञस्य हि स्थ ऋत्वियौ  ।  इन्द्रा ग्नी चेतनस्य च  ।  हुताहुतस्य तृप्यतम्  ।  अहुतस्य हुतस्य च  ।  हुतस्य चाहुतस्य च  ।  अहुतस्य हुतस्य च  ।  इन्द्रा ग्नी अस्य सोमस्य  ।  वीतं पिबतं जुषेथाम्  ।  मा यजमानं तमो विदत्  ।  मर्त्विजो मो इमाः प्रजाः  ।  मा यः सोममिमं पिबात्  ।  सँ सृष्टमुभयं कृतम्  ९५

अनागसस्त्वा वयम्  ।  इन्द्रे ण प्रेषिता उप  ।  वायुष्टे अस्त्वँ शभूः  ।  मित्रस्ते अस्त्वँ शभूः  ।  वरुणस्ते अस्त्वँ शभूः  ।  अपां क्षया ऋतस्य गर्भाः  ।  भुवनस्य गोपाः श्येना अतिथयः  ।  पर्वतानां ककुभः प्रयुतो नपातारः  ।  वग्नुनेन्द्र ँ!  ह्वयत  ।  घोषेणामीवाँ श्चातयत  ९६
युक्ताः स्थ वहत  ।  देवा ग्रावाण इन्दुरिन्द्र  इत्यवादिषुः  ।  एन्द्र मचुच्यवुः परमस्याः परावतः  ।  आस्मात्सधस्थात्  ।  ओरोरन्तरिक्षात्  ।  आ सुभूतमसुषवुः  ।  ब्रह्मवर्चसं म आसुषवुः  ।  समरे रक्षाँ स्यवधिषुः  ।  अपहतं ब्रह्मज्यस्य  ।  वाक्च त्वा मनश्च श्रिणीताम्  ९७

प्राणश्च त्वापानश्च श्रीणीताम्  ।  चक्षुश्च त्वा श्रोत्रं च श्रीणीताम्  ।  दक्षश्च त्वा बलं च श्रीणीताम्  ।  ओजश्च त्वा सहश्च श्रीणीताम्  ।  आयुश्च त्वा जरा च श्रीणीताम्  ।  आत्मा च त्वा तनूश्च श्रीणीताम्  ।  शृतोऽसि शृतंकृतः  ।  शृताय त्वा शृतेभ्यस्त्वा  ।  यमिन्द्र माहुर्वरुणं यमाहुः  ।  यं मित्रमाहुर्यमु सत्यमाहुः  ९८

यो देवानां देवतमस्तपोजाः  ।  तस्मै त्वा तेभ्यस्त्वा  ।  मयि त्यदिन्द्रि यं महत्  ।  मयि दक्षो मयि क्रतुः  ।  मयि धायि सुवीर्यम्  ।  त्रिशुग्घर्मो विभातु मे  ।  आकूत्या मनसा सह  ।  विराजा ज्योतिषा सह  ।  यज्ञेन पयसा सह  ।  तस्य दोहमशीमहि  ९९

तस्य सुम्नमशीमहि  ।  तस्य भक्षमशीमहि  ।  वाग्जुषाणा सोमस्य तृप्यतु  ।  मित्रो जनान्  ।   प्र स मित्र  ।   ।यस्मान्न जातः परो अन्यो अस्ति  ।  य आविवेश भुवनानि विश्वा  ।  प्रजापतिः प्रजया संविदानः  ।  त्रीणि ज्योतीँ षि सचते स षोडशी ।एष ब्रह्मा य ऋत्वियः  ।  इन्द्रो  नाम श्रुतो गणे  १००

प्र ते महे विदथेऽशँ सिषँ  हरी ।य ऋत्वियः प्र ते वन्वे  ।  वनुषो हर्यतं मदम्  ।  इन्द्रो  नाम घृतं न यः  ।  हरिभिश्चारु सेचते  ।  श्रुतो गण आ त्वा विशन्तु  ।  हरिवर्पसं गिरः  ।  इन्द्रा धिपतेऽधिपतिस्त्वं देवानामसि  ।  अधिपतिं माम्  ।  आयुष्मन्तं वर्चस्वन्तं मनुष्येषु कुरु  १०१

इन्द्र श्च सम्राड्वरुणश्च राजा  ।  तौ ते भक्षं चक्रतुरग्र एतम्  ।  तयोरनु भक्षं भक्षयामि  ।  वाग्जुषाणा सोमस्य तृप्यतु  ।  प्रजापतिर्विश्वकर्मा  ।  तस्य मनो देवं यज्ञेन राध्यासम्  ।  अर्थेगा अस्यजहितः  ।  अवसानपतेऽवसानं मे विन्द  ।  नमो रुद्रा य वास्तोष्पतये  ।  आयने विद्र वणे  १०२
उद्याने यत्परायणे  ।  आवर्तने विवर्तने  ।  यो गोपायति तँ  हुवे  ।  यान्यपामित्यान्यप्रतीत्तान्यस्मि  ।  यमस्य बलिना चरामि  ।  इहैव सन्तः प्रति तद्यातयामः  ।  जीवा जीवेभ्यो निहराम एनत्  ।  अनृणा अस्मिन्ननृणाः परस्मिन्  ।  तृतीये लोके अनृणाः स्याम  ।  ये देवयाना उत पितृयाणाः  १०३

सर्वान्पथो अनृणा आक्षीयेम  ।  इदमू नु श्रेयोऽवसानमागन्म  ।  शिवे नो द्यावापृथिवी उभे इमे  ।  गोमद्धनवदश्ववदूर्जस्वत्  ।  सुवीरा वीरैरनु संचरेम  ।  अर्कः पवित्रँ  रजसो विमानः  ।  पुनाति देवानां भुवनानि विश्वा  ।  द्यावापृथिवी पयसा संविदाने  ।  घृतं दुहाते अमृतं प्रपीने  ।  पवित्रमर्को रजसो विमानः  ।  पुनाति देवानां भुवनानि विश्वा  ।  सुवर्ज्योतिर्यशो महत्  ।  अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठाम्  १०४

उदस्तांप्सीत्सविता मित्रो अर्यमा  ।  सर्वानमित्रानवधीद्युगेन  ।  बृहन्तं मामकरद्वीरवन्तम्  ।  रथंतरे श्रयस्व स्वाहा पृथिव्याम्  ।  वामदेव्ये श्रयस्व स्वाहान्तरिक्षे  ।  बृहति श्रयस्व स्वाहा दिवि  ।  बृहता त्वोपस्तभ्नोमि  ।  आ त्वा ददे यशसे वीर्याय च  ।  अस्मास्वघ्निया यूयं दधाथेन्द्रि यं पयः  ।  यस्ते द्र प्सो यस्त उदर्षः  १०५

दैव्यः केतुर्विश्वं भुवनमाविवेश  ।  स नः पाह्यरिष्ट्यै स्वाहा  ।  अनु मा सर्वो यज्ञोऽयमेतु  ।  विश्वे देवा मरुतः सामार्कः  ।  आप्रियश्छन्दाँ सि निविदो यजूँ षि  ।  अस्यै पृथिव्यै यद्यज्ञियम्  ।  प्रजापतेर्वर्तनिमनुवर्तस्व  ।  अनु वीरैरनुराध्याम गोभिः  ।  अन्वश्वैरनु सर्वैरु पुष्टैः  ।  अनु प्रजयान्विन्द्रि येण  १०६

देवा नो यज्ञमृजुधा नयन्तु  ।  प्रति क्षत्रे प्रति तिष्ठामि राष्ट्रे  ।  प्रत्यश्वेषु प्रतितिष्ठामि गोषु  ।  प्रति प्रजायां प्रतितिष्ठामि भव्ये  ।  विश्वमन्याभिवावृधे  ।  तदन्यस्यामधि श्रितम्  ।  दिवे च विश्वकर्मणे  ।  पृथिव्यै चाकरं नमः  ।  अस्कान्द्यौः पृथिवीम्  ।  अस्कानृषभो युवा गाः  १०७

स्कन्नेमा विश्वा भुवना  ।  स्कन्नो यज्ञः प्रजनयतु  ।  अस्कानजनि प्राजनि  ।  आ स्कन्नाज्जायते वृषा  ।  स्कन्नात्प्रजनिषीमहि  ।  ये देवा येषामिदं भागधेयं बभूव  ।  येषां प्रयाजा उतानूयाजाः  ।  इन्द्र ज्येष्ठेभ्यो वरुणराजभ्यः  ।  अग्निहोतृभ्यो देवेभ्यः स्वाहा  ।  उत त्या नो दिवा मतिः  १०८

अदितिरूत्यागमत्  ।  सा शन्ताची मयस्करत्  ।  अप स्रिधः  ।  उत त्या दैव्या भिषजा  ।  शं नस्करतो अश्विना  ।  यूयातामस्मद्र पः  ।  अप स्रिधः  ।  शमग्निरग्निभिस्करत्  ।  शं नस्तपतु सूर्यः  ।  शं वातो वात्वरपाः  १०९

अप स्रिधः  ।  तदित्पदं न विचिकेत विद्वान्  ।  यन्मृतः पुनरप्येति जीवान्  ।  त्रिवृद्यद्भुवनस्य रथवृत्  ।  जीवो गर्भो न मृतः स जीवात्  ।  प्रत्यस्मै पिपीषते  ।  विश्वानि विदुषे भर  ।  अरंगमाय जग्मवे  ।  अपश्चाद्दध्वने नरे  ।  इन्दुरिन्दुमवागात्  ।  इन्दोरिन्द्रो ऽपात्  ।  तस्य त इन्दविन्द्र पीतस्य मधुमतः  ।  उपहूतस्योपहूतो भक्षयामि  ११०

ब्रह्म प्रतिष्ठा मनसो ब्रह्म वाचः  ।  ब्रह्म यज्ञानाँ  हविषामाज्यस्य  ।  अतिरिक्तं कर्मणो यच्च हीनम्  ।  यज्ञः पर्वाणि प्रतिरन्नेति कल्पयन्  ।  स्वाहाकृताहुतिरेतु देवान्  ।  आश्रावितमत्याश्रावितम्  ।  वषट्कृतमत्यनूक्तं च यज्ञे  ।  अतिरिक्तं कर्मणो यच्च हीनम्  ।  यज्ञः पर्वाणि प्रतिरन्नेति कल्पयन्  ।  स्वाहाकृताहुतिरेतु देवान्  १११

यद्वो देवा अतिपादयानि  ।  वाचा चित्प्रयतं देवहेडनम्  ।  अरायो अस्माँ  अभि दुच्छुनायते  ।  अन्यत्रास्मन्मरुतस्तन्निधेतन  ।  ततं म आपस्तदु तायते पुनः  ।  स्वादिष्ठा धीतिरुचथाय शस्यते  ।  अयँ  समुद्र  उत विश्वभेषजः  ।  स्वाहाकृतस्य समु तृप्णुतर्भुवः  ।  उद्वयं तमसस्परि  ।   ।उदु त्यं। चित्रम्  ११२

इमं मे वरुण  ।   तत्त्वा यामि  ।   ।त्वं नो अग्ने  ।   स त्वं नो अग्ने  ।   ।त्वमग्ने अयासि  ।   प्रजापते  ।   ।इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि  ।  मैषां नु गादपरो अर्धमेतम्  ।  शतं जीवन्तु शरदः पुरूचीः  ।  तिरो मृत्युं दधतां पर्वतेन  ।  इष्टेभ्यः स्वाहा वषडनिष्टेभ्यः स्वाहा  ।  भेषजं दुरिष्ट्यै स्वाहा निष्कृत्यै स्वाहा  ।  दौरार्द्ध्यै स्वाहा दैवीभ्यस्तनूभ्यः स्वाहा  ११३

ऋद्ध्यै स्वाहा समृद्ध्यै स्वाहा  ।  यत इन्द्र  भयामहे  ।  ततो नो अभयं कृधि  ।  मघवञ्शग्धि तव तन्न ऊतये  ।  वि द्विषो वि मृधो जहि  ।  स्वस्तिदा विशस्पतिः  ।  वृत्रहा विमृधो वशी  ।  वृषेन्द्र ः! पुर एतु नः  ।  स्वस्तिदा अभयंकरः  ।  आभिर्गीर्भिर्यदतो न ऊनम्  ११४

आप्यायय हरिवो वर्धमानः  ।  यदा स्तोतृभ्यो महि गोत्रा रुजासि  ।  भूयिष्ठभाजो अध ते स्याम  ।  अनाज्ञातं यदाज्ञातम्  ।  यज्ञस्य क्रियते मिथु  ।  अग्ने तदस्य कल्पय  ।  त्वँ  हि वेत्थ यथातथम्  ।  पुरुषसंमितो यज्ञः  ।  यज्ञः पुरुषसंमितः  ।  अग्ने तदस्य कल्पय  ।  त्वँ  हि वेत्थ यथातथम्  ।  यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न  ।  यज्ञस्य मन्वते मर्तासः  ।  अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्  ।  यजिष्ठो देवाँ  ऋतुशो यजाति  ११५

यद्देवा देवहेडनम्  ।  देवासश्चकृमा वयम्  ।  आदित्यास्तस्मान्मा मुञ्चत  ।  ऋतस्यर्तेन मामुत  ।  देवा जीवनकाम्या यत्  ।  वाचानृतमूदिम  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  ।  गार्हपत्यः प्रमुञ्चतु  ।  दुरिता यानि चकृम  ।  करोतु मामनेनसम्  ११६

ऋतेन द्यावापृथिवी ।ऋतेन त्वँ  सरस्वति  ।  ऋतान्मा मुञ्चताँ हसः  ।  यदन्यकृतमारिम  ।  सजातशँ सादुत वा जामिशँ सात्  ।  ज्यायसः शँ सादुत वा कनीयसः  ।  अनाज्ञातं देवकृतं यदेनः  ।  तस्मात्त्वमस्मान्जातवेदो मुमुग्धि  ।  यद्वाचा यन्मनसा  ।  बाहुभ्यामूरुभ्यामष्ठीवद्भ्याम्  ११७

शिश्नैर्यदनृतं चकृमा वयम्  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  ।  यद्धस्ताभ्यां चकर किल्बिषाणि  ।  अक्षाणां वग्नुमुपजिघ्नमानः  ।  दूरेपश्या च राष्ट्रभृच्च  ।  तान्यप्सरसावनुदत्तामृणानि  ।  अदीव्यन्नृणं यदहं चकार  ।  यद्वादास्यन्त्संजगारा जनेभ्यः  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  ।  यन्मयि माता गर्भे सति  ११८

एनश्चकार यत्पिता  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  ।  यदापिपेष मातरं पितरम्  ।  पुत्रः प्रमुदितो धयन्  ।  अहिँ सितौ पितरौ मया तत्  ।  तदग्ने अनृणो भवामि  ।  यदन्तरिक्षं पृथिवीमुत द्याम्  ।  यन्मातरं पितरं वा जिहिँ सिम  ।  अगिर्मा तस्मादेनसः  ।  यदाशसा निशसा यत्पराशसा  ११९

यदेनश्चकृमा नूतनं यत्पुराणम्  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  ।  अतिक्रामामि दुरितं यदेनः  ।  जहामि रिप्रं परमे सधस्थे  ।  यत्र यन्ति सुकृतो नापि दुष्कृतः  ।  तमारोहामि सुकृतां नु लोकम्  ।  त्रिते देवा अमृजतैतदेनः  ।  त्रित एतन्मनुष्येषु मामृजे  ।  ततो मा यदि किं चिदानशे  ।  अग्निर्मा तस्मादेनसः  १२०

गार्हपत्यः प्रमुञ्चतु  ।  दुरिता यानि चकृम  ।  करोतु मामनेनसम्  ।  दिवि जाता अप्सु जाताः  ।  या जाता ओषधीभ्यः  ।  अथो या अग्निजा आपः  ।  ता नः शुन्धन्तु शुन्धनीः  ।  यदापो नक्तं दुरितं चराम  ।  यद्वा दिवा नूतनं यत्पुराणम्  ।  हिरण्यवर्णास्तत उत्पुनीत नः  ।  इमं मे वरुण  ।   तत्त्वा यामि  ।   ।त्वं नो अग्ने  ।   स त्वं नो अग्ने  ।  त्वमग्ने अयासि  १२१

यत्ते ग्राव्णा चिच्छिदुः सोम राजन्  ।  प्रियाण्यङ्गानि स्वधिता परूँ षि  ।  तत्संधत्स्वाज्येनोत वर्धयस्व  ।  अनागसो अधमित्संक्षयेम  ।  यत्ते ग्रावा बाहुच्युतो अचुच्यवुः  ।  नरो यत्ते दुदुहुर्दक्षिणेन  ।  तत्त आप्याअतां तत्ते  ।  निष्ट्यायतां देव सोम  ।   यत्ते त्वचं बिभिदुर्यच्च योनिम्  ।  यदास्थानात्प्रच्युतो वेनसि त्मना  १२२

त्वया तत्सोम गुप्तमस्तु नः  ।  सा नः संधासत्परमे व्योमन्  ।  अहाच्छरीरं पयसा समेत्य  ।  अन्योऽन्यो भवति वर्णो अस्य  ।  तस्मिन्वयमुपहूतास्तव स्मः  ।  आ नो भज सदसि विश्वरूपे  ।  नृचक्षाः सोम उत शुश्रुगस्तु  ।  मा नो विहासीद्गिर आवृणानः  ।  अनागास्तनुवो वावृधानः  ।  आ नो रूपं वहतु जायमानः  १२३

उपक्षरन्ति जुह्वो घृतेन  ।  प्रियाण्यङ्गानि तव वर्धयन्तीः  ।  तस्मै ते सोम नम इद्वषट्च  ।  उप मा राजन्त्सुकृते ह्वयस्व  ।  सं प्राणापानाभ्याँ  समु चक्षुषा त्वम्  ।  सँ  श्रोत्रेण गच्छस्व सोम राजन्  ।  यत्त आस्थितँ  शमु तत्ते अस्तु  ।  जानीतान्नः संगमने पथीनाम्  ।  एतं जानीतात्परमे व्योमन्  ।  वृकाः सधस्था विद रूपमस्य  १२४

यदागच्छात्पथिभिर्देवयानैः  ।  इष्टापूर्ते कृणुतादाविरस्मै  ।  अरिष्टो राजन्नगदः परेहि  ।  नमस्ते अस्तु चक्षसे रघूयते  ।  नाकमारोह सह यजमानेन  ।  सूर्यं गच्छतात्परमे व्योमन्  ।  अभूद्देवः सविता वन्द्यो नु नः  ।  इदानीमह्न उपवाच्यो नृभिः  ।  वि यो रत्ना भजति मानवेभ्यः  ।  श्रेष्ठं नो अत्र द्र विणं यथा दधत्  ।  उप नो मित्रावरुणाविहावतम्  ।  अन्वादीध्याथामिह नः सखाया  ।  आदित्यानां प्रसितिर्हेतिः  ।  उग्रा शतापाष्ठा घ विषा परि णो वृणक्तु  ।  आप्यायस्व  ।   सं ते  १२५

यद्दिदीक्षे मनसा यच्च वाचा  ।  यद्वा प्राणैश्चक्षुषा यच्च श्रोत्रेण  ।  यद्रे तसा मिथुनेनाप्यात्मना  ।  अद्भ्यो लोका दधिरे तेज इन्द्रि यम्  ।  शुक्रा दीक्षायै तपसो विमोचनीः  ।  आपो विमोक्त्रीर्मयि तेज इन्द्रि यम्  ।  यदृचा साम्ना यजुषा  ।  पशूनां चर्मन्हविषा दिदीक्षे  ।  यच्छन्दोभिरोषधीभिर्वनस्पतौ  ।  अद्भ्यो लोका दधिरे तेज इन्द्रि यम्  १२६

शुक्रा दीक्षायै तपसो विमोचनीः  ।  आपो विमोक्त्रीर्मयि तेज इन्द्रि यम्  ।  येन ब्रह्म येन क्षत्रम्  ।  येनेन्द्रा ग्नी प्रजापतिः सोमो वरुणो येन राजा  ।  विश्वे देवा ऋषयो येन प्राणाः  ।  अद्भ्यो लोका दधिरे तेज इन्द्रि यम्  ।  शुक्रा दीक्षायै तपसो विमोचनीः  ।  आपो विमोक्त्रीर्मयि तेज इन्द्रि यम्  ।  अपां पुष्पम-स्योषधीनाँ  रसः  ।  सोमस्य प्रियं धाम  १२७

अग्नेः प्रियतमँ  हविः स्वाहा  ।  अपां पुष्पमस्योषधीनाँ  रसः  ।  सोमस्य प्रियं धाम  ।  इन्द्र स्य प्रियतमँ  हविः स्वाहा  ।  अपां पुष्पमस्योषधीनाँ  रसः  ।  सोमस्य प्रियं धाम  ।  विश्वेषां देवानां प्रियतमँ  हविः स्वाहा  ।  वयँ  सोम व्रते तव  ।  मनस्तनूषु पिप्रतः  ।  प्रजावन्तो अशीमहि  १२८

देवेभ्यः पितृभ्यः स्वाहा  ।  सोम्येभ्यः पितृभ्यः स्वाहा  ।  कव्येभ्यः पितृभ्यः स्वाहा  ।  देवास इह मादयध्वम्  ।  सोम्यास इह मादयध्वम्  ।  कव्यास इह मादयध्वम्  ।  अनन्तरिताः पितरः सोम्याः सोमपीथात्  ।  अपैतु मृत्युरमृतं न आगन्  ।  वैवस्वतो नो अभयं कृणोतु  ।  पर्णं वनस्पतेरिव  १२९

अभि नः शीयताँ  रयिः  ।  सचतां नः शचीपतिः  ।  परं मृत्यो अनु परेहि पन्थाम्  ।  यस्ते स्व इतरो देवयानात्  ।  चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि  ।  मा नः प्रजाँ  रीरिषो मोत वीरान्  ।  इदमू नु श्रेयोऽवसानमागन्म  ।  यद्गोजिद्धनजिदश्वजिद्यत्  ।  पर्णं वनस्पतेरिव  ।  अभि नः शीयताँ  रयिः  ।  सचतां नः शचीपतिः  १३०   ७

सांग्रहण्येष्ट्या यजते  ।  इमां जनताँ  संगृह्णानीति  ।  द्वादशारत्नी रशना भवति  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सरमेवावरुन्धे  ।  मौञ्जी भवति  ।  ऊर्ग्वै मुञ्जाः  ।  ऊर्जमेवावरुन्धे  ।  चित्रा नक्षत्रं भवति  ।  चित्रं वा एतत्कर्म  १

यदश्वमेधः समृद्ध्यै  ।  पुण्यनाम देवयजनमध्यवस्यति  ।  पुण्यामेव तेन कीर्तिमभिजयति  ।  अपदातीनृत्विजः समावहन्त्या सुब्रह्मण्यायाः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  केशश्मश्रु वपते  ।  नखानि निकृन्तते  ।  दतो धावते  ।  स्नाति  ।  अहतं वासः परिधत्ते  ।  पाप्मनोऽपहत्यै  ।  वाचं यत्वोपवसति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य गुप्त्यै  ।  रात्रिं जागरयन्त आसते  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  २

चतुष्टय्य आपो भवन्ति  ।  चतुःशफो वा अश्वः प्राजापत्यः समृद्ध्यै  ।  ता दिग्भ्यः समाभृता भवन्ति  ।  दिक्षु वा आपः  ।  अन्नं वा आपः  ।  अद्भ्यो वा अन्नं जायते  ।  यदेवाद्भ्योऽन्नं जायते  ।  तदवरुन्धे  ।  तासु ब्रह्मौदनं पचति  ।  रेत एव तद्दधाति  ३

चतुःशरावो भवति  ।  दिक्ष्वेव प्रति तिष्ठति  ।  उभयतो रुक्मौ भवतः  ।  उभयत एवास्मिन्रुचं दधाति  ।  उद्धरति शृतत्वाय  ।  सर्पिष्वान्भवति मेध्य-त्वाय  ।  चत्वार आर्षेयाः प्राश्नन्ति  ।  दिशामेव ज्योतिषि जुहोति  ।  चत्वारि हिरण्यानि ददाति  ।  दिशामेव ज्योतीँ ष्यवरुन्धे  ४
यदाज्यमुच्छिष्यते  ।  तस्मिन्रशनां न्युनत्ति  ।  प्रजापतिर्वा ओदनः  ।  रेत आज्यम्  ।  यदाज्ये रशनां न्युनत्ति  ।  प्रजापतिमेव रेतसा समर्धयति  ।  दर्भमयी रशना भवति  ।  बहु वा एष कुचरोऽमेध्यमुपगच्छति  ।  यदश्वः  ।  पवित्रं वै दर्भाः  ५

यद्दर्भमयी रशणा भवति  ।  पुनात्येवैनम्  ।  पूतमेनं मेध्यमालभते  ।  अश्वस्य वा आलब्धस्य महिमोदक्रामत्  ।  स महर्त्विजः प्राविशत्  ।  तन्महर्त्विजां महर्त्विक्त्वम्  ।  यन्महर्त्विजः प्राश्नन्ति  ।  महिमानमेवास्मिन्तद्दधति  ।  अश्वस्य वा आलब्धस्य रेत उदक्रामत्  ।  तत्सुवर्णँ  हिरण्यमभवत्  ।  यत्सुवर्णँ  हिरण्यं ददाति  ।  रेत एव तद्दधाति  ।  ओदने ददाति  ।  रेतो वा ओदनः  ।  रेतो हिरण्यम्  ।  रेतसैवास्मिन्रेतो दधाति  ६

यो वै ब्रह्मणे देवेभ्यः प्रजापतयेऽप्रतिप्रोच्याश्वं मेध्यं बध्नाति  ।  आ देवताभ्यो वृश्च्यते  ।  पापीयान्भवति  ।  यः प्रतिप्रोच्य  ।  न देवताभ्य आवृश्च्यते  ।  वसीयान्भवति  ।  यदाह  ।  ब्रह्मन्नश्वं मेध्यं भन्त्स्यामि देवेभ्यः प्रजापतये तेन राध्यासमिति  ।  ब्रह्म वै ब्रह्मा  ।  ब्रह्मण एव देवेभ्यः प्रजापतये प्रतिप्रोच्याश्वं मेध्यं बध्नाति  ७

न देवताभ्य आवृश्च्यते  ।  वसीयान्भवति  ।  देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति रशनामादत्ते प्रसूत्यै  ।  अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह  ।  अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम्  ।  पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै  ।  व्यृद्धं वा एतद्यज्ञस्य  ।  यदयजुष्केण क्रियते  ।  इमामगृभ्णन्रश्नामृतस्येत्यधिवदति यजुष्कृत्यै  ।  यज्ञस्य समृद्ध्यै  ८

तदाहुः  ।  द्वादशारत्नी रशना कर्तव्या३ त्रयोदशारत्नी३रिति  ।  ऋषभो वा एष ऋतूनाम्  ।  यथा संवत्सरः  ।  तस्य त्रयोदशो मासो विष्टपम्  ।  ऋषभ एष यज्ञानाम्  ।  यदश्वमेधः  ।  यथा वा ऋषभस्य विष्टपम्  ।  एवमेतस्य विष्टपम्  ।  त्रयोदशमरत्निँ  रशनायामुपादधाति  ९

यथर्षभस्य विष्टपँ  सँ स्करोति  ।  तादृगेव तत्  ।  पूर्व आयुषि विदथेषु कव्येत्याह  ।  आयुरेवास्मिन्दधाति  ।  तया देवाः सुतमाबभूवुरित्याह  ।  भूतिमेवोपावर्तते  ।  ऋतस्य सामन्त्सरमारपन्तीत्याह  ।  सत्यं वा ऋतम्  ।  सत्येनैवैनमृतेनारभते  ।  अभिधा असीत्याह  १०

तस्मादश्वमेधयाजी सर्वाणि भूतान्यभिभवति  ।  भुवनमसीत्याह  ।  भूमानमेवोपैति  ।  यन्तासीत्याह  ।  यन्तारमेवैनं करोति  ।  धर्तासीत्याह  ।  धर्तारमेवैनं करोति  ।  सोऽग्निं वैश्वानरमित्याह  ।  अग्नावेवैनं वैश्वानरे जुहोति  ।  सप्रथसमित्याह  ११

प्रजयैवैनं पशुभिः प्रथयति  ।  स्वाहाकृत इत्याह  ।  होम एवास्यैषः  ।  पृथिव्यामित्याह  ।  अस्यामेवैनं प्रतिष्ठापयति  ।  यन्ता राड्यन्तासि यमनो धर्तासि धरुण इत्याह  ।  रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे  ।  कृष्यै त्वा क्षेमाय त्वा रय्यै त्वा पोषाय त्वेत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  स्वगा त्वा देवेभ्य इत्याह  ।  देवेभ्य एवैनँ  स्वगा करोति  ।  स्वाहा त्वा प्रजापतय इत्याह  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ।  यस्या एव देवताया आलभ्यते  ।  तयैवैनँ  समर्धयति  १२

यः पितुरनुजायाः पुत्रः  ।  स पुरस्तान्नयति  ।  यो मातुरनुजायाः पुत्रः  ।  स पश्चान्नयति  ।  विष्वञ्चमेवास्मात्पाप्मानं विवृहतः  ।  यो अर्वन्तं जिघाँ सति तमभ्यमीति वरुण इति श्वानं चतुरक्षं प्रसौति  ।  परो मर्तः परः श्वेति शुनश्चतुरक्षस्य प्रहन्ति  ।  श्वेव वै पाप्मा भ्रातृव्यः  ।  पाप्मानमेवास्य भ्रातृव्यँ  हन्ति  ।  सैध्रकं मुसलं भवति  १३

कर्मकर्मैवास्मै साधयति  ।  पौँ श्चलेयो हन्ति  ।  पुँ श्चल्वां वै देवाः शुचं न्यदधुः  ।  शुचैवास्य शुचँ  हन्ति  ।  पाप्मा वा एतमीप्सतीत्याहुः  ।  योऽश्वमेधेन यजत इति  ।  अश्वस्याधस्पदमुपास्यति  ।  वज्री वा अश्वः प्राजापत्यः  ।  वज्रेणैव पाप्मानं भ्रातृव्यमवक्रामति  ।  दक्षिणापप्लावयति  १४

पाप्मानमेवास्माच्छमलमपप्लावयति  ।  ऐषीक उदूहो भवति  ।  आयुर्वा इषीकाः  ।  आयुरेवास्मिन्दधति  ।  अमृतं वा इषीकाः  ।  अमृतमेवास्मिन्दधति  ।  वेतसशाखोपसंबद्धा भवति  ।  अप्सुयोनिर्वा अश्वः  ।  अप्सुजो वेतसः  ।  स्वादेवैनं योनिर्निर्मिमीते  ।  पुरस्तात्प्रत्यञ्चमभ्युदूहति  ।  पुरस्तादेवास्मि-न्प्रतीच्यमृतं दधाति  ।  अहं च त्वं च वृत्रहन्निति ब्रह्मा यजमानस्य हस्तं गृह्णाति  ।  ब्रह्मक्षत्त्रे एव संदधाति  ।  अभि क्रत्वेन्द्र  भूरध ज्मन्नित्यध्वर्युर्यजमानं वाचयत्यभिजित्यै  १५

चत्वार ऋत्विजः समुक्षन्ति  ।  आभ्य एवैनं चतसृभ्यो दिग्भ्योऽभिसमीरयन्ति  ।  शतेन राजपुत्रैः सहाध्वर्युः  ।  पुरस्तात्प्रत्यङ्तिष्ठन्प्रोक्षति  ।  अनेनाश्वेन मेध्येनेष्ट्वा  ।  अयँ  राजा वृत्रं वध्यादिति  ।  राज्यं वा अध्वर्युः  ।  क्षत्त्रँ  राजपुत्रः  ।  राज्येनैवास्मिन्क्षत्त्रं दधाति  ।  शतेनाराजभिरुग्रैः सह ब्रह्मा  १६

दक्षिणत उदङ्तिष्ठन्प्रोक्षति  ।  अनेनाश्वेन मेध्येनेष्ट्वा  ।  अयँ  राजाप्रतिधृष्यो-ऽस्त्विति  ।  बलं वै ब्रह्मा  ।  बलमराजोग्रः  ।  बलेनैवास्मिन्बलं दधाति  ।  शतेन सूतग्रामणिभिः सह होता  ।  पश्चात्प्राङ्तिष्ठन्प्रोक्षति  ।  अनेनाश्वेन मेध्येनेष्ट्वा  ।  अयँ  राजास्यै विशः  १७

बहुग्वै बह्वश्वायै बह्वजाविकायै  ।  बहुव्रीहियवायै बहुमाषतिलायै  ।  बहुहि-रण्यायै बहुहस्तिकायै  ।  बहुदासपूरुषायै रयिमत्यै पुष्टिमत्यै  ।  बहुराय-स्पोषायै राजास्त्विति  ।  भूमा वै होता  ।  भूमा सूतग्रामण्यः  ।  भूम्नैवा-स्मिन्भूमानं दधाति  ।  शतेन क्षत्तसंग्रहीतृभिः सहोद्गाता  ।  उत्तरतो दक्षिणा तिष्ठन्प्रोक्षति  १८

अनेनाश्वेन मेध्येनेष्ट्वा  ।  अयँ  राजा सर्वमायुरेत्विति  ।  आयुर्वा उद्गाता  ।  आयुः क्षत्तसंग्रहीतारः  ।  आयुषैवास्मिन्नायुर्दधाति  ।  शतँ शतं भवन्ति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति चतुःशता भवन्ति  ।  चतस्रो दिशः  ।  दिक्ष्वेव प्रतितिष्ठति  १९

यथा वै हविषो गृहीतस्य स्कन्दति  ।  एवं वा एतदश्वस्य स्कन्दति  ।  यन्निक्तमनालब्धमुत्सृजन्ति  ।  यत्स्तोक्या अन्वाह  ।  सर्वहुतमेवैनं करोत्यक्सन्दाय  ।  अस्कन्नँ  हि तत्  ।  यद्धुतस्य स्कन्दति  ।  सहस्रमन्वाह  ।  सहस्रसंमितः सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै  २०

यत्परिमिता अनुब्रूयात्  ।  परिमितमवरुन्धीत  ।  अपरिमिता अन्वाह  ।  अपरिमितः सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  स्तोक्या जुहोति  ।  या एव वर्ष्या आपः  ।  ता अवरुन्धे  ।  अस्यां जुहोति  ।  इयं वा अग्निर्वैश्वानरः  २१

अस्यामेवैनाः प्रतिष्ठापयति  ।  उवाच ह प्रजापतिः  ।  स्तोक्यासु वा अहमश्वमेधँ  सँ स्थापयामि  ।  तेन ततः सँ स्थितेन चरामीति  ।  अग्नये स्वाहेत्याह  ।  अग्नय एवैनं जुहोति  ।  सोमाय स्वाहेत्याह  ।  सोमायैवैनं जुहोति  ।  सवित्रे स्वाहेत्याह  ।  सवित्र एवैनं जुहोति  २२

सरस्वत्यै स्वाहेत्याह  ।  सरस्वत्या एवैनं जुहोति  ।  पूष्णे स्वाहेत्याह  ।  पूष्ण एवैनं जुहोति  ।  बृहस्पतये स्वाहेत्याह  ।  बृहस्पतय एवैनं जुहोति  ।  अपां मोदाय स्वाहेत्याह  ।  अद्भ्य एवैनं जुहोति  ।  वायवे स्वाहेत्याह  ।  वायव एवैनं जुहोति  २३

मित्राय स्वाहेत्याह  ।  मित्रायैवैनं जुहोति  ।  वरुणाय स्वाहेत्याह  ।  वरुणायैवैनं जुहोति  ।  एताभ्य एवैनं देवताभ्यो जुहोति  ।  दशदश संपादं जुहोति  ।  दशाक्षरा विराट्  ।  अन्नं विराट्  ।  विराजैवान्नाद्यमवरुन्धे  ।  प्र वा एषोऽस्माल्लोकाच्च्यवते  ।  यः पराचीराहुतीर्जुहोति  ।  पुनःपुनरभ्यावर्तं जुहोति  ।  अस्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठति  ।  एताँ  ह वाव सोऽश्वमेधस्य सँ स्थितिमुवाचास्कन्दाय  ।  अस्कन्नँ  हि तत्  ।  यद्यज्ञस्य सँ स्थितस्य स्कन्दति  २४

प्रजापतये त्वा जुष्टं प्रोक्षामीति पुरस्तात्प्रत्यङ्तिष्ठन्प्रोक्षति  ।  प्रजापतिर्वै देवानामन्नादो वीर्यावान्  ।  अन्नाद्यमेवास्मिन्वीर्यं दधाति  ।  तस्मादश्वः पशूनामन्नादो वीर्यावत्तमः  ।  इन्द्रा ग्निभ्यां त्वेति दक्षिणतः  ।  इन्द्रा ग्नी वै देवानामोजिष्ठौ बलिष्ठौ  ।  ओज एवास्मिन्बलं दधाति  ।  तस्मादश्वः पशूना-मोजिष्ठो बलिष्ठः  ।  वायवे त्वेति पश्चात्  ।  वायुर्वै देवानामाशुः सारसारितमः  २५

जवमेवास्मिन्दधाति  ।  तस्मादश्वः  ।  पशूनामाशुः सारसारितमः  ।  विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य इत्युत्तरतः  ।  विश्वे वै देवा देवानां यशस्वितमाः  ।  यश एवास्मिन्दधाति  ।  तस्मादश्वः पशूनां यशस्वितमः  ।  देवेभ्यस्त्वे-त्यधस्तात्  ।  देवा वै देवानामपचिततमाः  ।  अपचितिमेवास्मिन्दधाति  ।  तस्मादश्वः पशूनामपचिततमः  २६

सर्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य इत्युपरिष्टात्  ।  सर्वे वै देवास्त्विषिमन्तो हरस्विनः  ।  त्विषिमेवास्मिन्हरो दधाति  ।  तस्मादश्वः पशूनां त्विषिमान्हरस्वितमः  ।  दिवे त्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वेत्याह  ।  एभ्य एवैनं लोकेभ्यः प्रोक्षति  ।  सते त्वासते त्वाद्भ्यस्त्वौषधीभ्यस्त्वा विश्वेभ्यस्त्वा भुतेभ्य इत्याह  ।  तस्मादश्वमेधयाजिनँ  सर्वाणि भुतान्युपजीवन्ति  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  यत्प्राजापत्योऽश्वः  ।  अथ कस्मादेनमन्याभ्यो देवताभ्योऽपि प्रोक्षतीति  ।  अश्वे वै सर्वा देवता अन्वायत्ताः  ।  तं यद्विश्वेभ्यस्त्वा भूतेभ्य इति प्रोक्षति  ।  देवता एवास्मिन्नन्वायातयति  ।  तस्मादश्वे सर्वा देवता अन्वायत्ताः  २७

यथा वै हविषो गृहीतस्य स्कन्दति  ।  एवं वा एतदश्वस्य स्कन्दति  ।  यत्प्रोक्षितमनालब्धमुत्सृजन्ति  ।  यदश्वचरितानि जुहोति  ।  सर्वहुतमेवैनं करोत्यस्कन्दाय  ।  अस्कन्नँ  हि तत्  ।  यद्धुतस्य स्कन्दति  ।  ईंकाराय स्वाहेंकृताय स्वाहेत्याह  ।  एतानि वा अश्वचरितानि  ।  चरितैरेवैनँ  समर्धयति  २८

तदाहुः  ।  अनाहुतयो वा अश्वचरितानि  ।  नैता होतव्या इति  ।  अथो खल्वाहुः  ।  होतव्या एव  ।  अत्र वावैवं विद्वानश्वमेधँ  सँ स्थापयति  ।  यदश्वचरितानि जुहोति  ।  तस्माद्धोतव्या इति  ।  बहिर्धा वा एनमेतदायतनाद्दधाति  ।  भ्रातृव्यमस्मै जनयति  २९

यस्यानायतनेऽन्यत्राग्नेराहुतीर्जुहोति  ।  सावित्रिया इष्ट्याः पुरस्तात्स्विष्टकृतः  ।  आहवनीयेऽश्वचरितानि जुहोति  ।  आयतन एवास्याहुतीर्जुहोति  ।  नास्मै भ्रातृव्यं जनयति  ।  तदाहुः  ।  यज्ञमुखेयज्ञमुखे होतव्याः  ।  यज्ञस्य क्ळ्प्त्यै  ।  सुवर्गस्य लोकस्यानुख्यात्या इति  ।  अथो खल्वाहुः  ३०

यद्यज्ञमुखेयज्ञमुखे जुहुयात्  ।  पशुभिर्यजमानं व्यर्धयेत्  ।  अव सुवर्गाल्लोकात्पद्येत  ।  पापीयान्त्स्यादिति  ।  सकृदेव होतव्याः  ।  न यजमानं पशुभिर्व्यर्धयति  ।  अभि सुवर्गं लोकं जयति  ।  न पापीयान्भवति  ।  अष्टाचत्वारिँ शतमश्वरूपाणि जुहोति  ।  अष्टाचत्वारिँ शदक्षरा जगती ।जागतोऽश्वः प्राजापत्यः समृद्ध्यै  ।  एकमतिरिक्तं जुहोति  ।  तस्मादेकः प्रजास्वर्धुकः  ३१

विभूर्मात्रा प्रभूः पित्रेत्याह  ।  इयं वै माता  ।  असौ पिता  ।  आभ्यामेवैनं परिददाति  ।  अश्वोऽसि हयोऽसीत्याह  ।  शास्त्येवैनमेतत्  ।  तस्माच्छिष्टाः प्रजा जायन्ते  ।  अत्योऽसीत्याह  ।  तस्मादश्वः सर्वान्पशूनत्येति  ।  तस्मादश्वः सर्वेषां पशूनाँ  श्रैष्ठ्यं गच्छति  ३२

प्र यशः श्रैष्ठ्यमाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  नरोऽस्यर्वासि सप्तिरसि वाज्यसीत्याह  ।  रूपमेवास्यैतन्माहिमानं व्याचष्टे  ।  ययुर्नामासीत्याह  ।  एतद्वा अश्वस्य प्रियं नामधेयम्  ।  प्रियेणैवैनं नामधेयेनाभिवदति  ।  तस्मादप्यामित्रौ संगत्य  ।  नाम्ना चेद्ध्वयेते  ।  मित्रमेव भवतः  ३३

आदित्यानां पत्वान्विहीत्याह  ।  आदित्यानेवैनं गमयति  ।  अग्नये स्वाहा स्वाहेन्द्रा ग्निभ्यामिति पूर्वहोमाञ्जुहोति  ।  पूर्व एव द्विषन्तं भ्रातृव्यमतिक्रामति  ।  भूरसि भुवे त्वा भव्याय त्वा भविष्यते त्वेत्युत्सृजति सर्वत्वाय  ।  देवा आशापाला एतं देवेभ्योऽश्वं मेधाय प्रोक्षितं गोपायतेत्याह  ।  शतं वै तल्प्या राजपुत्रा देवा आशापालाः  ।  तेभ्य एवैनं परिददाति  ।  ईश्वरो वा अश्वः प्रमुक्तः परां परावतं गन्तोः  ।  इह धृतिः स्वाहेह विधृतिः स्वाहेह रन्तिः स्वाहेह रमतिः स्वाहेति चतृषु पत्सु जुहोति  ३४

एता वा अश्वस्य बन्धनम्  ।  ताभिरेवैनं बध्नाति  ।  तस्मादश्वः प्रमुक्तो बन्धनमागच्छति  ।  तस्मादश्वः प्रमुक्तो बन्धनं न जहाति  ।  राष्ट्रं वा अश्वमेधः  ।  राष्ट्रे खलु वा एते व्यायच्छन्ते  ।  येऽश्वं मेध्यँ  रक्षन्ति  ।  तेषां य उदृचं गच्छन्ति  ।  राष्ट्रादेव ते राष्ट्रं गच्छन्ति  ।  अथ य उदृचं न गच्छन्ति  ३५राष्ट्रादेव ते व्यवच्छिद्यन्ते  ।  परा वा एष सिच्यते  ।  योऽबलोऽश्वमेधेन यजते  ।  यदमित्रा अश्वं विन्देरन्  ।  हन्येतास्य यज्ञः  ।  चतुश्शता रक्षन्ति  ।  यज्ञस्या-घाताय  ।  अथान्यमानीय प्रोक्षेयुः  ।  सैव ततः प्रायश्चित्तिः  ३६

प्रजापतिरकामयताश्वमेहेन यजेयेति  ।  स तपोऽतप्यत  ।  तस्य तेपानस्य  ।  सप्तात्मनो देवता उदक्रामन्  ।  सा दीक्षाभवत्  ।  स एतानि वैश्वदेवान्यपश्यत्  ।  तान्यजुहोत्  ।  तैर्वै स दीक्षामवारुन्ध  ।  यद्वैश्वदेवानि जुहोति  ।  दीक्षामेव तैर्यजमानोऽवरुन्धे  ३७

सप्त जुहोति  ।  सप्त हि ता देवता उदक्रामन्  ।  अन्वहं जुहोति  ।  अन्वहमेव दीक्षामवरुन्धे  ।  त्रीणि वैश्वदेवानि जुहोति  ।  चत्वार्यौद्ग्रहणानि  ।  सप्त संपद्यन्ते  ।  सप्त वै शीर्षण्याः प्राणाः  ।  प्राणा दीक्षा  ।  प्राणैरेव प्राणान्दी-क्षामवरुन्धे  ३८

एकविँ शतिं वैश्वदेवानि जुहोति  ।  एकविँ शतिर्वै देवलोकाः  ।  द्वादश मासाः पञ्चर्तवः  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  असावादित्य एकविँ शः  ।  एष सुवर्गो लोकः  ।  तद्दैव्यं क्षत्त्रम्  ।  सा श्रीः  ।  तद्ब्रध्नस्य विष्टपम्  ।  तत्स्वाराज्यमुच्यते  ३९

त्रिँ शतमौद्ग्रहणानि जुहोति  ।  त्रिँ शदक्षरा विराट्  ।  अन्नं विराट्  ।  विराजैवान्नाद्यमवरुन्धे  ।  त्रेधा विभज्य देवतां जुहोति  ।  त्र्! यावृतो वै देवाः  ।  त्र्! यावृत इमे लोकाः  ।  एषां लोकानामाप्त्यै  ।  एषां लोकानां क्ळ्प्त्यै  ।  अप वा एतस्मात्प्राणाः क्रामन्ति  ४०

यो दीक्षामतिरेचयति  ।  सप्ताहं प्रचरन्ति  ।  सप्त वै शीर्षन्याः प्राणः  ।  प्राणा दीक्षा  ।  प्राणैरेव प्राणान्दीक्षामवरुन्धे  ।  पूर्णाहुतिमुत्तमां जुहोति  ।  सर्वं वै पूर्णाहुतिः  ।  सर्वमेवाप्नोति  ।  अथो इयं वै पूर्णाहुतिः  ।  अस्यामेव प्रतितिष्ठति  ४१
प्रजापतिरश्वमेधमसृजत  ।  तँ  सृष्टं न किं चनोदयच्छत्  ।  तं वैश्वदेवान्येवोदयच्छन्  ।  यद्वैश्वदेवानि जुहोति  ।  यज्ञस्योद्यत्यै  ।  स्वाहाधिमाधीताय स्वाहा  ।  स्वाहाधीतं मनसे स्वाहा  ।  स्वाहा मनः प्रजापतये स्वाहा  ।  काय स्वाह कस्मै स्वाहा कतमस्मै स्वाहेति प्राजापत्ये मुख्ये भवतः  ।  प्रजापतिमुखाभिरेवैनं देवताभिरुद्यच्छते  ४२

अदित्यै स्वाहादित्यै मह्यै स्वाहादित्यै सुमृडीकायै स्वाहेत्याह  ।  इयं वा अदितिः  ।  अस्या एवैनं प्रतिष्ठायोद्यच्छते  ।  सरस्वत्यै स्वाहा सरस्वत्यै बृहत्यै स्वाहा सरस्वत्यै पावकायै स्वाहेत्याह  ।  वाग्वै सरस्वती ।वाचैवैनमुद्यच्छते  ।  पूष्णे स्वाहा पूष्णे प्रपथ्याय स्वाहा पूष्णे नरंधिषाय स्वहेत्याह  ।  पशवो वै पूषा  ।  पशुभिरेवैनमुद्यच्छते  ।  त्वष्ट्रे स्वाहा त्वष्ट्रे तुरीपाय स्वाहा त्वष्ट्रे पुरुरूपाय स्वाहेत्याह  ।  त्वष्टा वै पशूनां मिथुनानाँ  रूपकृत्  ।  रूपमेव पशुषु दधाति  ।  अथो रूपैरेवैनमुद्यच्छते  ।  विष्णवे स्वाहा विष्णवे निखुर्यपाय स्वहा विष्णवे निभूयपाय स्वाहेत्याह  ।  यज्ञो वै विष्णुः  ।  यज्ञायैवैनमुद्यच्छते  ।  पूर्णाहुतिमुत्तमां जुहोति  ।  प्रत्युत्तब्ध्यै सयत्वाय  ४३

सावित्रमष्टाकपालं प्रातर्निर्वपति  ।  अष्टाक्षरा गायत्री ।गायत्रं प्रातःसवनम्  ।  प्रातःसवनादेवैनं गायत्रियाश्छन्दसोऽधि निर्मिमीते  ।  अथो प्रातःसवनमेव तेनाप्नोति  ।  गायत्रीं छन्दः  ।  सवित्रे प्रसवित्र एकादशकपालं मध्यंदिने  ।  एकादशाक्षरा त्रिष्टुप्  ।  त्रैष्टुभं माध्यंदिनँ  सवनम्  ।  माध्यंदिनादेवैनँ  सवनात्त्रिष्टुभश्छन्दसोऽधि निर्मिमीते  ४४

अथो माध्यंदिनमेव सवनं तेनाप्नोति  ।  त्रिष्टुभं छन्दः  ।  सवित्र आसवित्रे द्वादशकपालमपराह्णे  ।  द्वादशाक्षरा जगती ।जागतं तृतीयसवनम्  ।  तृतीयसवनादेवैनं जगत्याश्छन्दसोऽधि निर्मिमीते  ।  अथो तृतीयसवनमेव तेनाप्नोति  ।  जगतीं छन्दः  ।  ईश्वरो वा अश्वः प्रमुक्तः परां परावतं गन्तोः  ।  इह धृतिः स्वाहेह विधृतिः स्वाहेह रन्तिः स्वाहेह रन्तिः स्वाहेति चतस्र आहुतीर्जुहोति  ४५

चतस्रो दिशः  ।  दिग्भिरेवैनं परिगृह्णाति  ।  आश्वत्थो व्रजो भवति  ।  प्रजापतिर्देवेभ्यो निलायत  ।  अश्वो रूपं कृत्वा  ।  सोऽश्वत्थे संवत्सरमतिष्ठत्  ।  तदश्वत्थस्याश्वत्थत्वम्  ।  यदाश्वत्थो व्रजो भवति  ।  स्व एवैनं योनौ प्रतिष्ठापयति  ४६

आ ब्रह्मन्ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसी जायतामित्याह  ।  ब्राह्मण एव ब्रह्मवर्चसं दधाति  ।  तस्मात्पुरा ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्यजायत  ।  आस्मिन्राष्ट्रे राजन्य इषव्यः शूरो महारथो जायतामित्याह  ।  राजन्य एव शौर्यं महिमानं दधाति  ।  तस्मात्पुरा राजन्य इषव्यः शूरो महारथोऽजायत  ।  दोग्ध्री धेनुरित्याह  ।  धेन्वामेव पयो दधाति  ।  तस्मात्पुरा दोग्ध्री धेनुरजायत  ।  वोढानड्वानियाह  ४७

अनडुह्येव वीर्यं दधाति  ।  तस्मात्पुरा वोढानड्वानजायत  ।  आशुः सप्तिरित्याह  ।  अश्व एव जवं दधाति  ।  तस्मात्पुराशुरश्वोऽजायत  ।  पुरंधिर्योषेत्याह  ।  योषित्येव रूपं दधाति  ।  तस्मात्स्त्री युवतिः प्रिया भावुका  ।  जिष्णू रथेष्ठा इत्याह  ।  आ ह वै तत्र जिष्णू रथेष्ठा जायते  ४८

यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  सभेयो युवेत्याह  ।  यो वै पूर्ववयसी ।स सभेयो युवा  ।  तस्माद्युवा पुमान्प्रियो भावुकः  ।  आस्य यजमानस्य वीरो जायतामित्याह  ।  आ ह वै तत्र यजमानस्य वीरो जायते  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  निकामेनिकामे नः पर्जन्यो वर्षत्वित्याह  ।  निकामेनिकामे ह वै तत्र पर्जन्यो वर्षति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  फलिन्यो न ओषधयः पच्यन्तामित्याह  ।  फलिन्यो ह वै तत्रौषधयः पच्यन्ते  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  योगक्षेमो नः कल्पतामित्याह  ।  कल्पते ह वै तत्र प्रजाभ्यो योगक्षेमः  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ४९

प्रजापतिर्देवेभ्यो यज्ञान्व्यादिशत्  ।  स आत्मन्नश्वमेधमधत्त  ।  तं देवा अब्रुवन्  ।  एष वाव यज्ञः  ।  यदश्वमेधः  ।  अप्येव नोऽत्रास्त्विति  ।  तेभ्य एतानन्नहोमान्प्रायच्छत्  ।  तानजुहोत्  ।  तैर्वै स देवानप्रीणात्  ।  यदन्नहोमाञ्जुहोति  ५०

देवानेव तैर्यजमानः प्रीणाति  ।  आज्येन जुहोति  ।  अग्नेर्वा एतद्रू पम्  ।  यदाज्यम्  ।  यदाज्येन जुहोति  ।  अग्निमेव तत्प्रीणाति  ।  मधुना जुहोति  ।  महत्यै वा एतद्देवतायै रूपम्  ।  यन्मधु  ।  यन्मधुना जुहोति  ५१

महतीमेव तद्देवतां प्रीणाति  ।  तण्डुलैर्जुहोति  ।  वसूनां वा एतद्रू पम्  ।  यत्तण्डुलाः  ।  यत्तण्डुलैर्जुहोति  ।  वसूनेव तत्प्रीणाति  ।  पृथुकैर्जुहोति  ।  रुद्रा णां वा एतद्रू पम्  ।  यत्पृथुकाः  ।  यत्पृथुकैर्जुहोति  ५२

रुद्रा नेव तत्प्रीणाति  ।  लाजैर्जुहोति  ।  आदित्यानां वा एतद्रू पम्  ।  यल्लाजाः  ।  यल्लाजैर्जुहोति  ।  आदित्यानेव तत्प्रीणाति  ।  करम्बैर्जुहोति  ।  विश्वेषां वा एतद्देवानाँ  रूपम्  ।  यत्करम्बाः  ।  यत्करम्बैर्जुहोति  ५३

विश्वानेव तद्देवान्प्रीणाति  ।  धानाभिर्जुहोति  ।  नक्षत्राणां वा एतद्रू पम्  ।  यद्धानाः  ।  यद्धानाभिर्जुहोति  ।  नक्षत्राण्येव तत्प्रीणाति  ।  सक्तुभिर्जुहोति  ।  प्रजापतेर्वा एतद्रू पम्  ।  यत्सक्तवः  ।  यत्सक्तुभिर्जुहोति  ५४

प्रजापतिमेव तत्प्रीणाति  ।  मसूस्यैर्जुहोति  ।  सर्वासां वा एतद्देवताँ  रूपम्  ।  यन्मसूस्यानि  ।  यन्मसूस्यैर्जुहोति  ।  सर्वा एव तद्देवताः प्रीणाति  ।  प्रियङ्गुतण्डुलैर्जुहोति  ।  प्रियाङ्गा ह वै नामैते  ।  एतैर्वै देवा अश्वस्याङ्गानि समदधुः  ।  यत्प्रियङ्गुतण्डुलैर्जुहोति  ।  अश्वस्यैवाङ्गानि संदधाति  ।  दशान्नानि जुहोति  ।  दशाक्षरा विराट्  ।  विराट्कृत्स्नस्यान्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ५५

प्रजापतिरश्वमेधमसृजत  ।  तँ  सृष्तँ  रक्षाँ स्यजिघाँ सन्  ।  स एतान्प्रजा-पतिर्नक्तँ होमानपश्यत्  ।  तानजुहोति  ।  तैर्वै स यज्ञाद्र क्षाँ स्यपाहन्  ।  यन्नक्तँ होमाञ्जुहोति  ।  यज्ञादेव तैर्यजमानो रक्षाँ स्यपहन्ति  ।  आज्येन जुहोति  ।  वज्रो वा आज्यम्  ।  वज्रेणैव यज्ञाद्र क्षाँ स्यपहन्ति  ५६

आज्यस्य प्रतिपदं करोति  ।  प्राणो वा आज्यम्  ।  मुखत एवास्य प्राणं दधाति  ।  अन्नहोमाञ्जुहोति  ।  शरीरवदेवावरुन्धे  ।  व्यत्यासं जुहोति  ।  उभय-स्यावरुध्यै  ।  नक्तं जुहोति  ।  रक्षसामपहत्यै  ।  आज्येनान्नततो जुहोति  ५७

प्राणो वा आज्यम्  ।  उभयत एवास्य प्राणं दधाति  ।  पुरस्ताच्चोपरिष्टाच्च  ।  एकस्मै स्वाहेत्याह  ।  अस्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठति  ।  द्वाभ्याँ  स्वाहेत्याह  ।  अमुष्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठति  ।  उभयोरेव लोकयोः प्रतितिष्ठति  ।  अस्मिँ श्चा-मुष्मिँ श्च  ।  शताय स्वाहेत्याह  ।  शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः  ।  आयुरेव वीर्यमवरुन्धे  ।  सहस्राय स्वाहेत्याह  ।  आयुर्वै सहस्रम्  ।  आयुरेवावरुन्धे  ।  सर्वस्मै स्वाहेत्याह  ।  अपरिमितमेवावरुन्धे  ५८

प्रजापतिं वा एष ईप्सतीत्याहुः  ।  योऽश्वमेधेन यजत इति  ।  अथो आहुः  ।  सर्वाणि भूतानीति  ।  एकस्मै स्वाहेत्याह  ।  प्रजापतिर्वा एकः  ।  तमेवाप्नोति  ।  एकस्मै स्वाहा द्वाभ्याँ  स्वाहेत्यभिपूर्वमाहुतीर्जुहोति  ।  अभिपूर्वमेव सुवर्गं लोकमेति  ।  एकोत्तरं जुहोति  ५९

एकवदेव सुवर्गं लोकमेति  ।  संततं जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य संतत्यै  ।  शताय स्वाहेत्याह  ।  शतायुर्वै पुरुषः शतवीर्यः  ।  आयुरेव वीर्यमवरुन्धे  ।  सहस्राय स्वाहेत्याह  ।  आयुर्वै सहस्रम्  ।  आयुरेवावरुन्धे  ।  अयुताय स्वाहा नियुताय स्वाहा प्रयुताय स्वाहेत्याह  ६०

त्रय इमे लोकाः  ।  इमानेव लोकानवरुन्धे  ।  अर्बुदाय स्वाहेत्याह  ।  वाग्वा अर्बुदम्  ।  वाचमेवावरुन्धे  ।  न्यर्बुदाय स्वाहेत्याह  ।  यो वै वाचो भूमा  ।  तन्न्यर्बुदम्  ।  वाच एव भूमानमवरुन्धे  ।  समुद्रा य स्वाहेत्याह  ६१

समुद्र मेवाप्नोति  ।  मध्याय स्वाहेत्याह  ।  मध्यमेवाप्नोति  ।  अन्ताय स्वाहेत्याह  ।  अन्तमेवाप्नोति  ।  परार्धाय स्वाहेत्याह  ।  परार्धमेवाप्नोति  ।  उषसे स्वाहा व्युष्ट्यै स्वाहेत्याह  ।  रातिर्वा उषाः  ।  अहर्व्युष्टिः  ।  अहोरात्रे एवावरुन्धे  ।  अथो अहोरात्रयोरेव प्रतितिष्ठति  ।  ता यदुभयीर्दिवा वा नक्तं वा जुहुयात्  ।  अहोरात्रे मोहयेत्  ।  उषसे स्वाहा व्युष्ट्यै स्वाहोदेष्यते स्वाहोद्यते स्वाहेत्यनुदिते जुहोति  ।  उदिताय स्वाहा सुवर्गाय स्वाहा लोकाय स्वाहेत्युदिते जुहोति  ।  अहोरात्रयोरव्यतिमोहाय  ६२

विभूर्मात्रा प्रभूः पित्रेत्यश्वनामानि जुहोति  ।  उभयोरेवैनं लोकयोर्नामधेयं गमयति  ।  आयनाय स्वाहा प्रायणाय स्वाहेत्युद्द्रावाञ्जुहोति  ।  सर्वमेवैनमस्कन्नँ  सुवर्गं लोकं गमयति  ।  अग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहेति पूर्वहोमाञ्जुहोति  ।  पूर्व एव द्विषन्तं भ्रातृव्यमतिक्रामति  ।  पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  अग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहेति पूर्वदीक्षा जुहोति  ।  पूर्व एव द्विषन्तं भ्रातृव्यमतिक्रामति  ६३

पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्येकविँ शिनीं दीक्षां जुहोति  ।  एकविँ शतिर्वै देवलोकाः  ।  द्वादश मासाः पञ्चर्तवः  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  असावादित्य एकविँ शः  ।  एष सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  भुवो देवानां कर्मणेत्यृतुदीक्षा जुहोति  ।  ऋतूनेवास्मै कल्पयति  ।  अग्नये स्वाहा वायवे स्वाहेति जुहोत्यनन्तरित्यै  ६४

अर्वाङ्यज्ञः संक्रामत्वित्याप्तीर्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्याप्त्यै  ।  भूतं भव्यं भविष्यदिति पर्याप्तीर्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य पर्याप्त्यै  ।  आ मे गृहा भवन्त्वित्याभूर्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्याभूत्यै  ।  अग्निना तपोऽन्वभव-दित्यनुभूर्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्यानुभूत्यै  ।  स्वाहाधिमाधीताय स्वाहेति समस्ताइ वैश्वदेवानि जुहोति  ।  समस्तमेव द्विषन्तं भ्रातृव्यमतिक्रामति  ६५

दद्भ्यः स्वाहा हनूभ्याँ  स्वाहेत्यङ्गहोमाञ्जुहोति  ।  अङ्गेअङ्गे वै पुरुषस्य पाप्मोपश्लिष्टः  ।  अङ्गादङ्गादेवैनं पाप्मनस्तेन मुञ्चति  ।  अञ्ज्येताय स्वाहा कृष्णाय स्वाहा श्वेताय स्वाहेत्यश्वरूपाणि जुहोति  ।  रूपैरेवैनँ  समर्धयति  ।  ओषधीभ्यः स्वाहा मूलेभ्यसः स्वाहेत्योषधिहोमाञ्जुहोति  ।  द्वय्यो वा ओषधयः  ।  पुष्पेभ्योऽन्याः फलं गृह्णन्ति  ।  मूलेभ्योऽन्याः  ।  ता एवोभयीरवरुन्धे  ६६

वनसपतिभ्यः स्वाहेति वनस्पतिहोमाञ्जुहोति  ।  आरण्यस्यान्नाद्यस्यावरुध्यै  ।  मेषस्त्वा पचतैरवत्वित्यपाव्यानि जुहोति  ।  प्राणा वै देवा अपाव्याः  ।  प्राणानेवावरुन्धे  ।  कूप्याभ्यः स्वाहाद्भ्यः स्वाहेत्यपाँ  होमाञ्जुहोति  ।  अप्सु वा आपः  ।  अन्नं वा आपः  ।  अद्भ्यो वा अन्नं जायते  ।  यदेवाद्भ्योऽन्नं जायते  ।  तदवरुन्धे  ६७

अम्भाँ सि जुहोति  ।  अयं वै लोकोऽम्भाँ सि  ।  तस्य वसवोऽधिपतयः  ।  अग्निर्ज्योतिः  ।  यदम्भाँ सि जुहोति  ।  इममेव लोकमवरुन्धे  ।  वसूनाँ  सायुज्यं गच्छति  ।  अग्निं ज्योतिरवरुन्धे  ।  नभाँ सि जुहोति  ।  अन्तरिक्षं वै नभाँ सि  ६८

तस्य रुद्रा  अधिपतयः  ।  वायुर्ज्योतिः  ।  यन्नभाँ सि जुहोति  ।  अन्तरिक्षमेवा-वरुन्धे  ।  रुद्रा णाँ  सायुज्यं गच्छति  ।  वायुं ज्योतिरवरुन्धे  ।  महाँ सि जुहोति  ।  असौ वै लोको महाँ सि  ।  तस्यादित्या अधिपतयः  ।  सूर्यो ज्योतिः  ६९

यन्महाँ सि जुहोति  ।  अमुमेव लोकमवरुन्धे  ।  आदित्यानाँ  सायुज्यं गच्छति  ।  सूर्यं ज्योतिरवरुन्धे  ।  नमो राज्ञे नमो वरुणयेति यव्यानि जुहोति  ।  अन्नाद्य-स्यावरुध्यै  ।  मयोभूर्वातो अभि वातूस्रा इति गव्यानि जुहोति  ।  पशूनाम-वरुध्यै  ।  प्राणाय स्वाहा व्यानाय स्वाहेति संततिहोमञ्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य संतत्यै  ७०

सिताय स्वाहासिताय स्वाहेति प्रमुक्तीर्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य प्रमुक्त्यै  ।  पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  दत्वते स्वहा-दन्तकाय स्वाहेति शरीरहोमाञ्जुहोति  ।  पितृलोकमेव तैर्यजमानोऽवरुन्धे  ।  कस्त्वा युनक्ति स त्वा युनक्त्विति परिधीन्युनक्ति  ।  इमे वै लोकाः परिधयः  ।  इमानेवास्मै लोकान्युनक्ति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ७१

यः प्राणतो य आत्मदा इति महिमानौ जुहोति  ।  सुवर्गो वै लोको महः  ।  सुवर्गमेव ताभ्यां लोकं यजमानोऽवरुन्धे  ।  आ ब्रह्मन्ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसी जायतामिति समस्तानि ब्रह्मवर्चसानि जुहोति  ।  ब्रह्मवर्चसमेव तैर्यजमानोऽवरुन्धे  ।  जज्ञि बीजमिति जुहोत्यनन्तरित्यै  ।  अग्नये समनमत्पृथिव्यै समनमदिति संनतिहोमाञ्जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य संनत्यै  ।  भूताय स्वाहा भविष्यते स्वाहेति भूताभव्यौ होमौ जुहोति  ।  अयं वै लोको भूतम्  ७२

असौ भविष्यत्  ।  अनयोरेव लोकयोः प्रतितिष्ठति  ।  सर्वस्याप्त्यै  ।  सर्वस्या-वरुद्ध्यै  ।  यदक्रन्दः प्रथमं जायमान इत्यश्वस्तोमीयं जुहोति  ।  सर्वस्याप्त्यै  ।  सर्वस्य जित्यै  ।  सर्वमेव तेनाप्नोति  ।  सर्वं जयति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ७३

य उ चैनमेवं वेद  ।  यज्ञँ  रक्षाँ स्यजिघाँ सन्  ।  स एतान्प्रजापतिर्नक्तँ हो-मानपश्यत्  ।  तानजुहोत्  ।  तैर्वै स यज्ञाद्र क्षाँ स्यपाहन्  ।  यन्नक्तंहोमाञ्जुहोति  ।  यज्ञादेव तैर्यजमानो रक्षाँ स्यपहन्ति  ।  उषसे स्वाहा व्युष्ट्यै स्वाहेत्यन्ततो जुहोति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ७४

एकयूपो वैकादशिनी वा  ।  अन्येषां यज्ञानां यूपा भवन्ति  ।  एकविँ शि-न्यश्वमेधस्य  ।  स्वर्गस्य लोकस्याभिजित्यै  ।  बैल्वो वा खादिरो वा पालाशो वा  ।  अन्येषां यज्ञक्रतूनां यूपा भवन्ति  ।  राज्जुदाल एकविँ शत्यरत्निरश्वमेधस्य  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  नान्येषां पशूनां तेजन्या अवद्यन्ति  ।  अवद्यन्त्यश्वस्य  ७५

पाप्मा वै तेजनी ।पाप्मनोऽपहत्यै  ।  प्लक्षशाखायामन्येषां पशूनामवद्यन्ति  ।  वेतसशाखायामश्वस्य  ।  अप्सुयोनिर्वा अश्वः  ।  अप्सुजो वेतसः  ।  स्व एवास्य योनाववद्यति  ।  यूपेषु ग्राम्यान्पशून्नियुञ्जन्ति  ।  आरोकेष्वारण्यान्धारयन्ति  ।  पशूनां व्यावृत्त्यै  ।  आ ग्राम्यान्पशूँ ल्लभन्ते  ।  प्रारण्यान्त्सृजन्ति  ।  पाप्मनोऽपहत्यै  ७६

राज्जुदालमग्निष्ठं मिनोति  ।  भ्रूणहत्याया अपहत्यै  ।  पौतुद्र वावभितो भवतः  ।  पुण्यस्य गन्धस्यावरुध्यै  ।  भ्रूणहत्यामेवास्मादपहत्य  ।  पुण्येन गन्धेनोभयतः परिगृह्णाति  ।  षड्बैल्वा भवन्ति  ।  ब्रमवर्चसस्यावरुद्ध्यै  ।  षट्खादिराः  ।  तेजसोऽवरुध्यै  ७७

षट्पालाशाः  ।  सोमपीथस्यावरुध्यै  ।  एकविँ शतिः संपद्यन्ते  ।  एकविँ श-तिर्वै देवलोकाः  ।  द्वादश मासाः पञ्चर्तवः  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  असावादित्य एकविँ शः  ।  एष सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  शतं पशवो भवन्ति  ७८
शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  सर्वं वा अश्वमेध्याप्नोति  ।  अपरिमिता भवन्ति  ।  अपरिमितस्यावरुद्ध्यै  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  कस्मात्सत्यात्  ।  दक्षिणतोऽन्येषां पशूनामवद्यन्ति  ।  उत्तरतो-ऽश्वस्येति  ।  वारुणो वा अश्वः  ७९

एषा वै वरुणस्य दिक्  ।  स्वायामेवास्य दिश्यवद्यति  ।  यदितरेषां पशूनामवद्यति  ।  शतदेवत्यं तेनावरुन्धे  ।  चितेऽग्नावधि वैतसे कटेऽश्वं चिनोति  ।  अप्सुयोनिर्वा अश्वः अप्सुजो वेतसः  ।  स्व एवैनं योनौ प्रतिष्ठापयति  ।  पुरस्तात्प्रत्यञ्चं तूपरं चिनोति  ।  पश्चात्प्राचीनं गोमृगम्  ८०

प्राणापानावेवास्मिन्त्सम्यञ्चौ दधाति  ।  अश्वं तूपरं गोमृगमिति सर्वहुत एताञ्जुहोति  ।  एषां लोकानामभिजित्यै  ।  आत्मनाभिजुहोति  ।  सात्मानमेवैनँ  सतनुं करोति  ।  सात्मामुष्मिँ ल्लोके भवति  ।  य एवं वेद  ।  अथो वसोरेव धारां तेनावरुन्धे  ।  इलुवर्दाय स्वाहा बलिवर्दाय स्वाहेत्याह  ।  संवत्सरो वा इलुवर्दः  ।  परिवत्सरो बलिवर्दः  ।  संवत्सरादेव परिवत्सरादायुरवरुन्धे  ।  आयुरेवास्मिन्दधाति  ।  तस्मादश्वमेधयाजी जरसा विस्रसामुं लोकमेति  ८१

एकविँ शोऽग्निर्भवति  ।  एकविँ शः स्तोमः  ।  एकविँ शतिर्यूपाः  ।  यथा वा अश्वा वर्षभा वा वृषाणः सँ स्फुरेरन्  ।  एवमेतत्स्तोमाः सँ स्फुरन्ते  ।  यदेकविँ शाः  ।  ते यत्समृच्छेरन्  ।  हन्येतास्य यज्ञः  ।  द्वादश एवाग्निः स्यादित्याहुः  ।  द्वादशः स्तोमः  ८२

एकादश युपाः  ।  यद्द्वादशोऽग्निर्भवति  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सरेणैवास्मा अन्नमवरुन्धे  ।  यद्दश यूपा भवन्ति  ।  दशाक्षरा विराट्  ।  अन्नं विराट्  ।  विराजैवान्नाद्यमवरुन्धे  ।  य एकादशः  ।  स्तन एवास्यै सः  ८३

दुह एवैनां तेन  ।  तदाहुः  ।  यद्द्वादशोऽग्निः स्याद्द्वादशः स्तोम एकादश यूपाः  ।  यथा स्थुरिणा यायात्  ।  तादृक्तत्  ।  एकविँ श एवाग्निः स्यादित्याहुः  ।  एकविँ शः स्तोमः  ।  एकविँ शतिर्यूपाः  ।  यथा प्रष्टिभिर्याति  ।  तादृगेव तत्  ८४

यो वा अश्वमेधे तिस्रः ककुभो वेद  ।  ककुद्ध राज्ञां भवति  ।  एकविँ शोऽनिर्भवति  ।  एकविँ शः स्तोमः  ।  एकविँ शतिर्यूपाः  ।  एता वा अश्वमेधे तिस्रः ककुभः  ।  य एवं वेद  ।  ककुद्ध राज्ञां भवति  ।  यो वा अश्वमेधे त्रीणि शीर्षाणि वेद  ।  शिरो ह राज्ञां भवति  ।  एकविँ शोऽग्निर्भवति  ।  एकविँ शः स्तोमः  ।  एकविँ शतिर्यूपाः  ।  एतानि वा अश्वमेधे त्रीणि शीर्षाणि  ।  य एवं वेद  ।  शिरो ह राज्ञां भवति  ८५

देवा वा अश्वमेधे पवमाने  ।  सुवर्गं लोकं न प्राजानन्  ।  तमश्वः प्राजानात्  ।  यदश्वमेधेऽश्वेन मेध्येनोदञ्चो बहिष्पवमानँ  सर्पन्ति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य प्रज्ञात्यै  ।  न वै मनुष्यः सुवर्गं लोकमञ्जसा वेद  ।  अश्वो वै सुवर्गं लोकमञ्जसा वेद  ।  यदुद्गातोद्गायेत्  ।  यथाक्षेत्रज्ञोऽन्येन पथा प्रतिपादयेत्  ।  तादृक्तत्  ८६

उद्गातारमपरुद्ध्य  ।  अश्वमुद्गीथाय वृणीते  ।  यथा क्षेत्रज्ञोऽञ्जसा नयति  ।  एवमेवैनमश्वः सुवर्गं लोकमञ्जसा नयति  ।  पुच्छमन्वारभन्ते  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  हिं करोति  ।  सामैवाकः  ।  हिं करोति  ।  उद्गीथ एवास्य सः  ८७

वडबा उपरुन्धन्ति  ।  मिथुनत्वाय प्रजात्यै  ।  अथो यथोपगातार उपगायन्ति  ।  तादृगेव तत्  ।  उदगासीदश्वो मेध्य इत्याह  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ।  प्रजापतिरुद्गीथः  ।  उद्गीथमेवावरुन्धे  ।  अथो ऋक्सामयोरेव प्रतितिष्ठति  ।  हिरण्येनोपाकरोति  ।  ज्योतिर्वै हिरण्यम्  ।  ज्योतिरेव मुखतो दधाति  ।  यजमाने च प्रजासु च  ।  अथो हिरण्यज्योतिरेव यजमानः सुवर्गं लोकमेति  ८८

पुरुषो वै यज्ञः  ।  यज्ञः प्रजापतिः  ।  यदश्वे पशून्नियुञ्जन्ति  ।  यज्ञादेव तद्यज्ञं प्रयुङ्क्ते  ।  अश्वं तूपरं गोमृगम्  ।  तानग्निष्ठ आलभते  ।  सेनामुखमेव तत्सँ श्यति  ।  तस्माद्रा जमुखं भीष्मं भावुकम्  ।  आग्नेयं कृष्णग्रीवं पुरस्ताल्ललाटे  ।  पूर्वाग्निमेव तं कुरुते  ८९

तस्मात्पूर्वाग्निं पुरस्तात्स्थापयन्ति  ।  पौष्णमन्वञ्चम्  ।  अन्नं वै पूषा  ।  तस्मात्पूर्वाग्नावाहार्यमाहरन्ति  ।  ऐन्द्रा पौष्णमुपरिष्टात्  ।  ऐन्द्रो  वै राजन्योऽन्नं पूषा  ।  अन्नाद्येनैवैनमुभयतः परिगृह्णाति  ।  तस्माद्रा जन्योऽन्नादो भावुकः  ।  आग्नेयौ कृष्णग्रीवौ बाहुवोः  ।  बाहुवोरेव वीर्यं धत्ते  ९०

तस्माद्रा जन्यो बाहुबली भावुकः  ।  त्वाष्ट्रौ लोमशसक्थौ सक्थ्योः  ।  सक्थ्योरेव वीर्यं धत्ते  ।  तस्माद्रा जन्य ऊरुबली भावुकः  ।  शितिपृष्ठौ बार्हस्पत्यौ पृष्ठे  ।  ब्रह्मवर्चसमेवोपरिष्टाद्धत्ते  ।  अथो कवचे एवैते अभितः पर्यूहते  ।  तस्माद्रा जन्यः संनद्धो वीर्यं करोति  ।  धात्रे पृषोदरमधस्तात्  ।  प्रतिष्ठामेवैतां कुरुते  ।  अथो इयं वै धाता  ।  अस्यामेव प्रतितिष्ठति  ।  सौर्यं बलक्षं पुच्छे  ।  उत्सेधमेव तं कुरुते  ।  तस्मादुत्सेधं भये प्रजा अभिसँ श्रयन्ति  ९१   ८

प्रजापतिरश्वमेधमसृजत  ।  सोऽस्मात्सृष्टोऽपाक्रामत्  ।  तमष्टादशिभिरनुप्रायुङ्क्त  ।  तमाप्नोत्  ।  तमाप्त्वाष्टादशिभिरवारुन्ध  ।  यदष्टादशिन आलभ्यन्ते  ।  यज्ञमेव तैराप्त्वा यजमानोऽवरुन्धे  ।  संवत्सरस्य वा एषा प्रतिमा  ।  यदष्टादशिनः  ।  द्वादश मासाः पञ्चृतवः  १

संवत्सरोऽष्टादशः  ।  यदष्टादशिन आलभ्यन्ते  ।  संवत्सरेमेव तैराप्त्वा यजमानोऽवरुन्धे  ।  अग्निष्ठेऽन्यान्पशूनुपाकरोति  ।  इतरेषु यूपेष्वष्टादशि-नोऽजामित्वाय  ।  नवनवालभ्यन्ते सवीर्यत्वाय  ।  यदारण्यैः सँ स्थापयेत्  ।  व्यवस्येतां पितापुत्रौ  ।  व्यध्वानः क्रामेयुः  ।  विदूरं ग्रामयोर्ग्रामान्तौ स्याताम्  २

ऋक्षीकाः पुरुषव्याघ्राः परिमोषिणि आव्याधिनीस्तस्करा अरण्येष्वाजायेरन्  ।  तदाहुः  ।  अपशवो वा एते  ।  यदारण्याः  ।  यदारण्यैः सँ स्थापयेत्  ।  क्षिप्रे यजमानमरण्यं मृतँ  हरेयुः  ।  अरण्यायतना ह्यारण्याः पशव इति  ।  यत्पशून्नालभेत  ।  अनवरुद्धा अस्य पशवः स्युः  ।  यत्पर्यग्निकृतानुत्सृजेत्  ३

यज्ञवैशसं कुर्यात्  ।  यत्पशूनालभते  ।  तेनैव पशूनवरुन्धे  ।  यत्पर्यग्नि-कृतानुत्सृजत्ययज्ञवैशसाय  ।  अवरुद्धा अस्य पशवो भवन्ति  ।  न यज्ञवैशसं भवति  ।  न यजमानमरण्यं मृतँ  हरन्ति  ।  ग्राम्यैः सँ स्थापयति  ।  एते वै पशवः क्षेमो नाम  ।  सं पितापुत्राववस्यतः  ।  समध्वानः क्रामन्ति  ।  समन्तिकं ग्रामयोर्ग्रामातौ भवतः  ।  नर्क्षीकाः पुरुषव्याघ्राः परिमोषिण आव्याधिनीस्तस्करा अरण्येष्वाजायन्ते  ४

प्रजापतिरकामयतोभौ लोकाववरुन्धीयेति  ।  स एतानुभयान्पशूनपश्यत्  ।  ग्राम्याँ श्चारण्याँ श्च  ।  तानालभत  ।  तैर्वै स उभौ लोकाववारुन्ध  ।  ग्राम्यैरेव पशुभिरिमं लोकमवारुन्ध  ।  आरण्यैरमुम्  ।  यद्ग्राम्यान्पशूनालभते  ।  इममेव तैर्लोकमवरुन्धे  ।  यदारण्यान्  ५

अमुं तैः  ।  अनवरुद्धो वा एतस्य संवत्सर इत्याहुः  ।  य इतेतश्चातुर्मास्यानि संवत्सरं प्रयुङ्क्त इति  ।  एतावान्वै संवत्सरः  ।  यच्चातुर्मास्यानि  ।  यदेते चातुर्मास्याः पशव आलभ्यन्ते  ।  प्रत्यक्षमेव तैः संवत्सरं यजमानोऽवरुन्धे  ।  वि वा एष प्रजया पशुभिरृध्यते  ।  यः संवत्सरं प्रयुङ्क्ते  ।  संवत्सरः सुवर्गो लोकः  ६

सुवर्गं तु लोकं नापराध्नोति  ।  प्रजा वै पशव एकादशिनी ।यदेत ऐकादशिनाः पशव आलभ्यन्ते  ।  साक्षादेव प्रजां पशून्यजमानोऽवरुन्धे  ।  प्रजापति-र्विराजमसृजत  ।  सा सृष्टाश्वमेधं प्रविशत्  ।  तां दशिभिरनु प्रायुङ्क्त  ।  तामाप्नोत्  ।  तामाप्त्वा दशिभिरवारुन्ध  ।  यद्दशिन आलभ्यन्ते  ७

विराजमेव तैराप्त्वा यजमानोऽवरुन्धे  ।  एकादश दशत आलभ्यन्ते  ।  एकादशाक्षरा त्रिष्टुप्  ।  त्रैष्टुभाः पशवः  ।  पशूनेवावरुन्धे  ।  वैश्वदेवो वा अश्वः  ।  नानादेवत्याः पशवो भवन्ति  ।  अश्वस्य सर्वत्वाय  ।  नानारूपा भवन्ति  ।  तस्मान्नानारूपाः पशवः  ।  बहुरूपा भवन्ति  ।  तस्माद्बहुरूपाः पशवः समृद्ध्यै  ८

अस्मै वै लोकाय ग्राम्याः पशव आलभ्यन्ते  ।  अमुष्मा आरण्याः  ।  यद्ग्राम्यान्पशूनालभते  ।  इममेव तैर्लोकमवरुन्धे  ।  यदारण्यान्  ।  अमुं तैः  ।  उभयान्पशूनालभते  ।  ग्राम्याँ श्चारण्याँ श्च  ।  उभयोर्लोकयोरवरुद्ध्यै  ।  उभयान्पशूनालभते  ९

ग्राम्याँ श्चारण्याँ श्च  ।  उभयस्यान्नाद्यस्यावरुद्ध्यै  ।  उभयान्पशूनालभते  ।  ग्राम्याँ श्चारण्याँ श्च  ।  उभयेषां पशूनामवरुद्ध्यै  ।  त्रयस्त्रयो भवन्ति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एषां लोकानामाप्त्यै  ।  ब्रह्मवादिनो वदन्ति  ।  कस्मात्सत्यात्  १०

अस्मि ँ! ल्लोके बहवः कामा इति  ।  यत्समानीभ्यो देवताभ्योऽन्येऽन्ये पशव आलभ्यन्ते  ।  अस्मिन्नेव तल्लोके कामान्दधाति  ।  तस्मादस्मिँ ल्लोके बहवः कामाः  ।  त्रयाणांत्रयाणाँ  सह वपा जुहोति  ।  त्र्! यावृतो वै देवाः  ।  त्र्! यावृत इमे लोकाः  ।  एषां लोकानामाप्त्यै  ।  एषां लोकानां क्ळ्प्त्यै  ।  पर्यग्निकृ-तानारण्यानुत्सृजन्त्यहिँ सायै  ११

युञ्जन्ति ब्रध्नमित्याह  ।  असौ वा आदित्यो ब्रध्नः  ।  आदित्यमेवास्मै युनक्ति  ।  अरुषमित्याह  ।  अग्निर्वा अरुषः  ।  अग्निमेवास्मै युनक्ति  ।  चरन्तमित्याह  ।  वायुर्वै चरन्  ।  वायुमेवास्मै युनक्ति  ।  परितस्थुष इत्याह  १२

इमे वै लोकाः परितस्थुषः  ।  इमनेवास्मै लोकान्युनक्ति  ।  रोचन्ते रोचना दिवीत्याह  ।  नक्षत्राणि वै रोचना दिवि  ।  नक्षत्राण्येवास्मै रोचयति  ।  युञ्जन्त्यस्य काम्येत्याह  ।  कामानेवास्मै युनक्ति  ।  हरी विपक्षसेत्याह  ।  इमे वै हरी विपक्षसा  ।  इमे एवास्मै युनक्ति  १३

शोणा धृष्णू नृवाहसेत्याह  ।  अहोरात्रे वै नृवाहसा  ।  अहोरात्रे एवास्मै युनक्ति  ।  एता एवास्मै देवता युनक्ति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै  ।  केतुं कृण्वन्नकेतव इति ध्वजं प्रतिमुञ्चति  ।  यश एवैनँ  राज्ञां गमयति  ।  जीमूतस्येव भवति प्रतीकमित्याह  ।  यथायजुरेवैतत्  ।  ये ते पन्थानः सवितः पूर्व्यास इत्यध्वर्युर्यजमानं वाचयत्यभिजित्यै  १४

परा वा एतस्य यज्ञ एति  ।  यस्य पशुरुपाकृतोऽन्यत्र वेद्या एति  ।  एतँ  स्तोतरेतेन पथा पुनरश्वमावर्तयासि न इत्याह  ।  वायुर्वै स्तोता  ।  वायुमेवास्य परस्ताद्दधात्यावृत्त्यै  ।  यथा वै हविषो गृहीतस्य स्कन्दति  ।  एवं वा एतदश्वस्य स्कन्दति  ।  यदस्योपाकृतस्य लोमानि शीयन्ते  ।  यद्वालेषु काचानावयन्ति  ।  लोमान्येवास्य तत्संभरन्ति  १५

भूर्भुवः सुवरिति प्राजापत्याभिरावयन्ति  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ।  स्वयैवैनं देवतया समर्धयन्ति  ।  भूरिति महिषी ।भुव इति वावाता  ।  सुवरिति परिवृक्ती ।एषां लोकानामभिजित्यै  ।  हिरण्ययाः काचा भवन्ति  ।  ज्योतिर्वै हिरण्यम्  ।  राष्ट्रमश्वमेधः  १६

ज्योतिश्चैवास्मै राष्ट्रं च समीची दधाति  ।  सहस्रं भवन्ति  ।  सहस्रसंमितः सुवर्गो लोकः  ।  सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै  ।  अप वा एतस्मात्तेज इन्द्रि यं पशवः श्रीः क्रामन्ति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  वसवस्त्वाञ्जन्तु गायत्रेण छन्दसेति महिष्यभ्यनक्ति  ।  तेजो वा आज्यम्  ।  तेजो गायत्री ।तेजसैवास्मै तेजोऽवरुन्धे  १७

रुद्रा स्त्वाञ्जन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसेति वावाता  ।  तेजो वा आज्यम्  ।  इन्द्रि यं त्रिष्टुप्  ।  तेजसैवास्मा इन्द्रि यमवरुन्धे  ।  आदित्यास्त्वाञ्जन्तु जागतेन छन्दसेति परिवृक्ती ।तेजो वा आज्यम्  ।  पशवो जगती ।तेजसैवास्मै पशूनवरुन्धे  ।  पत्नयोऽभ्यञ्जन्ति  ।  श्रिया वा एतद्रू पम्  १८

यत्पत्नयः  ।  श्रियमेवास्मिन्तद्दधति  ।  नास्मात्तेज इन्द्रि यं पशवः श्रीरपकामन्ति  ।  लाजी३ञ्शाची३न्यशो ममा३ँ!  इत्यतिरिक्तमन्नमश्वायोपाहरन्ति  ।  प्रजा-मेवान्नादीं कुर्वते  ।  एतद्देवा अन्नमत्तैतदन्नमद्धि प्रजापत इत्याह  ।  प्रजा-यामेवान्नाद्यं दधते  ।  यदि नावजिघ्रेत्  ।  अग्निः पशुरासीदित्यवघ्रापयेत्  ।  अव हैव जिघ्रति  ।  आक्रान्वाजी क्रमैरत्यक्रमीद्वाजी द्यौस्ते पृष्ठं पृथिवी सधस्थमित्यश्वमनुमन्त्रयते  ।  एषां लोकानामभिजित्यै  ।  समिद्धो अञ्जन्कृदरं मतीनामित्यश्वस्याप्रियो भवन्ति सरूपत्वाय  १९

तेजसा वा एष ब्रह्मवर्चसेन व्यृध्यते  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  होता च ब्रह्मा च ब्रह्मोद्यं वदतः  ।  तेजसा चैवैनं ब्रह्मवर्चसेन च समर्धयतः  ।  दक्षिणतो ब्रह्मा भवति  ।  दक्षिणतआयतनो वै ब्रह्मा  ।  बार्हस्पत्यो वै ब्रह्मा  ।  ब्रह्मवर्चसमेवास्य दक्षिणतो दधाति  ।  तस्माद्दक्षिणोऽर्धो ब्रह्मवर्चसितरः  ।  उत्तरतो होता भवति  २०

उत्तरतआयतनो वै होता  ।  आग्नेयो वै होता  ।  तेजो वा अग्निः  ।  तेज एवास्योत्तरतो दधाति  ।  तस्मादुत्तरोऽर्धस्तेजस्वितरः  ।  यूपमभितो वदतः  ।  यजमानदेवत्यो वै यूपः  ।  यजमानमेव तेजसा च ब्रह्मवर्चसेन च समर्धयतः  ।  किँ  स्विदासीत्पूर्वचित्तिरित्याह  ।  द्यौर्वै वृष्टिः पूर्वचित्तिः  २१

दिवमेव वृष्टिमवरुन्धे  ।  किँ  स्विदासीद्बृहद्वय इत्याह  ।  अश्वो वै बृहद्वयः  ।  अश्वमेवावरुन्धे  ।  किँ  स्विदासीत्पिशङ्गिलेत्याह  ।  रात्रिर्वै पिशङ्गिला  ।  रात्रिमेवावरुन्धे  ।  किँ  स्विदासीत्पिलिप्पिलेत्याह  ।  श्रीर्वै पिलिप्पिला  ।  अन्नाद्यमेवावरुन्धे  २२

कः स्विदेकाकी चरतीत्याह  ।  असौ वा आदित्य एकाकी चरति  ।  तेज एवावरुन्धे  ।  क उ स्विज्जायते पुनरित्याह  ।  चन्द्र मा वै जायते पुनः  ।  आयुरेवावरुन्धे  ।  किँ  स्विद्धिमस्य भेषजमित्याह  ।  अग्निर्वै हिमस्य भेषजम्  ।  ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्धे  ।  किँ  स्विदावपनं महदित्याह  २३

अयं वै लोक आवपनं महत्  ।  अस्मिन्नेव लोके प्रतितिष्ठति  ।  पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्या इत्याह  ।  वेदिर्वै परोऽन्तः पृथिव्याः  ।  वेदिमेवावरुन्धे  ।  पृच्छामि त्वा भुवनस्य नाभिमित्याह  ।  यज्ञो वै भुवनस्य नाभिः  ।  यज्ञमेवावरुन्धे  ।  पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेत इत्याह  ।  सोमो वै वृष्णो अश्वस्य रेतः  ।  सोमपीथमेवावरुन्धे  ।  पृच्छामि वाचः परमं व्योमेत्याह  ।  ब्रह्म वै वाचः परमं व्योम  ।  ब्रहम्वर्चसमेवावरुन्धे  २४
अप वा एतस्मात्प्राणाः क्रामन्ति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  प्राणाय स्वाहा व्यानाय स्वाहेति संज्ञप्यमान आहुतीर्जुहोति  ।  प्राणानेवास्मिन्दधाति  ।  नास्मात्प्राणा अपक्रामन्ति  ।  अवन्तीः स्थावन्तीस्त्वावन्तु  ।  प्रियं त्वा प्रियाणाम्  ।  वर्षिष्ठमाप्यानाम्  ।  निधीनां त्वा निधिपतिँ  हवामहे वसो ममेत्याह  ।  अपैवास्मै तद्ध्नुवते  २५

अथो धुवन्त्येवैनम्  ।  अथो न्येवास्मै ह्नुवते  ।  त्रिः परियन्ति त्रय इमे लोकाः  ।  एभ्य एवैनं लोकेभ्यो धुवते  ।  त्रिः पुनः परियन्ति  ।  षट्संपद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ।  ऋतुभिरेवैनं धुवते  ।  अप वा एतेभ्यः प्राणाः क्रामन्ति  २६

ये यज्ञे धुवनं तन्वते  ।  नवकृत्वः परियन्ति  ।  नव वै पूरुषे प्राणाः  ।  प्राणानेवात्मन्दधते  ।  नैभ्यः प्राणा अपक्रामन्ति  ।  अम्बे अम्बाल्यम्बिक इति पत्नीमुदानयति  ।  अह्वतैवैनाम्  ।  सुभगे काम्पीलवासिनीत्याह  ।  तप एवैनामुपनयति  ।  सुवर्गे लोके सं प्रोर्ण्वाथामित्याह  २७

सुवर्गमेवैनां लोकं गमयति  ।  आहमजानि गर्भधमा त्वमजासि गर्भधमित्याह  ।  प्रजा वै पशवो गर्भः  ।  प्रजामेव पशूनात्मन्धत्ते  ।  देवा वा अश्वमेधे पवमाने  ।  सुवर्गं लोकं न प्राजानन्  ।  तमश्वः प्राजानात्  ।  यत्सूचीभिरसिपथान्कल्पयन्ति  ।  सुवर्गस्य लोकस्य प्रज्ञात्यै  ।  गायत्री त्रिष्टुब्जगतीत्याह  २८

यथायजुरेवैतत्  ।  त्रय्यः सूच्यो भवन्ति  ।  अयस्मय्यो रजता हरिण्यः  ।  अस्य वै लोकस्य रूपमयस्मय्यः  ।  अन्तरिक्षस्य रजताः  ।  दिवो हरिण्यः  ।  दिशो वा अयस्मय्यः  ।  अवान्तरदिशा रजताः  ।  ऊर्ध्वा हरिण्यः  ।  दिश एवास्मै कल्पयति  ।  कस्त्वा छ्यति कस्त्वा विशास्तीत्याहाहिँ सायै  २९

अप वा एतस्माच्छ्री राष्ट्रं क्रामति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  ऊर्ध्वामेना-मुच्छ्रयतादित्याह  ।  श्रीर्वै राष्ट्रमश्वमेधः  ।  श्रियमेवास्मै राष्ट्रमूर्ध्वमुच्छ्रयति  ।  वेणुभारं गिराविवेत्याह  ।  राष्ट्रं वै भारः  ।  राष्ट्रमेवास्मै पर्यूहति  ।  अथास्या मध्यमेधतामित्याह  ।  श्रीर्वै राष्ट्रस्य मध्यम्  ३०

श्रियमेवावरुन्धे  ।  शीते वाते पुनन्निवेत्याह  ।  क्षेमो वै राष्ट्रस्य शीतो वातः  ।  क्षेममेवावरुन्धे  ।  यद्धरिणी यवमत्तीत्याह  ।  विड्वै हरिणी ।राष्ट्रं यवः  ।  विशं चैवास्मै राष्ट्रं च समीची दधाति  ।  न पुष्टं पशु मन्यत इत्याह  ।  तस्माद्रा जा पशून्न पुष्यति  ३१

शूद्रा  यदर्यजारा न पोषाय धनायतीत्याह  ।  तस्माद्वैशीपूत्रं नाभिषिञ्चन्ते  ।  इयं यका शकुन्तिकेत्याह  ।  विड्वै शकुन्तिका  ।  राष्ट्रमश्वमेधः  ।  विशं चैवास्मै  ।  राष्ट्रं च समीची दधाति  ।  आहलमिति सर्पतीत्याह  ।  तस्माद्रा ष्ट्राय विशः सर्पन्ति  ।  आहतं गभे पस इत्याह  ।  विड्वै गभः  ३२

राष्ट्रं पसः  ।  राष्ट्रमेव विश्याहन्ति  ।  तस्माद्रा ष्ट्रं विशं घातुकम्  ।  माता च ते पिता च त इत्याह  ।  इयं वै माता  ।  असौ पिता  ।  आभ्यामेवैनं परिददाति  ।  अग्रं वृक्षस्य रोहत इत्याह  ।  श्रीर्वै वृक्षस्याग्रम्  ।  श्रियमेवावरुन्धे  ३३

प्रसुलामीति ते पिता गभे मुष्टिमतँ सयदित्याह  ।  विड्वै गभः  ।  राष्ट्रं मुष्टिः  ।  राष्ट्रमेव विश्याहन्ति  ।  तस्माद्रा ष्ट्रं विश घातुकम्  ।  अप वा एतेभ्यः प्राणाः क्रामन्ति  ।  ये यज्ञेऽपूतं वदन्ति  ।  दधिक्राव्णो अकारिषमिति सुरभिमतीमृचं वदन्ति  ।  प्राणा वै सुरभयः  ।  प्राणानेवात्मन्दधते  ।  नैभ्यः प्राणा अपक्रामन्ति  ।  आपो हि ष्ठा मयोभुव इत्यद्भिर्मार्जयन्ते  ।  आपो वै सर्वा देवताः  ।  देवताभिरेवात्मानं पवयन्ते  ३४

प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा प्रेणानुप्राविशत्  ।  ताभ्यः पुनः संभवितुं नाशक्नोत्  ।  सोऽब्रवीत्  ।  ऋध्नवदित्सः  ।  यो मेऽतः पुनः संभरदिति  ।  तं देवा अश्वमेधेनैव समभरन्  ।  ततो वै त आर्ध्नुवन्  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  प्रजापतिमेव सम्भरत्यृध्नोति  ।  पुरुषमालभते  ३५

वैराजो वै पुरुषः  ।  विराजमेवालभते  ।  अथो अन्नं वै विराट्  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  अश्वमालभते  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ।  प्रजापतिमेवालभते  ।  अथो श्रीर्वा एकशफम्  ।  श्रियमेवावरुन्धे  ।  गामालभते  ३६

यज्ञो वै गौः  ।  यज्ञमेवालभते  ।  अथो अन्नं वै गौः  ।  अन्नमेवावरुन्धे  ।  अजावी आलभते भूम्ने  ।  अथो पुष्टिर्वै भूमा  ।  पुष्टिमेवावरुन्धे  ।  पर्यग्निकृतं पुरुषं चारण्याँ श्चोत्सृजन्त्यहिँ सायै  ।  उभौ वा एतौ पशू आलभ्येते  ।  यश्चावमो यश्च परमः  ।  तेऽस्योभये यज्ञे बद्धाः  ।  अभीष्टा अभिप्रीताः  ।  अभिजिता अभिहुता भवन्ति  ।  नैनं दंक्ष्णवः पशवो यज्ञे बद्धाः  ।  अभीष्टा अभिप्रीताः  ।  अभिजिता अभिहुता हिँ सन्ति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ३७

प्रथमेन वा एष स्तोमेन राध्वा  ।  चतुष्टोमेन कृतेनायानामुत्तरेऽहन्  ।  एकविँ शे प्रतिष्ठायां प्रतितिष्ठति  ।  एकविँ शात्प्रतिष्ठाया ऋतूनन्वारोहति  ।  ऋतवो वै पृष्ठानि  ।  ऋतवः संवत्सरः  ।  ऋतुष्वेव संवत्सरे प्रतिष्ठाय  ।  देवता अभ्यारोहति  ।  शक्वरयः पृष्ठं भवन्त्यन्यदन्यच्छन्दः  ।  अन्येऽन्ये वा एते पशव आलभ्यन्ते  ३८

उतेव ग्राम्याः  ।  उतेवारण्याः  ।  अहरेव रूपेण समर्धयति  ।  अथो अह्न एवैष बलिर्ह्रियते  ।  तदाहुः  ।  अपशवो वा एते  ।  यदजावयश्चारण्याश्च  ।  एते वै सर्वे पशवः  ।  यद्गव्या इति  ।  गव्यान्पशूनुत्तमेऽहन्नालभते  ३९

तेनैवोभयान्पशूनवरुन्धे  ।  प्राजापत्या भवन्ति  ।  अनभिजितस्याभिजित्यै  ।  सौरीर्नव श्वेता वशा अनूबन्धा भवन्ति  ।  अन्तत एव ब्रह्मवर्चसमवरुन्धे  ।  सोमाय स्वराज्ञेऽनोवाहावनड्वाहाविति द्वन्द्विनः पशूनालभते  ।  अहोरात्राणामभिजित्यै  ।  पशुभिर्वा एष व्यृध्यते  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  छगलं कल्माषं किकिदीविं विदीगयमिति त्वाष्ट्रान्पशूनालभते  ।  पशुभिरेवात्मानँ  समर्धयति  ।  ऋतुभिर्वा एष व्यृध्यते  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  पिशङ्गास्त्रयो वासन्ता इत्यृतुपशूनालभते  ।  ऋतुभिरेवात्मानँ  समर्धयति  ।  आ वा एष पशुभ्यो वृश्च्यते  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  पर्यग्निकृता उत्सृजन्त्यनाव्रस्काय  ४०

प्रजापतिरकामयत महानन्नादः स्यामिति  ।  स एतावश्वमेधे महिमानावपश्यत्  ।  तावगृह्णीत  ।  ततो वै स महानन्नादोऽभवत्  ।  यः कामयेत महानन्नादः स्यामिति  ।  स एतवश्वमेधे महिमानौ गृह्णीत  ।  महानेवान्नादो भवति  ।  यजमानदेवत्या वै वपा  ।  राजा महिमा  ।  यद्वपां महिम्नोभयतः परियजति  ।  यजमानमेव राज्येनोभयतः परिगृह्णाति  ।  पुरस्तात्स्वाहाकारा वा अन्ये देवाः  ।  उपरिष्टात्स्वाहाकारा अन्ये  ।  ते वा एतेऽश्व एव मेध्य उभयेऽवरुध्यन्ते  ।  यद्वपां महिम्नोभयतः परियजति  ।  तानेवोभयान्प्रीणाति  ४१

वैश्वदेवो वा अश्वः  ।  तं यत्प्राजापत्यं कुर्यात्  ।  या देवता अपिभागाः  ।  ता भागधेयेन व्यर्धयेत्  ।  देवताभ्यः समदं दध्यात्  ।  स्तेगान्दँ ष्ट्राभ्यां मण्डूकाञ्जम्भ्येभिरिति  ।  आज्यमवदानं कृत्वा प्रतिसंख्यायमाहुतीर्जुहोति  ।  या एव देवता अपिभागाः  ।  ता भागधेयेन समर्धयति  ।  न देवताभ्यः समदं दधाति  ४२

चतुर्दशैताननुवाकाञ्जुहोत्यनन्तरित्यै  ।  प्रयासाय स्वाहेति पञ्चदशम्  ।  पञ्चदश वा अर्धमासस्य रात्रयः  ।  अर्धमासशः संवत्सर आप्यते  ।  देवासुराः संयत्ता आसन्  ।  तेऽब्रुवन्नग्नयः स्विष्टकृतः  ।  अश्वस्य मेध्यस्य वयमुद्धारमुद्धरामहै  ।  अथैतानभिभवामेति  ।  ते लोहितमुदहरन्त  ।  ततो देवा अभवन्  ४३

परासुराः  ।  यत्स्विष्टकृद्भ्यो लोहितं जुहोति भ्रातृव्याभिभूत्यै  ।  भवत्यात्मना  ।  परास्य भ्रातृव्यो भवति  ।  गोमृगकण्ठेन प्रथमामाहुतिं जुहोति  ।  पशवो वै गोमृगः  ।  रुद्रो ऽग्निः स्विष्टकृत्  ।  रुद्रा देव पशूनन्तर्दधाति  ।  अथो यत्रैषाहुतिर्हूयते  ।  न तत्र रुद्र ः! पशूनभिमन्यते  ४४

अश्वशफेन द्वितीयामाहुतिं जुहोति  ।  पशवो वा एकशफम्  ।  रुद्रो ऽग्निः स्विष्टकृत्  ।  रुद्रा देव पशूनन्तर्दधाति  ।  अथो यत्रैषाहुतिर्हूयते  ।  न तत्र रुद्र ः! पशूनभिमन्यते  ।  अयस्मयेन कमण्डलुना तृतीयामाहुतिं जुहोत्यायास्यो वै प्रजाः  ।  रुद्रो ऽग्निः स्विष्टकृत्  ।  रुद्रा देव प्रजा अन्तर्दधाति  ।  अथो यत्रैषाहुतिर्हूयते  ।  न तत्र रुद्र ः! प्रजा अभिमन्यते  ४५

अश्वस्य वा आलब्धस्य मेध उदक्रामत्  ।  तदश्वस्तोमीयमभवत्  ।  यदश्वस्तोमीयं जुहोति  ।  समेधमेवैनमालभते  ।  आज्येन जुहोति  ।  मेधो वा आज्यम्  ।  मेधोऽश्वस्तोमीयम्  ।  मेधेनैवास्मिन्मेधं दधाति  ।  षट्त्रिँ शतं जुहोति  ।  षट्त्रिँ शदक्षरा बृहती  ४६

बार्हताः पशवः  ।  सा पशूनां मात्रा  ।  पशूनेव मात्रया समर्धयति  ।  ता यद्भूयसीर्वा कनीयसीर्वा जुहुयात्  ।  पशून्मत्रया व्यर्धयेत्  ।  षट्त्रिँ शतं जुहोति  ।  षट्त्रिँ शदक्षरा बृहती  ।  बार्हताः पशवः  ।  सा पशूनां मात्रा  ।  पशूनेव मात्रया समर्धयति  ४७

अश्वस्तोमीयँ  हुत्वा द्विपदा जुहोति  ।  द्विपाद्वै पुरुषो द्विप्रतिष्ठः  ।  तदेनं प्रतिष्ठया समर्धयति  ।  तदाहुः  ।  अश्वस्तोमीयं पूर्वँ  होतव्या३ँ!  द्विपदा३ इति  ।  अश्वो वा अश्वस्तोमीयम्  ।  पुरुषो द्विपदाः  ।  अश्वस्तोमीयँ  हुत्वा द्विपदा जुहोति  ।  तस्माद्द्विपाच्चतुष्पादमत्ति  ।  अथो द्विपद्येव चतुष्पदः प्रतिष्ठापयति  ।  द्विपदा हुत्वा  ।  नान्यामुत्तरामाहुतिं जुहुयात्  ।  यदन्यामुत्तरामाहुतिं जुहुयात्  ।  प्र प्रतिष्ठायाश्च्यवेत  ।  द्विपदा अन्ततो जुहोति प्रतिष्ठित्यै  ४८

प्रजापतिरश्वमेधमसृजत  ।  सोऽस्मात्सृष्टोऽपाक्रामत्  ।  तं यज्ञक्रतुभिरन्वैच्छत्  ।  तं यज्ञक्रतुभिर्नान्वविन्दत्  ।  तमिष्टिभिरन्वैच्छत्  ।  तमिष्टिभिरन्वविन्दत्  ।  तदिष्टीनामिष्टित्वम्  ।  यत्संवत्सरमिष्टिभिर्यजते  ।  अश्वमेव तदन्विच्छति  ।  सावित्रियो भवन्ति  ४९

इयं वै सविता  ।  यो वा अस्यां नश्यति यो निलयते  ।  अस्यां वाव तं विन्दन्ति  ।  न वा इमाम्कश्चनेत्याहुः  ।  तिर्यङ्नोर्ध्वोऽत्येतुमर्हतीति  ।  यत्सावित्रियो भवन्ति  ।  सवितृप्रसूत एवैनमिच्छति  ।  ईश्वरो वा अश्वः प्रमुक्तः परां परावतं गन्तोः  ।  यत्सायं धृतीर्जुहोति  ।  अश्वस्य यत्यै धृत्यै  ५०

यत्प्रातरिष्टिभिर्यजते  ।  अश्वमेव तदन्विच्छति  ।  यत्सायं धृतीर्जुहोति  ।  अश्वस्यैव यत्यै धृत्यै  ।  तस्मात्सायं प्रजाः क्षेम्या भवन्ति  ।  यत्प्रात-रिष्टिभिर्यजते  ।  अश्वमेव तदन्विच्छति  ।  तस्माद्दिवा नष्टैष एति  ।  यत्प्रात-रिष्टिभिर्यजते सायं धृतीर्जुहोति  ।  अहोरात्राभ्यामेवैनमन्विच्छति  ।  अथो अहोरात्राभ्यामेवास्मै योगक्षेमं कल्पयति  ५१

अप वा एतस्माच्छ्री राष्ट्रं क्रामति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  ब्राह्मणौ वीणागाथिनौ गायतः  ।  श्रिया वा एतद्रू पम्  ।  यद्वीणा  ।  श्रियमेवास्मिन्तद्धत्तः  ।  यदा खलु वै पुरुषः श्रियमश्नुते  ।  वीणास्मै वाद्यते  ।  तदाहुः  ।  यदुभौ ब्राह्मणौ गायेताम्  ५२

प्रभ्रँ शुकास्माच्छ्रीः स्यात्  ।  न वै ब्राह्मणे श्री रमत इति  ।  ब्राह्मणोऽन्यो गायेत्  ।  राजन्योऽन्यः  ।  ब्रह्म वै ब्राह्मणः  ।  क्षत्रँ  राजन्यः  ।  तथा हास्य ब्रह्मणा च क्षत्रेण चोभयतः श्रीः परिगृहीता भवति  ।  तदाहुः  ।  यदुभौ दिवा गायेताम्  ।  अपास्माद्रा ष्ट्रं क्रामेत्  ५३

न वा ब्राह्मणे राष्ट्रँ  रमत इति  ।  यदा खलु वै राजा कामयते  ।  अथ ब्राह्मणं जिनाति  ।  दिवा ब्राह्मणो गायेत्  ।  नक्तँ  राजन्यः  ।  ब्रह्मणो वै रूपमहः  ।  क्षत्रस्य रात्रिः  ।  तथा हास्य ब्रह्मणा च क्षत्रेण चोभयतो राष्ट्रं परिगृहीतं भवति  ।  इत्यददा इत्ययजथा इत्यपच इति ब्राह्मणो गायेत्  ।  इष्टापूर्तं वै ब्राह्मणस्य  ५४

इष्टापूर्तेनैवैनँ  स समर्धयति  ।  इत्यजिना इत्ययुध्यथा इत्यमुँ  संग्राममहन्निति राजन्यः  ।  युद्धं वै राजन्यस्य  ।  युद्धेनैवैनँ  स समर्धयति  ।  अक्ळ्प्ता वा एतस्यर्तव इत्याहुः  ।  योऽश्वमेधेन यजत इति  ।  तिस्रोऽन्यो गायति तिस्रोऽन्यः  ।  षट्त्सम्पद्यन्ते  ।  षड्वा ऋतवः  ।  ऋतूनेवास्मै कल्पयतः  ।  ताभ्याँ  सँ स्थायाम्  ।  अनोयुक्ते च शते च ददाति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ५५

सर्वेषु वा एषु लोकेषु मृत्यवोऽन्वायत्ताः  ।  तेभ्यो यदाहुतीर्न जुहुयात्  ।  लोकेलोक एनं मृत्युर्विन्देत्  ।  मृत्यवे स्वाहा मृत्यवे स्वाहेत्यभिपूर्वमा-हुतीर्जुहोति  ।  लोकाल्लोकादेव मृत्युमवयजते  ।  नैनं लोकेलोके मृत्यु-र्विन्दति  ।  यदमुष्मै स्वाहामुष्मै स्वाहेति जुह्वत्संचक्षीत  ।  बहुं मृत्युममित्रं कुर्वीत  ।  मृत्यवे स्वाहेत्येकस्मा एवैकां जुहुयात्  ।  एको वा अमुष्मिँ ल्लोके मृत्युः  ५६

अशनयामृत्युरेव  ।  तमेवामुष्मिँ ल्लोकेऽवयजते  ।  भ्रूणहत्यायै स्वाहेत्यवभृथ आहुतिं जुहोति  ।  भ्रूणहत्यामेवावयजते  ।  तदाहुः  ।  यद्भ्रूणहत्यापात्र्! याथ  ।  कस्माद्यज्ञेऽपि क्रियत इति  ।  अमृत्युर्वा अन्यो भ्रूणहत्याया इत्याहुः  ।  भ्रूणहत्या वाव मृत्युरिति  ।  यद्भ्रूणहत्यायै स्वाहेत्यवभृथ आहुतिं जुहोति  ५७

मृत्युमेवाहुत्या तर्पयित्वा परिपाणं कृत्वा  ।  भ्रूणघ्ने भेषजं करोति  ।  एताँ  ह वै मुण्डिभ औदन्यवः  ।   भ्रूणहत्यायै प्रायश्चित्तिं विदां चकार  ।  यो हास्यापि प्रजायां ब्राह्मणँ  हन्ति  ।  सर्वस्मै तस्मै भेषजं करोति  ।  जुम्बकाय स्वाहेत्यवभृथ उत्तमामाहुतिं जुहोति  ।  वरुणो वै जुम्बकः  ।  अन्तत एव वरुणमवयजते  ।  खलतेर्विक्लिधस्य शुक्लस्य पिङ्गाक्षस्य मूर्धन्जुहोति  ।  एतद्वै वरुणस्य रूपं ।रूपेणैव वरुणमवयजते  ५८

वारुणो वा अश्वः  ।  तं देवतया व्यर्धयति  ।  यत्प्राजापत्यं करोति  ।  नमो राज्ञे नमो वरुणायेत्याह  ।  वारुणो वा अश्वः  ।  स्वयैवैनं देवतया समर्धयति  ।  नमोऽश्वाय नमः प्रजापतय इत्याह  ।  प्राजापत्यो वा अश्वः  ।  स्वयैवैनं देवतया समर्धयति  ।  नमोऽधिपतय इत्याह  ५९

धर्मो वा अधिपतिः  ।  धर्ममेवावरुन्धे  ।  अधिपतिरस्यधिपतिं मा कुर्वधि-पतिरहं प्रजानां भूयासमित्याह  ।  अधिपतिमेवैनँ  समानानां करोति  ।  मां धेहि मयि धेहीत्याह  ।  आशिषमेवैतामाशास्ते  ।  उपाकृताय स्वाहेत्युपाकृते जुहोति  ।  आलब्धाय स्वाहेति नियुक्ते जुहोति  ।  हुताय स्वाहेति हुते जुहोति  ।  एषां लोकानामबिजित्यै  ६०

प्र वा एष एभ्यो लोकेभ्यश्च्यवते  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  आग्नेयमैन्द्रा -ग्नमाश्विनम्  ।  तान्पशूनालभते प्रतिष्ठित्यै  ।  यदाग्नेयो भवति  ।  अग्निः सर्वा देवताः  ।  देवता एवावरुन्धे  ।  ब्रह्म वा अग्निः  ।  क्षत्रमिन्द्र ः!  ।  यदैन्द्रा ग्नो भवति  ६१
ब्रह्मक्षत्रे एवावरुन्धे  ।  यदाश्विनो भवति  ।  आशिषामवरुद्ध्यै  ।  त्रयो भवन्ति  ।  त्रय इमे लोकाः  ।  एष्वेव लोकेषु प्रतितिष्ठति  ।  अग्नयेऽँ! होमु-चेऽष्टाकपाल इति दशहविषमिष्टिं निर्वपति  ।  दशाक्षरा विराट्  ।  अन्नं विराट्  ।  विराजैवान्नाद्यमवरुन्धे  ।  अग्नेर्मन्वे प्रथमस्य प्रचेतस इति याज्या-नुवाक्या भवन्ति सर्वत्वाय  ६२

यद्यश्वमुपतपद्विन्देत्  ।  आग्नेयमष्टाकपालं निर्वपेत्  ।  सौम्यं चरुम्  ।  सावित्रमष्टाकपालम्  ।  यदाग्नेयो भवति  ।  अग्निः सर्वा देवताः  ।  देवताभिरेवैनं भिषज्यति  ।  यत्सौम्यो भवति  ।  सोमो वा ओषधीनाँ  राजा  ।  याभ्य एवैनं विन्दति  ६३

ताभिरेवैनं भिषज्यति  ।  यत्सावित्रो भवति  ।  सवितृप्रसूत एवैनं भिषज्यति  ।  एताभिरेवैनं देवताभिर्भिषज्यति  ।  अगदो हैव भवति  ।  पौष्णं चरुं निर्वपेत्  ।  यदि श्लोणः स्यात्  ।  पूषा वै श्लौण्यस्य भिषक्  ।  स एवैनं भिषज्यति  ।  अश्लोणो हैव भवति  ६४

रौद्रं  चरुं निर्वपेत्  ।  यदि महती देवताभिमन्येत  ।  एतद्देवत्यो वा अश्वः  ।  स्वयैवैनं देवतया भिषज्यति  ।  अगदो हैव भवति  ।  वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेन्मृगाखरे यदि नागच्छेत्  ।  इयं वा अग्निर्वैश्वानरः  ।  इयमेवैनमर्चिभ्यां परिरोधमानयति  ।  आ हैव सुत्यमहर्गच्छति  ।  यद्यधीयात्  ६५

अग्नयेऽँ! होमुचेऽष्टाकपालः  ।  सौर्यं पयः  ।  वायव्य आज्यभागः  ।  यजमानो वा अश्वः  ।  अँ हसा वा एष गृहीतः  ।  यस्याश्वो मेधाय प्रोक्षितोऽध्येति  ।  यदँ होमुचे निर्वपति  ।  अँ हस एव तेन मुच्यते  ।  यजमानो वा अश्वः  ।  रेतसा वा एष व्यृध्यते  ६६

यस्याश्वो मेधाय प्रोक्षितोऽध्येति  ।  सौर्यँ  रेतः  ।  यत्सौर्यं पयो भवति  ।  ।

रेतसैवैनँ  स समर्धयति  ।  यजमानो वा अश्वः  ।  गर्भैर्वा एष व्यृध्यते  ।  यस्याश्वो मेधाय प्रोक्षितोऽध्येति  ।  वायव्या गर्भाः  ।  यद्वायव्य आज्यभागो भवति  ।  गर्भैरेवैनँ  स समर्धयति  ।  अथो यस्यैषाश्वमेधे प्रायश्चितिः क्रियते  ।  इष्ट्वा वसीयान्भवति  ६७

तदाहुः  ।  द्वादश ब्रह्मौदनान्त्सँ स्थिते निर्वपेत्  ।  द्वादशभिर्वेष्टिभिर्यजेतेति  ।  यदिष्टिभिर्यजेत  ।  उपनामुक एनं यज्ञः स्यात्  ।  पापीयाँ स्तु स्यात्  ।  आप्तानि वा एतस्य छन्दाँ सि  ।  य ईजानः  ।  तानि क एतावदाशु पुनः प्रयुञ्जीतेति  ।  सर्वा वै सँ स्थिते यज्ञे वागाप्यते  ६८

साप्ता भवति यातयाम्नी ।क्रूरीकृतेव हि भवत्यरुष्कृता  ।  सा न पुनः प्रयुज्येत्याहुः  ।  द्वादशैव ब्रह्मौदनान्त्सँ स्थिते निर्वपेत्  ।  प्रजापतिर्वा ओदनः  ।  यज्ञः प्रजापतिः  ।  उपनामुक एनं यज्ञो भवति  ।  न पापीयान्भवति  ।  द्वादश भवन्ति  ।  द्वादश मासाः संवत्सरः  ।  संवत्सर एव प्रतितिष्ठति  ६९

एष वै विभूर्नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्र विभु भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै प्रभूर्नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्र प्रभु भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वा ऊर्जस्वान्नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्रोर्जस्वद्भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै पयस्वान्नाम यज्ञः  ७०

सर्वँ  ह वै तत्र पयस्वद्भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै विधृतो नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्र विधृतं भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै व्यावृत्तो नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्र व्यावृत्तं भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै प्रतिष्ठितो नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्र प्रतिष्ठितं भवति  ७१

यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै तेजस्वी नाम यज्ञः  ।  सर्वँ  ह वै तत्र तेजस्वि भवति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै ब्रह्मवर्चसी नाम यज्ञः  ।  आ ह वै तत्र ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसी जायते  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वा अतिव्याधी नाम यज्ञः  ।  आ ह वै तत्र राजन्योऽतिव्याधी जायते  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै दीर्घो नाम यज्ञः  ।  दीर्घायुषो ह वै तत्र मनुष्या भवन्ति  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ।  एष वै क्ळ्प्तो नाम यज्ञः  ।  कल्पते ह वै तत्र प्रजाभ्यो योगक्षेमः  ।  यत्रैतेन यज्ञेन यजन्ते  ७२
तार्प्येणाश्वँ  संज्ञपयन्ति  ।  यज्ञो वै तार्प्यम्  ।  यज्ञेनैवैनँ  समर्धयन्ति  ।  यामेन साम्ना प्रस्तोतानूपतिष्ठते  ।  यमलोकमेवैनं गमयति  ।  तार्प्ये च कृत्यधीवासे चाश्वँ  संज्ञपयन्ति  ।  एतद्वै पशूनाँ  रूपम्  ।  रूपेणैव पशूनवरुन्धे  ।  हिरण्यकशिपु भवति  ।  तेजसोऽवरुद्ध्यै  ७३

रुक्मो भवति  ।  सुवर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै  ।  अश्वो भवति  ।  प्रजापतेराप्त्यै  ।  अस्य वै लोकस्य रूपं तार्प्यम्  ।  अन्तरिक्षस्य कृत्यधीवासः  ।  दिवो हिरण्यकशिपु  ।  आदित्यस्य रुक्मः  ।  प्रजापतेरश्वः  ।  इममेव लोकं तार्प्येणाप्नोति  ७४

अन्तरिक्षं कृत्यधीवासेन  ।  दिवँ  हिरण्यकशिपुना  ।  आदित्यँ  रुक्मेण  ।  अश्वेनैव मेध्येन प्रजापतेः सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  एतासामेव देवतानाँ  सायुज्यम्  ।  सार्ष्टिताँ  समानलोकतामाप्नोति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ७५

आदित्याश्चाङ्गिरसश्च सुवर्गे लोकेऽस्पर्धन्त  ।  तेऽङ्गिरस आदित्येभ्यः  ।  अमुमादित्यमश्वँ  श्वेतं भूतं दक्षिणामनयन्  ।  तेऽब्रुवन्  ।  यं नोऽनेष्ट  ।  स वर्योऽभूदिति  ।  तस्मादश्वँ  सवर्येत्याह्वयन्ति  ।  तस्माद्यज्ञे वरो दीयते  ।  यत्प्रजापतिरालब्धोऽश्वोऽभवत्  ।  तस्मादश्वो नाम  ७६

यच्छ्वयदरुरासीत्  ।  तस्मादर्वा नाम  ।  यत्सद्यो वाजन्त्समजयत्  ।  तस्माद्वाजी नाम  ।  यदसुराणां लोकानादत्त  ।  तस्मादादित्यो नाम  ।  अग्निर्वा अश्वमेधस्य योनिरायतनम्  ।  सूर्योऽग्नेर्योनिरायतनम्  ।  यदश्वमेधेऽग्नौ चित्य उत्तरवेदिमुपवपति  ।  योनिमन्तमेवैनमायतनवन्तं करोति  ७७

योनिमानायतनवान्भवति  ।  य एवं वेद  ।  प्राणापानौ वा एतौ देवानाम्  ।  यदर्काश्वमेधौ  ।  प्राणापानावेवावरुन्धे  ।  ओजो बलं वा एतौ देवानाम्  ।  यदर्काश्वमेधौ  ।  ओजो बलमेवावरुन्धे  ।  अग्निर्वा अश्वमेधस्य योनिरायतनम्  ।  सूर्योऽग्नेर्योनिरायतनम्  ।  यदश्वमेधेऽग्नौ चित्य उत्तरवेदिं चिनोति  ।  तावर्काश्वमेधौ  ।  अर्काश्वमेधावेवावरुन्धे  ।  अथो अर्काश्वमेधयोरेव प्रतितिष्ठति  ७८

प्रजापतिं वै देवाः पितरम्  ।  पशुं भूतं मेधायालभन्त  ।  तमालभ्योपावसन्  ।  प्रातर्यष्टास्मह इति  ।  एकं वा एतद्देवानामहः  ।  यत्संवत्सरः  ।  तस्मादश्वः पुरस्तात्संवत्सर आलभ्यते  ।  यत्प्रजापतिरालब्धोऽश्वोऽभवत्  ।  तस्मादश्वः  ।  यत्सद्यो मेधोऽभवत्  ७९

तस्मादश्वमेधः  ।  वेदुकोऽश्वमाशुं भवति  ।  य एवं वेद  ।  यद्वै तत्प्रजापतिरालब्धोऽश्वोऽभवत्  ।  तस्मादश्वः प्रजापतेः पशूनामनुरूपतमः  ।  आस्य पुत्रः प्रतिरूपो जायते  ।  य एवं वेद  ।  सर्वाणि भूतानि सम्भृत्यालभते  ।  समेनं देवास्तेजसे ब्रह्मवर्चसाय भरन्ति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ८०

य उ चैनमेवं वेद  ।  एतद्वै तद्देवा एतां देवताम्  ।  पशुं भूतं मेधायालभन्त  ।  यज्ञमेव  ।  यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः  ।  कामप्रं यज्ञमकुर्वत  ।  तेऽमृतत्वमकामयन्त  ।  तेऽमृतत्वमगच्छन्  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  देवानामेवायनेनैति  ८१

प्राजापत्येनैव यज्ञेन यजते कामप्रेण  ।  अपुनर्मारमेव गच्छति  ।  एतस्य वै रूपेण पुरस्तात्प्राजापत्यमृषभं तूपरं बहुरूपमालभते  ।  सर्वेभ्यः कामेभ्यः  ।  सर्वस्याप्त्यै  ।  सर्वस्य जित्यै  ।  सर्वमेव तेनाप्नोति  ।  सर्वं जयति  ।  योऽश्वमेधेन यजते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ८२

यो वा अश्वस्य मेध्यस्य लोमनी वेद  ।  अश्वस्यैव मेध्यस्य लोमँ ल्लोमञ्जुहोति  ।  अहोरात्रे वा अश्वस्य मेध्यस्य लोमनी ।यत्सायम्प्रातर्जुहोति  ।  अश्वस्यैव मेध्यस्य लोमँ ल्लोमञ्जुहोति  ।  एतदनुकृति ह स्म वै पुरा  ।  अश्वस्य मेध्यस्य लोमँ ल्लोमञ्जुह्वति  ।  यो वा अश्वस्य मेध्यस्य पदे वेद  ।  अश्वस्यैव मेध्यस्य पदेपदे जुहोति  ।  दर्शपूर्णमासौ वा अश्वस्य मेध्यस्य पदे  ८३

यद्दर्शपूर्णमासौ यजते  ।  अश्वस्यैव मेध्यस्य पदेपदे जुहोति  ।  एतदनुकृति ह स्म वै पुरा  ।  अश्वस्य मेध्यस्य पदेपदे जुह्वति  ।  यो वा अश्वस्य मेध्यस्य विवर्तनं वेद  ।  अश्वस्यैव मेध्यस्य विवर्तने विवर्तने जुहोति  ।  असौ वा आदित्योऽश्वः  ।  स आहवनीयमागच्छति  ।  तद्विवर्तते  ।  यदग्निहोत्रं जुहोति  ।  अश्वस्यैव मेध्यस्य विवर्तनेविवर्तने जुहोति  ।  एतदनुकृति ह स्म वै पुरा  ।  अश्वस्य मेध्यस्य विवर्तनेविवर्तने जुह्वति  ८४   ९

संज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं जानदभिजानत्  ।  संकल्पमानं प्रकल्पमानमुपकल्पमानमुपक्ळ्प्तं क्ळ्प्तम्  ।  श्रेयो वसीय आयत्सम्भूतं भूतम्  ।  चित्रः केतुः प्रभानाभान्त्संभान्  ।  ज्योतिष्माँ स्तेजस्वानातपँ स्तपन्नभितपन्  ।  रोचनो रोचमानः शोभनः शोभमानः कल्याणः  ।  दर्शा दृष्टा दर्शता विश्वरूपा सुदर्शना  ।  आप्यायमाना प्यायमाना प्याया सूनृतेरा  ।  आपूर्यमाणा पूर्यमाणा पूरयन्ती पूर्णा पौर्णमासी ।दाता प्रदातानन्दो मोदः प्रमोदः  १

आवेशयन्निवेशयन्त्संवेशनः सँ शान्तः शान्तः  ।  आभवन्प्रभवन्त्संभवन्त्संभूतो भूतः  ।  प्रस्तुतं विष्टुतँ  सँ स्तुतं कल्याणं विश्वरूपम्  ।  शुक्रममृतं तेजस्वि तेजः समिद्धम्  ।  अरुणं भानुमन्मरीचिमदभितपत्तपस्वत्  ।  सविता प्रसविता दीप्तो दीपयन्दीप्यमानः  ।  ज्वलञ्ज्वलिता तपन्वितपन्त्संतपन्  ।  रोचनो रोचमानः शुम्भूः शुम्भमानो वामः  ।  सुता सुन्वती प्रसुता सूयमानाभिषूयमाणा  ।  पीती प्रपा संपा तृप्तिस्तर्पयन्ती  २

कान्ता काम्या कामजातायुष्मती कामदुघा  ।  अभिशास्तानुमन्तानन्दो मोदः प्रमोदः  ।  आसादयन्निषादयन्त्सँ सादनः सँ सन्नः सन्नः  ।  आभूर्विभूः प्रभूः शम्भूर्भुवः  ।  पवित्रं पवियिष्यन्पूतो मेध्यः  ।  यशो यशस्वानायुरमृतः  ।  जीवो जीविष्यन्त्स्वर्गो लोकः  ।  सहस्वान्त्सहीयानोजस्वान्त्सहमानः  ।  जयन्नभिजयन्त्सुद्र विणो द्र विणोदाः  ।  आर्द्र पवित्रो हरिकेशो मोदः प्रमोदः  ३

अरुणोऽरुणरजाः पुण्डरीको विश्वजिदभिजित्  ।  आर्द्र ः! पिन्वमानोऽन्नवान्रसवानिरावान्  ।  सर्वौषधः सम्भरो महस्वान्  ।  एजत्का जोवत्काः  ।  क्षुल्लकाः शिपिविष्टकाः  ।  सरिस्रराः सुशेरवः  ।  अजिरासो गमिष्णवः  ।  इदानीं तदानीमेतर्हि क्षिप्रमजिरम्  ।  आशुर्निमेषः फणो द्र वन्नतिद्र वन्  ।  त्वरँ स्त्वरमाण आशुराशीयाञ्जवः  ।  अग्निष्टोम उक्थ्योऽतिरात्रो द्विरात्रस्त्रिरात्रश्चतूरात्रः  ।  अग्निरृतुः सूर्य ऋतुश्चन्द्र मा ऋतुः  ।  प्रजापतिः संवत्सरो महान्कः  ४

भूरग्निं च पृथिवीं च मां च  ।  त्रीँ श्च लोकान्त्संवत्सरं च  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  भुवो वायुं चान्तरिक्षं च मां च  ।  त्रीँ श्च लोकान्त्संवत्सरं च  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  स्वरादित्यं च दिवं च मां च  ।  त्रीँ श्च लोका-न्त्संवत्सरं च  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  भूर्भुवः स्वश्चन्द्र मसं च दिशश्च मां च  ।  त्रीँ श्च लोकान्त्संवत्सरं च  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ५

त्वमेव त्वां वेत्थ योऽसि सोऽसि  ।  त्वमेव त्वामचैषीः  ।  चितश्चासि संचितश्चास्यग्ने  ।  एतावाँ श्चासि भूयाँ श्चास्यग्ने  ।  यत्ते अग्ने न्यूनं यदु तेऽतिरिक्तम्  ।  आदित्यास्तदङ्गिरसश्चिन्वन्तु  ।  विश्वे ते देवाश्चितिमापूरयन्तु  ।  चितश्चासि संचितश्चास्यग्ने  ।  एतावाँ श्चासि भूयाँ श्चास्यग्ने  ।  मा ते अग्नेऽचयेन मातिचयेनायुरावृक्षि  ।  सर्वेषां ज्योतिषां ज्योतिर्यददावुदेति  ।  तपसो जातमनिभृष्टमोजः  ।  तत्ते ज्योतिरिष्टके  ।  तेन मे तप  ।  तेन मे ज्वल  ।  तेन मे दीदिहि  ।  यवद्देवाः  ।  यावदसाति सूर्यः  ।  यावदुतापि ब्रह्म  ६

संवत्सरोऽसि परिवत्सरोऽसि  ।  इदावत्सरोऽसीदुवत्सरोऽसि  ।  इद्वत्सरोऽसि वत्सरोऽसि  ।  तस्य ते वसन्तः सिरः  ।  ग्रीष्मो दक्षिणः पक्षः  ।  वर्षाः पुच्छम्  ।  शरदुत्तरः पक्षः  ।  हेमन्तो मध्यम्  ।  पूर्वपक्षाश्चितयः  ।  अपरपक्षाः पुरीषम्  ७

अहोरात्राणीष्टकाः  ।  ऋषभोऽसि स्वर्गो लोकः  ।  यस्यां दिशि महीयसे  ।  ततो नो मह आवह  ।  वायुर्भूत्वा सर्वा दिश आवाहि  ।  सर्वा दिशोऽनुविवाहि  ।  सर्वा दिशोऽनुसंवाहि  ।  चित्त्या चितिमापृण  ।  अचित्त्या चितिमापृण  ।  चिदसि समुद्र योनिः  ८

इन्दुर्दक्षः स्येन ऋतावा  ।  हिरण्यपक्षः शकुनो भुरण्युः  ।  महान्त्सधस्थे ध्रुव आनिषत्तः  ।  नमस्ते अस्तु मा मा हिँ सीः  ।  एति प्रेति वीति समित्युदिति  ।  दिवं मे यच्छ  ।  अन्तरिक्षं मे यच्छ  ।  पृथिवीं मे यच्छ  ।  पृथिवीं मे यच्छ  ।  अन्तरिक्षं मे यच्छ  ।  दिवं मे यच्छ  ।  अह्ना प्रसारय  ।  रात्र्! या समच  ।  रात्र्! या प्रसारय अह्ना समच  ।  कामं प्रसारय  ।  कामँ  समच  ९

भूर्भुवः स्वः  ।  ओजो बलम्  ।  ब्रह्म क्षत्रम्  ।  यशो महत्  ।  सत्यं तपो नाम  ।  रूपममृतम्  ।  चक्षुः स्रोत्रम्  ।  मन आयुः  ।  विश्वं यशो महः  ।  समं तपो हरो भाः  ।  जातवेदा यदि वा पावकोऽसि  ।  वैश्वानरो यदि वा वैद्युतोऽसि  ।  शं प्रजाभ्यो यजमानाय लोकम्  ।  ऊर्जं पुष्टिं दददभ्याववृत्स्व  १०

राज्ञी विराज्ञी ।सम्राज्ञी स्वराज्ञी ।अर्चिः शोचिः  ।  तपो हरो भाः  ।  अग्निरिन्द्रो  बृहस्पतिः  ।  विश्वे देवा भुवनस्य गोपाः  ।  ते मा सर्वे यशसा सँ सृजन्तु  ११

असवे स्वाहा  ।  वसवे स्वाहा  ।  विभुवे स्वाहा  ।  विवस्वते स्वाहा  ।  अभिभुवे स्वाहाधिपतये स्वाहा  ।  दिवां पतये स्वाहाँ हस्पत्याय स्वाहा  ।  चाक्षुष्मत्याय स्वाहा ज्योतिष्मत्याय स्वाहा  ।  राज्ञे स्वाहा विराज्ञे स्वाहा  ।  संराज्ञे स्वाहा  ।  स्वराज्ञे स्वाहा  ।  शूषाय स्वाहा सूर्याय स्वाहा  ।  चन्द्र मसे स्वाहा ज्योतिषे स्वाहा  ।  सँ सर्पाय स्वाहा  ।  कल्याणाय स्वाहा  ।  अर्जुनाय स्वाहा  १२

विपश्चिते पवमानाय गायत  ।  मही न धारात्यन्धो अर्षति  ।  अहिर्ह जीर्णामतिसर्पति त्वचम्  ।  अत्यो न क्रीडन्नसरद्वृषा हरिः  ।  उपयामगृहीतोऽसि मृत्यवे त्वा जुष्टं गृह्णामि  ।  एष ते योनिर्मृत्यवे त्वा  ।  अप मृत्युमप क्षुधम्  ।  अपेतः शपथं जहि  ।  अधा नो अग्न आवह  ।  रायस्पोषँ  सहस्रिणम्  १३

ये ते सहस्रमयुतं पाशाः  ।  मृत्यो मर्त्याय हन्तवे  ।  तान्यज्ञस्य मायया  ।  सर्वानवयजामहे  ।  भक्षोऽस्यमृतभक्षः  ।  तस्य ते मृत्युपीतस्यामृतवतः  ।  स्वगाकृतस्य मधुमतः  ।  उपहूतस्योपहूतो भक्षयामि  ।  मन्द्रा भिभूतिः केतु-र्यज्ञानां वाक्  ।  असावेहि  १४
अन्धो जागृविः प्राण  ।  असावेहि  ।  बधिर आक्रन्दयितरपान  ।  असावेहि  ।  अहस्तोऽस्ता चक्षुः  ।  असावेहि  ।  अपादाशो मनः  ।  असावेहि  ।  कवे विप्रचित्ते श्रोत्र  ।  असावेहि  १५

सुहस्तः सुवासाः  ।  शूषो नामास्यमृतो मर्त्येषु  ।  तं त्वाहं तथा वेद  ।  असावेहि  ।  अग्निर्मे वाचि श्रितः  ।  वाग्घृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  वायुर्मे प्राणे श्रितः  १६

प्राणो हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  सूर्यो मे चक्षुषि श्रितः  ।  चक्षुर्हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  चन्द्र मा मे मनसि श्रितः  १७

मनो हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  दिशो मे श्रोत्रे श्रिताः  ।  श्रोत्रँ  हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  आपो मे रेतसि श्रिताः  १८

रेतो हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  पृथिवी मे शरीरे श्रिता  ।  शरीरँ  हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  ओषधिवनस्पतयो मे लोमसु श्रिताः  १९

लोमानि हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  इन्द्रो  मे बले श्रितः  ।  बलँ  हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  पर्जन्यो मे मूर्ध्नि श्रितः  २०

मूर्धा हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  ईशानो मे मन्यौ श्रितः  ।  मन्युर्हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  आत्मा म आत्मनि श्रितः  २१

आत्मा हृदये  ।  हृदयं मयि  ।  अहममृते  ।  अमृतं ब्रह्मणि  ।  पुनर्म आत्मा पुनरायुरागात्  ।  पुनः प्राणः पुनराकूतमागात्  ।  वैश्वानरो रश्मिभिर्वावृधानः  ।  अन्तस्तिष्ठत्वमृतस्य गोपाः  २२

प्रजापतिर्देवानसृजत  ।  ते पाप्मना संदिता अजायन्त  ।  तान्व्यद्यत्  ।  यद्व्यद्यत्  ।  तस्माद्विद्युत्  ।  तमवृश्चत्  ।  यदवृश्चत्  ।  तस्माद्वृष्टिः  ।  तस्माद्यत्रैते देवते अभिप्राप्नुतः  ।  वि च हैवास्य तत्र पाप्मानं द्यतः  २३

वृश्चतश्च  ।  सैषा मीमाँ साग्निहोत्र एव संपन्ना  ।  अथो आहुः  ।  सर्वेषु यज्ञक्रतुष्विति  ।  होष्यन्नप उपस्पृशेत्  ।  विद्युदसि विद्य मे पाप्मानमिति  ।  अथ हुत्वोपस्पृशेत्  ।  वृश्टिरसि वृश्च मे पाप्मानमिति  ।  यक्ष्यमाणो वेष्ट्वा वा  ।  वि च हैवास्यैते देवते पाप्मानं द्यतः  २४

वृश्चतश्च  ।  अत्यँ हो हारुणिः  ।  ब्रह्मचारिणे प्रश्नान्प्रोच्य प्रजिघाय  ।  परेहि  ।  प्लक्षं दैयाम्पातिं पृच्छ  ।  वेत्थ सावित्रा३न्न वेत्था३ इति  ।  तमागत्य पप्रच्छ  ।  आचार्यो मा प्रा हैषीत्  ।  वेत्थ सावित्रा३न्न वेत्था३ इति  ।  स होवाच वेदेति  २५

स कस्मिन्प्रतिष्ठित इति  ।  परोरजसीति  ।  कस्तद्यत्परोरजा इति  ।  एष वाव स परोरजा इति होवाच  ।  य एष तपति  ।  एषोऽर्वाग्रजा इति  ।  स कस्मिन्त्वेष इति  ।  सत्य इति  ।  किं तत्सत्यमिति  ।  तप इति  २६

कस्मिन्नु तप इति  ।  बल इति  ।  किं तद्बलमिति  ।  प्राण इति  ।  मा स्म प्राणमतिपृच्छ इति माचार्योऽब्रवीदिति होवाच ब्रह्मचारी ।स होवाच प्लक्षो दैयाम्पातिः  ।  यद्वै ब्रह्मचारिन्प्राणमत्यप्रक्ष्यः  ।  मूर्धा ते व्यपतिष्यत्  ।  अहमु त आचार्याच्छ्रेयान्भविष्यामि  ।  यो मा सावित्रे समवादिष्टेति  २७	

तस्मात्सावित्रे न संवदेत  ।  स यो ह वै सावित्रं विदुषा सावित्रे संवदते  ।  सहास्मिञ्श्रियं दधाति  ।  अनु ह वा अस्मा असौ तपञ्श्रियं मन्यते  ।  अन्वस्मै श्रीस्तपो मन्यते  ।  अन्वस्मै तपो बलं मन्यते  ।  अन्वस्मै बलं प्राणं मन्यते  ।  स यदाह  ।  संज्ञानं विज्ञानं दर्शा दृष्टेति  ।  एष एव तत्  २८	अथ यदाह  ।  प्रस्तुतं विष्टुतँ  सुता सुन्वतीति  ।  एष एव तत्  ।  एष ह्येव तान्यहानि  ।  एष रात्रयः  ।  अथ यदाह  ।  चित्रः केतुर्दाता प्रदाता सविता प्रसविताभिशास्तानुमन्तेति  ।  एष एव तत्  ।  एष ह्येव तेऽह्नो मुहूर्ताः  ।  एष रात्रेः  २९

अथ यदाह  ।  पवित्रं पवयिष्यन्त्सहस्वान्त्सहीयानरुणोऽरुणरजा इति  ।  एष एव तत्  ।  एष ह्येव तेऽर्धमासाः  ।  एष मासाः  ।  अथ यदाह  ।  अग्निष्टोम उक्थ्योऽग्निरृतुः प्रजापतिः संवत्सर इति  ।  एष एव तत्  ।  एष ह्येव ते यज्ञक्रतवः  ।  एष ऋतवः  ३०

एष संवत्सरः  ।  अथ यदाह  ।  इदानीं तदानीमिति  ।  एष एव तत्  ।  एष ह्येव ते मुहूर्तानां मुहूर्ताः  ।  जनको ह वैदेहः  ।  अहोरात्रैः समाजगाम  ।  तँ  होचुः  ।  यो वा अस्मान्वेद  ।  विजहत्पाप्मानमेति  ३१

सर्वमायुरेति  ।  अभि स्वर्गं लोकं जयति  ।  नास्यामुष्मिँ ल्लोकेऽन्नं क्षीयत इति  ।  विजहद्ध वै पाप्मानमेति  ।  सर्वमायुरेति  ।  अभि स्वर्गं लोकं जयति  ।  नास्यामुष्मिँ ल्लोकेऽन्नं क्षीयते  ।  य एवं वेद  ।  अहीना हाश्वत्थ्यः  ।  सावित्रं विदांचकार  ३२

स ह हँ सो हिरण्मयो भूत्वा  ।  स्वर्गं लोकमियाय  ।  आदित्यस्य सायुज्यम्  ।  हँ सो ह वै हिरण्मयो भूत्वा  ।  स्वर्गं लोकमेति  ।  आदित्यस्य सायुज्यम्  ।  य एवं वेद  ।  देवभागो ह श्रौतर्षः  ।  सावित्रं विदांचकार  ।  तँ  ह वागदृश्यमानाभ्युवाच  ३३

सर्वं बत गौतमो वेद  ।  यः सावित्रं वेदेति  ।  स होवाच  ।  कैषा वागसीति  ।  अयमहँ  सावित्रः  ।  देवानामुत्तमो लोकः  ।  गुह्यं महो बिभ्रदिति  ।  एतावति ह गौतमः  ।  यज्ञोपवीतं कृत्वाधो निपपात  ।  नमो नम इति  ३४

स होवाच  ।  मा भैषीर्गौतम  ।  जितो वै ते लोक इति  ।  तस्माद्ये के च सावित्रं विदुः  ।  सर्वे ते जितलोकाः  ।  स यो ह वै सावित्रस्याष्टाक्षरं पदँ  श्रियाभिषिक्तं वेद  ।  श्रिया हैवाभिषिच्यते  ।  घृणिरिति द्वे अक्षरे  ।  सूर्य इति त्रीणि  ।  आदित्य इति त्रीणि  ३५

एतद्वै सावित्रस्याष्टाक्षरं पदँ  श्रियाभिषिक्तम्  ।  य एवं वेद  ।  श्रिया हैवाभिषिच्यते  ।  तदेतदृचाभ्युक्तम्  ।  ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्  ।  यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः  ।  यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति  ।  य इत्तद्विदुस्त इमे समासत इति  ।  न ह वा एतस्यर्चा न यजुषा न साम्नार्थोऽस्ति  ।  यः सावित्रं वेद  ३६

तदेतत्परि यद्देवचक्रम्  ।  आद्र रं! पिन्वमानँ  स्वर्गे लोक एति  ।  विजहद्विश्वा भूतानि संपश्यत्  ।  आद्रो र्! ह वै पिन्वमानः स्वर्गे लोक एति  ।  विजहन्विश्वा भूतानि संपश्यन्  ।  य एवं वेद  ।  शूषो ह वै वार्ष्णेयः  ।  आदित्येन समाजगाम  ।  तँ  होवाच  ।  एहि सावित्रं विद्धि  ।  अयं वै स्वर्ग्योऽग्निः पारयिष्णुरमृतात्संभूत इति  ।  एष वाव स सावित्रः  ।  य एष तपति  ।  एहि मां विद्धि  ।  इति हैवैनं तदुवाच  ३७

इयं वाव सरघा  ।  तस्या अग्निरेव सारघं मधु  ।  या एताः पूर्वपक्षापरपक्षयो रात्रयः  ।  ता मधुकृतः  ।  यान्यहानि  ।  ते मधुवृषाः  ।  स यो ह वा एता मधुकृतश्च मधुवृषाँ श्च वेद  ।  क्रुवन्ति हास्यैता अग्नौ मधु  ।  नास्येष्टापूर्तं धयन्ति  ।  अथ यो न वेद  ३८

न हास्यैता अग्नौ मधु कुर्वन्ति  ।  धयन्त्यस्येष्टापूर्तम्  ।  यो ह वा अहोरात्राणां नामधेयानि वेद  ।  नाहोरात्रेष्वार्तिमार्च्छति  ।  संज्ञानं विज्ञानं दर्शा दृष्टेति  ।  एतावनुवाकौ पूर्वपक्षस्याहोरात्राणां नामधेयानि  ।  प्रस्तुतं विष्टुतँ  सुता सुन्वतीति  ।  एतावनुवाकावपरपक्षस्याहोरात्राणां नामधेयानि  ।  नाहोरात्रेष्वार्तिमार्च्छति  ।  य एवं वेद  ३९

यो ह वै मुहूर्तानां नामधेयानि वेद  ।  न मुहूर्तेष्वार्तिमार्च्छति  ।  चित्रः केतुर्दाता प्रदाता सविता प्रसविताभिशास्तानुमन्तेति  ।  एतेऽनुवाका मुहूर्तानां नामधेयानि  ।  न मुहूर्तेष्वार्तिमार्च्छति  ।  य एवं वेद  ।  यो ह वा अर्धमासानां च मासानां च नामधेयानि वेद  ।  नार्धमासेषु न मासेष्वार्तिमार्च्छति  ।  पवित्रं पवियिष्यन्त्सहस्वान्त्सहीयानरुणोऽरुणरजा इति  ।  एतेऽनुवाका अर्धमासानां च मासानां च नामधेयानि  ४०

नार्धमसेषु न मासेष्वार्तिमार्च्छति  ।  य एवं वेद  ।  यो ह वै यज्ञक्रतूनां चर्तूनां च संवत्सरस्य च नामधेयानि वेद  ।  न यज्ञक्रतुषु नर्तुषु न संवत्सर आर्तिमार्च्छति  ।  अग्निष्टोम उक्थ्योऽग्निरृतुः प्रजापतिः संवत्सर इति  ।  एतेऽनुवाका यज्ञक्रतूनां चर्तूनां च संवत्सरस्य च नामधेयानि  ।  न यज्ञक्रतुषु नर्तुषु न संवत्सर आर्तिमार्च्छति  ।  य एवं वेद  ।  यो ह वै मुहूर्तानां मुहूर्तान्वेद  ।  न मुहूर्तानां मुहूर्तेष्वार्तिमार्च्छति  ४१

इदानीं तदानीमिति  ।  एते वै मुहूर्तानां मुहूर्ताः  ।  न मुहूर्तानां मुहूर्तेष्वार्तिमार्च्छति  ।  य एवं वेद  ।  अथो यथा क्षेत्रज्ञो भूत्वानुप्रविश्यान्नमत्ति  ।  एवमेवैतान्क्षेत्रज्ञो भूत्वानुप्रविश्यान्नमत्ति  ।  स एतेषामेव सलोकताँ  सायुज्यमश्नुते  ।  अप पुनर्मृत्युं जयति  ।  य एवं वेद  ४२

कश्चिद्ध वा अस्माल्लोकात्प्रेत्य  ।  आत्मानं वेद  ।  आयमहमस्मीति  ।  कश्चित्स्वं लोकं न प्रतिप्रजानाति  ।  अग्निमुग्धो हैव धुमतान्तः  ।  स्वं लोकं न प्रतिप्रजानाति  ।  अथ यो हैवैतमग्निँ  सावित्रं वेद  ।  स एवास्माल्लोकात्प्रेत्य  ।  आत्मानं वेद  ।  अयमहमस्मीति  ४३

स स्वं लोकं प्रतिप्रजानाति  ।  एष उ चैवैनं तत्सावित्रः  ।  स्वर्गं लोकमभिवहति  ।  अहोरात्रैर्वा इदँ  सयुग्भिः क्रियते  ।  इतिरात्रायादीक्षिषत  ।  इतिरात्राय व्रतमुपागुरिति  ।  तानि हानेवं विदुषः  ।  अमुष्मिँ ल्लोके शेवधिं धयन्ति  ।  धीतँ  हैव स शेवधिमनुपरैति  ।  अथ यो हैवैतमग्निँ  सावित्रं वेद  ४४

तस्य हैवाहोरात्राणि  ।  अमुष्मिँ ल्लोके शेवधिं न धयन्ति  ।  अधीतँ  हैव स शेवधिमनु परैति  ।  भरद्वाजो ह त्रिभिरायुर्भिर्ब्रह्मचर्यमुवास  ।  तँ  ह जीर्णिँ  स्थविरँ  शयानम्  ।  इन्द्र  उपव्रज्योवाच  ।  भरद्वाज  ।  यत्ते चतुर्थमायुर्दद्याम्  ।  किमेनेन कुर्या इति  ।  ब्रह्मचर्यमेवैनेन चरेयमिति होवाच  ४५
तँ  ह त्रीन्गिरिरूपानविज्ञातानिव दर्शयां चकार  ।  तेषाँ  हैकैकस्मान्मुष्टिनाददे  ।  स होवाच  ।  भरद्वाजेत्यामन्त्र्! य  ।  वेदा वा एते  ।  अनन्ता वै वेदाः  ।  एतद्वा एतैस्त्रिभिरायुर्भिरन्ववोचथाः  ।  अथ त इतरदननूक्तमेव  ।  एहीमं विद्धि  ।  अयं वै सर्वविद्येति  ४६

तस्मै हैतमग्निँ  सावित्रमुवाच  ।  तँ  स विदित्वा  ।  अमृतो भूत्वा  ।  स्वर्गं लोकमियाय  ।  आदित्यस्य सायुज्यम्  ।  अमृतो हैव भूत्वा  ।  स्वर्गं लोकमेति  ।  आदित्यस्य सायुज्यम्  ।  य एवं वेद  ।  एषो एव त्रयी विद्या  ४७

यावन्तँ  ह वै त्रय्या विद्यया लोकं जयति  ।  तावन्तं लोकं जयति  ।  य एवं वेद  ।  अग्नेर्वा एतानि नामधेयानि  ।  अग्नेरेव सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  वायोर्वा एतानि नामधेयानि  ।  वायोरेव सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  इन्द्र स्य वा एतानि नामधेयानि  ४८

इन्द्र स्यैव सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  बृहस्पतेर्वा एतानि नामधेयानि  ।  बृहस्पतेरेव सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  प्रजापतेर्वा एतानि नामधेयानि  ।  प्रजापतेरेव सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  ब्रह्मणो वा एतानि नामधेयानि  ।  ब्रह्मण एव सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  य एवं वेद  ।  स वा एषोऽग्निरपक्षपुच्छो वायुरेव  ।  तस्याग्निर्मुखम्  ।  असावादित्यः सिरः  ।  स यदेते देवते अन्तरेण  ।  तत्सर्वँ  सीव्यति  ।  तस्मात्सावित्रः  ४९   १०

लोकोऽसि स्वर्गोऽसि  ।  अनन्तोऽस्यपारोऽसि  ।  अक्षितोऽस्यक्षय्योऽसि  ।  तपसः प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १

तपोऽसि लोके श्रितम्  ।  तेजसः प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तृ विश्वस्य जनैतृ ।तत्त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  २
तेजोऽसि तपसि श्रितम्  ।  समुद्र स्य प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तृ विश्वस्य जनयितृ ।तत्त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ३

समुद्रो ऽसि तेजसि श्रितः  ।  अपां प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ४

आपः स्थ समुद्रे  श्रिताः  ।  पृथिव्याः प्रतिष्ठा युष्मासु  ।  इदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भत्र्! र्यो विश्वस्य जनयित्र्! यः  ।  ता व उपदधे कामदुघा अक्षिताः  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ५

पृथिव्यस्यप्सु श्रिता  ।  अग्नेः प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्त्री विश्वस्य जनयित्री ।तां त्वोपदधे कामदुघामक्षिताम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ६

अग्निरसि पृथिव्याँ  श्रितः  ।  अन्तरिक्षस्य प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ७

अन्तरिक्षमस्यग्नौ श्रितम्  ।  वायोः प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तृ विश्वस्य जनयितृ ।तत्त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ८

वायुरस्यन्तरिक्षे श्रितः  ।  दिवः प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ९

द्यौरसि वायौ श्रिता  ।  आदित्यस्य प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्त्री विश्वस्य जनयित्री ।तां त्वोपदधे कामदुघामक्षिताम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १०

आदित्योऽसि दिवि श्रितः  ।  चन्द्र मसः प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ११

चन्द्र मा अस्यादित्ये श्रितः  ।  नक्षत्राणां प्रतिष्ठा  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १२

नक्षत्राणि स्थ चन्द्र मसि श्रितानि  ।  संवत्सरस्य प्रतिष्ठा युष्मासु  ।   इदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तॄणि विश्वस्य जनयितॄणि  ।  तानि व उपदधे कामदुघान्यक्षितानि  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १३

संवत्सरोऽसि नक्षत्रेषु श्रितः  ।  ऋतूनां प्रतिष्ठा  ।   त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १४

ऋतवः स्थ संवत्सरे श्रिताः  ।  मासानां प्रतिष्ठा युष्मासु  ।   इदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तारो विश्वस्य जनयितारः  ।  तान्व उपदधे कामदुघानक्षितान्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवत-याङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १५

मासाः स्थर्तुषु श्रिताः  ।  अर्धमासानां प्रतिष्था युष्मासु  ।   इदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तारो विश्वस्य जनयितारः  ।  तान्व उपदधे कामदुघानक्षितान्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवत-याङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १६

अर्धमासाः स्थ मासु श्रिताः  ।  अहोरात्रयोः प्रतिष्था युष्मासु  ।   इदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्तारो विश्वस्य जनयितारः  ।  तान्व उपदधे कामदुघानक्षितान्  ।  प्रजापतिस्त्वा सदयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १७

अहोरात्रे स्थोऽर्धमासेषु श्रिते  ।  भूतस्य प्रतिष्ठे भव्यस्य प्रतिष्ठे  ।  युवयोरिदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भत्र्! र्यौ विश्वस्य जनयित्र्! यौ  ।  ते वामुपदधे कामदुघे अक्षिते  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १८

पौर्णमास्यष्टकामावास्या  ।  अन्नादाः स्थान्नदुघो युष्मासु  ।   इदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भत्र्! र्यो विश्वस्य जनयित्र्! यः  ।  ता व उपदधे कामदुघा अक्षिताः  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  १९

राडसि बृहती श्रीरसीन्द्र पत्नी धर्मपत्नी ।विश्वं भूतमनु प्रभूता  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्त्री विश्वस्य जनयित्री ।तां त्वोपदधे कामदुघामक्षिताम्  ।  प्रजापतिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतया-ङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  २०

ओजोऽसि सहोऽसि  ।  बलमसि भ्राजोऽसि  ।  देवानां धामामृतम्  ।  अमर्त्यस्तपोजाः  ।  त्वयीदमन्तः  ।  विश्वं यक्षं विश्वं भूतं विश्वँ  सुभूतम्  ।  विश्वस्य भर्ता विश्वस्य जनयिता  ।  तं त्वोपदधे कामदुघमक्षितम्  ।  प्रजाप-तिस्त्वा सादयतु  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  २१

त्वमग्ने रुद्रो  असुरो महो दिवः  ।  त्वँ  शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे  ।  त्वं वातैररुणैर्यासि शङ्गयः  ।  त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना  ।  देवा देवेषु श्रयध्वम्  ।  प्रथमा द्वितीयेषु श्रयध्वम्  ।  द्वितीयास्तृतीयेषु श्रयध्वम्  ।  तृतीयाश्चतुर्थेषु श्रयध्वम्  ।  चतुर्थाः पञ्चमेषु श्रयध्वम्  ।  पञ्चमाः षष्ठेषु श्रयध्वम्  २२

षष्ठाः सप्तमेषु श्रयध्वम्  ।  सप्तमा अष्टमेषु श्रयध्वम्  ।  अष्टमा नवमेषु श्रयध्वम्  ।  नवमा दशमेषु श्रयध्वम्  ।  दशमा एकादशेषु श्रयध्वम्  ।  एकादशा द्वादशेषु श्रयध्वम्  ।  द्वादशास्त्रयोदशेषु श्रयध्वम्  ।  त्रयोदशाश्चतुर्दशेषु श्रयध्वम्  ।  चतुर्दशाः पञ्चदशेषु श्रयध्वम्  ।  पञ्चदशाः षोडशेषु श्रयध्वम्  २३

षोडशाः सप्तदशेषु श्रयध्वम्  ।  सपतदशा अष्टादशेषु श्रयध्वम्  ।  अष्टादशा एकान्नविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  एकान्नविँ शा विँ शेषु श्रयध्वम्  ।  विँ शा एकविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  एकविँ शा द्वाविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  द्वाविँ शास्त्रयोविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  त्रयोविँ शाश्चतुर्विँ शेषु श्रयध्वम्  ।  चतुर्विँ शाः पञ्चविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  पञ्चविँ शाः षड्विँ शेषु श्रयध्वम्  २४

षड्विँ शाः सप्तविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  सप्तविँ शा अष्टाविँ शेषु श्रयध्वम्  ।  अष्टाविँ शा एकान्नत्रिँ शेषु श्रयध्वम्  ।  एकान्नत्रिँ शास्त्रिँ शेषु श्रयध्वम्  ।  त्रिँ शा एकत्रिँ शेषु श्रयध्वम्  ।  एकत्रिँ शा द्वात्रिँ शेषु श्रयध्वम्  ।  द्वात्रिँ शास्त्रयस्त्रिँ शेषु श्रयध्वम्  ।  देवास्त्रिरेकादशास्त्रिस्त्रयस्त्रिँ शाः  ।  उत्तरे भवत  ।  उत्तरवर्त्मान उत्तरसत्वानः  ।  यत्काम इदं जुहोमि  ।  तन्मे समृध्यताम्  ।  वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ।  भूर्भुवः स्वः स्वाहा  २५

अग्नाविष्णू सजोषसा  ।  इमा वर्धन्तु वां गिरः  ।  द्युम्नैर्वाजेभिरागतम्  ।  राज्ञी विराज्ञी ।सम्राज्ञी स्वराज्ञी ।अर्चिः शोचिः  ।  तपो हरो भाः  ।  अग्निः सोमो बृहस्पतिः  ।  विश्वे देवा भुवनस्य गोपाः  ।  ते सर्वे संगत्य  ।  इदं मे प्रावता वचः  ।  वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ।  भूर्भुवः स्वः स्वाहा  २६

अन्नपतेऽन्नस्य नो देहि  ।  अनमीवस्य शुष्मिणः  ।  प्र प्रदातारं तरिषः  ।  ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे  ।  अग्ने पृथिवीपते  ।  सोम वीरुधां पते  ।  त्वष्टः समिधां पते  ।  विष्णवाशानां पते  ।  मित्र सत्यानां पते  ।  वरुण धर्मणाम्पते  २७

मरुतो गणानां पतयः  ।  रुद्र  पशूनां पते  ।  इन्द्रौ जसां पते  ।  बृहस्पते ब्रह्मणस्पते  ।  आ रुचा रोचेऽहँ  स्वयम्  ।  रुचा रुरुचे रोचमानः  ।  अतीत्यादः स्वराभरेह  ।  तस्मिन्योनौ प्रजनौ प्रजायेय  ।  वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ।  भूर्भुवः स्वः स्वाहा  २८

सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वाः  ।  सप्तर्षयः सप्त धाम प्रियाणि  ।  सप्त होत्रा अनुविद्वान्  ।  सप्त योनीरापृणस्वा घृतेन  ।  प्राची दिक्  ।  अग्निर्देवता  ।  अग्निँ  स दिशां देवं देवतानामृच्छतु  ।  यो मैतस्यै दिशोऽभिदासति  ।  दक्षिणा दिक्  ।  इन्द्रो  देवता  २९

इन्द्र ँ!  स दिशां देवं देवतानामृच्छतु  ।  यो मा एतस्यै दिशोऽभिदासति  ।  प्रतीची दिक्  ।  सोमो देवता  ।  सोमँ  स दिशाँ  देवं देवतानामृच्छतु  ।  यो मैतस्यै देशोऽभिदासति  ।  उदीची दिक्  ।  मित्रावरुणौ देवता  ।  मित्रावरुणौ स दिशां देवौ देवतानामृच्छतु  ।  यो मैतस्यै दिशोऽभिदासति  ३०

ऊर्ध्वा दिक्  ।  बृहस्पतिर्देवता  ।  बृहस्पतिँ  स दिशां देवं देवतानामृच्छतु  ।  यो मैतस्यै दिशोऽभिदासति  ।  इयं दिक्  ।  अदितिर्देवता  ।  अदितिँ  स दिशां देवीं देवतानामृच्छतु  ।  यो मैतस्यै दिशोऽभिदासति  ।  पुरुषो दिक्  ।  पुरुषो मे कामान्त्समर्धयतु  ३१

अन्धो जागृविः पाण  ।  असावेहि  ।  बधिर आक्रन्दयितरपान  ।  असावेहि  ।  उषसमुषसमशीय  ।  अहमसो ज्योतिरशीय  ।  अहमसोऽपोऽशीय  ।  वयँ  स्याम पतयो रयीणाम्  ।  भूर्भुवः स्वः स्वाहा  ३२

यत्तेऽचितं यदु चितं ते अग्ने  ।  यत्त ऊनं यदु तेऽतिरिक्तम्  ।  आदित्यास्तदङ्गिरसश्चिन्वन्तु  ।  विश्वे ते देवाश्चितिमापूरयन्तु  ।  चितश्चासि संचितश्चास्यग्ने  ।  एतावाँ श्चासि भूयाँ श्चास्यग्ने  ।  लोकं पृण च्छिद्रं  पृण  ।  अथो सीद शिवा त्वम्  ।  इन्द्रा ग्नी त्वा बृहस्पतिः  ।  अस्मिन्योनावसीषदन्  ३३

तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  ता अस्य सूददोहसः  ।  सोमँ  श्रीणन्ति पृश्नयः  ।  जन्मन्देवानां विशः  ।  त्रिष्वारोचने दिवः  ।  तया देवत-याङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  अग्ने देवाँ  इहावह  ।  जज्ञानो वृक्तवर्हिषे  ।  असि होता न ईड्यः  ।  अगन्म महा मनसा यविष्ठम्  ३४

यो दीदाय समिद्धः स्वे दुरोणे  ।  चित्रभानू रोदसी अन्तरुर्वी ।स्वाहुतं विश्वतः प्रत्यञ्चम्  ।  मेधाकारं विदथस्य प्रसाधनम्  ।  अग्निँ  होतारं परिभूतमं मतिम्  ।  त्वामर्भस्य हविषः समानमित्  ।  त्वां महो वृणते नरो नान्यं त्वत्  ।  मनुष्वत्त्वा निधीमहि  ।  मनुष्वत्समिधीमहि  ।  अग्ने मनुष्वदङ्गिरः  ३५

देवान्देवायते यज  ।  अग्निर्हि वाजिनं विशे  ।  ददाति विश्वचर्षणिः  ।  अग्नी राये स्वाभुवम्  ।  स प्रीतो याति वार्यम्  ।  इषँ  स्तोतृभ्य आभर  ।  पृष्टो दिवि पृष्टो अग्निः पृथिव्याम्  ।  पृष्टो विश्वा ओषधीराविवेश  ।  वैश्वानरः सहसा पृष्टो अग्निः  ।  स नो दिवा स रिषः पातु नक्तम्  ३६

अयं वाव यः पवते  ।  सोऽग्निर्नाचिकेतः  ।  स यत्प्राङ्पवते  ।  तदस्य शिरः  ।  अथ यद्दक्षिणा  ।  स दक्षिणः पक्षः  ।  अथ यत्प्रत्यक्  ।  तत्पुच्छम्  ।  यदुदङ्।स उत्तरः पक्षः  ३७

अथ यत्संवाति  ।  तदस्य समञ्चनं च प्रसारणं च  ।  अथो सम्पदेवास्य सा  ।  सँ  ह वा अस्मै स कामः पद्यते  ।  यत्कामो यजते  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  यो ह वा अग्नेर्नाचिकेतस्यायतनं प्रतिष्ठां वेद  ।  आयतनवान्भवति  ।  गच्छति प्रतिष्ठाम्  ३८

हिरण्यं वा अग्नेर्नाचिकेतस्यायतनं प्रतिष्ठा  ।  य एवं वेद  ।  आयतनवान्भवति  ।  गच्छति प्रतिष्ठाम्  ।  यो ह वा अग्नेर्नाचिकेतस्य शरीरं वेद  ।  सशरीर एव स्वर्गं लोकमेति  ।  हिरण्यं वा अग्नेर्नाचिकेतस्य शरीरम्  ।  य एवं वेद  ।  सशरीर एव स्वर्गं लोकमेति  ।  अथो यथा रुक्म उत्तप्तो भाय्यात्  ३९

एवमेव स तेजसा यशसा  ।  अस्मिँ श्च लोकेऽमुष्मिँ श्च भाति  ।  उरवो ह वै नामैते लोकाः  ।  येऽवरेणादित्यम्  ।  अथ हैते वरीयाँ सो लोकाः  ।  ये परेणादित्यम्  ।  अन्तवन्तँ  ह वा एष क्षय्यं लोकं जयति  ।  योऽवरेणादित्यम्  ।  अथ हैषोऽनन्तमपारमक्षय्यं लोकं जयति  ।  यः परेणादित्यम्  ४०

अनन्तँ  ह वा अपारमक्षय्यं लोकं जयति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  अथो यथा रथे तिष्ठन्पक्षसी पर्यावर्तमाने प्रत्यपेक्षते  ।  एवमहोरात्रे प्रत्यपेक्षते  ।  नास्याहोरात्रे लोकमाप्नुतः  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ४१

उशन्ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ  ।  तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस  ।  तँ  ह कुमारँ  सन्तम्  ।  दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धाविवेश  ।  स होवाच  ।  ततः कस्मै मां दास्यसीति  ।  द्वितीयं तृतीयम्  ।  तँ  ह परीत उवाच  ।  मृत्यवे त्वा ददामीति  ।  तँ  ह स्मोत्थितं वागभिवदति  ४२

गौतम कुमारमिति  ।  स होवाच  ।  परेहि मृत्योर्गृहान्  ।  मृत्यवे वै त्वादामिति  ।  तं वै प्रवसन्तं गन्तासीति होवाच  ।  तस्य स्म तिस्रो रात्रीरनाश्वान्गृहे वसतात्  ।  स यदि त्वा पृच्छेत्  ।  कुमार कति रात्रीरवात्सीरिति  ।  तिस्र इति प्रतिब्रूतात्  ।  किं प्रथमाँ  रात्रिमाश्ना इति  ४३

प्रजां त इति  ।  किं द्वितीयामिति  ।  पशूँ स्त इति  ।  किं तृतीयामिति  ।  साधुकृत्यां त इति  ।  तं वै प्रवसन्तं जगाम  ।  तस्य ह तिस्रो रात्रीरनाश्वान्गृह उवास  ।  तमागत्य पप्रच्छ  ।  कुमार कति रात्रीरवात्सीरिति  ।  तिस्र इति प्रत्युवाच  ४४

किं प्रथमाँ  रात्रिमाश्ना इति  ।  प्रजां त इति  ।  किं द्वितीयामिति  ।  पशूँ स्त इति  ।  किं तृतीयामिति  ।  साधुकृत्यां त इति  ।  नमस्ते अस्तु भगव इति होवाच  ।  वरं वृणीष्वेति  ।  पितरमेव जीवन्नयानीति  ।  द्वितीयं वृणीष्वेति  ४५

इष्टापूर्तयोर्मेऽक्षितिं ब्रूहीति होवाच  ।  तस्मै हैतमग्निं नाचिकेतमुवाच  ।  ततो वै तस्येष्टापूर्ते ना क्षीयेते  ।  नास्येष्टापूर्ते क्षीयेते  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  तृतीयं वृणीष्वेति  ।  पुनर्मृत्योर्मेऽपजितिं ब्रूहीति होवाच  ।  तस्मै हैतमग्निं नाचिकेतमुवाच  ।  ततो वै सोऽप पुनर्मृत्युमजयत्  ४६

अप पुनर्मृत्युं जयति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  प्रजापतिर्वै प्रजाकामस्तपोऽतप्यत  ।  स हिरण्यमुदास्यत्  ।  तदग्नौ प्रास्यत्  ।  तदस्मै नाच्छदयत्  ।  तद्द्वितीयं प्रास्यत्  ।  तदस्मै नैवाच्छदयत्  ।  तत्तृतीयं प्रास्यत्  ४७

तदस्मै नैवाच्छदयत्  ।  तदात्मन्नेव हृदय्येऽग्नौ वैश्वानरे प्रास्यत्  ।  तदस्मा अच्छदयत्  ।  तस्माद्धिरण्यं कनिष्ठं धनानाम्  ।  भुञ्जत्प्रियतमम्  ।  हृदयजँ  हि  ।  स वै तमेव नाविन्दत्  ।  यस्मै तां दक्षिणामनेष्यत्  ।  ताँ  स्वायैव हस्ताय दक्षिणायानयत्  ।  तां प्रत्यगृह्णात्  ४८

दक्षाय त्वा दक्षिणां प्रतिगृह्णामीति  ।  सोऽदक्षत दक्षिणां प्रतिगृह्य  ।  दक्षते ह वै दक्षिणां प्रतिगृह्य  ।  य एवं वेद  ।  एतद्ध स्म वै तद्विद्वाँ सो वाजश्रवसा गोतमाः  ।  अप्यनूदेश्यां दक्षिणां प्रतिगृह्णन्ति  ।  उभयेन वयं दक्षिष्यामह एव दक्षिणां प्रतिगृह्येति  ।  तेऽदक्षन्त दक्षिणां प्रतिगृह्य  ।  दक्षते ह वै दक्षिणां प्रतिगृह्य  ।  य एवं वेद  ।  प्र हान्यं व्लीनाति  ४९
तँ  हैतमेके पशुबन्ध एवोत्तरवेद्यां चिन्वते  ।  उत्तरवेदिसंमित एषोऽग्निरिति वदन्तः  ।  तन्न तथा कुर्यत्  ।  एतमग्निं कामेन व्यर्धयेत्  ।  स एनं कामेन व्यृद्धः  ।  कामेन व्यर्धयेत्  ।  सौम्ये वावैनमध्वरे चिन्वीत  ।  यत्र वा भूयिष्ठा आहुतयो हूयेरन्  ।  एतमग्निं कामेन समर्धयति  ।  स एनं कामेन समृद्धः  ५०

कामेन समर्धयति  ।  अथ हैनं पुरर्षयः  ।  उत्तरवेद्यामेव सत्त्रियमचिन्वत  ।  ततो वै तेऽविन्दन्त प्रजाम्  ।  अभि स्वर्गं लोकमजयन्  ।  विन्दत एव प्रजाम्  ।  अभि स्वर्गं लोकं जयति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  अथ हैनं वायुरृद्धिकामः  ५१

यथान्युप्तमेवोपदधे  ।  ततो वै स एतामृद्धिमार्ध्नोत्  ।  यामिदं वायुरृद्धः  ।  एतामृद्धिमृध्नोति  ।  यामिदं वायुरृद्धः  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  अथ हैनं गोबलो वार्ष्णः पशुकामः  ।  पाङ्क्तमेव चिक्ये  ।  पञ्च पुरस्तात्  ५२

पञ्च दक्षिणतः  ।  पञ्च पश्चात्  ।  पञ्चोत्तरतः  ।  एकां मध्ये  ।  ततो वै स सहस्रं पशून्प्राप्नोत्  ।  प्र सहस्रं पशूनाप्नोति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  अथ हैनं प्रजापतिर्ज्यैष्ठ्यकामो यशस्कामः प्रजननकामः  ।  त्रिवृतमेव चिक्ये  ५३

सप्त पुरस्तात्  ।  तिस्रो दक्षिणतः  ।  सप्त पश्चात्  ।  तिस्र उत्तरतः  ।  एकां मध्ये  ।  ततो वै स प्र यशो ज्यैष्ठ्यमाप्नोत्  ।  एतां प्रजातिं प्राजायत  ।  यामिदं प्रजाः प्रजायन्ते  ।  त्रिवृद्वै ज्यैष्ठ्यम्  ।  माता पिता पुत्रः  ५४

त्रिवृत्प्रजननम्  ।  उपस्थो योनिर्मध्यमा  ।  प्र यशो ज्यैष्ठ्यमाप्नोति  ।  एतां प्रजातिं प्रजायते  ।  यामिदं प्रजाः प्रजायन्ते  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  अथ हैनमिन्द्रो  ज्यैष्ठ्यकामः  ।  ऊर्ध्वा एवोपदधे  ।  ततो वै स ज्यैष्ठ्यमगच्छत्  ५५

ज्यैष्ठ्यं गच्छति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  अथ हैनमसावादित्यः स्वर्गकामः  ।  प्राचीरेवोपदधे  ।  ततो वै सोऽभि स्वर्गं लोकमजयत्  ।  अभि स्वर्गं लोकं जयति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  स यदीच्छेत्  ५६

तेजस्वी यशस्वी ब्रह्मवर्चसी स्यामिति  ।  प्राङा होतुर्धिष्ण्यादुत्सर्पेत्  ।  येयं प्रागाद्यशस्वती ।सा मा प्रोर्णोतु  ।  तेजसा यशसा ब्रह्मवर्चसेनेति  ।  तेजस्व्येव यशस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति  ।  अथ यदीच्छेत्  ।  भूयिष्ठं मे श्रद्दधीरन्  ।  भूयिष्ठा दक्षिणा नयेयुरिति  ।  दक्षिणासु नीयमानासु प्राच्येहि प्राच्येहीति प्राची जुषाणा वेत्वाज्यस्य स्वाहेति स्रुवेणोपहत्याहवनीये जुहुयात्  ५७

भूयिष्ठमेवास्मै श्रद्दधते  ।  भूयिष्ठा दक्षिणा नयन्ति  ।  पुरीषमुपधाय  ।  चितिक्ळ्प्तिभिरभिमृश्य  ।  अग्निं प्रणीयोपसमाधाय  ।  चतस्र एता आहुतीर्जुहोति  ।  त्वमग्ने रुद्र  इति  ।  शतरुद्री यस्य रूपम्  ।  अग्नाविष्णू इति वसोर्धारायाः  ।  अन्नपत इत्यन्नहोमः  ।  सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वा इति विश्वप्रीः  ५८

यां प्रथमामिष्टकामुपदधाति  ।  इमं तया लोकमभिजयति  ।  अथो या अस्मिँ ल्लोके देवताः  ।  तासाँ  सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  यां द्वितीयामुपदधाति  ।  अन्तरिक्षलोकं तयाभिजयति  ।  अथो या अन्तरिक्षलोके देवताः  ।  तासाँ  सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  यां तृतीयामुपदधाति  ।  अमुं तया लोकमभिजयति  ५९

अथो या अमुष्मिँ ल्लोके देवताः  ।  तासाँ  सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  अथो या अमूरितरा अष्टादश  ।  य एवामी उरवश्च वरीयाँ सश्च लोकाः  ।  तानेव ताभिरभिजयति  ।  कामचारो ह वा अस्योरुषु च वरीयःसु च लोकेषु भवति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  संवत्सरो वा अग्निर्नाचिकेतः  ।  तस्य वसन्तः शिरः  ६०

ग्रीष्मो दक्षिणः पक्षः  ।  वर्षा उत्तरः  ।  शरत्पुच्छम्  ।  मासाः कर्मकाराः  ।  अहोरात्रे शतरुद्री यम्  ।  पर्जन्यो वसोर्धारा  ।  यथा वै पर्जन्यः सुवृष्टं वृष्ट्वा  ।  प्रजाभ्यः सर्वान्कामान्त्संपूरयति  ।  एवमेव स तस्य सर्वान्कामान्त्संपूरयति  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ६१

य उ चैनमेवं वेद  ।  संवत्सरो वा अग्निर्नाचिकेतः  ।  तस्य वसन्तः शिरः  ।  ग्रीष्मो दक्षिणः पक्षः  ।  वर्षाः पुच्छम्  ।  शरदुत्तरः पक्षः  ।  हेमन्तो मध्यम्  ।  पूर्वपक्षाश्चितयः  ।  अपरपक्षाः पुरीषम्  ।  अहोरात्राणीष्टकाः  ।  एष वाव सोऽग्निरग्निमयः पुनर्णवः  ।  अग्निमयो ह वै पुनर्णवो भूत्वा  ।  स्वर्गं लोकमेति  ।  आदित्यस्य सायुज्यम्  ।  योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ६२   ११

तुभ्यं ता अङ्गिरस्तमश्याम तं काममग्ने  ।  आशानां त्वा  ।   विश्वा आशाः  ।  अनु नोऽद्यानुमतिर्  ।   अन्विदनुमते त्वम्  ।  कामो भूतस्य कामस्तदग्रे  ।  ब्रह्म जज्ञानं। पिता विराजाम्  ।  यज्ञो रायोऽयं यज्ञः  ।  आपो भद्रा  आदित्पश्यामि  ।  तुभ्यं भरन्ति यो देह्यः  ।  पूर्वं देवा अपरेण  ।   प्राणापानौ  ।  हव्यवाहँ । स्विष्टम्  १

देवेभ्यो वै स्वर्गो लोकस्तिरोऽभवत्  ।  ते प्रजापतिमब्रुवन्  ।  प्रजापते स्वर्गो वै नो लोकस्तिरोऽभूत्  ।  तमन्विच्छेति  ।  तं यज्ञक्रतुभिरन्वैच्छत्  ।  तं यज्ञक्रतुभिर्नान्वविन्दत्  ।  तमिष्टिभिरन्वैच्छत्  ।  तमिष्टिभिरन्वविन्दत्  ।  तदिष्टीनामिष्टित्वम्  ।  एष्टयो ह वै नाम  ।  ता इष्टय इत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  २

तमाशाब्रवीत्  ।  प्रजापत आशया वै श्राम्यसि  ।  अहमु वा आशास्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्याशा भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  आशायै चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्याशाभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्या ह वा अस्याशा भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहाशायै स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ३

तं कामोऽब्रवीत्  ।  प्रजापते कामेन वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै कामोऽस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यः कामो भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमाष्टाकपालं निरवपत्  ।  कामाय चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यः कामोऽभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्यो ह वा अस्य कामो भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहा कामाय स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ४

तं ब्रह्माब्रवीत्  ।  प्रजापते ब्रह्मणा वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै ब्रह्मास्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते ब्रह्मण्वान्यज्ञो भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  ब्रह्मणे चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य ब्रह्मण्वान्यज्ञोऽभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  ब्रह्मण्वान्ह वा अस्य यज्ञो भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ५

तं यज्ञोऽब्रवीत्  ।  प्रजापते यज्ञेन वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै यज्ञोऽस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यो यज्ञो भवष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  यज्ञाय चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यो यज्ञोऽभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्यो ह वा अस्य यज्ञो भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहा यज्ञाय स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ६

तमापोऽब्रुवन्  ।  प्रजापतेऽप्सु वै सर्वे कामाः श्रिताः  ।  वयमु वा आपः स्मः  ।  अस्मान्नु यजस्व  ।  अथ त्वयि सर्वे कामाः श्रयिष्यन्ते  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  अद्भ्यश्चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्मिन्त्सर्वे कामा अश्रयन्त  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सर्वे ह वा अस्मिन्कामाः श्रयन्ते  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहाद्भ्यः स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ७

तमग्निर्बलिमानब्रवीत्  ।  प्रजापतेऽग्नये वै बलिमते सर्वाणि भूतानि बलिँ  हरन्ति  ।  अहमु वा अग्निर्बलिमानस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सर्वाणि भूतानि बलिँ  हरिष्यन्ति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  अग्नये बलिमते चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्मै सर्वाणि भूतानि बलिमहरन्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सर्वाणि ह वा अस्मै भूतानि बलिँ  हरन्ति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहाग्नये बलिमते स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ८

तमनुवित्तिरब्रवीत्  ।  प्रजापते स्वर्गं वै लोकमनुविवित्ससि  ।  अहमु वा अनुवित्तिरस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यानुवित्तिर्भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमग्नये कामाय पुरोडाशमष्टाकपालं निरवपत्  ।  अनुवित्त्यै चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यानुवित्तिरभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्या ह वा अस्यानुवित्तिर्भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  ऽत्र जुहोति  ।  अग्नये कामाय स्वाहानुवित्त्यै स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  ९

ता वा एताः सप्त स्वर्गस्य लोकस्य द्वारः  ।  दिवः श्येनयोऽनुवित्तयो नाम  ।  आशा प्रथमाँ  रक्षति  ।  कामो द्वितीयाम्  ।  ब्रह्म तृतीयाम्  ।  यज्ञश्चतुर्थीम्  ।  आपः पञ्चमीम्  ।  अग्निर्बलिमान्त्षष्ठीम्  ।  अनुवित्तिः सप्तमीम्  ।  अनु ह वै स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  कामचारोऽस्य स्वर्गे लोके भवति  ।  य एताभिरिष्टिभिर्यजते  ।  य उ चैना एवं वेद  ।  तास्वन्विष्टि  ।  पष्ठौहीवरां दद्यात्कँ सं च  ।  स्त्रियै चाभारँ  समृद्ध्यै  १०

तपसा देवा देवतामग्र आयन्  ।  तपसर्षयः स्वरन्वविन्दन्  ।  तपसा सपत्नान्प्रणुदामारातीः  ।  येनेदं विश्वं परिभूतं यदस्ति  ।  प्रथमजं देवँ  हविषा विधेम  ।  स्वयंभु ब्रह्म परमं तपो यत्  ।  स एव पुत्रः स पिता स माता  ।  तपो ह यक्षं प्रथमं संबभूव  ।  श्रद्धया देवो देवत्वमश्नुते  ।  श्रद्धा प्रतिष्ठा लोकस्य देवी  ११

सा नो जुषाणोपयज्ञमागात्  ।  कामवत्सामृतं दुहाना  ।  श्रद्धा देवी प्रथमजा ऋतस्य  ।  विश्वस्य भर्त्री जगतः प्रतिष्ठा  ।  ताँ  श्रद्धाँ  हविषा यजामहे  ।  सा नो लोकममृतं दधातु  ।  ईशाना देवी भुवनस्याधिपत्नी ।आगात्सत्यँ  हविरिदं जुषाणम्  ।  यस्माद्देवा जज्ञिरे भुवनं च विश्वे  ।  तस्मै विधेम हविषा घृतेन  १२

यथा देवैः सधमादं मदेम  ।  यस्य प्रतिष्ठोर्वन्तरिक्षम्  ।  यस्माद्देवा जज्ञिरे भुवनं च सर्वे  ।  तत्सत्यमर्चदुप यज्ञं न आगात्  ।  ब्रह्माहुतीरुप मोदमानम्  ।  मनसो वशे सर्वमिदं बभूव  ।  नान्यस्य मनो वशमन्वियाय  ।  भीष्मो हि देवः सहसः सहीयान्  ।  स नो जुषाण उप यज्ञमागात्  ।  आकूतीनामधिपतिं चेतसां च  १३

संकल्पजूतिं देवं विपश्चिम्  ।  मनो राजानमिह वर्धयन्तः  ।  उपहवेऽस्य सुमतौ स्याम  ।  चरणं पवित्रं विततं पुराणम्  ।  येन पूतस्तरति दुष्कृतानि  ।  तेन पवित्रेण शुद्धेन पूताः  ।  अति पाप्मानमरातिं तरेम  ।  लोकस्य द्वारमर्चिमत्पवित्रम्  ।  ज्योतिष्मद्भ्राजमानं महस्वत्  ।  अमृतस्य धारा बहुधा दोहमानम्  ।  चरणं नो लोके सुधितां दधातु  ।  अग्निर्मूर्धा भुवः  ।  अनु नोऽद्यानुमतिरन्विदनुमते त्वम्  ।  हव्यवाहँ । स्विष्टम्  १४

देवेभ्यो वै स्वर्गो लोकस्तिरोऽभवत्  ।  ते प्रजापतिमब्रुवन्  ।  प्रजापते स्वर्गो वै नो लोकस्तिरोऽभूत्  ।  तमन्विच्छेति  ।  तं यज्ञक्रतुभिरन्वैच्छत्  ।  तं यज्ञक्रतुभिर्नान्वविन्दत्  ।  तमिष्टिभिरन्वैच्छत्  ।  तमिष्टिभिरन्वविन्दत्  ।  तदिष्टीनामिष्टित्वम्  ।  एष्टयो ह वै नाम  ।  ता इष्टय इत्याचक्षते परोक्षेण  ।  परोक्षप्रिया इव हि देवाः  १५

तं तपोऽब्रवीत्  ।  प्रजापते तपसा वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै तपोऽस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यं तपो भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमाग्नेयमष्टाकपालं निरवपत्  ।  तपसे चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यं तपोऽभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्यँ  ह वा अस्य तपो भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये स्वाहा तपसे स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  १६

तँ  श्रद्धाब्रवीत्  ।  प्रजापते श्रद्धया वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै श्रद्धास्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्या श्रद्धा भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमाग्नेयमष्टाकपालं निरवपत्  ।  श्रद्धायै चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्या श्रद्धाभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्या ह वा अस्य श्रद्धा भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये स्वाहा श्रद्धायै स्वाहा  ।  अनुमत्यि स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  १७

तँ  सत्यमब्रवीत्  ।  प्रजापते सत्येन वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै सत्यमस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यँ  सत्यं भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमाग्नेयमष्टाकपालं निरवपत्  ।  सत्याय चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यँ  सत्यमभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्यँ  ह वा अस्य सत्यं भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये स्वाहा सत्याय स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  १८

तं मनोऽब्रवीत्  ।  प्रजापते मनसा वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै मनोऽस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यं मनो भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमाग्नेयमष्टाकपालं निरवपत्  ।  मनसे चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यं मनोऽभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्यँ  ह वा अस्य मनो हवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये स्वाहा मनसे स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  १९

तं चरणमब्रवीत्  ।  प्रजापते चरणेन वै श्राम्यसि  ।  अहमु वै चरणमस्मि  ।  मां नु यजस्व  ।  अथ ते सत्यं चरणं भविष्यति  ।  अनु स्वर्गं लोकं वेत्स्यसीति  ।  स एतमाग्नेयमष्टाकपालं निरवपत्  ।  चरणाय चरुम्  ।  अनुमत्यै चरुम्  ।  ततो वै तस्य सत्यं चरणमभवत्  ।  अनु स्वर्गं लोकमविन्दत्  ।  सत्यँ  ह वा अस्य चरणं भवति  ।  अनु स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  य एतेन हविषा यजते  ।  य उ चैनदेवं वेद  ।  सोऽत्र जुहोति  ।  अग्नये स्वाहा चरणाय स्वाहा  ।  अनुमत्यै स्वाहा प्रजापतये स्वाहा  ।  स्वर्गाय लोकाय स्वाहाग्नये स्विष्टकृते स्वाहेति  २०

ता वा एताः पञ्च स्वर्गस्य लोकस्य द्वारः  ।  अपाघा अनुवित्तयो नाम  ।  तपः प्रथमाँ  रक्षति  ।  श्रद्धा द्वितीयाम्  ।  सत्यं तृतीयाम्  ।  मनश्चतुर्थीम्  ।  चरणं पञ्चमीम्  ।  अनु ह वै स्वर्गं लोकं विन्दति  ।  कामचारोऽस्य स्वर्गे लोके भवति  ।  य एताभिरिष्टिभिर्यजते  ।  य उ चैना एवं वेद  ।  तास्वन्विष्टि  ।  पष्ठौहीवरां दद्यात्कँ सं च  ।  स्त्रियै चाभारँ  समृद्ध्यै  २१

ब्रह्म वै चतुर्होतारः  ।  चतुर्होतृभ्योऽधि यज्ञो निर्मितः  ।  नैनँ  शप्तम्  ।  नाभिचरितमागच्छति  ।  य एवं वेद  ।  यो ह वै चतुर्होतृणां चतुर्होतृत्वं वेद  ।  अथो पञ्चहोतृत्वम्  ।  सर्वा हास्मै दिशः कल्पन्ते  ।  वाचस्पतिर्होता दशहोतॄणाम्  ।  पृथिवी होता चतुर्होतॄणाम्  २२
अग्निर्होता पञ्चहोतॄणाम्  ।  वाग्घोता षड्ढोतॄणाम्  ।  महाहविर्होता सप्तहोतॄणाम्  ।  एतद्वै चतुर्होतृणां चतुर्होतृत्वम्  ।  अथो पञ्चहोतृत्वम्  ।  सर्वा हास्मै दिशः कल्पन्ते  ।  य एवं वेद  ।  एषा वै सर्वविद्या  ।  एतद्भेषजम्  ।  एषा पङ्क्तिः स्वर्गस्य लोकस्याञ्जसायनिः स्रुतिः  २३

एतान्योऽध्यैत्यच्छदिर्दर्शे यावत्तरसम्  ।  स्वरेति  ।  अनपब्रवः सर्वमायुरेति  ।  विन्दते प्रजाम्  ।  रायस्पोषं गौपत्यम्  ।  ब्रह्मवर्चसी भवति  ।  एतान्योऽध्यैति  ।  स्पृणोत्यात्मानम्  ।  प्रजां पितॄन्  ।  एतान्वा अरुण औपवेशिर्विदाञ्चकार  २४

एतैरधिवादमपाजयत्  ।  अथो विश्वं पाप्मानम्  ।  स्वर्ययौ  ।  एतान्योऽध्यैति  ।  अधिवादं जयति  ।  अथो विश्वं पाप्मानम्  ।  स्वरेति  ।  एतैरग्निं चिन्वीत स्वर्गकामः  ।  एतैरायुष्कामः  ।  प्रजापशुकामो वा  २५

पुरस्ताद्दशहोतारमुदञ्चमुपदधाति यावत्पदम्  ।  हृदयं यजुषी पत्न्यौ च  ।  दक्षिणतः प्राञ्चं चतुर्होतारम्  ।  पश्चादुदञ्चं पञ्चहोतारम्  ।  उत्तरतः प्राञ्चँ  षड्ढोतारम्  ।  उपरिष्टात्प्राञ्चँ  सप्तहोतारम्  ।  हृदयं यजूँ षि पत्न्यश्च  ।  यथावकाशं ग्रहान्  ।  यथावकाशं प्रतिग्रहाँ ल्लोकंपृणाश्च  ।  सर्वा हास्यैता देवताः प्रीता अभीष्टा भवन्ति  २६

सदेवमग्निं चिनुते  ।  रथसंमितश्चेतव्यः  ।  वज्रो वै रथः  ।  वज्रेणैव पाप्मानं भ्रातृव्यँ  स्तृणुते  ।  पक्षःसंमितश्चेतव्यः  ।  एतावान्वै रथः  ।  यावत्पक्षः  ।  रथसंमितमेव चिनुते  ।  इममेव लोकं पशुबन्धेनाभिजयति  ।  अथो अग्निष्टोमेन  २७

अन्तरिक्षमुक्थ्येन  ।  स्वरतिरात्रेण  ।  सर्वाँ ल्लोकानहीनेन  ।  अथो सत्रेण  ।  वरो दक्षिणा  ।  वरेणैव वरँ  स्पृणोति  ।  आत्मा हि वरः  ।  एकविँ शतिर्दक्षिणा ददाति  ।  एकविँ शो वा इतः स्वर्गो लोकः  ।  प्र स्वर्गं लोकमाप्नोति  २८

असावादित्य एकविँ शः  ।  अमुमेवादित्यमाप्नोति  ।  शतं ददाति  ।  शतायुः पुरुषः शतेन्द्रि यः  ।  आयुष्येवेन्द्रि ये प्रतितिष्ठति  ।  सहस्रं ददाति  ।  सहस्रसंमितः स्वर्गो लोकः  ।  स्वर्गस्य लोकस्याभिजित्यै  ।  अन्विष्टकं दक्षिणा ददाति  ।  सर्वाणि वयाँ सि  २९

सर्वस्याप्त्यै  ।  सर्वस्यावरुद्ध्यै  ।  यदि न विन्देत  ।  मन्थानेतावतो दद्यादोदनान्वा  ।  अश्नुते तं कामम्  ।  यस्मै कामायाग्निश्चीयते  ।  पष्ठौहीं त्वन्तर्वतीं दद्यात्  ।  सा हि सर्वाणि वयाँ सि  ।  सर्वस्याप्त्यै  ।  सर्वस्यावरुद्ध्यै  ३०

हिरण्यं ददाति  ।  हिरण्यज्योतिरेव स्वर्गं लोकमेति  ।  वासो ददाति  ।  तेनायुः प्रतिरते  ।  वेदितृतीये यजेत  ।  त्रिषत्या हि देवाः  ।  ससत्यमग्निं चिनुते  ।  तदेतत्पशुबन्धे ब्राह्मणं ब्रूयात्  ।  नेतरेषु यज्ञेषु  ।  यो ह वै चतुर्होतॄननुसवनं तर्पयितव्यान्वेद  ३१

तृप्यति प्रजया पशुभिः  ।  उपैनँ  सोमपीथो नमति  ।  एते वै चतुर्होतारोऽनुसवनं तर्पयितव्याः  ।  ये ब्राह्मणा बहुविदः  ।  तेभ्यो यद्दक्षिणा न नयेत्  ।  दुरिष्टँ  स्यात्  ।  अग्निमस्य वृञ्जीरन्  ।  तेभ्यो यथाश्रद्धं दद्यात्  ।  स्विष्टमेवैतत्क्रियते  ।  नास्याग्निं वृञ्जते  ३२

हिरण्येष्टको भवति  ।  यावदुत्तममङ्गुलिकाण्डं यज्ञपरुषा संमितम्  ।  तेजो हिरण्यम्  ।  यदि हिरण्यं न विन्देत्  ।  शर्करा अक्ता उपदध्यात्  ।  तेजो घृतम्  ।  सतेजसमेवाग्निं चिनुते  ।  अग्निं चित्वा सौत्रामण्या यजेत मैत्रावरुण्या वा  ।  वीर्येण वा एष व्यृध्यते  ।  योऽग्निं चिनुते  ३३

यावदेव वीर्यम्  ।  तदस्मिन्दधाति  ।  ब्रह्मणः सायुज्यँ  सलोकतामाप्नोति  ।  एतासामेव देवतानाँ  सायुज्यम्  ।  सार्ष्टिताँ  समानलोकतामाप्नोति  ।  य एतमग्निं चिनुते  ।  य उ चैनमेवं वेद  ।  एतदेव सावित्रे ब्राह्मणम्  ।  अथो नाचिकेते  ३४

यच्चामृतं यच्च मर्त्यम्  ।  यच्च प्राणिति यच्च न  ।  सर्वास्ता इष्टकाः कृत्वा  ।  उप कामदुघा दधे  ।  तेनर्षिणा तेन ब्रह्मणा  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  सर्वाः स्त्रियः सर्वान्पुँ सः  ।  सर्वं नस्त्रीपुमं च यत्  ।  सर्वास्ताः  ।  यावन्तः पाँ सवो भुमेः  ३५

संख्याता देवमायया  ।  सर्वास्ताः  ।  यावन्त ऊषाः पशूनाम्  ।  पृथिव्यां पुष्टिर्हिताः  ।  सर्वास्ताः  ।  यावतीः सिकताः सर्वाः  ।  अप्स्वन्तश्च याः स्रिताः  ।  सर्वास्ताः  ।  यावतीः शर्करा धृत्यै  ।  अस्यां पृथिव्यामधि  ३६

सर्वास्ताः  ।  यावन्तोऽश्मानोऽस्यां पृथिव्याम्  ।  प्रतिष्ठासु प्रतिष्ठिताः  ।  सर्वास्ताः  ।  यावतीर्वीरुधः सर्वाः  ।  विष्ठिताः पृथिवीमनु  ।  सर्वास्ताः  ।  यावतीरोषधीः सर्वाः  ।  विष्ठिताः पृथिवीमनु  ।  सर्वास्ताः  ३७

यावन्तो वनस्पतयः  ।  अस्यां पृथिव्यामधि  ।  सर्वास्ताः  ।  यावन्तो ग्राम्याः पशवः सर्वे  ।  आरण्याश्च ये  ।  सर्वास्ताः  ।  ये द्विपादश्चतुष्पादः  ।  अपाद उदरसर्पिणः  ।  सर्वास्ताः  ।  यावदाञ्जनमुच्यते  ३८

देवत्रा यच्च मानुषम्  ।  सर्वास्ताः  ।  यावत्कृष्णायसँ  सर्वम्  ।  देवत्रा यच्च मानुषम्  ।  सर्वास्ताः  ।  यावल्लोहायसँ  सर्वम्  ।  देवत्रा यच्च मानुषम्  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वँ  सीसँ  सर्वं त्रपु  ।  देवत्रा यच्च मानुषम् ३९

सर्वास्ताः  ।  सर्वँ  हिरण्यँ  रजतम्  ।  देवत्रा यच्च मानुषम्  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वँ  सुवर्णँ  हरितम्  ।  देवत्रा यच्च मानुषम्  ।  सर्वास्ता इष्टकाः कृत्वा उप कामदुघा दधे  ।  तेनर्षिणा तेन ब्रह्मणा तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ४०

सर्वा दिशो दिक्षु  ।  यच्चान्तर्भूतं प्रतिष्ठितम्  ।  सर्वास्ता इष्टकाः कृत्वा  ।  उप कामदुघा दधे  ।  तेनर्षिणा तेन ब्रह्मणा  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  अन्तरिक्षं च केवलम्  ।  यच्चास्मिन्नन्तराहितम्  ।  सर्वास्ताः  ।  आन्तरिक्ष्यश्च याः प्रजाः  ४१

गन्धर्वाप्सरसश्च ये  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वानुदारान्त्सलिलान्  ।  अन्तरिक्षे प्रतिष्ठितान्  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वानुदारान्त्सलिलान्  ।  स्थावराः प्रोष्याश्च ये  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वां धुनिँ  सर्वान्ध्वँ सान्  ।  हिमो यच्च शीयते  ४२

सर्वास्ताः  ।  सर्वान्मरीचीन्विततान्  ।  नीहारो यच्च शीयते  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वा विद्युतः सर्वान्त्स्तनयित्नून्  ।  ह्रादुनीर्यच्च शीयते  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वाः स्रवन्तीः सरितः  ।  सर्वमप्सुचरं च यत्  ।  सर्वास्ताः  ४३

याश्च कूप्या याश्च नाद्याः समुद्रि याः  ।  याश्च वैशन्तीरुत प्रासचीर्याः  ।  सर्वास्ताः  ।  ये चोत्तिष्ठन्ति जीमूताः  ।  याश्च वर्षन्ति वृष्टयः  ।  सर्वास्ताः  ।  तपस्तेज आकाशं  ।  यच्चाकाशे प्रतिष्ठितम्  ।  सर्वास्ताः  ।  वायुं वयाँ सि सर्वाणि  ४४

अन्तरिक्षचरं च यत्  ।  सर्वास्ताः  ।  अग्निँ  सूर्यं चन्द्र म्  ।  मित्रं वरुणं भगम्  ।  सर्वास्ताः  ।  सत्यँ  श्रद्धाँ  तपो दमम्  ।  नाम रूपं च भूतानाम्  ।  सर्वास्ता इष्टकाः कृत्वा उप कामदुघा दधे  ।  तेनर्षिणा तेन ब्रह्मणा  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ४५

सर्वां दिवँ  सर्वान्देवान्दिवि  ।  यच्चान्तर्भूतं प्रतिष्ठितम्  ।  सर्वास्ता इष्टकाः कृत्वा  ।  उप कामदुघा दधे  ।  तेनर्षिणा तेन ब्रह्मणा  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ।  यावतीस्तारकाः सर्वाः  ।  वितता रोचने दिवि  ।  सर्वास्ताः  ।  ऋचो यजूँ षि सामानि  ४६

अथर्वाङ्गिरसश्च ये  ।  सर्वास्ताः  ।  इतिहासपुराणं च  ।  सर्पदेवजनाश्च ये  ।  सर्वास्ताः  ।  ये च लोका ये चालोकाः  ।  अन्तर्भूतं प्रतिष्टितम्  ।  सर्वास्ताः  ।  यच्च ब्रह्म यच्चाब्रह्म  ।  अन्तर्ब्रह्मन्प्रतिष्ठितम्  ४७

सर्वास्ताः  ।  अहोरात्राणि सर्वाणि  ।  अर्धमासाँ श्च केवलान्  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वानृतून्त्सर्वान्मासान्  ।  संवत्सरं च केवलम्  ।  सर्वास्ताः  ।  सर्वं भूतँ  सर्वं भव्यम्  ।  यच्चातोऽधिभविष्यति  ।  सर्वास्ता इष्टकाः कृत्वा  ।  उप कामदुघा दधे  ।  तेनर्षिणा तेन ब्रह्मणा  ।  तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद  ४८

ऋचां प्राची महती दिगुच्यते  ।  दक्षिणामाहुर्यजुषामपाराम्  ।  अथर्वणामङ्गिरसां प्रतीची ।साम्नामुदीची महती दिगुच्यते  ।  ऋग्भिः पूर्वाह्णे दिवि देव ईयते  ।  यजुर्वेदे तिष्ठति  ।  मध्ये अह्नः  ।  सामवेदेनास्तमये महीयते  ।  वेदैरशून्यस्त्रिभिरेति सूर्यः  ।  ऋग्भ्यो जाताँ  सर्वशो मूर्तिमाहुः  ।  सर्वा गतिर्याजुषी हैव शश्वत्  ४९

सर्वं तेजः सामरूप्यँ  ह शश्वत्  ।  सर्वँ  हेदं ब्रह्मणा हैव सृष्टम्  ।  ऋग्भ्यो जातं वैश्यं वर्णमाहुः  ।  यजुर्वेदं क्षत्रियस्याहुर्योनिम्  ।  सामवेदो ब्राह्मणानां प्रसूतिः  ।  पूर्वे पूर्वेभ्यो वच एतदूचुः  ।  आदर्शमग्निं चिन्वानाः  ।  पूर्वे विश्वसृजोऽमृताः  ।  शतं वर्षसहस्राणि  ।  दीक्षिताः सत्त्रमासत  ५०

तप आसीद्गृहपतिः  ।  ब्रह्म ब्रह्माभवत्स्वयम्  ।  सत्यँ  ह होतैषामासीत्  ।  यद्विश्वसृज आसत  ।  अमृतमेभ्य उदगायत्  ।  सहस्रं परिवत्सरान्  ।  भूतँ  ह प्रस्तोतैषामासीत्  ।  भविष्यत्प्रति चाहरत्  ।  प्राणो अध्वर्युरभवत्  ।  इदँ  सर्वँ  सिषासताम्  ५१

अपानो विद्वानावृतः  ।  प्रति प्रातिष्ठदध्वरे  ।  आर्तवा उपगातारः  ।  सदस्या ऋतवोऽभवन्  ।  अर्धमासाश्च मासाश्च  ।  चमसाध्वर्यवोऽभवन्  ।  अशँ सद्ब्रह्मणस्तेजः  ।  अच्छावाकोऽभवद्यशः  ।  ऋतमेषां प्रशास्तासीत्  ।  यद्विश्वसृज आसत  ५२

ऊर्ग्राजानमुदवहत्  ।  ध्रुवगोपः सहोऽभवत्  ।  ओजोऽभ्यष्टौद्ग्राव्णः  ।  यद्विश्वसृज आसत  ।  अपचितिः पोत्रीयामयजत्  ।  नेष्ट्रीयामयजत्त्विषिः  ।  आग्नीद्ध्राद्विदुषी सत्यम्  ।  श्रद्धा हैवायजत्स्वयम्  ।  इरा पत्नी विश्वसृजाम्  ।  आकूतिरपिनड्ढविः  ५३

इध्मँ  ह क्षुच्चैभ्य उग्रे  ।  तृष्णा चावहतामुभे  ।  वागेषाँ  सुब्रह्मण्यासीत्  ।  छन्दोयोगान्विजानती ।कल्पतन्त्राणि तन्वानाहःसँ स्थाश्च सर्वशः  ।  अहोरात्रे पशुपाल्यौ  ।  मुहूर्ताः प्रेष्या अभवन्  ।  मृत्युस्तदभवद्धाता  ।  शमितोग्रो विशां पतिः  ५४

विश्वसृजः प्रथमाः सत्त्रमासत  ।  सहस्रसमं प्रसुतेन यन्तः  ।  ततो ह जज्ञे भुवनस्य गोपाः  ।  हिरण्मयः शकुनिर्ब्रह्म नाम  ।  येन सूर्यस्तपति तेजसेद्धः  ।  पिता पुत्त्रेण प्तृमान्योनियोनौ  ।  नावेदविन्मनुते तं बृहन्तम्  ।  सर्वानुभुमात्मानँ  संपराये  ।  एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य  ।  न कर्मणा वर्धते नो कनीयान्  ५५

तस्यैवात्मा पदवित्तं विदित्वा  ।  न कर्मणा लिप्यते पापकेन  ।  पञ्च पश्चाशतस्त्रिवृतः संवत्सराः  ।  पञ्च पञ्चाशतः पञ्चदशाः  ।  पञ्च पञ्चाशतः सप्तदशाः  ।  पञ्च पञ्चाशत एकविँ शाः  ।  विश्वसृजाँ  सहस्रसंवत्सरम्  ।  एतेन वै विश्वसृज इदं विश्वमसृजन्त  ।  यद्विश्वमसृजन्त  ।  तस्माद्विश्वसृजः  ।  विश्वमेनाननु प्रजायते  ।  ब्रह्मणः सायुज्यँ  सलोकतां यन्ति  ।  एतासामेव देवतानाँ  सायुज्यम्  ।  सार्ष्टिताँ  समानलोकतां यन्ति  ।  य एतदुपयन्ति  ।  ये चैनत्प्राहुः  ।  येभ्यश्चैनत्प्राहुः  ५६   १२   ३

Credits
Sources:  Taittir´ya-BrŒhmaöa 
	   Typescript:  Edited by Makoto Fushimi
	   Conversion to Devanagari using Vedapad Software by Ralph Bunker

Formatted for Maharishi University of Management Vedic Literature Collection