ऐतरेयोपनिषत् 
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविरावीर्म एधि    
वेदस्य म आणीस्थः श्रुतं मे मा प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान्संदधाम्यृतं वदि-
ष्यामि सत्यं वदिष्यामि      
तन्मामवतु तद्वक्तारमवतु अवतु मामवतु वक्तारमवतु वक्तारम्   
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः  
आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीन्नान्यत्किंचन मिषत् स ईक्षत लोकान्नु 
सृजा इति    १  
स इमांल्लोकानसृजत  
अम्भो मरीचीर्मरमापोऽदोऽम्भः परेण दिवं द्यौः प्रतिष्ठान्तरिक्षं मरीचयः 
पृथिवी मरो या अधस्तात्ता आपः    २  
स ईक्षतेमे नु लोका लोकपलान्नु सृजा इति  
सोऽद्भ्य एव पुरुषं समुद्धृत्यामूर्च्छयत्    ३  
तमभ्यतपत्तस्याभितप्तस्य मुखं निरभिद्यत यथाण्डम्  
मुखाद्वाग्वाचोऽग्निर्नासिके निरभिद्येतां नासिकाभ्यां प्राणः प्राणाद्वायुरक्षिणी 
निरभिद्येतामक्षीभ्यां चक्षुश्चक्षुष आदित्यः कर्णौ निरभिद्येतां कर्णाभ्यां श्रोत्रं 
श्रोत्राद्दिशस्त्वङ्निरभिद्यत त्वचो लोमानि लोमभ्य ओषधिवनस्पतयो हृदयं निरभिद्यत हृदयान्मनो मनसश्चन्द्र मा नाभिर्निरभिद्यत नाभ्या अपानोऽपाना-
न्मृत्युः शिश्नं निरभिद्यत शिश्नाद्रे तो रेतस आपः   ४  
इति प्रथमः खण्डः    १  

ता एता देवताः सृष्टा अस्मिन्महत्यर्णवे प्रापतंस्तमशनापिपासाभ्यामन्ववा-
र्जत् ता एनमब्रुवन्नायतनं नः प्रजानीहि यस्मिन्प्रतिष्ठिता अन्नमदामेति १    
ताभ्यो गामानयत्ता अब्रुवन्न वै नोऽयमलमिति   
ताभ्योऽश्वमानयत्ताः अब्रुवन्न वै नोऽयमलमिति    २   
ताभ्यः पुरुषमानयत्ता अब्रुवन् सुकृतं बतेति पुरुषो  वाव सुकृतम्   
ता अब्रवीद्यथायतनं प्रविशतेति    ३  
अग्निर्वाग्भूत्वा मुखं प्राविशद्वायुः प्राणो भूत्वा नासिके प्राविशदादित्यश्चक्षु-
र्भूत्वाक्षिणी प्राविशद्दिशः श्रोत्रं भूत्वा कर्णौ प्राविशन्नोषधिवनस्पतयो लोमानि भूत्वा त्वचं प्राविशंश्चन्द्र मा मनो भूत्वा हृदयं प्राविशन्मृत्युरपानो भूत्वा नाभिं प्राविशदापो रेतो भूत्वा शिश्नं प्राविशन्    ४    
तमशनापिपासे अब्रूतामावाभ्यामभिप्रजानीहीति    
ते अब्रवीदेतास्वेव वां देवतास्वाभजाम्येतासु भागिन्यौ करोमीति    
तस्माद्यस्यै कस्यै च देवतायै हविर्गृह्यते भागिन्यावेवास्यामशनापिपासे भ-
वतः    ५  
इति द्वितीयः  खण्डः    २    
स ईक्षतेमे नु लोकाश्च लोकपालाश्चान्नमेभ्यः सृजा इति   १   
सोऽपोऽभ्यतपत्ताभ्योऽभितप्ताभ्यो मूर्तिरजायत  
या वै सा मूर्तिरजायतान्नं वै तत्    २   
तदेनत्सृष्टं पराङत्यजिघांसत् तद्वाचाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोद्वाचा ग्रहीतुम्    
स यद्धैनद्वाचाग्रहैष्यदभिव्याहृत्य हैवान्नमत्रप्स्यत्    ३   
तत्प्राणेनाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्प्राणेन ग्रहीतुम्   
स यद्धैनत्प्राणेनाग्रहैष्यदभिप्राण्य हैवान्नमत्रप्स्यत्    ४    
तच्चक्षुषाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्चक्षुषा ग्रहीतुम्    
स यद्धैनच्चक्षुषाग्रहैष्यद्दृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्    ५    
तच्छ्रोत्रेणाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोच्छ्रोत्रेण ग्रहीतुम्    
स यद्धैनच्छ्रोत्रेणाग्रहैष्यच्छ्रुत्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्    ६    
तत्त्वचाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोत्त्वचा ग्रहीतुम्    
स यद्धैनत्त्वचाग्रहैष्यत्स्पृष्ट्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्    ७    
तन्मनसाजिघृक्षत् तन्नाशक्नोन्मनसा ग्रहीतुम्    
स यद्धैनन्मनसाग्रहैष्यद्ध्यात्वा हैवान्नमत्रप्स्यत्    ८   
तच्छिश्नेनाजिघृक्षत्तन्नाशक्नोच्छिश्नेन ग्रहीतुम्  
स यद्धैनच्छिश्नेनाग्रहैष्यद्विसृज्य हैवान्नमत्रप्स्यत्    ९  
तदपानेनाजिघृक्षत् तदावयत्   
सैषोऽन्नस्य ग्रहो यद्वायुरन्नायुर्वा एष यद्वायुः    १०  
स ईक्षत कथं न्विदं मदृते स्यादिति स ईक्षत कतरेण प्रपद्या इति  
स ईक्षत यदि वाचाभिव्याहृतं यदि प्राणेनाभिप्राणितं यदि चक्षुषा दृष्टं 
यदि श्रोत्रेण श्रुतं यदि त्वचा स्पृष्टं यदि मनसा ध्यातं यद्यपानेनाभ्यपानितं 
यदि शिश्नेन विसृष्टमथ कोऽहमिति  ११  
स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत  
सैषा विदृतिर्नाम द्वास्तदेतन्नान्दनम्    
तस्य त्रय आवसथास्त्रयः स्वप्ना अयमावसथोऽयमावसथोऽयमावसथ इति 
  १२  
स जातो भूतान्यभिव्यैख्यत् किमिहान्यं वावदिषदिति   
स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यदिदमदर्शमिती३    १३    
तस्मादिदन्द्रो  नामेदन्द्रो  ह वै नाम तमिदन्द्रं  सन्तमिन्द्र इत्याचक्षते परोक्षेण  
परोक्षप्रिया इव हि देवाः परोक्षप्रिया इव हि देवाः    १४  
इति तृतीयः खण्डः    ३  
इत्यैतरेये द्वितीयारण्यके चतुर्थोऽध्यायः    ४  
उपनिषत्सु प्रथमोऽध्यायः    १  
पुरुषे ह वा अयमादितो गर्भो भवति    
यदेतद्रे तस्तदेतत्सर्वेभ्योऽङ्गेभ्यस्तेजःसंभूतमात्मन्येवात्मानं बिभिर्ति तद्यदा 
स्त्रियां सिञ्चत्यथैनज्जनयति तदस्य प्रथमं जन्म    १   
तत्स्त्रिया आत्मभूयं गच्छति यथास्वमङ्गं तथा  
तस्मादेनां न हिनस्ति सास्यैतमात्मानमत्र गतं भावयति    २    
सा भावयित्री भावयितव्या भवति तं स्त्री गर्भं बिभर्ति सोऽग्र एव कुमारं 
जन्मनोऽग्रेऽधिभावयति स यत्कुमारं जन्मनोऽग्रेऽधिभावयत्यात्मानमेव त-
द्भावयत्येषां लोकानां सन्तत्या एवं सन्तता हीमे लोकास्तदस्य द्वितीयं ज-
न्म    ३  
सोऽस्यायमात्मा पुण्येभ्यः कर्मभ्यः प्रतिधीयतेऽथास्यायमितर आत्मा कृत-
कृत्यो वयोगतः प्रैति स इतः प्रयन्नेव पुनर्जायते तदस्य तृतीयं जन्म  ४  
तदुक्तमृषिणा   
गर्भे नु सन्नन्वेषामवेदमहं देवानां जनिमानि विश्वा   
शतं मा पुर आयसीररक्षन्नधः श्येनो जवसा निरदीयमिति गर्भ एवैतच्छ- 
यानो वामदेव एवमुवाच    ५    
स एवं विद्वानस्माच्छरीरभेदादूर्ध्व उत्क्रम्यामुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान् का-
मानाप्त्वामृतः समभवत् समभवत्    ६  
इति चतुर्थः खण्डः  ४
इत्यैतरेयारण्यके पञ्चमोऽध्यायः    ५    
उपनिषत्सु द्वितीयोऽध्यायः    २   
कोऽयमात्मेति वयमुपास्महे कतरः स आत्मा येन वा पश्यति येन वा शृ-
णोति येन वा गन्धानाजिघ्रति येन वा वाचं व्याकरोति येन वा स्वादु चा-
स्वादु च विजानाति    १   
यदेतद्धृदयं  मनश्चैतत्     
संज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दृष्टिर्धृतिर्मतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः संकल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति सर्वाण्येवैतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति    २  
एष ब्रह्मैष इन्द्र  एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पञ्च महाभूतानि पृथिवी 
वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानीमानि च क्षुद्रमिश्राणीव  
बीजानीतराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोद्भिज्जानि चश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत्किंचेदं प्राणि जङ्गमं च पतत्रि च यच्च स्थावरं 
सर्वं तत्प्रज्ञानेत्रं प्रज्ञाने प्रतिष्ठितं प्रज्ञानेत्रो लोकः प्रज्ञा प्रतिष्टा प्रज्ञानं ब्रह्म  ३    
स एतेन प्रज्ञेनात्मनास्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन् स्वर्गे लोके सर्वान्कामाना-
प्त्वामृतः समभवत् समभवत्    ४  
इति पञ्चमः खण्डः    ५  
इत्यैतरेयारण्यके षष्ठोऽध्यायः    ६    
उपनिषत्सु तृतीयोऽध्यायः    ३  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविरावीर्म एधि      
वेदस्य म आणीस्थः श्रुतं मे मा प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान्संदधाम्यृतं वदि-
ष्यामि सत्यं वदिष्यामि 
तन्मामवतु तद्वक्तारमवतु अवतु मामवतु वक्तारमवतु वक्तारम्   
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः  
इत्यैतरेयोपनिषत् संपूर्णा
कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत् 
श्रीमत्कौषीतकीविद्यावेद्यप्रज्ञापराक्षरम्  प्रतियोगिविनिर्मुक्तब्रह्ममात्रं विचि-
न्तये  वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितम्  आविराविर्मर्योऽभू-र्वेदसामत्साणीरृतं मा मा हिंसीरनेनाधीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्नइळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्यो मन्त्रपतिभ्यो नमो वोऽस्तु देवेभ्यःशिवा नः शंतमा भव सुमृळीका सरस्वती मा ते व्योम संदृशि  अदब्धंमन इषिरं चक्षुः सूर्यो 
ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षे मा मा हिंसीः  १  
चित्रो ह वै गार्ग्यायणिर्यक्ष्यमाण आरुणिं वव्रे स ह पुत्रं श्वेतकेतुंप्रजिघाय 
याजयेति तं हासीनं पप्रच्छ गौतमस्य पुत्रास्ति संवृतं लोकेयस्मिन्मा धास्य-स्यन्यमुताहो वाध्वा तस्य मा लोके धास्यसीति  सहोवाच नाहमेतद्वेद ह-न्ताचार्यं पृच्छानीति  स ह पितरमासाद्य पप्रच्छेतीतिमाऽप्राक्षीत्कथं प्रतिब्र-वाणीति  स होवाचाहमप्येतन्न वेद सदस्येव वयंस्वाध्यायमधीत्य हरामहे यन्नः परे ददत्येह्युभौ गमिष्याव इति  स हसमित्पाणिश्चित्रं गार्ग्यायणिं प्रति-चक्रम उपायानीति  तं होवाच ब्रह्मार्धोऽसिगौतम यो न मानमुपागा एहि व्येव 
त्वा ज्ञपयिष्यामीति  १   
सहोवाच ये वै के चास्माल्लोकात्प्रयन्ति चन्द्र मसमेव ते सर्वे गच्छन्ति  तेषां 
प्राणैः पूर्वपक्ष आप्यायते तानपरपक्षे न प्रजनयति  एतद्वै स्वर्गस्यलोकस्य द्वारं यश्चन्द्र मास्तं यः प्रत्याह तमतिसृजतेऽथ य एनं न प्रत्याहतमिह वृष्टिर्भूत्वा वर्षति स इह कीटो वा पतङ्गो वा शकुनिर्वा शार्दूलोवा सिंहो वा मत्स्यो वा परश्वा वा पुरुषो वाऽन्यो वैतेषु स्थानेषु प्रत्याजायतेयथाकर्म यथाविद्यम्  तमागतं पृच्छति कोऽसीति तं प्रतिब्रूयाद्विचक्षणादृतवो रेत आभृतं पञ्चदशात्प्रसूतात्पित्र्! यवतस्तन्मा पुंसि कर्तर्येरयध्वम् पुंसा कर्त्रा मातरिमा निषिक्त स जाय उपजायमानो द्वादशत्रयोदश उपमासोद्वादशत्रयोदशेन पित्रासं तद्विदे प्रतितद्विदेऽहं तन्म ऋतवो अमर्त्यवआभरध्वम्  तेन सत्येन तेन 
तपसा ऋतुरस्म्यार्तवोऽस्मि कोऽस्मि त्वमस्मीति तमतिसृजते  २  
स एतं देवयानं पन्थानमापद्याग्निलोकमागच्छतिस वायुलोकं स आदित्य-
लोकं स वरुणलोकं स इन्द्र लोकं स प्रजापतिलोकंस ब्रह्मलोकं तस्य ह वा एतस्य ब्रह्मलोकस्य आरो ह्रदो मुहूर्ता येष्टिहाविजरा नदील्यो वृक्षः सालज्यं संस्थानमपराजितमायतनमिन्द्र प्रजापती द्वारगोपौ  विभुप्रमितं विचक्ष-णासन्द्यमितौजाः पर्यङ्कः प्रिया च मानसी प्रतिरूपा च चाक्षुषी पुष्पाण्याव-यतौ वै च जगान्यम्बाश्चाम्बावयवीश्चाप्सरसः  अम्बया नद्यस्तमित्थंविदाग-च्छति तं ब्रह्माहाभिधावत मम यशसा विजरांवा अयं नदीं प्रापन्न वा अयं 
जरयिष्यतीति  ३    
तं पञ्च शतान्यप्सरसांप्रतियन्ति शतं चूर्णहस्ताः शतं वासोहस्ताः शतं फल-
हस्ताः शतमाञ्जनहस्ताःशतं माल्यहस्तास्तं ब्रह्मालंकारेणालंकुर्वन्ति स ब्र-ह्मालंकारेणालंकृतो ब्रह्मविद्वान्ब्रह्माभिप्रैति स आगच्छत्यारं ह्रदं तं मनसा-त्येति  तमित्वा संप्रतिविदो मज्जन्ति स आगच्छति मुहूर्तान्येष्टिहांस्तेऽस्माद-पद्र वन्ति सआगच्छति विजरां नदीं तां मनसैवात्येति  तत्सुकृतदुष्कृते धुनुते    तस्यप्रिया ज्ञातयः सुकृतमुपयन्त्यप्रिया दुष्कृतं तद्यथा रथेन धावयन्रथचक्रे-पर्यवेक्षत एवमहोरात्रे पर्यवेक्षत एवं सुकृतदुष्कृते सर्वाणि च द्वंद्वानि स एष 
विसुकृतो विदुष्कृतो ब्रह्म विद्वान्ब्रह्मैवाभिप्रैति  ४    
स आगच्छतील्यंवृक्षं तं ब्रह्मगन्धः प्रविशति स आगच्छति सालज्यं संस्थानं 
तं ब्रह्मरसःप्रविंशति स आगच्छत्यपराजितमायतनं तं ब्रह्मतेजः प्रविशति स आगच्छति इन्द्र प्रजापती द्वारगोपौ तावस्मादपद्र वतः स आगच्छति विभुप्रमितं तंब्रह्मतेजः प्रविशति स आगच्छति विचक्षणामासन्दीं बृहद्र थंतरे सामनीपूर्वौ पादौ श्यैतनौधसे चापरौ वैरूपवैराजे अनूच्यते शाक्वररैवते तिरश्चीसा प्रज्ञा प्रज्ञया हि विपश्यति स आगच्छत्यमितौजसं पर्यङ्कं स प्राणस्तस्यभूतं च भविष्यच्च पूर्वौ पादौ श्रीश्चेरा चापरौ बृहद्र थंतरे अनूच्ये भद्र यज्ञायज्ञीये शीर्षण्ये ऋचश्च सामानि च प्राचीनातानानि यजूंषि तिरश्चीनानिसोमांशव 
उपस्तरणमुद्गीथ उपश्रीः श्रीरुपबर्हणं तस्मिन्ब्रह्मास्ते तमित्थंवित्पादेनैवाग्र 
आरोहति  तं ब्रह्मा पृच्छति कोऽसीति तं प्रतिब्रूयात्  ५ 
ऋतुरस्म्यार्तवोऽस्म्याकाशाद्योनेः संभूतो भार्या एतत्संवत्सरस्य तेजो भूतस्य-
भूतस्य भूतस्य भूतस्यात्मा त्वमात्मासि यस्त्वमसि सोऽहमस्मीति तमाह-कोऽहमस्मीति सत्यमिति ब्रूयात्किं तद्यत्सत्यमिति यदन्यद्देवेभ्यश्च प्राणेभ्य-श्चतत्सदथ यद्देवाश्च प्राणाश्च तत्त्यं तदेतया वाचाऽभिव्याहियते सत्यमित्ये-तावदिदं सर्वमिदं सर्वमसि  इत्येवैनं तदाह  तदेतदृक्श्लोकेनाभ्युक्तम्  य-जूदरः सामशिरा असावृङ्मूर्तिरव्ययः  स ब्रह्मेति स विज्ञेय ऋषिर्ब्रह्ममयोम-हानिति  तमाह केन मे पौंस्यानि नामान्याप्नोषीति प्राणेनेति ब्रूयात्  केन स्त्रीनामानीति वाचेति केन नपुंसकानीति मनसेति केन गन्धानिति प्राणेने-त्येव ब्रूयात्  केन रूपाणीति चक्षुषेति केन शब्दानिति श्रोत्रेणेति केनान्न-रसानिति जिह्वयेति केन कर्माणीति हस्ताभ्यामिति केन सुखदुःखे इति शरीरेणेति केनान्दं रतिं प्रजातिमित्युपस्थेनेति  केनेत्या इति पादाभ्यामिति-केन धियो विज्ञातव्यं कामानिति प्रज्ञयेति ब्रूयात्तमाह  आपो वै खलु मेह्य-सावयं ते लोक इति सा या ब्रह्मणो जितिर्या व्यष्टिस्तां जितिं जयति तां-
व्यष्टिं व्यश्नुते य एवं वेद य एवं वेद  ६  
इति ऋग्वेदान्तर्गतकौषीतकिब्राह्मणारण्यकोपनिषत्सु प्रथमोऽध्यायः  १  

द्वितीयोऽध्यायः 
प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणोमनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गोप्तृ श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणायब्रह्मणे एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणिभूतान्य-याचमानायैव बलिं हूरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति  तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति  य एवैनंपुरस्ता-त्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति  एष धर्मो याचितोभवति  अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति  प्राणो ब्रह्मेति ह स्माहपैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुःपरस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धेतस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिंहरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवंवेद तस्योपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतोदत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्र-त्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददामत इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यत-
स्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति  १  
अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायांवा 
शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योत्पूय दक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति-वाङ्नाम देवताऽवरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा  प्राणो नाम देवताऽवरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा  चक्षुर्नाम देवताऽवरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा  श्रोत्रंनाम देवता-वरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा  मनो नामदेवताऽवरोधि-नी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा  प्रज्ञा नामदेवताऽवरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धंप्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनु 
विमृज्य वाचंयमोऽभिप्रव्रज्यार्थं ब्रुवीत दूतंवा प्रहिणुयाल्लभते हैव  २    
अथातो दैवः स्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यैवा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्व-
ण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा  प्राणं ते मयि जुहोम्यसौस्वाहा  चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा  श्रोत्रं ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा  मनस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा  प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनु विमृज्य वा-चंयमोऽभिप्रव्रज्य संस्पर्शंजिगमिषेदपि वाताद्वा संभाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव 
भवति स्मरन्तिहैवास्मात्  ३    
अथातः सांयमनं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमितिचाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न 
तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचिजुहोति यावद्वै पुरुषः प्राणिति न ता-वद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति  एते अनन्ते अमृताहुती जाग्रच्च स्वपंश्च संततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्याआहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्मम-य्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं नजुहवांचक्रुः  उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह श्ष्कुभृङ्गारस्तदृगित्युपासीत सर्वाणिहास्मै भूतानि श्रैष्ट्यायाभ्यर्चन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानिश्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रेष्ठ्याय संनमन्तेतच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छस्त्राणांश्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति तथो एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानांश्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति  तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मय ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ 
एवास्यात्मा एतदात्माभवति य एवं वेद  ४    
अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्तियज्ञोपवीतं कृत्वाऽप 
आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेतवर्गोऽसि पाप्मानं मे वृ-ङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानंम उद्वृङ्धीत्येतयैवावृतास्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति  यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते  अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्र मसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्तेसुसीमं हृदयमधि चन्द्र मसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशाने माऽहं पौत्रमघं रुद्र मितिन हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु तेसं ते पयांसि समु यन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचोजपित्वा माऽस्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा योऽस्मान्द्वेष्टि यं चवयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्त इति द-
क्षिणं बाहुमन्वावर्तते  ५    
अथ पौर्णमास्यांपुरस्ताच्चन्द्र मसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि 
विचक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेनमामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादंकुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुर्वग्निष्टएकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमंमुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्मा-कं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणे-नप्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते  अथ संवेश्यञ्जायायै हृदयमभिमृशेद्यत्तेसुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं तेन माऽहंपौत्रमघं रुदमिति न 
हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रैतीति  ६  
अथप्रोष्यायन्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे  
आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्यगृह्णाति अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव तेजो वै पुत्रनामासिस जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति येन प्रजापतिः प्रजाःपर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्यदक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र  श्रेष्ठानि द्र विणानिधेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्य-थिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र तेनाम्ना मूर्धानमवजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिंकारेणाभि हिंकरोमीति त्रिर्मूर्धानमभि हिं कुर्यात्  
७    
अथातो दैवः परिमर एतद्वैब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वल-
ति तस्यादित्यमेव तेजोगच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदादित्यो दृ-श्यतेऽथैतन्म्रियते यन्नदृश्यते तस्य चन्द्र मसमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण ए-तद्वै ब्रह्म दीप्यतेयच्चन्द्र मा दृश्यते  अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छतिवायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते तद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योततेतस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः  ता वा एताः सर्वा देव-तावायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधि-दैवतमथाध्यात्ममेतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति त-स्यचक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथै-तन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्मदी-प्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजोगच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्नधायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्ता वा एताः सर्वा देवताःप्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरते तद्यदि ह वाएवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणौ दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनंस्तृण्वीयाताम् अथ 
य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते  ८  
अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहंश्रेयसे विवदमानाः  अस्मा-
च्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिश्येऽथैनद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिश्य एव  अथैनच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिश्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रवि-वेशतद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिश्य एवाथैनम्मनः प्रविवेशतद्वाचावदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिश्य एवाथैनत्प्राणः-प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विदित्वा प्राणमेवप्र-ज्ञात्मानमभिसंभूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः  ते वायुप्रतिष्ठा आका-शात्मानः स्वरीयुस्तथो एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभि-संभूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठ आकाशात्मा स्वरे-
तिस तद्भवति यत्रैते देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवति यदमृता देवाः  ९  
अथातः पितापुत्रीयं संप्रदानमिति चाचक्षते  पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयतिनवै-
स्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेनवाससा संप्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिष्टादभिनिपद्यते इन्द्रि यैरस्येन्द्रि याणि संस्पृश्यापि वाऽस्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचंमे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः  चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिताचक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयिदध इति पुत्रः अन्नरसा-न्मे त्वयि दधानीति पिता अन्नरसांस्ते मयि दध इतिपुत्रः  कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः  सुखदुःखे मे त्वयि दधा-नीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः  आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिंते मयि दध इति पुत्रः  इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्यास्तेमयि दध इति पुत्रः  धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्व-यि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः  अथ द-क्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पिताऽनुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्ति-स्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनाऽन्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्यस्वर्गाँ ल्लोकान्कामानाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वाव्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति 
तथासमापयितव्यो भवति  १०  इति 
ऋग्वेदान्तर्गतकौषीतकिब्राह्मणारण्यकोपनिषत्सु द्वितीयोऽध्यायः  २  

तृतीयोऽध्यायः  ३  
प्रतर्दनो ह दैवोदासिरिन्द्र स्य प्रियं धामोपजगाम  युद्धेन च पौरुषेण च तंहेन्द्र  उवाच  प्रतर्दन वरं ते ददानीति स होवाच प्रतर्दनः  त्वमेव मे वृणीष्वयं त्वं मनुष्याय हिततमं मन्यस इति तं हेन्द्र  उवाच  न वै वरोऽवरस्मैवृणीते त्वमेव वृणीष्वेत्येवमवरो वै किल म इति होवाच प्रतर्दनोऽथोखल्विन्द्र ः! सत्यादेव नेयाय  सत्यं हीन्द्र ः! स होवाच  मामेव विजानीह्येतदेवाहं मनुष्याय हिततमं मन्ये  यन्मां त्रिजार्नायात्  त्रिशीर्षाणं त्वाष्टमहनमरुन्मुखान्यतीन्साला-वृकेभ्यः प्रायच्छं बह्वीः संधा अतिक्रम्य दिविप्रह्लादीयानतृणमहमन्तरिक्षे पौलोमान्पृथिव्यां कालखाञ्जान्  तस्य मेतत्र नलोम च मा मीयते  स यो मां विजानीयान्नास्य केन च कर्मणालोको मीयते  न मातृवधेन न पितृवधेन न 
स्तेयेन न भ्रूणहत्यया नास्यपापं च न चकृषो मुखान्नीलं वेतीति   १  
स होवाच प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मातं मामायुरमृतमित्युपास्स्व  आयुः प्राणः प्राणो 
वा आयुः प्राणएवामृतम्  यावद्ध्यस्मिञ्शरीरे प्राणो वसति तावदायुः  प्रा-णेन ह्येवामुष्मिँ ल्लोकेऽमृतत्वमाप्नोति  प्रज्ञया सत्यं संकल्पम्  स यो म-मायुरमृतमित्युपास्ते सर्वमायुरस्मिँ ल्लोक एति  आप्नोत्यमृतत्वमक्षितिं स्वर्गे लोके  तद्धैक आहुरेकभूयं वै प्राणा गच्छन्तीति  न हि कश्चन शक्नुयात्सकृ-द्वाचानाम प्रज्ञापयितुं चक्षुषा रूपं श्रोत्रेण शब्दं मनसा ध्यातुमित्येकभूयं वै-प्राणाः  एकैकमेतानि सर्वाण्येव प्रज्ञापयन्ति  वाचं वदन्तीं सर्वे प्राणाअनु-वदन्ति  चक्षुः पश्यत्सर्वे प्राणा अनु पश्यन्ति श्रोत्रं शृण्वत्सर्वे प्राणाअनुशृ-ण्वन्ति मनो ध्यायत्सर्वे प्राणा अनुध्यायन्ति प्राणं प्राणन्तं सर्वेप्राणा अनुप्रा-
णन्तीति  एवमु हैतदिति हेन्द्र  उवाच    अस्ति त्वेव प्राणानांनिःश्रेयसमिति    २   
जीवति वागपेतो मूकान्हि पश्यामो जीवति चक्षुरपेतोऽन्धान्हि पश्यामो 
जीवति श्रोत्रापेतो बधिरान्हि पश्यामो जीवतिमनोपेतो बालान्हि पश्यामो जीवति बाहुच्छिन्नो जीवत्यूरुच्छिन्न इति  एवं हि पश्याम इति  अथ खलु प्राण एव प्रज्ञात्मेदं शरीरं परिगृह्योत्थापयति  तस्मादेतदेवोऽथमुपासीत  यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा सप्राणः  सह ह्येतावस्मिञ्शरीरे वसतः स-होत्क्रामतस्तस्यैषैव दृष्टिः  एतद्विज्ञानम्  यत्रैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नं न कंचन पश्यत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति  तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति च-क्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रंसर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यानैः सहा-प्येति  स यदा प्रतिबुध्यते  यथाग्नेर्ज्वलतः सर्वा दिशो विस्फुलिङ्गा वि-प्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनःप्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा दे-वेभ्यो लोकाः  तस्यैषैवसिद्धिः  एतद्विज्ञानम्  यत्रैतत्पुरुष आर्तो मरिष्यन्ना-बल्यं न्येत्य संमोहंन्येति तदाहुः  उदक्रमीच्चित्तम्  न शृणोति न पश्यति न वाचावदति न ध्यायत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति तदैनं वाक्सर्वैर्नाम-भिःसहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति म-नःसर्वैर्ध्यानैः सहाप्येति यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो विस्फुलिङ्गा वि-
प्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा दे-
वेभ्योलोकाः  ३    
स यदाऽस्माच्छरीरादुत्क्रामति सहैवैतैः सर्वैरुत्क्रामति वागस्मात्सर्वाणि 
नामान्यभिविसृजते  वाचा सर्वाणि नामान्याप्नोति प्राणोऽस्मात्सर्वान्गन्धा-नभिविसृजते प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति चक्षुरस्मात्सर्वाणिरूपाण्यभिविसृ-जते चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति श्रोत्रमस्मात्सर्वाञ्शब्दानभिविसृजते श्रोत्रेण सर्वाञ्शब्दानाप्नोति मनोऽस्मात्सर्वाणि ध्यानान्यभिविसृजते मनसा सर्वाणि ध्यानान्याप्नोति सैषा प्राणे सर्वाप्तिः  यो वै प्राणःसा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः सह ह्येतावस्मिञ्शरीरे वसतः सहोत्क्रामतः  अथ खलु यथाऽस्यै प्रज्ञायै 
सर्वाणि भूतान्येकं भवन्ति तद्व्याख्यास्यामः  ४  
वागेवास्या एकमङ्गमदूह्ळं तस्यै नाम परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा  प्राण 
एवास्या एकमङ्गमदूह्ळं तस्य गन्धः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा चक्षुरे-वास्या एकमङ्गमदूह्ळं तस्य रूपं परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा श्रोत्रमेवास्या एकमङ्गमदूह्ळं तस्य शब्दः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा जिह्वैवास्या एक-मङ्गनदूह्ळं तस्या अन्नरसः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा हस्तावेवास्या ए-कमङ्गमदूह्ळं तयोः कर्म परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा शरीरमेवास्या एक-मङ्गमदूह्ळंतस्यस् सुखदुःखे परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रोपस्थ एवास्या ए-कमङ्गमदूह्ळंतस्यानन्दो रतिः प्रजातिः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा पादा-वेवास्या एकमङ्गमदूह्ळं तयोरित्याः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा प्रज्ञैवास्या एकमङ्गमदूह्ळं तस्यै धियो विज्ञातव्यं कामाः परस्तात्प्रतिविहिता 
भूतमात्रा  ५  
प्रज्ञया वाचं समारुह्य वाचा सर्वाणि नामान्याप्नोति  प्रज्ञया प्राणं समारुह्य-
प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति प्रज्ञया चक्षुः समारुह्य चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्या-प्नोतिप्रज्ञया श्रोत्रं समारुह्य श्रोत्रेण सर्वाञ्शब्दानाप्नोति प्रज्ञया जिह्वां समा-रुह्यजिह्वया सर्वानन्नरसानाप्नोति प्रज्ञया हस्तौ समारुह्य हस्ताभ्यां सर्वाणि कर्माण्याप्नोति प्रज्ञया शरीरं समारुह्य शरीरेण सुखदुःखे आप्नोति प्रज्ञयोप-स्थंसमारुह्योपस्थेनानन्दं रतिं प्रजातिमाप्नोति प्रज्ञया पादौ समारुह्य पादा-भ्यांसर्वा इत्या आप्नोति प्रज्ञयैव धियं समारुह्य प्रज्ञयैव धियो विज्ञातव्यं 
कामानाप्नोति  ६  
न हि प्रज्ञापेता वाङ्नाम किंचन प्रज्ञापयेत्  अन्यत्र मेमनोऽभूदित्याह नाह-
मेतन्नाम प्राज्ञासिषमिति  न हि प्रज्ञापेतः प्राणो गन्धंकंचन प्रज्ञापयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतं गन्धं प्राज्ञासिषमिति  नहि प्रज्ञापेतं चक्षू रूपं किं-चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह  नाहमेतद्रू पंप्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतं श्रोतं शब्दं कंचन प्रज्ञापयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह  नाहमेतं शब्दं प्राज्ञासि-षमिति न हि प्रज्ञापेता जिह्वाऽन्नरसं कंचनप्रज्ञापयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह   नाहमेतमन्नरसं प्राज्ञासिषमिति नप्रज्ञापेतौ हस्तौ कर्म किंचन प्रज्ञापयेताम-न्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्कर्मप्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतं शरीरं सुखं दुःखं किंचन प्रज्ञापयेदन्यत्र मेमनोऽभूदित्याह नाहमेतत्सुखं दुःखं प्रा-ज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेत उपस्थआनन्दं रतिं प्रजातिं कांचन प्रज्ञापयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह  नाहमेतमानन्दंन रतिं न प्रजातिं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतौ पादावित्यां कांचन प्रज्ञापयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह  नाहमे-तामित्यां प्राज्ञासिषमितिं  न हि प्रज्ञापेताधीः काचन सिध्येन्न प्रज्ञातव्यं प्र-
ज्ञायेत  ७  
न वाचं विजिज्ञासीतवक्तारं विद्यान्न गन्धं विजिज्ञासीत घ्रातारं विद्यान्न रूपं 
विजिज्ञासीत रूपविद्यं विद्यान्न शब्दं विजिज्ञासीत श्रोतारं विद्यान्नान्नरसं विजिज्ञासीतान्नरसस्यविज्ञातारं विद्यान्न कर्म विजिज्ञासीत कर्तारं विद्यान्न सुखदुःखे विजिज्ञासीतसुखदुःखयोर्विज्ञातारं विद्यान्नानन्दं न रतिं न प्रजातिं विजिज्ञासीतानन्दस्यरतेः प्रजातेर्विज्ञातारं विद्यान्नेत्यां विजिज्ञासीतैतारं वि-द्यात्  न मनो विजिज्ञासीत मन्तारं विद्यात्  ता वा एता दशैव भूतमात्रा अधिप्रज्ञं दश प्रज्ञामात्राअधिभूतं यद्धि भूतमात्रा न स्युर्न प्रज्ञामात्राः स्युर्यद्वा प्रज्ञामात्रा न स्युर्नभूतमात्राः स्युः  न ह्यन्यतरतो रूपं किंचन सिध्येत्  नो एतन्नाना तद्यथारथस्यारेषु नेमिरर्पितो नाभावरा अर्पिता एवमेवैता भूतमात्राः प्रज्ञामात्रास्वर्पिताः प्रज्ञामात्राः प्राणेऽर्पिताः स एष प्राण एव प्रज्ञा-त्मानन्दोऽजरोऽमृतः  न साधुना कर्मणा भूयान्नो एवासाधुना कनीयान्  एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवैनमसाधु कर्मकारयति तं यमधो निनीषते  एष लोकपाल एष लोकाधिपतिरेष सर्वेशःस 
म आत्मेति विद्यात्स म आत्मेति विद्यात्  ८  इति 
ऋग्वेदान्तर्गतकौषीतकिब्राह्मणारण्यकोपनिषत्सुतृतीयोऽध्यायः  ३  

चतुर्थोऽध्यायः  ४  
अथ गार्ग्यो ह वै बालाकिरनूचानः संस्पृष्ट आस सोऽवददुशीनरेषु सवस-
न्मत्स्येषु कुरुपञ्चालेषु काशिविदेहेष्विति स हाजातशत्रुं काश्यमेत्योवाच  ब्रह्म ते ब्रवाणीति तं होवाचाजातशत्रुः  सहस्रं दद्मस्त इत्येतस्यां वाचि जनको
जनक इति वा उ जना धावन्तीति  १  
आदित्ये बृहच्चन्द्र मस्यन्नं विद्युतिसत्यं स्तनयित्नौ शब्दो वायाविन्द्रो  वैकुण्ठ 
आकाशे पूर्णमग्नौ विषासहिरित्यप्सुतेज इत्यधिदैवतमथाध्यात्ममादर्शे प्र-तिरूपश्छायायां द्वितीयः प्रतिश्रुत्कायामसुरिति शब्दे मृत्युः स्वप्ने यमः शरीरे 
प्रजापतिर्दक्षिणेऽक्षिणि वाचः सव्येऽक्षिणि सत्यस्य  २ 
स होवाच बालाकिर्य एवैष आदित्ये पुरुषस्तमेवाहमुपासइति तं होवाचा-
जातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाः  बृहन्पाण्डरवासा अतिष्ठाःसर्वेषां भूतानां भूर्धेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाःसर्वेषां भूतानां मूर्धा 
भवति  ३    
स होवाच बालाकिर्य एवैष चन्द्र मसिपुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवा-
चाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाः सोमोराजाऽन्नस्यात्मेति वा अहमेतमु-
पास इति स यो मेवमुपासतेऽन्नस्यात्मा भवति  ४  
स होवाच बालाकिर्य एवैष विद्युति पुरुषस्तमेवाहमुपास इतितं होवाचा-
जातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठास्तेजस आत्मेति वा अहमेतमुपासइति स यो 
हैतमेवमुपास्ते तेजस आत्मा भवति  ५    
स होवाचबालाकिर्य एवैष स्तनयित्नौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवा-
चाजातशत्रुर्मामैतस्मिन्संवादयित्ष्ठाः शब्दस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स 
यो हैतमेवमुपास्ते शब्दस्यात्मा भवति  ६  
स होवाच बालाकिर्य एवैष आकाशेपुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचा-
जातशत्रर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाः पूर्णमप्रवर्ति ब्रह्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजयापशुभिः  नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा 
कालात्प्रवर्तते  ७    
स होवाचबालाकिर्य एवैष वायौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजा-
तशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठा इन्द्रो  वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेत-मुपास इति सयो हैतमेवमुपास्ते  जिष्णुर्ह वापराजयिष्णुरन्यतस्त्यजायी भ-
वति  ८  
स होवाच बालाकिर्य एवैषोऽग्नौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजात-
शत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठा विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैत
मेवमुपास्ते विषासहिर्हैवान्वेष भवति  ९    
स होवाच बालाकिर्य एवैषोऽप्सु पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचा-
जातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठानाम्न आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो 
हैतमेवमुपास्ते नाम्न आत्माभवतीत्यधिदैवतमथाध्यात्मम्  १०    
स होवाच बालाकिर्य एवैष आदर्शेपुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचा-
जातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाः प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति स यो 
हैतमेवमुपास्ते प्रतिरूपो हैवास्यप्रजायामाजायते नाप्रतिरूपः  ११    
स होवाच बालाकिर्य एवैष प्रतिश्रुत्कायां पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं हो-
वाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाद्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास 
इति स यो हैतमेवमुपास्ते विन्दतेद्वितीयाद्द्वितीयवान्भवति  १२    
स होवाच बालाकिर्य एवैष शब्दःपुरुषमन्वेति तमेवाहमुपास इति तं हो-
वाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाअसुरिति वा अहमेतमुपास इति स यो 
हैतमेवमुपास्ते नो एव स्वयं नास्यप्रजा पुरा कालात्संमोहमेति  १३  
स होवाच बालाकिर्य एवैष छायापुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचा-
जातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठामृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैत
मेवमुपास्ते नो एव स्वयं नास्यप्रजा पुरा कालात्प्रमीयते  १४  
स होवाच बालाकिर्य एवैष शारीरः पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवा-
चाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाः प्रजापतिरिति वा अहमेतमुपास इति स 
यो हैतमेवमुपास्ते प्रजायते प्रजयापशुभिः  १५  
स होवाच बालाकिर्य एवैष प्राज्ञ आत्मा येनैतत्पुरुषःसुप्तः स्वप्न्यया चरति 
तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठा यमो राजेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते सर्वंहास्मा इदं श्रेष्ठ्याय यम्यते  
१६  
स होवाच बालाकिर्य एवैष दक्षिणेऽक्षन्पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं हो-
वाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठानाम्न आत्माऽग्नेरात्मा ज्योतिष आत्मेति 
वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्त एतेषां सर्वेषामात्मा भवति  १७    
स होवाच बालाकिर्य एवैषसव्येऽक्षन्पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचा-
जातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवादयिष्ठाः सत्यस्यात्मा विद्युत आत्मा तेजस आत्मेति वा अहमेतमुपास इति सयो हैतमेवमुपास्त एतेषां सर्वेषामात्मा भव-
तीति  १८  
तत उ ह बालाकिस्तूष्णीमास तं होवाचाजातशत्रुः  एतावन्नु बालाका ३ इ  
इत्येतावद्धीतिहोवाच बालाकिस्तं होवाचाजातशत्रुर्मृषा वै किल मा सम-वादयिष्ठा ब्रह्म तेब्रवाणीति  स होवाच  यो वै बालाक एतेषां पुरुषाणां कर्ता यस्य वैतत्कर्मस वै वेदितव्य इति तत उ ह बालाकिः समित्पाणिः प्रतिचक्रम उपायानीतितं होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमरूपमेव तत्स्याद्यत्क्षत्त्रियो ब्राह्मण-मुपनयेत्  एहि व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति तं ह पाणावभिपद्य प्रवव्राज तौ ह सुप्तं पुरुषमाजग्मतुस्तं हाजातशत्रुरामन्त्रयांचक्रे  बृहन्पाण्डरवासः सोम राज-न्निति  स उ ह तूष्णीमेव शिश्ये  तत उ हैनं यष्ट्याविचिक्षेप स तत एव समुत्तस्थौ तं होवाचाजातशत्रुः  क्वैष एतद्बालाके पुरुषोऽशयिष्ट क्वैतदभूत्कुत एतदागा३दिति  तत उ ह बालाकिर्न विजज्ञे तं होवाचाजातशत्रुर्यत्रैष एतद्बालाके पुरुषोऽशयिष्ट यत्रैतदभूद्यत एतदागादिति  हिता नाम हृदय-स्यनाड्यो हृदयात्पुरीततमभिप्रतन्वन्ति तद्यथा सहस्रधा केशो विपाटितस्ता-वदण्व्यः पिङ्गलस्याणिम्ना तिष्ठन्ति  शुक्लस्य कृष्णस्य पीतस्य लोहितस्येति तासुतदा भवति  यदा सुप्तः स्वप्न न कंचन पश्यत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवतितदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैःशब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यानैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यतेय-थाऽग्नेर्ज्वलतः सर्वा दिशो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नैवमेवैतस्मादात्मनःप्राणा 
यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः  १९  
तद्यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितः स्यात्  विश्वंभरो वा विश्वंभरकुलाय एवमेवैष 
प्रज्ञ आत्मेदंशरीरमात्मानमनुप्रविष्ट आलोमभ्य आनखेभ्यः  तमेतमात्मामेनत आत्मानोऽन्ववस्यन्ति यथा श्रेष्ठिनं स्वाः  तद्यथा श्रेष्ठी स्वर्भुङ्क्तेयथा वा स्वाः श्रेष्ठिनं भुञ्जन्त्येवमेवैष प्रज्ञात्मैतैरात्मभिर्भुङ्क्ते  एवं वैतमात्मानमेत आत्मानो भुञ्जन्ति  स यावद्ध वा इन्द्र  एतमात्मानं नविजज्ञे तावदेनमसुरा अभिबभूबुः  स यदा विजज्ञेऽथ हत्वाऽसुरान्विजित्यसर्वेषां देवानां श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यमा-धिपत्यं परीयाय तथो एवैवं विद्वान्सर्वान्पाप्मनोऽपहत्य सर्वेषां भूतानां श्रैष्ठ्यं 
स्वाराज्यमाधिपत्यं पर्येति य एवं वेदय एवं वेद  २०  
ऋतं वदिष्यामि  सत्यं वदिष्यामि  
तन्मामवतु  तद्वक्तारमवतु  अवतु  माम्  अवतु  वक्तारम् 
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठितामनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्यो-
तिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः  इति 
ऋग्वेदान्तर्गतकौषीतकिब्राह्मणारण्यकोपनिषत्सुचतुर्थोऽध्यायः  ४  इति 

कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्समाप्ता  
नादबिन्दूपनिषत्   
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठितामनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्यो-
तिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः  इति 
ॐ अकारो दक्षिणः पक्ष उकारस्तूत्तरः स्मृतः    
मकारं पुच्छमित्याहुरर्धमात्रा तु मस्तकम्  १  
पादादिकं गुणास्तस्य शरीरं तत्त्वमुच्यते    
धर्मोऽस्य दक्षिणं चक्षुरधर्मोऽथो परः स्मृतः  २ 
भूर्लोकः पादयोस्तस्य भुवर्लोकस्तु जानुनि    
सुवर्लोकः कटीदेशे नाभिदेशे महर्जगत्  ३ 
जनोलोकस्तु हृद्देशे कण्ठे लोकस्तपस्ततः    
भ्रुवोर्ललाटमध्ये तु सत्यलोको व्यवस्थितः  ४  
सहस्रार्णमतीवात्र मन्त्र एष प्रदर्शितः    
एवमेतां समारूढो हंसयोगविचक्षणः  ५  
न भिद्यते कर्मचारैः पापकोटिशतैरपि    
आग्नेयी प्रथमामात्रा वायव्येषा तथापरा  ६  
भानुमण्डलसंकाशा भवेन्मात्रा तथोत्तरा  
परमा चार्धमात्रा या वारुणीं तां विदुर्बुधाः  ७  
कालत्रयेऽपि यस्येमा मात्रानूनं प्रतिष्ठिताः    
एष ॐकार आख्यातो धारणाभिर्निबोधत  ८  
घोषिणी प्रथमा मात्रा विद्या मात्रा तथाऽपरा    
पतङ्गिनी तृतीया स्याच्चतुर्थी चायुवेगिनी  ९  
पञ्चमी नामधेया तु षष्ठी चैन्द्र य्!भिधीयते    
सप्तमी वैष्णवीनाम अष्टमी शांकरीति च  १०  
नवमी महती नाम धृतिस्तु दशमीमता    
एकादशी भवेन्नारी ब्राह्मी तु द्वादशी परा  ११  
प्रथमायां तुयात्रायां यदि प्राणैर्वियुज्यते    
भरते वर्षराजासौ सार्वभौमः प्रजायते  १२
द्वितीयायां समुत्क्रान्तो भवेद्यक्षो महात्मवान्    
विद्याधरस्तृतीयायां गान्धर्वस्तु चतुर्थिका  १३  
पञ्चम्यामथ मात्रायां यदि प्राणैर्वियुज्यते    
उषितःसह देवत्वं सोमलोके महीयते  १४  
षष्ठ्यामिन्द्र स्य सायुज्यं सप्तम्यांवैष्णवं पदम्    
अष्टम्यां व्रजते रुद्रं  पशूनां च पतिं तथा  १५  
नवम्यांतु महर्लोकं दशम्यां तु जनं व्रजेत्    
एकादश्यां तपोलोकं द्वादश्यां ब्रह्मशाश्वतम्  १६  
ततः परतरं शुद्धं व्यापकं निर्मलं शिवम्    
सदोऽदितं परंब्रह्म ज्योतिषामुदयो यतः  १७  
अतीन्द्रि यं गुणातीतं मनो लीनं यदाभवेत्    
अनूपमं शिवं शान्तं योगयुक्तं सदाविशेत्  १८  
तद्युक्तस्तन्मयोजन्तुः शनैर्मुञ्चेत्कलेवरम्    
संस्थितो योगचारेण सर्वसङ्गविवर्जितः  १९
ततो विलीनपाशोऽसौ विमलः कमलाप्रभुः    
तेनैव ब्रह्मभावेन परमानन्दमश्नुते  २०  
आत्मानं सततं ज्ञात्वा कालं नय महामते    
प्रारब्धमखिलं भुञ्जन्नोद्वेगं कर्तुमर्हसि  २१  
उत्पन्ने तत्त्वविज्ञाने प्रारब्धं नैव मुञ्चति    
तत्त्वज्ञा नोदयादूर्ध्वं प्रारब्धं नैव विद्यते  २२  
देहादीनामसत्त्वात्तु यथा स्वप्नेविबोधतः    
कर्म जन्मान्तरीयं यत्प्रारब्धमिति कीर्तितम्  २३  
तत्तुजन्मान्तराभावात्पुंसो नैवास्ति कर्हिचित्    
स्वप्नदेहो यथाध्यस्तस्तथैवायं हिदेहकः  २४  
अध्यस्तस्य कुतो जन्म जन्माभावे कुतः स्थितिः    
उपादानंप्रपञ्चस्य मृद्भाण्डस्येव पश्यति  २५  
अज्ञानं चेति वेदान्तैस्तस्मिन्नष्टे क्वविश्वता    
यथा रज्जं परित्यज्य सर्पं गृह्णाति वै भ्रमात्  २६  
तद्वत्सत्यमविज्ञाय जगत्पश्यति मूढधीः    
रज्जुखण्डे परिज्ञाते सर्परूपं न तिष्ठति  २७  
अधिष्ठाने तथा ज्ञाते प्रपञ्चे शून्यतां गते    
देहस्यापि प्रपञ्चत्वात्प्रारब्धावस्थितिः कुतः  २८  
अज्ञानजनबोधार्थं प्रारब्धमिति चोच्यते  
ततः कालवशादेव प्रारब्धे तु क्षयं गते  २९  
ब्रह्मप्रणवसंधानं नादोज्योतिर्मयः शिवः    
स्वयमाविर्भवेदात्मा मेघापायेंऽशुमानिव  ३०
सिद्धासने स्थितो योगी मुद्रा ं! संधाय वैष्णवीम्    
शृणुयाद्दक्षिणे कर्णे नाज मन्तर्गतं सदा  ३१  
अभ्यस्यमानो नादोऽयं ब्रह्ममावृणुते ध्वनिः    
पक्षाद्विपक्षमखिलं जित्वा तुर्यपदं व्रजेत्  ३२  
श्रूयते प्रथमाभ्यासे नादोनानाविधो महान्    
वर्धमाने तथाभ्यासे श्रूयते सूक्ष्मसूक्ष्मतः  ३३
आदौ जलधिजीमूतभेरीनिर्झरसंभवः    
मध्ये मर्दलशब्दाभो घण्टाकाहलजस्तथा  ३४  
अन्ते तु किंकिणीवंशवीणाभ्रमरनिःस्वनः    
इति नानाविधानादाः श्रूयन्ते सूक्ष्मसूक्ष्मतः  ३५  
महति श्रूयमाणे तु महाभेर्यादिकध्वनौ    
तत्र सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं नाममेव परामृशेत्  ३६  
घनमुत्सृज्य वासूक्ष्मे सूक्ष्ममुत्सृज्य वा घने    
रममाणमपि क्षिप्तं मनो नान्यत्र चालयेत्  ३७  
यत्र कुत्रापि वा नादे लगति प्रथमं मनः    
तत्र तत्र स्थिरीभूत्वातेन सार्धं विलीयते  ३८  
विस्मृत्य सकलं बाह्यं नादे दुग्धाम्बुवन्मनः    
एकीभूयाथ सहसा चिदाकाशे विलीयते  ३९  
उदासीनस्ततो भूत्वा सदाभ्यासेन संयमी    
उन्मनीकारकं सद्यो नादमेवावधारयेत्  ४०  
सर्वचिन्तां समुत्सृज्य सर्वचेष्टाविवर्जितः    
नादमेवानुसंदध्यान्नादे चित्तं विलीयते  ४१  
मकरन्दं पिबन्भृङ्गो गन्धान्नापेक्षतेतथा    
नादासक्तं सदा चित्तं विषयं न हि काङ्क्षति  ४२  
बद्धः सुनादगन्धेन सद्यः संत्यक्तचापलः    
नादग्रहणतश्चित्तमन्तरङ्गभुजङ्गमः  ४३
विस्मृत्य विश्वमेकाग्रः कुत्रचिन्न हि धावति    
मनोमत्तगजेन्द्र स्य विषयोद्यानचारिणः  ४४  
नियामनसमर्थोऽयं निनादो निशिताङ्कुशः    
नादोऽन्तरङ्गसारङ्गबन्धने वायुरायते  ४५  
अन्तरङ्गसमुद्र स्य रोधे वेलायतेऽपिवा    
ब्रह्मप्रणवसंलग्ननादो ज्योतिर्मयात्मकः  ४६  
मनस्तत्र लयं यातितद्विष्णोः परमं पदम्    
तावदाकाशसंकल्पो यावच्छब्दः प्रवर्तते  ४७
निःशब्दं तत्परं ब्रह्म परमात्मा समीयते    
नादो यावन्मनस्तावन्नादान्तेऽपिमनोन्मनी  ४८  
सशब्दश्चाक्षरे क्षीणे निःशब्दं परमं पदम्    
सदा नादानुसंधानात्संक्षीणा वासना तु या  ४९  
निरञ्जने विलीयेते मनोवायू नसंशयः    
नादकोटिसहस्राणि बिन्दुकोटिशतानि च  ५०  
सर्वे तत्र लयंयान्ति ब्रह्मप्रणवनादके    
सर्वावस्थाविनिर्मुक्तः सर्वचिन्ताविवर्जितः  ५१
मृतवत्तिष्ठते योगी स मुक्तो नात्र संशयः    
शङ्खदुन्दुभिनादं च न शृणोतिकदाचन  ५२  
काष्ठवज्ज्ञायते देह उन्मन्यावस्थाया ध्रुवम्    
न जानातिस शीतोष्णं न दुःखं न सुखं तथा  ५३  
न मानं नावमानं च संत्यक्त्वा तु समाधिना    
अवस्थात्रयमन्वेति न चित्तं योगिनः सदा  ५४  
जाग्रन्निद्रा विनिर्मुक्तः स्वरूपावस्थतामियात्  ५५  
दृष्टिः स्थिरा यस्य विनासदृश्यं वायुः स्थिरो यस्य विनाप्रयत्नम्    
चित्तं स्थिरं यस्य विनावलम्बं सब्रह्मतारान्तरनादरूप इत्युपनिषत्    ५६  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्यो-
तिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः   
इति नादबिन्दूपनिषत्समाप्ता  
आत्मप्रबोधोपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्यो-
तिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः 
प्रत्यगानन्दं ब्रह्मपुरुषं प्रणवस्वरूपं अकार उकारो मकार इति त्र्! यक्षरं प्रणवं 
तदेतदोमिति  यमुक्त्वा मुच्यते योगी जन्मसंसारबन्धनात्    
ॐ नमोनारायणाय शङ्खचक्रगदाधराय तस्मात्  
ॐ नमो नारायणायेति मंत्रोपासकोवैकुण्ठभुवनं गमिष्यति    
अथ यदिदं ब्रह्मपुरं पुण्डरीकं तस्मात्तडिदाभमात्रंदीपवत्प्रकाशं ब्रह्मण्यो दे-
वकीपुत्रो ब्रह्मण्यो मधुसूदनः  ब्रह्मण्यः पुण्डरीकाक्षो ब्रह्मण्यो विष्णुरच्युतः  सर्वभूतस्थमेकं नारायणं कारणपुरुषमकारणंपरं ब्रह्मॐ  शोकमोहविनिर्मुक्तो विष्णुं ध्यायन्न सीदति  द्वैताद्वैतमभयं भवति मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति  हृत्पद्ममध्ये सर्वं यत्तत्प्रज्ञाने प्रतिष्ठितम्  प्रज्ञानेत्रो लोकः प्र-ज्ञा प्रतिष्ठा प्रज्ञानं ब्रह्म  स एतेनप्रज्ञेनात्मनास्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान्कामानाप्त्वाऽमृतः समभवदमृतः समभवत्  यत्र ज्योतिरजस्रं यस्मिंल्लोकेऽभ्यर्हितम्  तस्मिन्मांदेहि स्वमानमृते लोके स्क्षते अच्युते लोके 
अक्षते अमृतत्वं च गच्छत्यॐ नमः  १  
प्रगलितनिजमायोऽहं निस्तुलदृशिरूपवस्तुमात्रोऽहम्  
अस्तमिताहंतोऽहं प्रगलितजगदीशजीवभेदोऽहम्  १  
प्रत्यगभिन्नपरोऽहं विध्वस्ताशेषविधिनिषेधोऽहम्  
समुदस्ताश्रमितोऽहं प्रविततसुखपूर्णसंविदेवाहम्  २
साक्ष्यनपेक्षोऽहं निजमहिम्नि संस्थोऽहमचलोऽहम्    
अजरोऽहमव्ययोऽहंपक्षविपक्षादिभेदविधुरोऽहम्  ३  
अवबोधैकरसोऽहं मोक्षानन्दैकसिन्धुरेवाहम्    
सूक्ष्मोऽहमक्षरोए!ऽहं विगलितगुणजालकेवलात्माहम्  ४  
निस्त्रैगुण्यपदोऽहं कुक्षिस्थानेकलोककलनोऽहम्    
कूटस्थचेतनोऽहं निष्क्रियधामाहमप्रतर्क्योऽहम्  ५  
एकोऽहमविकलोऽहं निर्मलनिर्वाणमूर्तिरेवाहम्  
निरवयवोऽहमजोऽहं केवलसन्मात्रसारभूतोऽहम्  ६  
निरवधिनिजबोधोऽहं शुभतरभावोऽहमप्रभेद्योऽहम्    
विभुरहमनवद्योऽहं निरवधिनिःसीमतत्त्वमात्रोऽहम्  ७  
वेद्योऽहमागमान्तैराराध्यः सकलभुवनहृद्योऽहम्  
परमानन्दघनोऽहं परमानन्दैकभूमरूपोऽहम्  ८  
शुद्धोऽहमद्वयोऽहं संततभावोऽहमादिशून्योऽहम्    
शमितान्तत्रितयोऽहं बद्धो मुक्तोऽहमद्भुतात्माहम्  ९  
शुद्धोऽहमान्तरोऽहं शाश्वतविज्ञानसमरसात्माहम्  
शोधितपरतत्त्वोऽहं बोधानन्दैकमूर्तिरेवाहम्  १०  
विवेकयुक्तिबुद्ध्याहं जानाम्यात्मानमद्वयम्    
तथापि बन्धमोक्षादिव्यवहारः प्रतीयते  ११
निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा    
सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम्    
प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि  १२  
यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा    
अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत्त्रयम्  १३  
ब्रह्मादिकीटपर्यन्ताः प्राणिनो मयि कल्पिताः    
बुद्बुदादिविकारान्तस्तरङ्गः सागरे यथा  १४  
तरङ्गस्थं द्र वं सिन्धुर्न वाञ्छति यथा तथा  
विषयानन्दवाञ्छा मे मा भूदानन्दरूपतः  १५  
दारिद्र य्शाआ! यथा नास्तिसंपन्नस्य तथा मम    
ब्रह्मानन्दे निमग्नस्य विषयाशा न तद्भवेत्  १६
विषं दृष्ट्वाऽमृतं दृष्ट्वा विषं त्यजति बुद्धिमान्    
आत्मानमपि दृष्ट्वाहमनात्मानंत्यजाम्यहम्  १७  
घटावभासको भानुर्घटनाशे न नश्यति  
देहावभासकः साक्षी देहनाशे न नश्यति  १८  
न मे बन्धो न मे मुक्तिर्नमे शास्त्रं न मे गुरुः    
मायामात्रविकासत्वान्मायातीतोऽहमद्वयः  १९
प्राणाश्चलन्तु तद्धर्मैः कामैर्वा हन्यतां मनः  
आनन्दबुद्धिपूर्णस्य ममदुःखं कथं भवेत्  २०  
आत्मानमञ्जसा वेद्मि क्वाप्यज्ञानं पलायितम्   
कर्तृत्वमद्य मे नष्टं कर्तव्यं वापि न क्वचित्  २१  
ब्राह्मण्यं कुलगोत्रेच नामसौन्दर्यजातयः    
स्थूलदेहगता एते स्थूलाद्भिन्नस्य मे नहि  २२
क्षुत्पिपासान्ध्यबाधिर्यकामक्रोधादयोऽखिलाः    
लिङ्गदेहगता एते ह्यलिङ्गस्य न सन्ति हि  २३  
जडत्वप्रियमोदत्वधर्माः कारणदेहगाः    
न सन्तिमम नित्यस्य निर्विकारस्वरूपिणः  २४  
उलूकस्य यथा भानुरन्धकारः प्रतीयते    
स्वप्रकाशे परानन्दे तमो मूढस्य जायते  २५  
चतुर्दृष्टिनिरोधेऽभ्रैःसूर्यो नास्तीति मन्यते    
तथाऽज्ञानावृतोऽदेही ब्रह्म नास्तीति मन्यते  २६
यथामृतं विषाद्भिन्नं विषदोषैर्न लिप्यते    
न स्पृशामि जडाद्भिन्नो जडदोषाप्रकाशतः  २७  
स्वल्पापि दीपकणिका बहुलं नाशयेत्तमः    
स्वल्पोऽपिबोधो निबिडं बहुलं नाशयेत्तमः  २८  
कालत्रये यथा सर्पो रज्जौ नास्तितथा मयि    
अहंकारादिदेहान्तं जगन्नास्त्यहमद्वयः  २९  
चिद्रू पत्वान्न मेजाड्यं सत्यत्वान्नानृतं मम    
आनन्दत्वान्न मे दुःखमज्ञानाद्भाति सत्यवत्  ३०  
आत्मप्रबोधोपनिषन्मुहूर्तमुपासित्वा न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तत 
इत्युपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः 
इत्यात्मप्रबोधोपनिषत्समाप्ता  
निर्वाणोपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः  
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः  
परमहंसः सोऽहम्  परिव्राजकाःपश्चिमलिङ्गाः  
मन्मथक्षेत्रपालाः  
गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी  
अक्षयंनिरञ्जनम्  
निःसंशय ऋषिः  
निर्वाणो देवता  
निष्कुलप्रवृत्तिः  
निष्केवलज्ञानम्  
ऊर्ध्वाम्नायः  
निरालम्बपीठः  
संयोगदीक्षा  
वियोगोपदेशः  
दीक्षासंतोषपानं च  
द्वादशादित्यावलोकनम्  
निवेकरक्षा  
करुणैव केलिः  
आनन्दमाला एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी  
अकल्पितभिक्षाशी  
हंसाचारः  
सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्  
धैर्यकन्था  
उदासीनकौपीनम्  
विचारदण्डः  
ब्रह्मावलोकयोगपट्टः  
श्रियां पादुका  
परेच्छाचरणम्  
कुण्डलिनीबन्धः  
परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः  
शिवयोगनिद्रा  च  
खेचरीमुद्रा  च  
परमानन्दी  
निर्गतगुणत्रयम्  
विवेकलभ्यम्  
मनोवागगोचरम्  
अनित्यं जगद्यज्जनितं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्  
तथा देहादिसंघातंमोहगुणजालकलितं तद्र ज्जुसर्पवत्कल्पितम्  
विष्णुविध्यादिशताभिधानलक्ष्यम्  
अङ्कुशो मार्गः  
शून्यं न संकेतः परमेश्वरसत्ता  
सत्यसिद्धयोगोमठः  
अमरपदं तत्स्वरूपम्  
आदिब्रह्मस्वसंवित्  
अजपा गायत्री  
विकारदण्डो ध्येयः  
मनोनिरोधिनी कन्था  
योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्  
आनन्दभिक्षाशी  
महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः  
एकान्तस्थानम्  
आनन्दमठम्  
उन्मन्यवस्था  
शारदा चेष्टा  
उन्मनी गतिः 
निर्मलगात्रम्  
निरालम्बपीठम्  
अमृतकल्लोलानन्दक्रिया  
पाण्डरगगनम्  
महासिद्धान्तः  
शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता  
परावरसंयोगः  
तारकोपदेशः  
अद्वैतसदानन्दो देवता  
नियमः स्वान्तरिन्द्रि यनिग्रहः  
भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः  
परावरैक्यरसास्वादनम्  
अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः  
स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसंपुटितप्रपञ्चच्छ्रेदनम्  
तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः  
भावाभावदहनम्  
बिभ्रत्याकाशाधारम्  
शिवं तुरीयं यज्ञोपवीतम्  
तन्मयाशिखा  
चिन्मयं चोत्सृष्टिदण्डम्  
संतताक्षिकमण्डलुम्  
कर्मनिर्मूलनं कन्था  
मायाममताहंकारदहनम्  
श्मशाने अनाहताङ्गी निस्त्रैग्ण्यस्वरूपानुसन्धानंसमयम्  
भ्रान्तिहरणम्  
कामादिवृत्तिदहनम्  
काठिन्यदृढकौपीनम्  
चीराजिनवासः  
अनाहतमन्त्रः  
अक्रिययैव जुष्टम्  
स्वेच्छाचारस्वस्वभावोमोक्षः परं ब्रह्म  
प्लववदाचरणम्  
ब्रह्मचर्यशान्तिसंग्रहणम्  
ब्रह्मचर्याश्रमेऽधीत्य वानप्रस्थाश्रमेऽधीत्य ससर्वसंविन्न्यासं संन्यासम्  
अन्ते ब्रह्माखण्डाकारम्  
नित्यं सर्वसंदेहनाशनम्  
एतन्निर्वाणदर्शनं शिष्यं पुत्रं विना न देयमित्युपनिषत्    
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इति निर्वाणोपनिषत्समाप्ता  ४९
मुद्गलोपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
पुरुषसूक्तार्थनिर्णयं व्याख्यास्यामः  पुरुषसंहितायां पुरुषसूक्तार्थः संग्रहेण प्रोच्यते  
सहस्रशीर्षेत्यत्र सशब्दोऽनन्तवाचकः  
अनन्तयोजनं प्राहदशाङ्गुलवचस्तथा  १  
तस्य प्रथमया विष्णोर्देशतो व्याप्तिरीरिता    
द्वितीयया चास्य विष्णोः कालतो व्याप्तिरुच्यते  २  
विष्णोर्मोक्षप्रदत्वं चकथितं तु तृतीयया  
एतावानिति मन्त्रेण वैभवं कथितं हरेः  ३  
एतेनैवच मन्त्रेण चतुर्व्यूहो विभाषितः  
त्रिपादित्यनया प्रोक्तमनिरुद्धस्य वैभवम्  ४  
तस्माद्विराडित्यनया पादनारायणाद्धरेः  
प्रकृतेः पुरुषस्यापि समुत्पत्तिःप्रदर्शिता  ५  
यत्पुरुषेणेत्यनया सृष्टियज्ञः समीरितः  
सप्तास्यासन्परिधयःसमिधश्च समीरिताः  ६  
तं यज्ञमिति मन्त्रेण सृष्टियज्ञः समीरितः  
अनेनैवच मन्त्रेण मोक्षश्च समुदीरितः  ७  
तस्मादिति च मन्त्रेण जगत्सृष्टिः समीरिता  
वेदाहमिति मन्त्राभ्यां वैभवं कथितं हरेः  ८  
यज्ञेनेत्युपसंहारःसृष्टेर्मोक्षस्य चेरितः  
य एवमेतज्जानाति स हि मुक्तो भवेदिति  ९  १
अथ तथा मुद्गलोपनिषदि पुरुषसूक्तस्य वैभवं विस्तरेण प्रतिपादितम्    वा-सुदेव इन्द्रा य भगवज्ज्ञानमुपदिश्य पुनरपि सूक्ष्मश्रवणाय प्रणतायेन्द्रा य पर-मरहस्यभूतं पुरुषसूक्ताभ्यां खण्डद्वयाभ्यामुपादिशत्  द्वौ खण्डावुच्येते  यो ऽयमुक्तः स पुरुषो नामरूपज्ञानागोचरं संसारिणामतिदुर्ज्ञेयं विषयं विहाय-क्लेशादिभिः संक्लिष्टदेवादिजिहीर्षया सहस्रकलावयवकल्याणं दृष्टमात्रेण मोक्षदंयेषमाददे  तेन वेषेण भूम्यादिलोकं व्याप्यानन्तयोजनमत्यतिष्ठत् पु-रुषोनारायणो भूतं भव्यं भविष्यच्चासीत्  स एष सर्वेषां मोक्षदश्चासीतं  स चत्पूतो भवति  परदारगमनात्पूतो भवति  कामक्रोधलोभमोहेर्ष्यादिभिरबा-धितो भवति  सर्वेभ्यः पापेभ्यो मुक्तो भवति  इह जन्मनि पुरुषो भवति  त-स्मादेतत्पुरुषसूक्तार्थमतिरहस्यं राजगुह्यं देवगुह्यं गुह्यादपि गुह्यतरं नादीक्षि-तायोपदिशेत्  नानूचानाय नायज्ञशीलाय नावैष्णवाय नायोगिने नबहुभा-षिणे नाप्रियवादिने नासंवत्सरवेदिने नातुष्टाय नानधीतवेदायोपदिशेत्  गु-रुरप्येवंविच्छुचौ देशे पुण्यनक्षत्रे प्राणानायम्य पुरुषं ध्यायन्नुपसन्नायशिष्याय दक्षिणकर्णे पुरुषसूक्तार्थमुपदिशेद्विद्वान्  न बहुशो वदेत्  यातयामो भवति  असकृत्कर्णमुपदिशेत्  एतत्कुर्वाणोऽध्येताऽध्यापकश्च इहजन्मनि पुरुषो भ-
वतीत्युपनिषत्  १ 
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इति मुद्गलोपनिषत्समाप्ता  
अक्षमालिकोपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव सु-मृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
अथ प्रजापतिर्गुहं पप्रच्छ भो ब्रह्मन्नक्षमालामेदविधिं ब्रूहीति  
सा किंलक्षणा कति भेदा अस्याः कति सूत्राणि कथं घटनाप्रकारः के वर्णाः 
का प्रतिष्ठा कैवास्याधिदेवता किं फलं चेति  
तं गुहः प्रत्युवाच प्रवालमौक्तिकस्फटिकशङ्खरजताष्टापदचन्दनपुत्रजीवि-
काब्जे रुद्रा क्षा इति    
आदिक्षान्तमूर्तिःसावधानभावा    
सौवर्णं राजतं ताम्रं चेति सूत्रत्रयम्    
तद्विवरे सौवर्णं तद्दक्षपार्श्वे राजतं तद्वामे ताम्रं तन्मुखे मुखं तत्पुच्छे पुच्छं त-
दन्तरावर्तनक्रमेणयोजयेत्    
यदस्यान्तरं सूत्रं तद्ब्रह्म    
यद्दक्षपार्श्वे तच्छैवम्    
यद्वामे तद्वैष्णवम्  
यन्मुखं सा सरस्वती    
यत्पुच्छं सा गायत्री    
यत्सुषिरं सा विद्या    
याग्रन्थिः सा प्रकृतिः    
ये स्वरास्ते धवलाः    
ये स्पर्शास्ते पीताः    
ये परास्तेरक्ताः    
अथ तां पञ्चभिर्गन्धैरमृतैः पञ्चभिर्गव्यैस्तनुभिः शोधयित्वा पञ्चभिर्गव्यैर्गन्धो-दकेन संस्नाप्य तस्मात्सोङ्कारेण पत्रकूर्चेन स्नपयित्वाऽष्टभिर्गन्धैरालिप्यसुम-
नःस्थले निवेश्याक्षतपुष्पैराराध्य प्रत्यक्षमादिक्षान्तैर्वर्णैर्भावयेत्    
ओमङ्कार मृत्युंजय सर्वव्यापक प्रथमेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमाङ्काराकर्षणात्मक सर्वगत द्वितीयेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमिङ्कार पुष्टिदाक्षोभकर तृतीयेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ओमीङ्कार वाक्प्रसादकर निर्मल चतुर्थेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमुङ्कार सर्वबलप्रदसारतर पञ्चमेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमूङ्कारोच्चाटनकर दुःसह षष्ठेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ओमृङ्कार संक्षोभकर चञ्चल सप्तमेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमॄङ्कार संमोहनकरोज्ज्वलाष्टमेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओम्लृङ्कार विद्वेषणकर मोहक नवमेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ओम्लॄङ्कार मोहकर दशमेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमेङ्कार सर्ववश्यकर शुद्धसत्त्वैकादशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमैङ्कार शुद्धसात्विक पुरुषवश्यकर द्वादशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमोङ्काराखिलवाङ्मय नित्यशुद्ध त्रयोदशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    ओमौङ्कारसर्ववाङ्मय वश्यकर चतुर्दशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमङ्कार गजादिवश्यकर मोहनपञ्चदशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ओमःकार मृत्युनाशनकर रौद्र  षोडशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ कङ्कार सर्वविषहर कल्याणद सप्तदशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ खङ्कार सर्वक्षोभकर व्यापकाष्टादशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ गङ्कार सर्वविघ्नशमन महत्तरैकोनविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ घङ्कार सौभाग्यद स्तम्भनकर विंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ ङङ्कार सर्वविषनाशकरोग्रैकविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ चङ्काराभिचारघ्न क्रूरद्वाविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ  छङ्कार भूतनाशकर भीषण त्रयोविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ जङ्कार कृत्यादिनाशकर दुर्धर्ष चतुर्विंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ झङ्कार भूतनाशकर पञ्चविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ ञङ्कार मृत्युप्रमथन षड्विंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ टङ्कार सर्वव्याधिहर सुभग सप्तविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ ठङ्कार चन्द्र रूपाष्टाविंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ डङ्कार गरुडात्मक विषघ्न शोभनैकोनत्रिंशेऽक्षेप्रतितिष्ठ    
ॐ ढङ्कार सर्वसंपत्प्रद सुभग त्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ णङ्कार सर्वसिद्धिप्रद मोहकरैकत्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ तङ्कार धनधान्यादिसंपत्प्रद प्रसन्नद्वात्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ थङ्कार धर्मप्राप्तिकर निर्मल त्रयस्त्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ दङ्कार पुष्टिवृद्धिकर प्रियदर्शन चतुस्त्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ धङ्कारविषज्वरनिघ्न विपुल पञ्चत्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ नङ्कार भुक्तिमुक्तिप्रद शान्तषट्त्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ पङ्कार विषविघ्ननाशन भव्य सप्तत्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ
ॐ फङ्काराणिमादिसिद्धिप्रद ज्योतीरूपाष्टत्रिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ बङ्कारसर्वदोषहर शोभनैकोनचत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ भङ्कार भूतप्रशान्तिकरभयानक चत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ मङ्कार विद्वेषिमोहनकरैकचत्वारिंशेऽक्षेप्रतितिष्ठ    
ॐ यङ्कार सर्वव्यापक पावन द्विचत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ रङ्कार दाहकर विकृत त्रिचत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ लङ्कार विश्वंभरभासुर चतुश्चत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ वङ्कार सर्वाप्यायनकर निर्मलपञ्चचत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ शङ्कार सर्वफलप्रद पवित्र षट्चत्वारिंशेऽक्षेप्रतितिष्ठ    
ॐ षङ्कार धर्मार्थकामद धवल सप्तचत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ  
ॐ सङ्कार सर्वकारण सार्ववर्णिकाष्टचत्वारिंशेऽक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ हङ्कारसर्ववाङ्मय निर्मलैकोनपञ्चाशदक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ ळङ्कार सर्वशक्तिप्रद प्रधानपञ्चाशदक्षे प्रतितिष्ठ    
ॐ क्षङ्कार परापरतत्त्वज्ञापक परंज्योतीरूप शिखामणौप्रतितिष्ठ    
अथोवाच ये देवाः पृथिवीषदस्तेभ्यो नमो भगवन्तोऽनुमदन्तुशोभायै पितरो-
ऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीमक्षमालिकाम्    
अथोवाच येदेवा अन्तरिक्षसदस्तेभ्य  
ॐ नमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै पितरोऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीमक्ष-
मालिकाम्    
अथोवाच ये देवा दिविषदस्तेभ्योनमो भगवन्तोऽनुमदन्तु शोभायै पितरो-
ऽनुमदन्तु शोभायै ज्ञानमयीमक्षमालिकाम्    
अथोवाच ये मन्त्रा या विद्यास्तेभ्यो नमस्ताभ्यश्चोन्नमस्तच्छक्तिरस्याः प्रति-
ष्ठापयति    
अथोवाच ये ब्रह्मविष्णुरुद्रा स्तेभ्यः सगुणेभ्यॐ नमस्तद्वीर्यमस्याः प्रतिष्ठाप-
यति    
अथोवाच ये सांख्यादितत्त्वभेदास्तेभ्योनमो वर्तध्वं विरोधेऽनुवर्तध्वम्    
अथोवाच ये शैवा वैष्णवाः शाक्ताःशतसहस्रशस्तेभ्यो नमो नमो भगवन्तो 
ऽनुमदन्दवनुगृह्णन्तु    
अथोवाच याश्च मृत्योः प्राणवत्यस्ताभ्यो नमो नमस्तेनैतं मृडयत मृडयत    
पुनरेतस्यांसर्वात्मकत्वां भावयित्वा भावेन पूर्वमालिकामुत्पाद्यारभ्य तन्मयीं 
महोपहारैरुपहृत्यादिक्षान्तैरक्षरैरक्षमालामष्टोत्तरशतं स्पृशेत्    
अथ पुनरुत्थाप्यप्रदक्षिणीकृत्यॐ नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमाले सर्वव-
शंकर्यौ नमस्ते भगवतिमन्त्रमातृकेऽक्षमालिके शेषस्तम्भिन्यॐ नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमालेउच्चाटन्यॐ नमस्ते भगवति मन्त्रमातृकेऽक्षमाले विश्वामृ-त्यॐ मृत्युंजयस्वरूपिणिसकललोकोद्दीपिनि सकललोकरक्षाधिके सकल-लोकोज्जीविके सकललोकोत्पादिके दिवाप्रवर्तिके रात्रिप्रवर्तिके नद्यन्तरं यासि देशान्तरं यासिद्वीपान्तरं यासि लोकान्तरं यासि सर्वदा स्फुरसि सर्व-
हृदि वाससि    
नमस्तेपरारूपे नमस्ते पश्यन्तीरूपे नमस्ते मध्यमारूपे नमस्ते वैखरीरूपे 
सर्वतत्त्वात्मिके सर्वविद्यात्मिके सर्वशक्त्यात्मिके सर्वदेवात्मिके वसिष्ठेन 
मुनिनाराधितेविश्वामित्रेण मुनिनोपजीव्यमाने नमस्ते नमस्ते    
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापंनाशयति    
सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति    
तत्सायंप्रातः प्रयुञ्जानःपापोऽपापो भवति    
एवमक्षमालिकया जप्तो मन्त्रः सद्यःसिद्धिकरो भवतीत्याहभगवान्गुहः प्र-
जापतिमित्युपनिषत्  १  
 तत्सत् 
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इत्यक्षमालिकोपनिषत्समाप्ता  ७०  

त्रिपुरोपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः 
तिस्रः पुरस्त्रिपथा विश्वचर्षणा अन्नाकथा अक्षराः संनिविष्टाः  ।  
अधिष्ठायैना अजरा पुराणी महत्तरा महिमा देवतानाम्  १  
नवयोनीर्नवचक्राणि दधिरे नवैव योगा नव योगिन्यश्च  ।  
नवानां चक्रा अधिनाथास्योना नव भद्रा  नव मुद्रा  महीनाम्  २  
एका स आसीत्प्रथमा सानवासीदासोनविंशादासोनत्रिंशात्  ।  
चत्वारिंशादथ तिस्रः समिधा उशतीरिव मातरो मा विशन्तु  ३  
ऊर्ध्वज्वलज्ज्वलनं ज्योतिरग्रे तमो वै तिरश्चीनमजरं तद्र जोऽभूत्  ।  
आनन्दनं मोदनं ज्योतिरिन्दोरेता उ वै मण्डलामण्डयन्ति  ४  
यास्तिस्रो रेखाः सदनानि भूस्त्रीस्त्रिविष्टपास्त्रिगुणास्त्रिप्रकाराः  ।  
एतत्त्रयं पूरकं पूरकाणां मन्त्री प्रथते मदनो मदन्या  ५  
मदन्तिका मानिनी मङ्गला च सुभागा च सा सुन्दरी सिद्धिमत्ता  ।  
लज्जामतिस्तुष्टिरिष्टा च पुष्टा लक्ष्मीरुमा ललिता लालपन्ती  ६  
इमां विज्ञायसुधिया मदन्ती परिस्रुता तर्पयन्तः स्वपीठम्  ।  
नाकस्य पृष्ठे महतो वसन्तिपरं धाम त्रैपुरं चाविशन्ति  ७  
कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहाहसा मातरिश्वाभ्रमिन्द्र ः!  ।  
पुनर्गुहा सकला मायया च पुरूच्येषा विश्वमातादिविद्या  ८  
षष्ठं सप्तममथ वह्निसारथिमस्या मूलत्रिकमादेशयन्तः  ।
कथ्यं कविं कल्पकं काममीशं तुष्टुवांसो अमृतत्वं भजन्ते  ९  
पुरं हन्त्रीमुखं विश्वमातू रवे रेखा स्वरमध्यं तदेषा  ।  
वृहत्तिथिर्दश पञ्च च नित्यासषोडशीकं पुरमध्यं बिभर्ति  १०  
यद्वा मण्डलाद्वा स्तनबिम्बमेकं मुखंचाधस्त्रीणि गुहासदनानि  ।  
कामी कलां कामरूपां चिकित्वा नरो जायतेकामरूपश्च कामः  ११  
परिस्रुतं झषमाजं फलं च भक्तानि योनीः सुपरिष्कृताश्च  ।  
निवेदयन्देवतायै महत्यै स्वात्मीकृते सुकृते सिद्धिमेति  १२
सृण्येव सितया विश्वचर्षणिः पाशेनैव प्रतिबध्नात्यभीकाम्  ।  
इषुभिः पञ्चभिर्धनुषा च विध्यत्यादिशक्तिररुणा विश्वजन्या  १३  
भगः शक्तिर्भगवान्काम ईश उभा दाताराविह सौभगानाम्  ।  
समप्रधानौ समसत्त्वौ समोजौ तयोः शक्तिरजरा विश्वयोनिः  १४  
परिस्रुता हविषा भावितेन प्रसंकोचेगलिते वैमनस्कः  ।  
शर्वः सर्वस्य जगतो विधाता धर्ता हर्ता विश्वरूपत्वमेति  १५  
इयं महोपनिषत्त्रैपुर्या यामक्षयं परमो गीर्भिरीट्टे  ।  
एषर्ग्यजुः परमेतच्च सामायमथर्वेयमन्या च विद्या  १६  
ॐ ह्रीमॐ ह्रीमित्युपनिषत् 
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इति श्रीत्रिपुरोपनिषत्समाप्ता  
सौभाग्यलक्ष्म्युपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
अथ भगवन्तं देवा ऊचुर्हे भगवन्नः कथय सौभाग्यलक्ष्मीविद्याम्    
तथेत्यवोचद्भगवानादिनारायणः सर्वे देवा यूयं सावधानमनसो भूत्वाशृणुत 
तुरीयरूपां तुरीयातीतां सर्वोत्कटां सर्वमन्त्रासनगतां पीठोपपीठदेवतापरि-
वृतां चतुर्भुजां श्रियं हिरण्यवर्णामिति पञ्चदशर्ग्भिर्ध्यायेत्    
अथपञ्चदश ऋगात्मकस्य श्रीसूक्तस्यानन्दकर्दमचिक्लीतेन्दिरासुता ऋषयः  
श्रीरिष्याद्या ऋचः चतुर्दशानामृचामानन्दाऋषयः    
हिरण्यवर्णाद्याद्यत्रयस्यानुष्टुप्छन्दः    
कांसोऽस्मीत्यस्य बृहती छन्दः    
तदन्ययोर्द्वयोस्त्रिष्टुप्    
पुनरष्टकस्यानुष्टुप्    
शेषस्य प्रस्तारपङ्क्तिः    
श्र्यग्निर्देवता    
हिरण्यवर्णामिति बीजम्    
कांसोऽस्मीति शक्तिः    
हिरण्मया चन्द्रा  रजतस्रजा हिरण्या हिरण्यवर्णेति प्रणवादिनमोऽन्तैश्चतु-
र्थ्यन्तैरङ्गन्यासः    
अथ वक्त्रत्रयैरङ्गन्यासः    
मस्तकलोचनाश्रुघ्राणवदनकण्ठबाहुद्वयदयनाभिगुह्यपायूरुजानुजङ्घेषु श्रीसू-
क्तैरेव क्रमशो न्यसेत्  
अरुणकमलसंस्था तद्र जःपुञ्जवर्णा करकमलधृतेष्टाऽभीतियुग्माम्बुजा च    
मणिकटकविचित्रालंकृताकल्पजालैः सकलभुवनमाता संततं श्रीः श्रियै नः १  
तत्पीठकर्णिकायां ससाध्यं श्रीबीजम्    
वस्वादित्यकलापद्मेषु श्रीसूक्तगतार्धार्धर्चा तद्बहिर्यः शुचिरिति मातृकया च 
श्रियं यन्त्राङ्गदशकं चविलिख्य श्रियमावाहयेत्    
अङ्गैः प्रथमा वृतिः    
पद्मादिभिर्द्वितीया    
लोकेशैस्तृतीया    
तदायुधैस्तुरीया वृतिर्भवति    
श्रीसूक्तैराहनादि    
षोडशसहस्रजपः    
सौभाग्यरमैकाक्षर्या भृगुनिचृद्गायत्री    
श्रिय ऋष्यादयः    
शमितिबीजशक्तिः    
श्रीमित्यादि षडङ्गम्    
भूयाद्भूयो द्विपद्माभयवरदकरा तप्तकार्तस्वराभा शुभ्राभ्राभेभयुग्मद्वयकरघृत-
कुम्भाद्भिरासिच्यमाना    
रक्तौघाबद्धमौलिर्विमलतरदुकूलार्तवालेपनाढ्या पद्माक्षी पद्मनाभोरसि कृ-
तवसतिःपद्मगा श्रीः श्रियै नः  १  
तत्पीठम्    
अष्टपत्रं वृत्तत्रयं द्वादशराशिखण्डंचतुरस्रं रमापीठं भवति    
कर्णिकायां ससाध्यं श्रीबीजम्    
विभूतिरुन्नतिःकान्तिः सृष्टिः कीर्तिः सन्नतिर्व्युष्टिः सत्कृष्टिरृद्धिरिति प्रणवा-दिनमोन्तैश्चतुर्थ्यन्तैर्नवशक्तिं यजेत्    
अङ्गे प्रथमा वृतिः    
वासुदेवादिभिर्द्वितीया  
बालाक्यादिभिस्तृतीया    
इन्द्रा दिभिश्चतुर्थी भवति    
द्वादशलक्षजपः  
श्रीलक्ष्मीर्वरदा विष्णुपत्नी वसुप्रदा हिरण्यरूपा स्वर्णमालिनी रजतस्रजा-
स्वर्णप्रभा स्वर्णप्राकारा पद्मवासिनी पद्महस्ता पद्मप्रिया मुक्तालंकाराचन्द्र सू-र्या बिल्वप्रिया ईश्वरी भुक्तिर्भुक्तिर्विभूतिरृद्धिः समृद्धिः कृष्टिःपुष्टिर्धनदा ध-नेश्वरी श्रद्धा भोगिनी भोगदा सावित्री धात्री विधात्रीत्यादिप्रणवादिनमोन्ता-
श्चतुर्थ्यन्ता मन्त्राः    
एकाक्षरवदङ्गादिपीठम्  
लक्षजपः    
दशांशं तर्पणम्    
दशांशं हवनम्    
द्विजतृप्तिः    
निष्कामानामेव श्रीविद्यासिद्धिः    
न कदापि सकामानामिति  १  
अथ हैनंदेवा ऊचुस्तुरीयया मायया निर्दिष्टं तत्त्वं ब्रूहीति    
तथेति स होवाच  
योगेन योगो ज्ञातव्यो योगो योगात्प्रवर्धते  
योऽप्रमत्तस्तु योगेन स योगीरमते चिरम्  १  
समापय्य निद्रा ं! सुजीर्णेऽल्पभोजी श्रमत्याज्यबाधेविविक्ते प्रदेशे    
सदा शीतनिस्तृष्ण एष प्रयत्नोऽथ वा प्रणरोधो निजाभ्यासमार्गात्  २  
वक्त्रेणापूर्य वायुं हुतवहनिलयेऽपानमाकृष्य धृत्वा स्वाङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीभिर्वर-
करतलयोः षड्भिरेवं निरुध्य    
श्रोत्रे नेत्रे च नासापुटयुगलमथोऽनेन मार्गेण सम्यक्पश्यन्ति प्रत्ययांशं प्रण-
वबहुविधध्यानसंलीनचित्ताः  ३  
श्रवणमुखनयननासानिरोधनेनैव कर्तव्यम्    
शुद्धसुषुम्नासरणौ स्फुटममलं श्रूयते नादः  ४ 
विचित्रघोषसंयुक्तानाहते श्रूयतेध्वनिः    
दिव्यदेहश्च तेजस्वी दिव्यगन्धोऽप्यरोगवान्  ५  
संपूर्णहृदयःशून्ये त्वारम्भे योगवान्भवेत्    
द्वितीया विघटीकृत्य वायुर्भवति मध्यगः  ६  
दृढासनो भवेद्योगी पद्माद्यासनसंस्थितः    
विष्णुग्रन्थेस्ततो भेदात्परमानन्दसंभवः  ७  
अतिशून्यो विमर्दश्च भेरीशब्दस्ततो भवेत्    
तृतीयांयत्नतो भित्त्वा निनादो मर्दनध्वनिः  ८  
महाशून्यं ततो याति सर्वसिद्धिसमाश्रयम्    
चित्तानन्दं ततो भित्त्वा सर्वपीठगतानिलः  ९  
निष्पत्तौवैष्णवः शब्दः क्वणतीति क्वणो भवेत्    
एकीभूतं तदा चित्तं सनकादिमुनीडितम्  १०  
अन्तेऽनन्तं समारोप्य खण्डेऽखण्डं समर्पयन्    
भूमानंप्रकृतिं ध्यात्वा कृतकृत्योऽमृतो भवेत्  ११  
योगेन योगं संरोध्य भावंभावेन चाञ्जसा   
निर्विकल्पं परं तत्त्वं सदा भूत्वा परं भवेत्  १२  
अहंभावं परित्यज्य जगद्भावमनीदृशम्    
निर्विकल्पे स्थितो विद्वान्भूयो नाप्यनुशोचति  १३  
सलिले सैन्धवं यद्वत्साम्यं भवति योगतः    
तथात्ममनसोरैक्यं समाधिरभिधीयते  १४  
यदा संक्षीयते प्राणो मानसं च प्रलीयते    
तदा समरसत्वं यत्समाधिरभिधीयते  १५  
यत्समत्वं तयोरत्र जीवात्मपरमात्मनोः    
समस्तनष्टसंकल्पः समाधिरभिधीयते  १६  
प्रभाशून्यं मनःशून्यं बुद्धिशून्यं निरामयम्    
सर्वशून्यं निराभासं समाधिरभिधीयते  १७  
स्वयमुच्चलिते देहे देही नित्यसमाधिना    
निश्चलं तं विजानीयात्समाधिरभिधीयते  १८  
यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्र परं पदम्  
तत्र तत्र परं ब्रह्म सर्वत्र समवस्थितम्  १९  इति  २  
अथ हैनं देवाऊचुर्नवचक्रविवेकमनुब्रूहीति    
तथेति स होवाच आधारे ब्रह्मचक्रं त्रिरावृतंभगमण्डलाकारम्    
तत्र मूलकन्दे शक्तिः पावकाकारं ध्यायेत्    
तत्रैव कामरूपपीठं सर्वकामप्रदं भवति    
इत्याधारचक्रम्    
द्वितीयं स्वाधिष्ठानचक्रं षड्दलम्    
तन्मध्ये पश्चिमाभिमुखं लिङ्गं प्रवालाङ्कुरसदृशं ध्यायेत्    
तत्रैवोड्याणपीठं जगदाकर्षणसिद्धिदं भवति    
तृतीयं नाभिचक्रं पञ्चावर्तं सर्पकुटिलाकारम्    
तन्मध्ये कुण्डलिनीं बालार्ककोटिप्रभां तडित्प्रभां तनुमध्यांध्यायेत्    सामर्थ्यशक्तिः सर्वसिद्धिप्रदा भवति    
मणिपूरकचक्रं हृदयचक्रम्  
अष्टदलमधोमुखम्    
तन्मध्ये ज्योतिर्मयलिङ्गाकारं ध्यायेत्    
सैव हंसकलासर्वप्रिया सर्वलोकवश्यकरी भवति    
कण्ठचक्रं चतुरङ्गुलम्    
तत्र वामे इडाचन्द्र नाडी दक्षिणे पिङ्गला सूर्यनाडी तन्मध्ये सुषुम्नां श्वेतवर्णां 
ध्यायेत्    
य एवं वेदानाहता सिद्धिदा भवति    
तालुचक्रम्    
तत्रामृतधाराप्रवाहः    
घण्टिकालिङ्गमूलचक्ररन्ध्रे राजदन्तावलम्बिनीविवरं दशद्वादशारम्    
तत्र शून्यंध्यायेत्    
चित्तलयो भवति    
सप्तमं भ्रूचक्रमङ्गुष्टमात्रम्    
तत्र ज्ञाननेत्रंदीपशिखाकारं ध्यायेत्    
तदेव कपालकन्दवाक्सिद्धिदं भवति    
आज्ञाचक्रमष्टमम्    
ब्रह्मरन्ध्रं निर्वाणचक्रम्    
तत्र सूचिकागृहेतरं धूम्रशिखाकारंध्यायेत्    
तत्र जालन्धरपीठं मोक्षप्रदं भवतीति परब्रह्मचक्रम्    
नवममाकाशचक्रम्    
तत्र षोडशदलपद्ममूर्ध्वमुखं तन्मध्यकर्णिकात्रिकूटाकारम्  
तन्मध्ये ऊर्ध्वशक्तिः    
तां पश्यन्ध्यायेत्    
तत्रैव पूर्णगिरिपीठं सर्वेच्छालिद्धिसाधनं भवति    
सौभाग्यलक्ष्म्युपनिषदं नित्यमधीते सोऽग्निपूतो भवति    
सवायुपूतो भवति    
स सकलधनधान्यसत्पुत्रकलत्रहयभूगजपशुमहिषीदासीदासयोगज्ञानवान्भ-
वति    
न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तत इत्युपनिषत् ॐ 
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
श्रीसौभाग्यलक्ष्म्युपनिषत्समाप्ता  
बह्वृचोपनिषत्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
देवी ह्येकाग्र आसीत् सैव जगदण्डमसृजत्    
कामकलेतिविज्ञायते    
शृङ्गारकलेति विज्ञायते तस्या एव ब्रह्मा अजीजनत्    
विष्णुरजीजनत्    
रुद्रो ऽजीजनत्    
सर्वे मरुद्गणा अजीजनन्    
गन्धर्वाप्सरसःकिंनरा वादित्रवादिनः समन्तादजीजनन्    
भोग्यमजीजनत्    
सर्वमजीजनत्  
सर्वं शाक्तिमजीजनत्    
अण्डजं स्वेदजमुद्भिज्जं शरायुजं यत्किंचैतत्प्राणि स्थावरजङ्गमं मनुष्यमजी-
जनत्  सैषाऽपरा शक्तिः    
सैषा शांभवी विद्या कादिविद्येति वा हादिविद्येति वा सादिविद्येति वा र-
हस्यम्    
ओमॐ वाचि प्रतिष्ठासैव पुरुत्रयं शरीरत्रयं व्याप्य बहिरन्तरवभासयन्ती दे-
शकालवस्त्वन्तरसङ्गान्महात्रिपुरसुन्दरी वै प्रत्यक् चितिः    
सैवात्मा ततोऽन्यदसत्यमनात्माअत एष ब्रह्मसंवित्तिर्भावाभावकलाविनि-
र्मुक्ता चिदाद्याद्वितीयब्रह्मसंवित्तिःसच्चिदानन्दलहरी महात्रिपुरसुन्दरी बहिर-
न्तरनुप्रविश्य स्वयमेकैव विभाति  
यदस्ति सन्मात्रम्    
यद्विभाति चिन्मात्रम्    
यत्प्रयमानन्दं तदेतत्सर्वाकारामहात्रिपुरसुन्दरी    
त्वं चाहं च सर्वं विश्वं सर्वदेवता    
इतरत्सर्वं महात्रिपुरसुन्दरी    
सत्यमेकं ललिताख्यं वस्तु तदद्वितीयमखण्डार्थं परं ब्रह्म    
पञ्चरूपपरित्यागादस्वरूपप्रहाणतः    
अधिष्ठानं परं तत्त्वमेकं सच्छिष्यते महतिति    
प्रज्ञानं ब्रह्मेति वा अहं ब्रह्मास्मीति वा भाष्यते    
तत्त्वमसीत्येव संभाष्यते    
अयमात्मा ब्रह्मेति वा ब्रह्मैवाहमस्मीति वा योऽहमस्मि वा सोऽहमस्मीति 
वा योऽसौ सोऽहमस्मीति वा या भाष्यते सैषा षोडशी श्रीविद्यापञ्चदशाक्षरी श्रीमहात्रिपुरसुन्दरी बालाम्बिकेति बगलेति वा मातङ्गीतिस्वयंवरकल्याणी-ति भुवनेश्वरीति चामुण्डेति चण्डेति वाराहीति तिरस्करिणीति राजमातङ्गीति वा शुकश्यामलेति वा लघुश्यामलेति वा अश्वारूढेतिवा प्रत्यङ्गिरा धूमा-
वती सावित्री सारस्वती ब्रह्मानन्दकलेति    
ऋचो अक्षरेपरमे व्योमन् यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः    
यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति    
य इत्तद्विदुस्त इमे समासते  
इत्युपनिषात्  
वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्मर्योऽभूर्वेदसा म-
त्साणीरृतं मा माहिंसीरनेनाघीतेनाहोरात्रात्संवसाम्यग्न इळा नम इळा नम ऋषिभ्यो मन्त्रकृद्भ्योमन्त्रपतिभ्यो नमोऽस्तु देवेभ्यः शिवा नः शंतमा भव 
सुमृळीका सरस्वतिमा ते व्योम संदृशि    
अदब्धं मन इषिरं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षेमा मा हिंसीः      
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः